CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TRUNG& DÀI HẠN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Một số khái niệm cơ bản về hiệu quả hoạt động TD TDH Khái niệm TD TDH Theo ngôn ngữ dân gian Việt Nam, “ TD” có nghĩa là sự vay mượn. TD là sự chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị (dưới hình thức giá trị hoặc hiện vật) từ người sở hữu sang người sử dụng để sau một thời gian nhất định thu hồi về một lượng giá trị lớn hơn. TD ngân hàng là quan hệ TD giữa NH với các tổ chức TD, doanh nghiệp và các tầng lớp dân cư trong nền kinh tế. TD NH là một giao dịch về tài sản ( tiền hoặc hàng hóa) giữa bên cho vay(NH hoặc các định chế tài chính khác) và bên đi vay( cá nhân, doanh nghiệp và các chủ thể khác), trong đó bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời hạn nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán.
Cho vay, còn gọi là TD, là một bên( bên cho vay) cung cấp nguồn tài chính cho đối tượng khác( bên đi vay) trong đó bên đi vay sẽ hoàn trả tài chính cho bên cho vay trong một thời hạn thỏa thuận và thường kèm theo lãi suất. do hoạt động này làm phát sinh một khoản nợ nên bên cho vay còn gọi là chủ nợ, bên đi vay gọi là con nợ. do đó, tín dụng phản ánh mối quan hệ giữa hai bên- Một bên là bên cho vay, một bên là người đi vay. Quan hệ giữa hai bên ràng buộc bởi cơ chế TD, thỏa thuận thời gian cho vay, lãi suất phải trả.- (theo bách khoa toàn thư mở Wikipedia) TD là loại tài sản chiếm tỷ trọng lớn nhất ở phần lớn các NHTM, phản ánh hoạt động đặc trưng của NH.
Loại tài sản này được phân chia theo nhiều tiêu thức khác nhau. Một trong số các phương thức đó là phân chia theo thời hạn, điều này có ý nghĩa quan trọng đối với mỗi NH vì thời gian liên quan mật thiết đến tính an toàn và sinh lời của TD cũng như khả năng hoàn trả của khách hàng. Theo đó, TD được chia làm 3 loại: Luan van 4 TD ngắn hạn: là loại TD có thời hạn đến 1 năm và sử dụng để bù đắp sự thiếu hụt vốn lưu động tạm thời của các doanh nghiệp, phục vụ nhu cầu tiêu dùng cá nhân và hộ gia đình. TD trung hạn: là loại TD có thời hạn từ trên 1 năm đến 5 năm và sử dụng chủ yếu để đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến và đổi mới trang thiết bị, mở rộng sản xuất và xây dựng công trình vừa và nhỏ có thời hạn thu hồi vốn nhanh.
TD TDH còn là nguồn vốn quan trọng hình thành nên vốn lưu động thường xuyên của các doanh nghiệp, đặc biệt là đối với doanh nghiệp mới thành lập. TD dài hạn: là loại TD có thời hạn trên 5 năm, đáp ứng nhu cầu đầu tư dài hạn như: xây dựng cơ bản( nhà xưởng, dây chuyền sản xuất…), xây dựng cơ sở hạ tầng( đường xá, cảng biển, sân bay…), cải tiến và mở rộng sản xuất có quy mô lớn. Do thời hạn đầu tư thường kéo dài nên TD dài hạn thường áp dụng hình thức giải ngân nhiều lần theo tiến độ dự án. Nhìn chung, TD dài hạn chịu rủi ro rất lớn, bởi vì thời hạn càng dài thì những biến động không dự tính có thể xảy ra càng lớn.
Đặc điểm của TD TDH Mục đích của đối tuợng cho vay Ở mỗi nước, nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế, đặc biệt là vốn TDH là rất lớn. Nhu cầu cải tạo và xây dựng cơ sở hạ tầng quan trọng cho phát triển như đường giao thông, bến cảng, cung cấp điện nước, nghiên cứu cơ bản… Nhu cầu của các doanh nghiệp đầu tư mới trang thiết bị máy móc, mở rộng quy mô sản xuất. đều cần đến vốn TDH Nguồn vốn cho vay TDH của NH là một trong những nguồn vốn dài hạn, dùng để tài trợ cho nhu cầu tài sản cố định và bộ phận tài sản lưu động thường xuyên của doanh nghiệp. Như vậy, đối tượng của TD TDH là các doanh nghiệp đang đầu tư vào các dự án mà giá trị vật tư, máy móc, thiết bị, công nghệ chuyển giao, chi phí phân công, giá thuê của các tài sản khác, chi phí mua bảo hiểm và các chi phí khác đòi hỏi vốn lớn.2 Thời hạn dài và giá trị khoản vốn vay lớn Thời hạn cho vay được hiểu là thời hạn mà trong đó ngân hàng cam kết cấp cho khách hàng một khoản TD.
Do các khoản TD TDH được sử dụng để đầu tư vào tài sản cố định, các hạng mục công trình, dự án đầu tư xây dựng… do đó thời hạn cho vay Luan van 5 TDH thường là từ ( 1-5 năm là trung hạn, trên 5 năm là dài hạn) và giá trị các khoản vay TDH thường rất lớn.3 Nguồn vốn cho vay TDH Về nguyên tắc, nguồn vốn cho vay TDH thường là những nguồn vốn ổn định và có thời hạn tương đương. Bao gồm nguồn vốn tự có, nguồn vốn từ lợi nhuận để lại; vốn huy động dưới các hình thức tiền gửi tiết kiệm TDH , vay nợ nước ngoài; vốn ủy thác và tài trợ để cho vay theo chương trình hoặc dự án.4 Rủi ro và lãi suất cho vay Do khối lượng đầu tư lớn, thời gian đầu tư dài, thu hồi vốn chậm nên độ rủi ro của một khoản TD TDH là cao. Kết quả của một dự án đầu tư chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Sự phân tích và xác định của ngân hàng về các rủi ro này là có hạn.
