CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VÈ GIAO DỊCH MỘT CỬA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. MỘT SỐ VẤN ĐÈ Cơ BẢN VỀ GIAO DỊCH MỘT CỬA 1. Mô hình giao dịch tại ngân hàng thương mại Việt Nam trước đây Công tác kế toán ngân hàng luôn là lĩnh vực được các nhà quản lý ngân hàng quan tâm đầu tư để đổi mới công nghệ. Trong giai đoạn 1969-1970 khi thành lập cơ sở máy tính đầu tiên với những bảng cơ điện, công tác kế toán ngan hang đa được cơ giơi hoá và thay đôi dân dân.
Hoạt động kế toán giao dịch của các NHTM Việt Nam hoạt động cho đến nay đã trải qua một số mô hình giao dịch sau: 1. Mô hình giao dịch truyền thống Sơ đồ 1.1: Mô hình giao dịch truyền thống Mô hình giao dịch truyền thống hay còn gọi là mô hình giao dịch nhiều cửa sử dụng khi điều kiện tin học trong công tác kế toán còn thấp. Với mô hình -5- này, kế toán chỉ làm nhiệm vụ kiểm tra chứng từ, hạch toán vào sổ sách kế toán theo quy định, hoặc chuyển chứng từ sang bộ phận điện toán để nhập dữ liệu vào máy tính mọi giao dịch liên quan đến thu- chi tiền mặt đều đẩy qua quỹ chính của ngân hàng, mô hình giao dịch này được mô tả qua sơ đồ trên Với quy trình giao dịch như vậy không chỉ khách hàng mà cả ngân hang sẽ mât rât nhiêu thời gian, chi phí giao dịch, và rất dễ có những sai sót xảy ra trong quá trình kiểm soát, nhập dữ liệu từ đó có thể dẫn đến nhiều rủi ro cho cả khách hàng và ngân hàng. Như vậy, mô hình giao dịch truyền thống đã bộc lộ nhiều hạn chế như: nang suât lao động thâp, chi phí cao, thủ tục phiền hà, dễ nhầm lẫn, khả năng bảo mật không cao,.
Chính vì thế việc ra đời mô hình phát triển hơn để thay thế mô hình giao dịch truyền thống là cần thiết 1. Mô hình giao dịch mạng LAN Năm 1991, sản phẩm phần mềm kế toán ứng dụng đầu tiên đã ra đời ở nước ta, đó là phiên bản phần mềm xử lý chứng từ cuối ngày, chạy trên phần cưng đơn le, mở đâu giai đoạn tin học hoá công tác kế toán ngân hàng của hệ thong ngân hàng Việt Nam. Năm 1993, công tác kế toán ngân hàng đã có những bước phát triển mới với việc triển khai ứng dụng phần mềm kế toán giao dịch tức thời chạy trên mạng LAN. Đây là phần mềm kế toán trên máy đầu tiên của ngành ngân hàng được thiết kế theo tiêu chuẩn phần mềm giao dịch cua ngân hàng trên thê giới và có những cải tiến phù họp với cơ ché quản lý kế toán, điều kiện trang bị và trình độ tin học của ngân hàng Việt Nam.2: Mô hình kê toán giao dịch mạng LAN -6- Trong giao dịch mạng LAN, quầy giao dịch cũng được chia thành nhiều cửa như mô hình giao dịch truyền thống nhưng máy vi tính được trang bị tới tòng nhân viên kế toán giao dịch (máy PC) và được nối mạng với máy chủ thành mạng cục bộ.
