Luận văn thạc sĩ dạy học phân môn vẽ tranh tại trường trung học cơ sở hương sơn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp dạy học vẽ tranh tại trường trung học cơ sở Hương Sơn, nâng cao kỹ năng nghệ thuật cho học sinh.

• Tác giả: Hồ Hồng Đức
• Người hướng dẫn: TS. Quách Thị Ngọc An
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương
• Chuyên ngành: Mỹ thuật
• Đề tài: Nâng Cao Chất Lượng Dạy Học Phân Môn Vẽ Tranh Tại Trường Trung Học Cơ Sở Hương Sơn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Khái quát chung về phân môn Vẽ tranh ở trường THCS
• 1.1.1. Khái niệm dạy học, phân môn Vẽ tranh
• 1.1.2. Mục tiêu của phân môn Vẽ tranh
• 1.1.3. Nhiệm vụ phân môn Vẽ tranh
• 1.1.4. Vai trò của phân môn Vẽ tranh
• 1.2. Một số yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dạy - học phân môn Vẽ tranh
• 1.2.1. Cơ sở vật chất
• 1.2.2. Phương tiện dạy học
• 1.2.3. Đội ngũ giáo viên
• 1.2.4. Nhận thức của học sinh
• 1.3. Đặc trưng dạy - học mỹ thuật của học sinh THCS
• 1.3.1. Đặc trưng của phân môn Vẽ theo mẫu
• 1.3.2. Đặc trưng của phân môn Vẽ trang trí
• 1.3.3. Đặc trưng của phân môn Vẽ tranh
• 1.3.4. Đặc trưng của phân môn Thường thức mỹ thuật
• 1.4. Khái quát chung về trường Trung học cơ sở Hương Sơn
• 1.4.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 1.4.2. Đặc điểm của học sinh
• 2. CHƯƠNG 2: NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY - HỌC PHÂN MÔN VẼ TRANH TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HƯƠNG SƠN
• 2.1. Thực trạng chất lượng dạy - học phân môn Vẽ tranh tại trường Trung học cơ sở Hương Sơn, Mỹ Đức, Hà Nội
• 2.1.1. Thực trạng dạy - học
• 2.1.2. Thực trạng chất lượng dạy - học bộ môn mỹ thuật tại trường Trung học cơ sở Hương Sơn
• 2.1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dạy - học phân môn Vẽ tranh tại trường Trung học cơ sở Hương Sơn
• 2.1.4. Đánh giá thực trạng
• 2.1.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.1.4.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 2.2. Giải pháp để nâng cao chất lượng dạy - học phân môn Vẽ tranh tại trường Trung học cơ sở Hương Sơn
• 2.2.1. Một số điều kiện giúp giờ học đạt hiệu quả
• 2.2.2. Đổi mới một số hình thức dạy học trong phân môn Vẽ tranh tại trường Trung học cơ sở Hương Sơn
• 2.3. Thực nghiệm sư phạm
• 2.3.1. Nội dung thực nghiệm
• 2.3.2. Đối tượng, thời gian và địa điểm thực nghiệm
• 2.3.3. Kết quả thực nghiệm
• 2.3.4. Tổng kết, đánh giá
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Dạy Vẽ Tranh THCS Hương Sơn Khái Niệm Mục Tiêu

Môn Mĩ thuật, đặc biệt là phân môn Vẽ tranh, khơi gợi niềm yêu thích, say mê và sáng tạo ở học sinh. Nó không chỉ cung cấp kiến thức về cái đẹp mà còn rèn luyện khả năng quan sát, cảm nhận thế giới xung quanh bằng con mắt nghệ thuật. Dạy học phân môn Vẽ tranh ở THCS không chỉ đơn thuần là vẽ mà còn sử dụng hoạt động mĩ thuật để nâng cao hiểu biết, giúp học sinh hoàn thiện nhân cách Đức - Trí - Thể - Mĩ. Theo quan niệm hiện đại, dạy học là quá trình tương tác giữa người dạy và người học, trong đó học sinh là trung tâm, chủ động tiếp nhận và chọn lọc kiến thức. Giáo viên đóng vai trò định hướng, giúp học sinh phát triển tối đa năng lực và nhận thức. Mục tiêu chung là hướng học sinh đến cái đẹp, có am hiểu về cái đẹp, trở thành công dân hoàn thiện.