Các ngân hàng cũng không thể khắc phục hết được các rủi ro này. Khi khoản cho vay dài hạn có thời gian đầu tư dài, có rất nhiều sự thay đổi trong môi trường kinh tế như: những thay đổi về chính sách, thị trường, thiên tai, chiến tranh… Khiến cho dự án bị thua lỗ hoặc không có khả năng thu hồi vốn. Để bù đắp rủi ro cao mà NH phải gánh chịu, các ngân hàng đề ra mức lãi suất cho vay TDH cao hơn ngắn hạn. Mặt khác, lãi suất cao để phù hợp với nguồn vốn TDH mà NH phải huy động với chi phí cao hơn nguồn ngắn hạn.
Như vậy rủi ro và lãi suất có quan hệ biến chứng, rủi ro càng cao thì lãi suất càng lớn.1 Vai trò của TD TDH 1.1 Đối với khách hàng của NH Khách hàng là doanh nghiệp, tổ chức: TD TDH hạn tạo điều kiện cho việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, thay đổi cơ cấu sản xuất: Ngày nay khi mà khoa học kỹ thuật đã đạt được những thành tựu rực rỡ, đặc biệt là những thành tựu trong những ngành khoa học ứng dụng đã tạo ra thời cơ cũng như thách thức đối với sự tồn tại và phát triển của một tổ chức trên thị trường. Mặc dù ứng dụng này là rất cần thiết, song mọi doanh nghiệp đều gặp phải khó khăn đó là chi phí ban đầu bỏ ra lớn, bản thân vốn tự có của doanh nghiệp lại có hạn. Luan van 6 Trong hoàn cảnh đó, TD NH, đặc biệt là TD TDH đã có những tác động hỗ trợ tích cực trong việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Đặc biệt đối với nền kinh tế Việt Nam hiện nay, nhu cầu vốn xây dựng cơ bản là rất lớn trong lúc các nhà kinh doanh chưa tích luỹ được nhiều, chưa có nhiều thời gian để tích luỹ vốn, tâm lý đầu tư trực tiếp của công chúng vào các doanh nghiệp còn hạn chế.
Việc vay vốn TDH ở NHTM sẽ làm cho doanh nghiệp có thể tự chủ và có khả năng kiểm soát độc lập được hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mình mà không phải phân chia quyền kiểm soát với các cổ đông nếu huy động vốn bằng phát hành cổ phiếu. TD TDH giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất, thị trường hoạt động: Đó là mục tiêu hàng đầu của doanh nghiệp. Bất cứ doanh nghiệp nào cũng muốn mở rộng thị trường hoạt động của mình và nếu vậy phải mở rộng sản xuất. Mở rộng quy mô sản xuất không phải là hoạt động mà doanh nghiệp có thể tiến hành một sớm một chiều, đó là hoạt động lâu dài và cần có nguồn vốn dài hạn.
Nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng đủ vốn để tiến hành mở rộng sản xuất kinh doanh. Do vậy nhu cầu vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh đối với doanh nghiệp rất cần thiết. Với những lợi thế đặc thù, tín dụng trung và dài hạn của NH được các doanh nghiệp ưa thích hơn hình thức phát hành cổ phiếu. Thúc đẩy doanh nghiệp sử dụng vốn một cách hiệu quả: Trong thời hạn của khoản vay, NH thực hiện chức năng giám sát hoạt động sử dụng vốn với tư cách là chủ sở hữu vốn cho vay đối với các doanh nghiệp.
NH căn cứ vào các nguyên tắc TD, hướng các doanh nghiệp sử dụng vốn đúng mục đích và có hiệu quả, đôn đốc khách hàng vay vốn trả gốc và lãi đúng thời hạn thoả thuận đã ký trong hợp đồng TD. Các doanh nghiệp vay vốn phải có sự tính toán chi phí sản xuất hợp lý, tốc độ vòng quay vốn nhanh, để đảm bảo trả nợ ngân hàng đúng hạn và có lợi nhuận giữ lại. Mặt khác, trong quá trình kiểm tra giám sát sử dụng vốn vay, NH sẽ giúp doanh nghiệp phát hiện những nhược điểm, sai sót từ đó có biện pháp khắc phục kịp thời nhằm hạn chế rủi ro có thể xảy ra đối với doanh nghiệp cũng như rủi ro liên quan đối với NHTM. Luan van 7 Ngoài ra, TD TDH còn tạo điều kiện cho doanh nghiệp nắm bắt được thời cơ kinh doanh: Nhiều doanh nghiệp khi có các dự án đầu tư nhưng không có nguồn vốn để đáp ứng do lượng vốn cần đầu tư nhiều, thời gian dài nên không thể thực hiện được các dự án này.
TD TDH giúp doanh nghiệp thoả mãn lượng vốn đầu tư cho các dự án và chớp được các cơ hội kinh doanh. Ngoài ra khi các doanh nghiệp đi vay vốn TDH tại NHTM, họ có thể điều chỉnh kỳ hạn trả nợ, nghĩa là họ có thể trả nợ sớm hơn thời gian quy định trong hợp đồng TD hoặc xin NH gia hạn nợ vay… Khách hàng là dân cư: Không chỉ có vai trò quan trọng đối với các doanh nghiệp, TD TDH cũng đem lại khá nhiều lợi ích cho khách hàng là dân cư.