Hiện nay, các ngân hàng thưomg mại Việt Nam chủ yếu ứng dụng mô hình giao dịch tức thời cục bộ trên mạng LAN. Cho đến nay, sau hơn 10 năm vận hành, phân mêm kế toán giao dịch tức thời chạy trên mạng LAN đã góp phân đăc lực vào công cuộc đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động kế toán thanh toán, cơ giới hoá đắc lực vào việc đổi mới, nâng cao chất lượng công tác kê toán ngân hàng, giải phóng sức lao động, tăng tốc độ xử lý, hạn chế tối đa những sai sót, nhầm lẫn xảy ra khi hạch toán thủ công. Tuy nhiên trước sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghệ thông tin trên thế giới, phần mềm kế toán giao dịch trên mạng LAN hiện nay đã bộc lộ nhiều hạn chế như: Thứ nhất: công nghệ xuất phát thấp, cơ sở dữ liệu FOXPRO trên hệ điều hành MS-DOS, không tận dụng được khả năng về phần cứng và phần mêm mới trang bị. Tuy đã được cải thiện nhưng phần mềm vẫn có những hạn -7- chế không tránh khỏi như tốc độ xử lý chậm, khả năng tự động hoá, ổn định kém và chưa đáp ứng được yêu cầu khi có sự gia tăng khối lượng chứng từ.
Thứ hai: Do sử dụng công nghệ từ những năm 1990, phần mềm không đáp ứng được yêu cầu trao đổi dữ liệu với các hệ thống công nghệ cao như các phần mềm thông tin báo cáo, chuyển tiền điện tử, thanh toán bù trừ điện tử, thanh toán liên ngân hàng,. Thứ ba: Sự phát triển mạnh mẽ của ngành công nghệ thông tin đã đe doạ đến khả năng bảo mật của chương trình và can thiệp trực tiếp vào cơ sở dữ liệu. Hệ thống chương trình và các số liệu kế toán dựa trên cơ sở dữ liệu FOXPRO đến nay đã lạc hậu và kém bảo mật, bất kỳ người nào cũng có thể truy cập vào hệ thống để sửa dữ liệu gây rủi ro cho cả ngân hàng và khách hàng. Do đó, nếu tiếp tục duy trì kéo dài thời gian hoạt động của mô hình cũ sẽ gây thiệt hại cho ngành ngân hàng.
Mô hình giao dich môt cửa Mô hình giao dịch một cửa là mô hình ứng dụng công nghệ hiện đại nhất hiện nay. Mô hình này cho phép khách hàng khi đến giao dịch với ngân hàng chỉ giao dịch với một cán bộ ngân hàng vẫn có thể giải quyết toàn bộ các nhu cầu về tiền gửi, thanh toán, mua bán ngoại tệ, tiền vay,. Cán bộ ngân hàng trong giao dịch một cửa gọi là giao dịch viên vừa làm nhiệm vụ kế toán viên, vừa làm thủ quỹ thực hiện thu- chi tiền mặt, và có hạn mức thu chi tiền cũng như hạn mức xử lý nghiệp vụ phù họp với trình độ, kinh nghiệm làm việc của mình. Mô hình giao dịch một cửa ra đời đã loại bỏ được những hạn chế của hai mô hình giao dịch trên đó là: Thứ nhất: Giải phóng khách hàng khỏi những thủ tục phiền hà, tạo ra sự hài lòng của khách hàng khi sử dụng sản phẩm ngân hàng, thu hút nhiều khách hàng, từ đó tạo điều kiện cho ngân hàng mở rộng sản phẩm dịch vụ của mình đẩy mạnh khả năng cạnh tranh, nhằm thu được lợi nhuận cao cho ngân hàng.
-8- Thứ hai: Mô hình giao dịch một cửa giải phóng được sức lao động của nhân viên ngân hàng, tăng năng suất lao động, giúp ngân hàng giải quyết được khối lượng công việc lớn trong một ngày giao dịch,., đồng thời mô hình giao dịch một cửa cũng giúp giảm sự phức tạp trong quá trình luân chuyển chứng từ ngân hàng. Thứ ba: Việc áp dụng mô hình giao dịch một cửa cùng với phần mềm giao dịch mới, và việc quản lý dữ liệu tập trung là điều kiện để ngân hàng tiếp tục phát triển các sản phẩm ngân hàng hiện đại như: ATM, thẻ tín dụng POS Internet banking, Phone banking,. Thứ tư: Việc quản lý dữ liệu khách hàng được tập trung đã tăng cường tính bảo mật, mở rộng không gian giao dịch cho khách hàng, khách hàng có thê gửi một nơi, rút nhiều nơi”, đồng thời nâng cao hiệu suất sử dụng vốn trong kinh doanh, đẩy nhanh tốc độ thanh toán. Chính vì những ưu điểm trên mà đến nay sự lựa chọn của các NHTM ở Việt Nam chính là mô hình giao dịch một cửa thay thế dần mô hình cũ lạc hậu.