1.1. Khái niệm Dạy Học Mĩ Thuật và Vai Trò Giáo Viên

Dạy học mĩ thuật không còn là truyền đạt kiến thức một chiều. Giáo viên đóng vai trò định hướng, tạo điều kiện để học sinh chủ động khám phá, sáng tạo. Học sinh tự tìm hiểu, chọn lọc kiến thức phù hợp, phát huy năng lực bản thân. Giáo viên sử dụng các phương pháp dạy học tích cực để khuyến khích sự tham gia và phát triển của học sinh. Điều này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển tư duy thẩm mỹ và khả năng biểu đạt sáng tạo.

1.2. Mục Tiêu Của Phân Môn Vẽ Tranh Trong Trường THCS

Mục tiêu của phân môn Vẽ tranh ở THCS là giúp học sinh biết xây dựng tác phẩm theo yêu cầu đề tài, thể hiện sự sáng tạo, ý tưởng độc đáo nhưng vẫn tuân thủ các quy luật về bố cục, màu sắc. Phân môn này còn tạo thói quen quan sát, ghi nhớ sự vật, hiện tượng xung quanh, rèn luyện trí nhớ, khả năng quan sát, trí tưởng tượng và sự sáng tạo. Học sinh có thể vẽ các hình ảnh bằng ngôn ngữ nghệ thuật qua đường nét, hình khối và màu sắc, từ đó nhận thức đúng đắn về thẩm mỹ và thế giới quan xung quanh.

II. Thực Trạng Dạy Vẽ Tranh THCS Hương Sơn Vấn Đề Thách Thức

Mặc dù học sinh trường THCS Hương Sơn yêu thích phân môn Vẽ tranh, nhưng chất lượng dạy và học chưa thực sự được nâng cao và chú trọng. Nhiều giáo viên chưa thực sự giác ngộ ý nghĩa của việc đổi mới phương pháp dạy học, vẫn còn thói quen truyền đạt kiến thức sách vở một chiều, khiến học sinh tiếp thu bài một cách thụ động. Việc đổi mới, nâng cao chất lượng dạy – học cho học sinh trong phân môn Vẽ tranh là điều cần thiết. Chất lượng đội ngũ giáo viên nghệ thuật có tầm quan trọng đặc biệt trong chất lượng phổ cập giáo dục đào tạo của nhà trường. Việc bồi dưỡng nâng cao chất lượng giáo dục nghệ thuật cho đội ngũ giáo viên vừa là nhiệm vụ trọng tâm của họ vừa là trách nhiệm chung của cán bộ giáo viên trong tổ bộ môn và nhà trường và cả xã hội.

2.1. Phương Pháp Dạy Học Truyền Thống và Hạn Chế Của Nó

Phương pháp dạy học truyền thống thường tập trung vào việc giáo viên truyền đạt kiến thức một chiều, học sinh nghe, nhìn, quan sát trên đồ dùng dạy học qua từng bước hướng dẫn của giáo viên trước khi bắt tay vào bài vẽ một cách thụ động. Cách dạy này ít khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập của học sinh. Nó cũng không tạo ra môi trường tương tác tích cực giữa giáo viên và học sinh, làm giảm hứng thú học tập và khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh.

2.2. Chất Lượng Đội Ngũ Giáo Viên và Nhu Cầu Bồi Dưỡng

Chất lượng đội ngũ giáo viên nghệ thuật đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy và học. Việc bồi dưỡng, nâng cao kiến thức, kỹ năng và phương pháp dạy học cho giáo viên là cần thiết. Khi giáo viên được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng, họ sẽ truyền tải kiến thức đến học sinh một cách hiệu quả hơn. Điều này đòi hỏi sự đầu tư vào việc đào tạo và bồi dưỡng giáo viên, cũng như tạo điều kiện để họ tiếp cận với các phương pháp dạy học tiên tiến.

III. Phương Pháp Nâng Cao Chất Lượng Dạy Vẽ Tranh THCS Đổi Mới Sáng Tạo

Để nâng cao chất lượng dạy học phân môn Vẽ tranh tại trường THCS Hương Sơn, cần có những giải pháp đồng bộ và sáng tạo. Điều này bao gồm việc đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường sử dụng phương tiện dạy học hiện đại, khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh, và tạo môi trường học tập thân thiện, cởi mở. Cần chú trọng đến việc phát triển khả năng sáng tạo, tư duy độc lập, và kỹ năng làm việc nhóm của học sinh. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, học sinh, phụ huynh và cộng đồng để tạo ra một môi trường giáo dục toàn diện.

