CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Lý luận chung về hiệu quả sản xuất kinh doanh 1.1 Khái niệm hiệu quả sản xuất kinh doanh Hoạt động sản xuất kinh doanh có vị trí vô cùng quan trọng trong mỗi doanh nghiệp, là yêu cầu cơ bản cho sự tồn tại của mỗi doanh nghiệp. Nó là một quá trình tiến hành nhiều công đoạn nhằm cung cấp các sản phẩm dịch vụ cho nhu cầu thị trường và thu lại lợi nhuận. Vì vậy, chỉ có tiến hành đánh giá, phân tích hoạt động sản xuất kinh doanh một cách toàn diện mới giúp cho các doanh nghiệp hoạch định các chính sách hiệu quả nhằm đạt được mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Để làm được điều đó, doanh nghiệp không thể không thực hiện việc tính toán hiệu quả sản xuất kinh doanh.
Kinh doanh là các hoạt động đầu tư, sản xuất, mua bán, cung ứng dịch vụ do các chủ thể kinh doanh tiến hành một cách độc lập, thường vì mục đích tạo ra lợi nhuận. Hiệu quả sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế biểu hiện sự tập trung phát triển theo chiều sâu, phản ánh trình độ khai thác các nguồn lực (lao động, máy móc, thiết bị, tiền vốn và các yếu tố khác) và trình độ chi phí các nguồn lực đó trong quá trình tái sản xuất nhằm đạt được mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp đề ra. Ngoài ra, hiệu quả sản xuất kinh doanh là biểu hiện của việc kết hợp tương quan về lượng và chất các yếu tố trong quá trình kinh doanh, là đại lượng so sánh giữa đầu vào và đầu ra, so sánh giữa chi phí kinh doanh đã bỏ qua và kết quả thu được.2 Bản chất của hiệu quả sản xuất kinh doanh Bản chất của hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh là phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, phản ánh trình độ lợi dụng các SVTH: Thân Trọng Phương Thanh 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Hoàng La Phương Hiền nguồn lực để đạt được mục tiêu cuối cùng của mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp – đó là mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.
Bản chất về mặt lý thuyết: Phải hiểu rằng phạm trù hiệu quả sản xuất kinh doanh thực chất là mối quan hệ so sánh giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để sử dụng các yếu tố đầu vào và có tính đến các mục tiêu của doanh nghiệp. Do đó để tính được hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp ta phải tính kết quả đạt được và chi phí bỏ ra. Về mặt so sánh tuyệt đối thì hiệu quả sản xuất kinh doanh là : H=K–C Trong đó: H: Hiệu quả sản xuất kinh doanh K : Là kết quả đạt được C : Là chi phí bỏ ra để sử dụng các nguồn lực đầu vào Về so sánh tương đối : H = K\C Bản chất về mặt thực tế lâu dài: Phải phân biệt hiệu quả xã hội, hiệu quả kinh tế xã hội với hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp: hiệu quả xã hội phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực nhằm đạt được các mục tiêu về xã hội nhất định. Các mục tiêu xã hội thường là: giải quyết công ăn việc làm cho người lao động trong phạm vi toàn xã hội hay phạm vi từng khu vực, nâng cao trình độ văn hoá, nâng cao mức sống, đảm bảo vệ sinh môi trường,….
Trong khi đó, hiệu quả kinh tế xã hội phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực nhằm đạt được các mục tiêu cả về kinh tế xã hội trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân cũng như trên phạm vi từng vùng, từng khu vực của nền kinh tế. Để hiểu rõ bản chất của hiệu quả hoạt động SXKD chúng ta có thể dựa vào việc phân biệt hai khái niệm kết quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh. Kết quả của hoạt động sản xuất kinh doanh là những gì mà doanh nghiệp đạt được sau một quá trình sản xuất kinh doanh nhất định, kết quả là mục tiêu cần thiết của mỗi doanh nghiệp. Kết quả có thể là những đại lượng cụ thể có thể định lượng cân SVTH: Thân Trọng Phương Thanh 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Hoàng La Phương Hiền đong đo đếm được: số sản phẩm tiêu thụ mỗi loại, doanh thu bán hàng, lợi nhuận, thị phần,… cũng có thể là những đại lượng chỉ phản ánh được mặt chất lượng hoàn toàn có tính chất định tính như thương hiệu, uy tín, sự tín nhiệm của khách hàng về chất lượng sản phẩm,… Kết quả đạt được phản ánh đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và thường là mục tiêu của doanh nghiệp. Trong khi đó, hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là phạm trù phản ánh trình độ tận dụng các nguồn lực sản xuất hay phản ánh mặt chất lượng của quá trình kinh doanh. Hiệu quả đã sử dụng cả hai chỉ tiêu là kết quả đạt được (đầu vào) và chi phí bỏ ra (đầu ra) để có được kết quả đó. Chi phí đầu vào càng nhỏ, đầu ra càng lớn, chất lượng thì chứng tỏ hiệu quả kinh tế cao.