Đầu tiên là ngân hàng Ngoại thương Việt Nam với sự nhạy bén trong kinh doanh, mà từ tháng 8/2002 đã đưa mô hình ngân hàng bán lẻ- ngân hàng giao dịch một cửa theo tiêu chuẩn quốc tế có tên là Vietcombank Vissio 2010. Tiếp đó, năm 2003, NHNo&PTNT Việt Nam cũng triển khai mô hình giao dịch một cửa trong dự án “Hiện đại hoá thanh toán và kế toán khách hàng” cũng trên đà hiện đại hoá đó mà trong năm 2003, Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam cũng đã tiến hành triển khai và đến nay trong toàn hệ thống đã áp dụng mô hình giao dịch một cửa này. Khái niệm, đặc điểm của giao dịch một cửa Trong hoạt động kinh doanh ngân hàng nói chung và hoạt động ngành ngân hàng nói riêng, việc đáp ứng tốt nhất nhu cầu khách hàng luôn là mục tiêu quan trọng được đặt ra, để trên cơ sở lợi ích của khách hàng ngân hàng đạt được mục tiêu cao nhất của mình là mục tiêu lợi nhuận. Giai đoạn trước -9- đây, hệ thống ngân hàng trong nước áp dụng phưong thức giao dịch đa cửa phòng kế toán được tách rời khỏi phòng ngân quỹ, và không có nhiều sự phối hợp giữa các phòng ban để nhằm giảm thiểu thời gian thủ tục giao dịch cho khách hàng.
Trong những năm trở lại đây, với sự cạnh tranh mạnh mẽ buộc các ngân hàng luôn luôn đổi mới phương thức giao dịch, nâng cao chất lượng phục vụ, một trong những đổi mới của các NHTM trong nước đặc biệt là các NHTM quốc doanh là chuyển từ giao dịch “nhiều cửa” sang mô hình giao dịch “một cửa”. Giao dịch một cửa là kết quả của những nỗ lực ứng dụng và hiện đai hoá công nghệ ngân hàng nhằm nâng cao chất lượng, đơn giản hoá thủ tục hành chính và đa dạng hoá các dịch vụ ngân hàng. Việc này sẽ càng quan trọng với các ngân hàng Việt Nam bởi nó góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, nâng cao năng lực cạnh tranh của tổ chức tín dụng trong giai đoạn chiếm lĩnh phân chia thị trường đang diễn ra mạnh mẽ. Giao dịch một cửa không phải là vấn đề mới được đề cập đây là nhu câu của nhiều ngân hàng từ vài năm nay và cũng là nhu cầu rất cao từ phía khách hàng.
Với các ngân hàng nước ngoài, việc này không mới mẻ, nhưng với các ngân hàng trong nước hình thức giao dịch một cửa thực sự là việc thay đôi tích cực. Trước yêu cầu của thị trường tài chính- tiền tệ, ngày 13-10- 2005, thống đốc NHNN đã ban hành quyết định về “Quy chế giao dịch một cửa áp dụng đối với các tổ chức tín dụng” trong điểm 1 điều 2 của quyết định ghi rõ: Giao dịch một cửa là phương thức tổ chức cung ứng dịch vụ của tổ chức tín dụng cho khách hàng, trong đó khách hàng chỉ cần giao dịch với một giao dịch viên của tổ chức tín dụng và nhận kết quả từ giao dịch viên đó Giao dịch một cửa có một số đặc điểm đặc trưng như: Về mặt công nghệ: Giao dịch một cửa là một chương trình mới tiên tiến cho phép cập nhật dữ liệu tức thời, số dư tài khoản được cập nhật liên tục,.