3.1. Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học Từ Thụ Động Sang Tích Cực

Cần chuyển từ phương pháp dạy học truyền thống sang phương pháp dạy học tích cực, trong đó học sinh là trung tâm. Giáo viên tạo điều kiện để học sinh tự khám phá, tìm tòi, và sáng tạo. Sử dụng các phương pháp như dạy học theo dự án, dạy học hợp tác, và dạy học khám phá để khuyến khích sự tham gia và phát triển của học sinh. Tạo ra các hoạt động thực tế, gắn liền với cuộc sống để học sinh có thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Dạy Vẽ Tranh

Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học Vẽ tranh giúp tăng tính trực quan, sinh động và hấp dẫn của bài giảng. Sử dụng các phần mềm vẽ, thiết kế đồ họa, và các công cụ trực tuyến để hỗ trợ học sinh trong quá trình sáng tạo. Tạo ra các bài giảng điện tử, video hướng dẫn, và các tài liệu tham khảo trực tuyến để học sinh có thể tự học và ôn tập. Sử dụng các nền tảng trực tuyến để tổ chức các hoạt động giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm giữa học sinh và giáo viên.

3.3. Nâng Cao Hứng Thú Học Vẽ Tranh Cho Học Sinh THCS

Tạo ra các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ Vẽ tranh để học sinh có cơ hội giao lưu, học hỏi và phát triển kỹ năng. Tổ chức các cuộc thi Vẽ tranh, triển lãm tranh để khuyến khích sự sáng tạo và tôn vinh tài năng của học sinh. Tạo ra môi trường học tập thân thiện, cởi mở, và khuyến khích sự hợp tác giữa học sinh và giáo viên. Sử dụng các phương pháp đánh giá đa dạng, linh hoạt để khuyến khích sự tiến bộ của học sinh.

IV. Ứng Dụng Thực Tế Giáo Án Vẽ Tranh Sáng Tạo Cho THCS Hương Sơn

Việc áp dụng các phương pháp đổi mới vào thực tế giảng dạy là vô cùng quan trọng. Cần xây dựng các giáo án Vẽ tranh sáng tạo, phù hợp với đặc điểm của học sinh THCS Hương Sơn. Giáo án cần chú trọng đến việc phát triển khả năng sáng tạo, tư duy độc lập, và kỹ năng làm việc nhóm của học sinh. Đồng thời, cần có sự linh hoạt trong việc điều chỉnh nội dung và phương pháp dạy học để phù hợp với từng đối tượng học sinh. Giáo án cần được thiết kế sao cho học sinh cảm thấy hứng thú, tự tin, và có động lực để học tập.

4.1. Xây Dựng Giáo Án Điện Tử GAĐT Vẽ Tranh THCS

Xây dựng GAĐT giúp giáo viên dễ dàng truyền tải kiến thức một cách trực quan, sinh động. GAĐT cần có đầy đủ nội dung, hình ảnh, video, và các hoạt động tương tác để thu hút sự chú ý của học sinh. GAĐT cần được thiết kế sao cho dễ sử dụng, dễ điều chỉnh, và phù hợp với nhiều thiết bị khác nhau. GAĐT cần được cập nhật thường xuyên để đảm bảo tính chính xác và phù hợp với thực tế.

4.2. Bài Tập Vẽ Tranh Đa Dạng và Hấp Dẫn Cho Học Sinh

Thiết kế các bài tập Vẽ tranh đa dạng, hấp dẫn, và phù hợp với trình độ của học sinh. Bài tập cần khuyến khích sự sáng tạo, tư duy độc lập, và kỹ năng làm việc nhóm của học sinh. Bài tập cần có tính thực tế, gắn liền với cuộc sống để học sinh có thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Bài tập cần được đánh giá một cách công bằng, khách quan, và khuyến khích sự tiến bộ của học sinh.

V. Đánh Giá Chất Lượng Dạy Vẽ Tranh Tiêu Chí Phương Pháp

Việc đánh giá chất lượng dạy và học phân môn Vẽ tranh là cần thiết để có thể cải thiện và nâng cao hiệu quả. Cần xây dựng các tiêu chí đánh giá rõ ràng, khách quan, và phù hợp với mục tiêu của môn học. Phương pháp đánh giá cần đa dạng, linh hoạt, và khuyến khích sự tham gia của học sinh. Cần có sự phản hồi thường xuyên, kịp thời để học sinh có thể nhận biết được điểm mạnh, điểm yếu của mình và có hướng khắc phục.

5.1. Tiêu Chí Đánh Giá Bài Vẽ Tranh Của Học Sinh THCS

Tiêu chí đánh giá bài Vẽ tranh cần bao gồm các yếu tố như bố cục, màu sắc, hình khối, đường nét, và ý tưởng sáng tạo. Tiêu chí cần được xây dựng sao cho rõ ràng, cụ thể, và dễ hiểu. Tiêu chí cần được công khai trước khi học sinh thực hiện bài vẽ để học sinh có thể định hướng được mục tiêu và nỗ lực để đạt được kết quả tốt nhất.

5.2. Phương Pháp Đánh Giá Chất Lượng Dạy Vẽ Tranh Của Giáo Viên

Phương pháp đánh giá chất lượng dạy Vẽ tranh của giáo viên cần bao gồm việc dự giờ, quan sát, phỏng vấn học sinh, và đánh giá giáo án. Phương pháp cần được thực hiện một cách khách quan, công bằng, và khuyến khích sự phát triển của giáo viên. Cần có sự phản hồi thường xuyên, kịp thời để giáo viên có thể nhận biết được điểm mạnh, điểm yếu của mình và có hướng cải thiện.

VI. Kết Luận Tương Lai Phát Triển Dạy Vẽ Tranh THCS Hương Sơn

Nâng cao chất lượng dạy học phân môn Vẽ tranh tại trường THCS Hương Sơn là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự nỗ lực, sáng tạo, và đổi mới không ngừng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, học sinh, phụ huynh và cộng đồng để tạo ra một môi trường giáo dục toàn diện. Với sự quan tâm, đầu tư, và định hướng đúng đắn, tin rằng chất lượng dạy học phân môn Vẽ tranh tại trường THCS Hương Sơn sẽ ngày càng được nâng cao, góp phần vào sự phát triển toàn diện của học sinh.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Đầu Tư Vào Giáo Dục Nghệ Thuật

Đầu tư vào giáo dục nghệ thuật, đặc biệt là phân môn Vẽ tranh, là đầu tư vào sự phát triển toàn diện của học sinh. Giáo dục nghệ thuật giúp học sinh phát triển khả năng sáng tạo, tư duy độc lập, và kỹ năng giải quyết vấn đề. Giáo dục nghệ thuật cũng giúp học sinh hiểu biết và trân trọng các giá trị văn hóa, lịch sử, và thẩm mỹ. Đầu tư vào giáo dục nghệ thuật là đầu tư vào tương lai của đất nước.

6.2. Hướng Phát Triển Dạy Vẽ Tranh THCS Trong Tương Lai

Hướng phát triển dạy Vẽ tranh THCS trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển khả năng sáng tạo, tư duy độc lập, và kỹ năng làm việc nhóm của học sinh. Cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học, tạo ra các môi trường học tập trực tuyến, và khuyến khích sự tham gia của học sinh vào các hoạt động nghệ thuật cộng đồng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình, và xã hội để tạo ra một môi trường giáo dục nghệ thuật toàn diện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng giáo dục nghệ thuật tại khu vực ngoại thành Hà Nội ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức về cơ sở vật chất và nhận thức xã hội. Trường Trung học cơ sở Hương Sơn tại huyện Mỹ Đức với quy mô ổn định hơn 1.100 học sinh phân bổ tại 32 lớp học là một điển hình cho mô hình trường công lập bán sơn địa. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực tế môn Mỹ thuật nói chung và phân môn Vẽ tranh nói riêng vẫn bị xem là môn học phụ, khiến 100% tiết dạy trước đây chủ yếu diễn ra theo phương pháp truyền thống một chiều từ thầy sang trò. Tình trạng học sinh tiếp thu thụ động, thiếu kỹ năng quan sát thực tế và rập khuôn trong thể hiện ý tưởng tạo hình diễn ra khá phổ biến trong các khối lớp từ lớp 6 đến lớp 9.

Mục tiêu của nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng dạy học phân môn Vẽ tranh, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp sư phạm tích cực nhằm phát huy năng lực sáng tạo của học sinh lứa tuổi 11 đến 14 tuổi. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trực tiếp tại Trường Trung học cơ sở Hương Sơn trong năm học 2016 - 2017, đồng thời đối chiếu dữ liệu phát triển giai đoạn 2015 - 2017. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc thiết lập quy trình dạy học 4 bước tinh gọn, giúp tăng tỷ lệ học sinh đạt điểm Giỏi môn Vẽ tranh từ 34,3% lên 58,6%, đồng thời giảm tỷ lệ bài vẽ mắc lỗi bố cục nghiêm trọng từ 42,0% xuống dưới 8,0%. Kết quả này khẳng định vai trò then chốt của giáo dục thẩm mỹ trong việc hoàn thiện nhân cách Đức, Trí, Thể, Mỹ cho học sinh trung học cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết dạy học tích cực lấy học sinh làm trung tâm, kết hợp cùng lý thuyết giáo dục thẩm mỹ hiện đại của các nhà nghiên cứu giáo dục hàng đầu như Nguyễn Thanh Bình và Trịnh Hoài Thu. Giáo dục thẩm mỹ được định nghĩa là quá trình hình thành định hướng thị hiếu, lý tưởng thẩm mỹ và phát triển năng lực cảm thụ cái đẹp độc lập cho người học trong mối quan hệ với hiện thực cuộc sống. Bên cạnh đó, mô hình dạy học mỹ thuật dựa vào phương tiện trực quan đa chức năng của tác giả Nguyễn Thu Tuấn (2013) được vận dụng để làm sáng tỏ mối liên hệ giữa tư duy hình tượng cụ thể và tư duy trừu tượng khái quát ở lứa tuổi 11 đến 14 tuổi.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa và phân tích chuyên sâu trong nghiên cứu gồm:

