phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn gồm 2 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng 2: Nâng cao chất lƣợng dạy học phân môn Vẽ tranh tại trƣờng Trung học cơ sở Hƣơng Sơn. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TI N 1. Khái quát chung về ph n môn V tranh ở trƣờng THCS 1. Khái niệm dạy học, phân môn Vẽ tranh 1.
Khái niệm về dạy học Nói về khái niệm dạy học chúng ta có nhiều quan điểm khác nhau, quan điểm trƣớc đây và quan điểm hiện nay về dạy học cũng đã có sự thay đổi. Theo quan niệm cũ việc dạy học là một quá trình truyền thụ kiến thức của thầy, ngƣời thầy là trung tâm của giờ học, ngƣời chủ động truyền đạt kiến thức, còn học sinh đóng vai trò là ngƣời tiếp nhận kiến thức thụ động, quá trình dạy học một chiều, ít có sự trao đổi qua lại giữa thầy và trò. Nhƣ vậy dạy học là quá trình truyền thụ kiến thức một chiều, thầy dạy, trò nghe và ghi nhớ, thực hiện, tiếp nhận kiến thức một cách bị động. “Dạy học là con đƣờng, phƣơng tiện cơ bản để thực hiện quá trình trí dục, là dạng đ c biệt của quá trình hoạt động nhận thức.
Trong quá trình dạy học học sinh dƣới sự chỉ đạo của giáo viên, đạt tới mục đích của trí dục” [22, tr.24] Theo sự phát triển của xã hội, giáo dục cũng dần chuyển đổi để phù hợp hơn, hiện đại hơn, do đó khái niệm dạy học cũng đã có có sự thay đổi. Dạy học không còn là quá trình truyền đạt kiến thức một chiều mà nó có sự tƣơng tác giữa ngƣời dạy và ngƣời học. Từ đó, vai trò của ngƣời GV không còn là trung tâm của giờ học nữa, mà HS trở thành trung tâm. Các em HS đƣợc chủ động trong việc tiếp nhận, các em tự tìm hiểu kiến thức và chọn lọc những vấn đề phù hợp với nội dung bài học, GV trở thành một ngƣời có vai trò định hƣớng trong giờ học.
Nhờ vậy, học sinh đƣợc phát triển tối đa năng lực, nhận thức của mình. Theo xu hƣớng hiện đại của giáo dục hiện nay thì quá trình dạy học giúp cho học sinh phát huy đƣợc tính tích cực của học sinh. HS tự tìm hiểu 8 và tiếp nhận kiến thức nhờ những định hƣớng theo hƣớng tích cực từ giáo viên nhờ các phƣơng pháp dạy học tích cực. Học sinh trở thành ngƣời chủ động trong quá trình dạy học, chủ động tiếp nhận hay loại trừ kiến thức.
Các em phát huy đƣợc năng lực của bản thân trong quá trình tìm hiểu kiến thức, áp dụng những kiến thức đó vào trong học tập cũng nhƣ cuộc sống của mình. Nhƣ vậy, dạy học là một quá trình lĩnh hội kiến thức của HS dƣới sự truyền đạt, hƣớng dẫn, định hƣớng dẫn của GV. Và ngày nay quá trình đó cần phải đi theo hƣớng phát huy đƣợc tính tích cực cho học sinh thông qua những phƣơng pháp dạy học tích cực. Khái niệm về phân môn Vẽ tranh Phân môn Vẽ tranh trong trƣờng phổ thông là một phần, một phân môn của bộ môn m thuật.
Trong phân môn Vẽ tranh đƣợc chia thành các đề tài khác nhau, xem vẽ với bài học của các phân môn khác trong bộ môn m thuật. Trong phân môn Vẽ tranh, các học sinh đƣợc tự do sáng tạo trong một giới hạn nhất định, đó là giới hạn về đề tài. Khi Vẽ tranh tất cả các hình ảnh trong tranh của các em sẽ đƣợc GV hƣớng dẫn để đi theo đúng đề tài đã giao. Trong quá trình Vẽ tranh, HS sử dụng các hình ảnh quen thuộc của cuộc sống phù hợp với nội dung của đề tài, các hình ảnh màu sắc đầy sáng tạo về thiên nhiên, cuộc sống con ngƣời, thế giới xung quanh.
Từ những hình ảnh đó ngƣời xem có thể cảm nhận đƣợc tình cảm, suy nghĩ của các em HS về một vấn đề nào đó. Với phân môn Vẽ tranh HS đƣợc thể hiện bản thân từ khả năng quan sát, ghi nhớ, sáng tạo, thể hiện tƣ tƣởng, tình cảm của các em. Có thể thấy cùng một đề tài nhƣng bài vẽ của các em lại khác nhau từ hình ảnh, màu sắc, bố cục tất cả đều thể hiện đƣợc từ tình cảm, cảm xúc của các em qua các hình ảnh chân thực của cuộc sống mà mỗi HS có cách cảm khác nhau. Khái niệm phương tiện dạy học "Phƣơng tiện dạy học là các phƣơng tiện sƣ phạm đối tƣợng - vật chất do giáo viên ho c (và) học sinh sử dụng dƣới sự chỉ đạo của giáo viên trong quá trình dạy học, tạo những điều kiện cần thiết nhằm đạt đƣợc mục đích dạy học" [37] Phƣơng tiện dạy học là công cụ k thuật nhằm hỗ trợ trong công tác dạy, học của GV và HS, khi GV cần giảng giải một vấn đề nào đó thì có thể sử dụng thêm phƣơng tiện dạy học nhằm bổ trợ cho nội dung dạy học nhƣ một minh chứng.
