Chương I, Điều 15 khẳng định: “Nhà giáo giữ vai trò quyết định trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục. Nhà giáo phải không ngừng học tập, rèn luyện, nêu gương tốt cho người học. Nhà nước tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo, có chính sách sử dụng, đãi ngộ, đảm bảo các điều kiện cần thiết về vật chất và tinh thần để nhà giáo thực hiện vai trò và trách nhiệm của mình; giữ gìn và phát huy truyền thống quý trọng nhà giáo, tôn vinh nghề dạy học". Vai trò nhà giáo được Quốc hội nước ta khẳng định trong điều 15 luật giáo dục năm 2005: "Nhà giáo giữ vai trò quyết định trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục.
Nhà giáo phải không ngừng học tập, rèn luyện, nêu gương tốt cho người học.Nhà nước tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo, có chính sách sử dụng, đãi ngộ, đảm bảo các điều kiện cần thiết về vật chất và tinh thần để nhà giáo thực hiện vai trò và trách nhiệm của mình; giữ gìn và phát huy truyền thống quý trọng nhà giáo, tôn vinh nghề dạy học". 8 Ngành giáo dục và đào tạo cũng đã khẳng định:"Đội ngũ cán bộ giảng dạy giữ vai trò quyết định chất lượng đào tạo và là lực lượng chủ công thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ của nhà trường". Đội ngũ giảng viên với vị trí, vai trò quan trọng như vậy, các trường ĐH & CĐ cần xây dựng một đội ngũ giảng viên có năng lực, tận tâm với nghề nghiệp và có khả năng thích ứng cao, đủ sức gánh vác trọng trách của mình đối với sự phát triển và đổi mới giáo dục.2 Khái niệm về đội ngũ giảng viên và chất lượng đội ngũ giảng viên * Khái niệm về đội ngũ giảng viên Đội ngũ là khối đông người cùng chức năng nghề nghiệp được tập hợp và tổ chức thành một lực lượng. Đội ngũ được xem là một tập thể người gắn kết với nhau, cùng chung lý tưởng, mục đích, ràng buộc nhau về vật chất, tinh thần và hoạt động theo một nguyên tắc nhằm hướng tới mục đích chung của tổ chức.
Đội ngũ giảng viên là tập hợp những giảng viên được tổ chức thành một lực lượng có chung một nhiệm vụ là giảng dạy, thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đặt ra cho tập thể đó. Tập hợp giảng viên của một trường đại học, cao đẳng nhất định thì được gọi là đội ngũ giảng viên của trường đó. Đối với những người lãnh đạo - quản lý trong các tổ chức giáo dục, đào tạo phải làm thế nào để gắn kết các thành viên trong đội ngũ giảng viên lại tạo thành một đội ngũ cùng chung mục đích, lý tưởng mà trong đó mỗi thành viên là một nhân tố quan trọng với đầy đủ trình độ, năng lực và phẩm chất đạo đức với những tri thức mới, tập hợp thành một khối đoàn kết thống nhất tạo ra một đội ngũ nhà giáo lớn mạnh, rộng khắp đáp ứng được nhiệm vụ của giáo dục trong thời đại ngày nay là một yêu cầu hết sức cần thiết. Bên cạnh đó, giảng viên cũng có thể được hiểu là người trực tiếp tham gia vào hệ thống giáo dục đại học với vai trò truyền đạt và hướng dẫn.
Đội ngũ giảng viên là một tập hợp những người làm nghề dạy học, giáo dục, được tổ chức thành một lực lượng, cùng chung một nhiệm vụ là thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đề ra cho tập hợp đó. Họ làm việc có kế hoạch và gắn bó với nhau thông qua lợi ích về vật chất và tinh thần trong khuôn khổ quy định của pháp luật, thể chế xã hội. 9 Nói cách khác theo nghĩa hẹp, đội ngũ giảng viên là những thầy cô giáo những người làm nhiệm vụ giảng dạy và quản lý giáo dục trong các trường đại học. Các khái niệm về đội ngũ dùng cho các thành phần xã hội như đội ngũ trí thức, đội ngũ công nhân viên chức đều có gốc xuất phát từ đội ngũ theo thuật ngữ quân sự.
Đó là một khối đông người, được tổ chức thành một lực lượng để chiến đấu và bảo vệ. Tóm lại, đội ngũ là một nhóm người được tổ chức và tập hợp thành một lực lượng để thực hiện một hay nhiều chức năng, có thể cùng nghề nghiệp hoặc không cùng một nghề nghiệp nhưng có cùng chung một mục đích nhất định. Đội ngũ nhà giáo Theo Virgil K.Rowland “Đội ngũ nhà giáo là những chuyên gia trong ngành giáo dục, họ nắm vững tri thức và hiểu biết dạy học và giáo dục như thế nào và có khả năng cống hiến toàn bộ tài năng và sức lực của họ cho giáo dục”. Từ khái niệm trên ta có thể quan niệm rằng: Đội ngũ nhà giáo là một tập thể bao gồm những giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, được tổ chức thành một lực lượng, có chung nhiệm vụ thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đặt ra cho nhà trường hoặc cơ sở giáo dục đó.
Đội ngũ giảng viên có vai trò nòng cốt trong sự phát triển của nhà trường bởi vì đội ngũ giảng viên quyết định chất lượng sản phẩm tạo ra, là uy tín của nhà trường đối với xã hội. Có thể hiểu: đội ngũ giảng viên là tập hợp những nhà giáo làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong các nhà trường đại học và cao đẳng, họ gắn kết với nhau nhằm thực hiện mục tiêu chung của ngành giáo dục - đào tạo và hoàn thành mục tiêu của các nhà trường nơi họ công tác. Lao động của đội ngũ giảng viên là lao động trí óc, lao động khoa học, lao động đặc thù nhằm tạo ra sản phẩm đặc biệt là con người đã được giáo dục và đào tạo. * Khái niệm về chất lượng đội ngũ giảng viên Chất lượng đội ngũ giảng viên là tổng thể những thuộc tính bản chất của đội ngũ được thể hiện thông qua các yếu tố: số lượng giảng viên, cơ cấu giảng viên, trình độ giảng viên, năng lực giảng viên, phẩm chất của giảng viên.
Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên là sự vượt trội, đi lên theo chiều hướng tích cực về các thuộc tính bản chất của đội ngũ giảng viên thể hiện qua 10 việc nâng cao về trình độ chuyên môn, về phương pháp giảng dạy, các kỹ năng sư phạm… 1.3 Khái niệm về chất lượng đào tạo, bồi dưỡng Về bản chất, khái niệm chất lượng là một khái niệm mang tính chất tương đối có nhiều quan điểm khác nhau. Chất lượng là khái niệm “đa chiều” và bao hàm nhiều yếu tố. Nó được định nghĩa không những là sự phù hợp với mục tiêu mà còn chứa đựng trong đó tính tin cậy, tính bền vững, tính thẩm mỹ…Chất lượng còn được định nghĩa khác nhau từ những góc nhìn khác nhau. Đối với nhà sản xuất, chất lượng là năng suất và chi phí.
Đối với khách hàng, chất lượng là giá cả và đặc tính sản phẩm. Chất lượng cũng khác nhau theo từng cấp độ: quốc gia, khu vực, quốc tế…. Khái niệm chất lượng giáo dục đại học chưa có một định nghĩa nhất quán. Theo một nghiên cứu khá nổi tiếng của Harvey và Green (1993) nhằm tổng kết những quan niệm chung của các nhà giáo dục, chất lượng giáo dục có thể nhìn nhận qua các khía cạnh sau: + Chất lượng là sự xuất sắc: - Một sản phẩm chất lượng là một sản phẩm vượt qua một loạt các cuộc kiểm tra chất lượng được thiết kế dựa trên các tiêu chuẩn có thể đạt được nhằm loại bỏ các khiếm khuyết.
Các tiêu chuẩn thay đổi thường xuyên dưới tác động của các nhân tố kinh tế, xã hội và phụ thuộc vào ý kiến chủ quan của người đặt ra tiêu chuẩn; - Chất lượng được nhìn nhận như các tiêu chuẩn “cao”, khó có thể tiếp cận được. Theo đó, người ta quan niệm rằng: đầu vào tốt nhất sẽ cho đầu ra xuất sắc nhất. Cho dù quá trình học như thế nào, nếu có những thầy giáo giỏi nhất thì tự nhiên kết quả học tập sẽ vượt trội. Theo định nghĩa này, sự xuất sắc được đánh giá thông qua danh tiếng và cấp độ nguồn tài nguyên của nhà trường.
Nếu nguồn tài nguyên tốt, danh tiếng của nhà trường sẽ tăng lên và ngược lại. Danh tiếng tốt thu hút các tài nguyên tốt. + Chất lượng là sự hoàn hảo: thuộc tính hoàn hảo giúp các trường đại học nâng cao chất lượng đào tạo thông qua giám sát chặt chẽ các quá trình quản lý giáo 11 dục và quá trình giảng dạy trên trường, cũng như không ngừng cải tiến các quá trình, đảm bảo chúng được thực hiện đúng ngay từ đầu. Tính hoàn hảo thể hiện chất lượng ở mức độ tuyệt đối.
Các trường có thể nâng cao hiệu quả của các quá trình nhưng không thể chắc chắn các quá trình tiến hành chính xác hoàn toàn. + Chất lượng là sự phù hợp với mục tiêu - Phù hợp với mục tiêu khách hàng: khách hàng là đối tượng đặt ra các yêu cầu cho chất lượng sản phẩm; - Phù hợp với mục tiêu sứ mệnh: để đảm bảo thực hiện đúng và đủ mục tiêu, các trường cần đến vai trò của đảm bảo chất lượng. Đảm bảo chất lượng không phải là cụ thể hóa các tiêu chuẩn để đo lường chất lượng mà yêu cầu các quy định, quy trình được sắp xếp nhằm nâng cao và duy trì chất lượng giảng dạy. + Chất lượng là sự đáng giá với đồng tiền: các dịch vụ công cộng luôn được mong đợi có trách nhiệm với những người đầu tư và khách hàng.
Để đo lường tính hiệu quả của cơ sở giáo dục, người ta sử dụng các thước đo như tỷ lệ học viên trên giảng viên, bảng thu nhập, nguồn vốn đầu tư, tỷ lệ quỹ công trên tư thục, thị phần và kết quả thi. + Chất lượng là sự chuyển đổi về chất: đào tạo bồi dưỡng là một quá trình chuyển hóa liên tục cả về chuyên môn lẫn nhận thức của các đối tượng tham gia, dù là sinh viên hay nhà nghiên cứu. Một nền giáo dục chất lượng là một nền giáo dục có thể thúc đẩy sự phát triển kiến thức, năng lực, kỹ năng. Một trong những thước đo giá trị gia tăng hiệu quả là sự đánh giá về chất lượng đào tạo.
Nếu phần lớn học viên đánh giá chất lượng giảng dạy tốt thì giá trị gia tăng về chất lượng của trường cao, còn ngược lại giá trị gia tăng sẽ thấp. + Chất lượng đào tạo bồi dưỡng là tập hợp một số yếu tố liên quan đến đầu vào, quy trình đào tạo và đầu ra.