• Dạy học tích cực: Phương thức tổ chức giáo dục định hướng học sinh chủ động tìm tòi, khám phá và chiếm lĩnh tri thức dưới sự dẫn dắt của giáo viên.
• Ngôn ngữ tạo hình: Hệ thống biểu đạt đặc trưng của nghệ thuật thị giác, là sự tổng hòa của đường nét, hình khối, màu sắc, không gian và quy luật bố cục.
• Phân môn Vẽ tranh đề tài: Phương thức biểu đạt tình cảm, nhận thức và tư tưởng của học sinh về thế giới quan xung quanh thông qua các chủ đề hội họa cụ thể hoặc tự chọn.
• Phương tiện dạy học trực quan: Hệ thống công cụ sư phạm bao gồm cả giáo cụ truyền thống như tranh mẫu, bảng thị phạm, đồ dùng học tập tự làm và phương tiện kỹ thuật hiện đại hỗ trợ tối ưu hóa bài giảng.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập trực tiếp qua bảng hỏi khảo sát, phiếu đánh giá bài vẽ và biên bản dự giờ, kết hợp dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tổng kết giáo dục giai đoạn 2015 - 2017 của Trường Trung học cơ sở Hương Sơn. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 280 học sinh thuộc 8 lớp của khối 6 và khối 7, cùng 2 giáo viên chuyên trách bộ môn Mỹ thuật tại trường. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho các nhóm đối tượng học sinh có năng khiếu, điều kiện gia đình và mức độ nhận thức thẩm mỹ khác nhau.

Phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc đo lường chính xác các chỉ số biến đổi về kết quả học tập trước và sau thực nghiệm, đồng thời làm rõ nguyên nhân tâm lý lứa tuổi ảnh hưởng đến chất lượng tạo hình. Timeline nghiên cứu được triển khai xuyên suốt 9 tháng của năm học 2016 - 2017, chia thành 3 giai đoạn: khảo sát thực trạng từ tháng 9/2016 đến tháng 11/2016, thực nghiệm sư phạm từ tháng 12/2016 đến tháng 3/2017, và tổng kết đánh giá số liệu từ tháng 4/2017 đến tháng 5/2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về đội ngũ và cơ sở vật chất, 100% giáo viên giảng dạy môn Mỹ thuật tại trường đạt trình độ cử nhân sư phạm và từng đạt giải Ba trong hội thi giáo viên dạy giỏi cấp huyện. Tuy nhiên, nhà trường sở hữu 0% phòng học chức năng chuyên biệt dành riêng cho môn Mỹ thuật, khiến 100% các giờ học phải diễn ra tại phòng học văn hóa thông thường, gây hạn chế lớn trong việc triển khai các chất liệu tạo hình nâng cao như màu nước, đất nặn hay sơn dầu.

Thứ hai, kết quả khảo sát trước can thiệp cho thấy 68,5% học sinh có thói quen vẽ tự phát mà không qua bước phác thảo bố cục, dẫn đến 42,0% bài vẽ mắc lỗi bố cục lệch mảng chính phụ hoặc hình vẽ quá nhỏ so với khổ giấy. Đáng chú ý, có đến 55,0% học sinh thường xuyên thiếu hoặc quên đồ dùng học tập trước mỗi tiết học vẽ tranh do phụ huynh chưa thực sự quan tâm đầu tư cho môn học.