Cả 2 chỉ tiêu kết quả và chi phí để có thể đo bằng thước đo hiện vật và thước đo giá trị nhưng nếu sử dụng đơn vị hiện vật thì khó khăn hơn vì trạng thái hay đơn vị tính của đầu vào và đầu ra là khác nhau còn sử dụng đơn vị giá trị sẽ luôn đưa được các đại lượng khác nhau về cùng một đơn vị. Trong thực tế người ta sử dụng hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh là mục tiêu cuối cùng hay phương tiện kinh doanh của hoạt động sản xuất cũng có những trường hợp sử dụng nó như là một công cụ để nhận biết khả năng đạt đến mục tiêu đã đặt ra.3 Sự cần thiết của việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Trong nền kinh tế mở, việc nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh là một trong những vấn đề cấp thiết. Việc xem xét và tính toán hiệu quả sản xuất kinh doanh là một công cụ đánh giá và phân tích kinh tế, nó không những chỉ cho biết việc sản xuất đạt ở trình độ nào mà còn cho phép các nhà quản trị phân tích, tìm ra các nhân tố để đưa ra các biện pháp thích hợp trên cả hai phương diện tăng kết quả và giảm chi phí kinh doanh. Từ đó các nhà quản trị có thể lựa chọn những chiến lược, chính sách nào hiệu quả, phù hợp cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Nguồn tài nguyên thiên nhiên trên trái đất tuy phong phú nhưng cũng hữu hạn và ngày càng ngày cạn kiệt, khan hiếm. Trong khi đó, mật độ dân số của mỗi vùng ngày càng tăng cùng với nhu cầu sử dụng hàng hóa dịch vụ càng nhiều, càng đa dạng do vậy việc tìm kiếm nguyên vật liệu để sản xuất phục vụ nhu cầu đời sống con người SVTH: Thân Trọng Phương Thanh 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Hoàng La Phương Hiền bị hạn chế. Điều này bắt buộc các nhà kinh doanh, nhà sản xuất phải nghĩ đến việc lựa chọn kinh tế, tối ưu kế hoạch sản xuất kinh doanh, lao động, chi phí để hoàn thành sản phẩm một cách nhanh nhất nhưng vẫn đạt hiệu quả cao, tối đa hóa lợi nhuận.
Từ đây có thể thấy được trong điều kiện khan hiếm các nguồn lực thì việc nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất là tất yếu đối với mọi doanh nghiệp. Mặt khác, sự cạnh tranh giữa các sản phẩm ngày càng gay gắt, đòi hỏi các doanh nghiệp luôn không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, năng suất lao động,… Một doanh nghiệp sở hữu công nghệ sản xuất tiên tiến, chất lượng sản phẩm cao và giá thành cạnh tranh sẽ chiếm ưu thế hơn so với các doanh nghiệp cùng ngành. Do đó, việc nâng cao hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất kinh doanh chính là điều kiện sống còn của các doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường. Như vậy, có thể thấy được tầm quan trọng của hiệu quả sản xuất kinh doanh đối với doanh nghiệp cũng như trong cơ chế thị trường hiện nay.
Bởi nó là cơ sở đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, là công cụ để quản trị doanh nghiệp, là nhân tố thúc đẩy sự cạnh tranh trong kinh doanh và là nhân tố cơ bản tạo ra sự thắng lợi cho doanh nghiệp trên thị trường.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh Việc phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh giúp doanh nghiệp có cái nhìn tổng quan, trực diện về các nhân tố, hiểu rõ được quy mô, quy luật và mặt tích cực, mặt tiêu cực mà mỗi nhân tố xung quanh ảnh hưởng. Từ đó xây dựng các chiến lược kinh doanh nhằm tận dụng điểm thuận lợi, phát huy mặt tốt và tìm các biện pháp phòng ngừa, kế hoạch khắc phục các khó khăn, hạn chế các ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.1 Các nhân tố khách quan a. Các nhân tố thuộc môi trường vĩ mô Chính trị, luật pháp SVTH: Thân Trọng Phương Thanh 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Hoàng La Phương Hiền Môi trường chính trị ổn định, nhất quán về quan điểm, các chính sách luôn là tiền đề cho việc phát triển và mở rộng các hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp, các tổ chức cá nhân trong và ngoài nước.
Môi trường pháp lý bao gồm luật, các văn bản dưới luật, các quy trình quy phạm kỹ thuật sản xuất tạo ra một hành lang cho các doanh nghiệp hoạt động. Do đó các doanh nghiệp phải chấp hành các quy định của pháp luật, phải thực hiện các nghĩa vụ của mình với nhà nước, với xã hội và với người lao động. Hệ thống pháp luật rõ ràng, đúng đắn và ổn định sẽ là cơ sở đảm bảo sự thuận lợi, bình đẳng để cho các doanh nghiệp thúc đẩy phát triển kinh tế. Kinh tế Các nhân tố kinh tế là các nhân tố bên ngoài tác động rất lớn tới hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Các chính sách kinh tế của nhà nước, tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế quốc dân, tốc độ lạm phát, thất nghiệp, cán cân thương mại,…sẽ tạo ra sự ưu tiên hay kìm hãm sự phát triển của từng ngành từng lĩnh vực cụ thể, quyết định cung cầu và từ đó tác động trực tiếp đến kết quả và hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp.