CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứ liên q an đến đề tài Liên quan đến chất lượng hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại nói chung và các ngân hàng chính sách xã hội nói riêng cũng đã có nhiều bài báo khoa học, công trình nghiên cứu, luận án, luận văn liên quan, các nghiên cứu đa số được thực hiện tại các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên do đặc dù của ngân hàng chính sách xã hội khác với ngân hàng thương mại nên những công trình được tác giả tham khảo cho đề tài liên quan đến hoạt động tín dụng tại NHCSXH điển hình như sau: - Nghiên cứu của nhóm tác giả Hoàng Hữu Hòa, Nguyễn Lê Hiệp (2007): “Tác động của vốn vay tín dụng đối với xóa đói giảm nghèo ở Huyện Hương Thủy, Tỉnh Thừa Thiên Huế”, Luận văn thạc sĩ, Đại học kinh tế Huế. Luận văn đã phân tích mối quan hệ của vốn vay đối với việc gia tăng tư liệu sản xuất của hộ nghèo; Tác động của tín dụng đối với việc tạo việc làm cho hộ nghèo và Tác động của vốn vay đến thu nhập của hộ nghèo. Từ đó đánh giá mức độ ảnh hưởng của tín dụng đối với công cuộc xóa đói giảm nghèo, tuy nhiên đề tài giới hạn nghiên cứu đối với tín dụng xóa đói giảm nghèo.
- Nghiên cứu của Phạm Thị Châu (2007): “Tín dụng ngân hàng chính sách xã hội với công tác xóa đói giảm nghèo tại Lâm Đồng”, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học kinh tế TP. Luận văn thông qua phân tích thực tiễn hoạt động của Ngân hàng chính sách xã hội tỉnh Lâm Đồng trong giai đoạn 2003-2006 và nêu lên những giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chương trình tín dụng cho công tác xóa đói giảm nghèo tại Lâm Đồng bao gồm: Giải pháp thực hiện chương trình xóa đói giảm nghèo và việc 7 làm; giải pháp về phía ngân hàng CSXH tỉnh Lâm Đồng gồm: Hoàn thiện công tác tổ chức, tăng cường cơ sở vật chất cho các phòng giao dịch; Tăng cường huy động vốn đặc biệt là vốn tiền gửi; Tăng cường cho vay ủy thác từng phần qua các tổ chức đoàn thể chính trị xã hội; Phối hợp các ngành đẩy mạnh công tác khuyến nông; Nâng cao chất lượng hoạt động các điểm lưu động tại xã; Củng cố chất lượng hoạt động của các tổ TK và VV; Tăng cường công tác kiểm tra toàn diện hoạt động hệ thống. Đề tài này phù hợp với tín dụng xóa đói giảm nghèo tại các ngân hàng CSXH. - Nghiên cứu của Phạm Thị Lệ Ninh (2014): “Nâng cao chất lượng tín dụng chính sách tại Ngân hàng chính sách xã hội tỉnh Quảng Trị”, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Tài chính – Marketing.
Luận văn đi sâu phân tích hoạt động tín dụng chính sách tại Ngân hàng chính sách xã hội tỉnh Quảng Trị trong giai đoạn 2008-2013, phương pháp nghiên cứu định lượng các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng chính sách gồm: (1) Chính sách pháp luật; (2) Năng lực các đối tượng trong quản lý khoản vay; (3) Thông tin tín dụng chính sách; (4) Sự phối hợp các phòng ban chức năng; (5) Môi trường kinh tế xã hội, từ đó phân tích hồi quy trên phần mềm SPSS và xác định yếu tố ảnh hưởng, từ đó đề xuất giải pháp phù hợp. Đề tài này có nhiều tương đồng với đề tài nghiên cứu, tuy nhiên được nghiên cứu ở quy mô lớn là NHCS thuộc tỉnh nên khả năng ứng dụng tại NHCS huyện chưa cao. - Nghiên cứu của Vũ Văn Đức (2015): “Nâng cao chất lượng tín dụng đối với hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội - chi nhánh huyện Tân lạc, tỉnh Hòa bình, Luận văn thạc sĩ kinh tế, Đại học kinh tế- Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn đã phân tích khái quát về thực trạng chất lượng tín dụng hộ nghèo tại Chi nhánh NHCSXH huyện Tân Lạc giai đoạn 2010-2013, đánh giá những mặt đạt được và những tồn tại, hạn chế cũng như nguyên nhân.
Từ đó đề xuất các nhóm giải pháp cụ thể phù hợp với điều kiện địa phương để khắc 8 phục những mặt hạn chế nhằm nâng cao chất lượng tín dụng hộ nghèo tại Chi nhánh trong giai đoạn 2015 – 2020. Nghiên cứu này phù hợp đối với NHCS thuộc huyện, tuy nhiên chỉ phù hợp hơn đối với tín dụng xóa đói giảm nghèo. - Nghiên cứu của Trần Thị Hà My (2016): “Hoàn thiện quản lý tín dụng chính sách tại Ngân hàng chính sách xã hội Huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học kinh tế Huế. Luận văn đi sâu đánh giá thực trạng và phân tích công tác quản lý vốn tín dụng chính sách trên địa bàn huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị trong giai đoạn 2014-2016, từ đó đề xuất giải pháp quản lý tín dụng phù hợp, có tính thực tiễn, đi vào đời sống, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, xoá đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị.
Những giải pháp được đề xuất của tác giả gồm có: Tăng cường tính tuân thủ và áp dụng đúng, đầy đủ quy trình cho vay theo quy định; Tăng cường công tác quản trị và điều hành của NHCSXH huyện; Xây dựng đội ngũ cán bộ ngân hàng có trình độ, tâm huyết với nghề nghiệp; Đẩy mạnh và nâng cao chất lượng cho vay ủy thác qua các tổ chức chính trị - xã hội; Cấp tín dụng phải kết hợp với các hình thức chuyển giao kỹ thuật, khuyến nông khuyến ngư; Tăng cường sự hỗ trợ của chính quyền địa phương đối với hộ nghèo; Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức vươn lên làm giàu cho hộ vay vốn; Tăng cường nguồn vốn, phối kết hợp các nguồn vốn khác để cho vay đáp ứng nhu cầu đối với hộ nghèo. Đề tài này tuy được nghiên cứu tại huyện nhưng chú trọng hơn vào công tác quản lý tín dụng hơn là phân tích chất lượng tín dụng. - Nghiên cứu của Lê Ngọc Hải (2018): “Nâng cao chất lượng tín dụng tại Ngân hàng chính sách xã hội huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị”, Luận văn thạc sĩ kinh tế, Trường Đại học kinh tế Huế. Kết quả nghiên cứu của luận văn đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn về chất lượng tín dụng của Ngân hàng chính sách xã hội; Luận văn dựa trên mô hình SERVQUAL 9 (Parasuraman và cộng sự, 1988) để đề xuất mô hình đánh giá thực trạng chất lượng tín dụng tại NHCSXH huyện Triệu Phong qua 3 năm 2014- 2016 kết hợp với dữ liệu thu thập tại ngân hàng.
Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng tại NHCSXH bao gồm nhóm giải pháp về tăng cường huy động vốn; giải pháp đối với tổ TK và vay vốn; giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ nhân sự tại ngân hàng. Nghiên cứu này phù hợp tham khảo cho đề tài của tác giả, tuy nhiên thời gian nghiên cứu khá lâu từ 2014-2016, trong khi hoạt động tín dụng NHCS nay đã có nhiều thay đổi, do đó nghiên cứu tại NHCS huyện Tam Đảo sẽ có nhiều đổi mới hơn. Mặc dù đã có rất nhiều nghiên cứu của các tác giả trong nước về chất lượng tín dụng ngân hàng chính sách xã hội và mỗi công trình nghiên cứu phù hợp với từng địa phương, từng giai đoạn khác nhau. Hơn nữa, cho đến thời điểm hiện tại cũng chưa có nghiên cứu nào về tín dụng ngân hàng CSXH huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc.
Do đó, trên cơ sở kế thừa những nghiên cứu trước đây, tác giả thực hiện đề tài: “chất lượng tín dụng tại Ngân hàng chính sách xã hội – Phòng giao dịch huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc” nhằm nhhiên cứu thực trạng tín dụng tại ngân hàng để từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng phù hợp. Cơ sở lý luận về chất lượng tín dụng ngân hàng chính sách xã hội 1. Tổng quan về ngân hàng chính sách xã hội 1. Khái niệm ngân hàng chính sách xã hội Ngân hàng Chính sách xã hội (Ngân hàng CSXH) được thành lập theo Quyết định số 131/2002/QĐ-TTg ngày 04 tháng 10 năm 2002 của Thủ tướng Chính phủ nhằm tách tín dụng chính sách ra khỏi tín dụng thương mại trên cơ sở tổ chức lại Ngân hàng phục vụ người nghèo nhằm thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia và cam kết trước cộng đồng quốc tế về “xoá đói giảm nghèo”.
Hội đồng quản trị của Ngân hàng CSXH Việt Nam có 11 thành viên 10 do thống đốc NHNN Nguyễn Văn Giàu làm chủ tịch hội đồng quản trị có chi nhánh tại tất cả 64 tỉnh thành trong cả nước. Hoạt động của Ngân hàng CSXH là không vì mục tiêu lợi nhuận. Sự ra đời của Ngân hàng CSXH có vai trò rất quan trọng là cầu nối đưa chính sách tín dụng ưu đãi của Chính phủ đến với hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác. Hiện nay, Ngân hàng CSXH đã có quan hệ, hợp tác với nhiều tổ chức tài chính và phát triển quốc tế (Chính phủ, phi Chính phủ) trên thế giới như: UNICEF, OPEC, IFAD, WB… thu hút vốn đầu tư hàng nghìn tỷ đồng.
Kết quả về xóa đói giảm nghèo của Việt Nam đã được cộng đồng quốc tế đánh giá cao. Với mục tiêu phấn đấu giảm tỷ lệ đói nghèo xuống dưới 16% vào năm 2010, Ngân hàng CSXH phối hợp với các cấp, các ngành và các hội, đoàn thể, từng bước xã hội hoá hoạt động của Ngân hàng CSXH, góp phần thực hiện thành công chương trình mục tiêu quốc gia về “xóa đói giảm nghèo” và tạo việc làm giai đoạn 2006 - 2010, quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, thực sự trở thành lực lượng kinh tế hữu hiệu nhằm ổn định chính trị, xã hội của đất nước. Chức năng, nhiệm vụ ngân hàng chính sách xã hội Chức năng - Tổ chức huy động vốn trong và ngoài nước có trả lãi của mọi tổ chức và tầng lớp dân cư bao gồm tiền gửi có kỳ hạn, không kỳ hạn. Phát hành trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, chứng chỉ tiền gửi và các giấy tờ có giá khác.
- Được nhận các nguồn vốn đóng góp tự nguyện không có lãi hoặc không hoàn trả gốc của các cá nhân, các tổ chức kinh tế, tổ chức tài chính, tín dụng và các tổ chức chính trị - xã hội, các hiệp hội, các tổ chức phi Chính phủ trong nước và nước ngoài. 11 - Mở tài khoản tiền gửi thanh toán cho tất cả các khách hàng trong và ngoài nước. Ngân hàng CSXH có hệ thống thanh toán nội bộ và tham gia hệ thống liên ngân hàng trong nước.