Thứ ba, sau quá trình thực nghiệm áp dụng quy trình 4 bước đổi mới kết hợp đồ dùng trực quan tự tạo, kết quả học tập tại nhóm thực nghiệm ghi nhận bước đột phá vượt bậc. Tỷ lệ bài vẽ đạt loại Giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt 58,6% (tăng 24,3% so với mức 34,3% ban đầu), trong khi nhóm đối chứng chỉ đạt 37,1% (tăng khiêm tốn 2,8%). Tỷ lệ học sinh tự giác chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập ở nhóm thực nghiệm tăng mạnh từ 55,0% lên 92,5%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự chuyển biến tích cực bắt nguồn từ việc tinh giản thời lượng lý thuyết xuống còn 12 đến 15 phút, dành hơn 60% thời gian tiết học cho học sinh thực hành và tương tác nhóm. Việc giáo viên chủ động chuẩn bị các bộ đồ dùng trực quan về 4 bước vẽ tranh (Bước 1: Tìm hiểu nội dung đề tài; Bước 2: Xây dựng bố cục; Bước 3: Tìm và vẽ hình; Bước 4: Vẽ màu và hoàn thiện bài) đã khắc phục triệt để rào cản thiếu máy chiếu và phòng chức năng. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các luận điểm của Nguyễn Thu Tuấn (2007, 2013) về giá trị của giáo cụ trực quan trong việc chuyển hóa nhận thức thẩm mỹ từ trực quan sinh động đến tư duy sáng tạo độc lập.

Để làm sáng tỏ sự khác biệt giữa hai nhóm nghiên cứu, dữ liệu có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ xếp loại học lực Giỏi, Khá, Trung bình giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng qua hai giai đoạn trước và sau can thiệp. Đồng thời, một bảng tổng hợp ma trận 4 tiêu chí tạo hình gồm Bố cục mảng, Đường nét tạo hình, Hòa sắc không gian, và Ý tưởng sáng tạo sẽ phản ánh trực quan sự tiến bộ của học sinh vùng bán sơn địa trong việc khai thác các chất liệu văn hóa di sản địa phương như cảnh sắc Chùa Hương vào tác phẩm hội họa.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa và số hóa bộ giáo cụ trực quan 4 bước vẽ tranh. Giáo viên bộ môn Mỹ thuật cần chủ động thiết kế hệ thống bảng biểu, tranh mẫu khổ lớn và video tư liệu ngắn để minh họa sinh động từng thao tác kỹ thuật. Mục tiêu hướng đến là 100% tiết dạy vẽ tranh đều có đồ dùng trực quan tự làm, khống chế thời gian thuyết giảng lý thuyết dưới 15 phút để tối ưu hóa thời gian thực hành. Thời gian thực hiện: Hoàn thành ngay trong học kỳ 1 năm học 2017 - 2018.

Thứ hai, thiết lập không gian nghệ thuật mở và góc trưng bày mỹ thuật tại từng phòng học văn hóa. Ban giám hiệu phối hợp cùng giáo viên chủ nhiệm và chi đoàn thanh niên tận dụng không gian lớp học để trưng bày định kỳ các bài vẽ xuất sắc. Chỉ tiêu đặt ra là 100% lớp học có góc mỹ thuật với tối thiểu 20 bài vẽ được luân chuyển mỗi tháng, giúp tăng 40% mức độ hứng thú học tập của học sinh. Thời gian triển khai: Quý 4 năm 2017.

Thứ ba, đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực sáng tạo cá nhân. Tổ chuyên môn Nghệ thuật cần chuyển trọng tâm từ chấm điểm kỹ thuật cơ học sang đánh giá ý tưởng, cảm xúc và thái độ học tập. Mục tiêu đạt 100% học sinh được khích lệ cá tính tạo hình, nâng tỷ lệ học sinh tham gia các cuộc thi vẽ tranh cấp huyện lên tối thiểu 25%. Thời gian áp dụng: Xuyên suốt năm học 2017 - 2018.

Thứ tư, đẩy mạnh hoạt động trải nghiệm thực tế và vẽ tranh dã ngoại gắn liền với di tích danh thắng Chùa Hương. Nhà trường phối hợp cùng Ban đại diện cha mẹ học sinh tổ chức các buổi vẽ trực họa phong cảnh thiên nhiên địa phương. Chỉ tiêu đạt tối thiểu 2 đợt ngoại khóa trên một năm học, nâng tỷ lệ học sinh hiểu sâu sắc về giá trị thẩm mỹ di sản quê hương lên trên 85%. Thời gian định kỳ: Tháng 10 và tháng 3 hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, giáo viên giảng dạy môn Mỹ thuật tại các trường trung học cơ sở khu vực ngoại thành và nông thôn. Tài liệu cung cấp giải pháp thực chiến về việc tự làm đồ dùng dạy học trực quan và phân bổ thời lượng 45 phút tiết học hiệu quả trong điều kiện thiếu thốn cơ sở vật chất.

Thứ hai, cán bộ quản lý giáo dục và ban giám hiệu các trường trung học cơ sở công lập. Nghiên cứu mang lại góc nhìn thực tế về cách khắc phục hạn chế phòng học chức năng, xây dựng góc mỹ thuật lớp học và thúc đẩy 100% giáo viên đạt chuẩn chuyên môn đại học.

Thứ ba, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Sư phạm Nghệ thuật, Lý luận và Phương pháp dạy học Mỹ thuật. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc thiết kế nghiên cứu thực nghiệm sư phạm với cỡ mẫu 280 học sinh và các bảng tiêu chí đánh giá định lượng.

Thứ tư, chuyên viên phụ trách bộ môn Nghệ thuật tại các Phòng Giáo dục và Đào tạo. Công trình cung cấp căn cứ thực tiễn để xây dựng các chuyên đề bồi dưỡng phương pháp dạy học tích cực và đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn liên trường.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Đâu là rào cản lớn nhất đối với việc dạy học phân môn Vẽ tranh tại Trường THCS Hương Sơn? Trả lời: Rào cản lớn nhất là cơ sở vật chất thiếu thốn khi nhà trường có 0% phòng chức năng chuyên biệt cho môn Mỹ thuật, cùng định kiến coi Mỹ thuật là môn phụ. Hơn 50% phụ huynh mải lo kinh tế nên chưa đầu tư đồ dùng học tập đầy đủ cho con em, dẫn đến tỷ lệ học sinh quên màu vẽ và giấy vẽ trước can thiệp lên tới 55%.

Câu hỏi 2: Làm thế nào để giải quyết tình trạng thiếu thiết bị công nghệ hiện đại trong giờ vẽ tranh? Trả lời: Giáo viên khắc phục bằng cách tự chế tạo bộ đồ dùng trực quan 4 bước vẽ tranh trên giấy khổ lớn và sử dụng tranh mẫu của học sinh khóa trước. Phương pháp này giúp rút ngắn thời gian thị phạm bảng xuống còn 12 đến 15 phút, giúp học sinh dễ quan sát và nắm bắt quy trình bố cục mà không phụ thuộc hoàn toàn vào máy chiếu.

Câu hỏi 3: Quy trình 4 bước vẽ tranh đề tài gồm những bước cụ thể nào? Trả lời: Quy trình chuẩn gồm 4 bước liên hoàn: Bước 1 tìm hiểu nội dung đề tài thông qua gợi mở trực quan; Bước 2 phác thảo mảng chính và mảng phụ để định hình bố cục tam giác hoặc tròn; Bước 3 tìm dáng và vẽ chi tiết; Bước 4 vẽ màu đậm nhạt để hoàn thiện không gian biểu cảm của tác phẩm.

Câu hỏi 4: Hiệu quả của phương pháp thực nghiệm sư phạm được chứng minh qua những chỉ số nào? Trả lời: Hiệu quả can thiệp được minh chứng rõ nét khi nhóm thực nghiệm đạt 58,6% bài vẽ loại Giỏi (tăng 24,3% so với trước thực nghiệm), trong khi nhóm đối chứng chỉ tăng 2,8%. Tỷ lệ học sinh tự giác chuẩn bị đồ dùng tăng từ 55% lên 92,5%, và tỷ lệ lỗi bố cục giảm từ 42% xuống dưới 8%.

Câu hỏi 5: Việc gắn kết danh thắng địa phương vào bài học vẽ tranh mang lại ý nghĩa gì? Trả lời: Việc khai thác cảnh quan Chùa Hương và thiên nhiên bán sơn địa giúp học sinh dễ dàng liên hệ thực tế, kích thích cảm xúc thẩm mỹ chân thực. Nhờ đó, 85% học sinh trong nhóm thực nghiệm đã thể hiện được các nét vẽ độc đáo, sáng tạo về phong cảnh quê hương thay vì sao chép rập khuôn từ truyện tranh.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Hồ Hồng Đức đã giải quyết triệt để bài toán nâng cao chất lượng dạy học phân môn Vẽ tranh tại trường trung học cơ sở vùng ngoại thành qua 5 điểm cốt lõi:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về giáo dục thẩm mỹ và phương pháp dạy học tích cực cho học sinh lứa tuổi 11 đến 14 tuổi.
• Khảo sát và đánh giá chính xác thực trạng dạy học Mỹ thuật tại Trường THCS Hương Sơn với quy mô 32 lớp học và hơn 1.100 học sinh.
• Tinh giản quy trình sư phạm 4 bước vẽ tranh kết hợp giáo cụ trực quan tự tạo, tối ưu hóa 60% thời lượng tiết học cho thực hành.
• Kiểm chứng thực nghiệm thành công với cỡ mẫu 280 học sinh, nâng tỷ lệ bài vẽ đạt loại Giỏi từ 34,3% lên 58,6%.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi về không gian lớp học mở, đổi mới đánh giá và tích hợp di sản địa phương.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2018 trở đi, mô hình cần được nhân rộng sang các phân môn Vẽ trang trí, Vẽ theo mẫu và Thường thức mỹ thuật tại toàn bộ các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Mỹ Đức. Các cơ sở giáo dục và giáo viên hãy áp dụng ngay bộ giải pháp sư phạm trực quan này để biến giờ học Mỹ thuật thành không gian sáng tạo đầy cảm hứng cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn gồm 2 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng 2: Nâng cao chất lƣợng dạy học phân môn Vẽ tranh tại trƣờng Trung học cơ sở Hƣơng Sơn. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TI N 1. Khái quát chung về ph n môn V tranh ở trƣờng THCS 1. Khái niệm dạy học, phân môn Vẽ tranh 1.

Khái niệm về dạy học Nói về khái niệm dạy học chúng ta có nhiều quan điểm khác nhau, quan điểm trƣớc đây và quan điểm hiện nay về dạy học cũng đã có sự thay đổi. Theo quan niệm cũ việc dạy học là một quá trình truyền thụ kiến thức của thầy, ngƣời thầy là trung tâm của giờ học, ngƣời chủ động truyền đạt kiến thức, còn học sinh đóng vai trò là ngƣời tiếp nhận kiến thức thụ động, quá trình dạy học một chiều, ít có sự trao đổi qua lại giữa thầy và trò. Nhƣ vậy dạy học là quá trình truyền thụ kiến thức một chiều, thầy dạy, trò nghe và ghi nhớ, thực hiện, tiếp nhận kiến thức một cách bị động. “Dạy học là con đƣờng, phƣơng tiện cơ bản để thực hiện quá trình trí dục, là dạng đ c biệt của quá trình hoạt động nhận thức.

Trong quá trình dạy học học sinh dƣới sự chỉ đạo của giáo viên, đạt tới mục đích của trí dục” [22, tr.24] Theo sự phát triển của xã hội, giáo dục cũng dần chuyển đổi để phù hợp hơn, hiện đại hơn, do đó khái niệm dạy học cũng đã có có sự thay đổi. Dạy học không còn là quá trình truyền đạt kiến thức một chiều mà nó có sự tƣơng tác giữa ngƣời dạy và ngƣời học. Từ đó, vai trò của ngƣời GV không còn là trung tâm của giờ học nữa, mà HS trở thành trung tâm. Các em HS đƣợc chủ động trong việc tiếp nhận, các em tự tìm hiểu kiến thức và chọn lọc những vấn đề phù hợp với nội dung bài học, GV trở thành một ngƣời có vai trò định hƣớng trong giờ học.

Nhờ vậy, học sinh đƣợc phát triển tối đa năng lực, nhận thức của mình. Theo xu hƣớng hiện đại của giáo dục hiện nay thì quá trình dạy học giúp cho học sinh phát huy đƣợc tính tích cực của học sinh. HS tự tìm hiểu 8 và tiếp nhận kiến thức nhờ những định hƣớng theo hƣớng tích cực từ giáo viên nhờ các phƣơng pháp dạy học tích cực. Học sinh trở thành ngƣời chủ động trong quá trình dạy học, chủ động tiếp nhận hay loại trừ kiến thức.

Các em phát huy đƣợc năng lực của bản thân trong quá trình tìm hiểu kiến thức, áp dụng những kiến thức đó vào trong học tập cũng nhƣ cuộc sống của mình. Nhƣ vậy, dạy học là một quá trình lĩnh hội kiến thức của HS dƣới sự truyền đạt, hƣớng dẫn, định hƣớng dẫn của GV. Và ngày nay quá trình đó cần phải đi theo hƣớng phát huy đƣợc tính tích cực cho học sinh thông qua những phƣơng pháp dạy học tích cực. Khái niệm về phân môn Vẽ tranh Phân môn Vẽ tranh trong trƣờng phổ thông là một phần, một phân môn của bộ môn m thuật.

Trong phân môn Vẽ tranh đƣợc chia thành các đề tài khác nhau, xem vẽ với bài học của các phân môn khác trong bộ môn m thuật. Trong phân môn Vẽ tranh, các học sinh đƣợc tự do sáng tạo trong một giới hạn nhất định, đó là giới hạn về đề tài. Khi Vẽ tranh tất cả các hình ảnh trong tranh của các em sẽ đƣợc GV hƣớng dẫn để đi theo đúng đề tài đã giao.