Nhờ có phƣơng tiện dạy học, học sinh đƣơc quan sát rõ hơn, đƣợc hiểu sâu hơn các kiến thức GV giảng dạy. Cũng nhờ có phƣơng tiện dạy học, học sinh có thể sử dụng để đƣa ra quan điểm của mình trƣớc thầy cô giáo và các bạn. Phƣơng tiện dạy học hiện nay đang tồn tại song song hai loại, đó là: phƣơng tiện dạy học truyền thống (tranh, ảnh, bài vẽ, minh họa.) và phƣơng tiện dạy học hiện đại (máy tính, mạng internet, video, máy chiếu, dụng cụ thí nghiệm hiện đại.), các phƣơng tiện dạy học truyền thống ngày nay chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu của các phƣơng pháp dạy học hiện đại, do đó phƣơng tiện dạy học cũng đƣợc đổi mới theo hƣớng hiện đại để phục vụ tốt cho công tác dạy - học. ục tiêu của phân môn Vẽ tranh Bất cứ một môn học nào khi đƣợc đƣa vào giảng dạy trong nhà trƣờng thì đều phải có mục tiêu cụ thể, rõ ràng.
Các mục tiêu ấy nhằm đƣa ra cho ngƣời giáo viên định hƣớng đúng đắn về kiến thức, kĩ năng giảng dạy và kết quả thu đƣợc ở học sinh là đáp ứng đƣợc các mục tiêu. Vì thế, việc xác định đƣợc mục tiêu đúng đắn cho môn học hay chi tiết cho từng bài học trở lên rất quan trọng. Nó quyết định đến thành công của một giờ dạy, một bài học và cuối cùng là cả một quá trình, môn học. 10 Trong môn thuật cũng vậy, việc xác định mục tiêu chung của môn m thuật xuyên suốt các cấp học giúp chúng ta định hƣớng đƣợc nội dung chƣơng trình học tốt nhất cho các cấp học có môn m thuật, sao cho phù hợp với từng khối lớp, từng bậc học, lứa tuổi.
Dạy học M thuật trong trƣờng phổ thông đều hƣớng tới mục tiêu chung đó là hƣớng học sinh đến cái đẹp, có am hiểu về cái đẹp và mục tiêu của phân môn Vẽ tranh cũng nằm trong mục tiêu chung của môn học. Các mục tiêu đó hƣớng tới mục tiêu lớn là đƣa các em trở thành một công dân hoàn thiện về Đức - Trí - Thể - M. Đáp ứng đƣợc đòi hỏi nhu cầu về trí tuệ, thẩm m , hiểu đƣợc quy luật về cái đẹp ngày càng cao của xã hội hiện đại chứ không chỉ còn là những con ngƣời chỉ có trí tuệ. Với bậc THCS, mục tiêu của phân môn Vẽ tranh ngoài những mục tiêu chung của môn học nhƣ trên thì nó lại có điểm khác biệt đó là: - Học sinh biết xây dựng một tác phẩm theo đúng yêu cầu của đề tài, học sinh thể hiện đƣợc sự sáng tạo, ý tƣởng khác lạ của mình nhƣng vẫn phải phù hợp với những quy luật chung về bố cục, màu sắc.
- Tạo cho các em thói quen quan sát, ghi nhớ các sự vật hiện tƣợng xung quanh từ đó rèn luyện, phát triển cho học sinh trí nhớ, khả năng quan sát, trí tƣởng tƣợng và sự sáng tạo của các em, hƣớng các em đến nhận thức đúng đắn về thẩm m , thế giới quan xung quanh. - HS vẽ đƣợc các hình ảnh bằng ngôn ngữ nghệ thuật qua đƣờng nét, hình khối và màu sắc. Qua những mục tiêu trên ta thấy rằng mục tiêu của phân môn Vẽ tranh trong nhà trƣờng phổ thông giúp các em có khả năng nắm bắt và ghi nhớ hình ảnh các sự vật, hiện tƣợng, từ đó phát triển đƣa vào trong tranh nhờ sự ý tƣởng và sáng tạo của các em. Từ đó đƣa các em tới một mụ tiêu lớn chung của giáo dục đó là đào tạo ra một thế hệ công dân có tầm nhìn, hiểu biết toàn diện, có khả năng quan sát, tự tin với kiến thức của mình.
Nhiệm vụ phân môn Vẽ tranh Để phục vụ cho các mục tiêu trên của môn thuật nói chung hay phân môn Vẽ tranh nói riêng, thì đều có những nhiệm vụ cụ thể để đạt đƣợc mục tiêu đã đề ra nhƣ: Việc giáo dục thẩm m cho học sinh có thể bằng nhiều phƣơng pháp và nội dung nhƣ âm nhạc với vần điệu, lời ca., văn học với câu từ, ý nghĩa., còn với phân môn Vẽ tranh đó là giáo dục thẩm m cho học sinh thông qua ngôn ngữ tạo hình. (Đƣờng nét, bố cục, màu sắc.) Giáo dục thẩm m mà theo ông Nguyễn Thanh Bình: “Giáo dục thẩm mĩ là sự hình thành hƣớng đích thị hiếu và lí tƣởng thẩm m của nhân cách, phát triển khả năng cảm thụ thẩm mĩ của nhân cách đối với các hiện tƣợng của hiện thực, các tác phẩm nghệ thuật và khả năng sáng tạo độc lập trong lĩnh vực nghệ thuật” [3, tr.25] Phân môn Vẽ tranh ở THCS phải cung cấp cho học sinh một số kiến thức phổ thông về M thuật. Ở lứa tuổi THCS thì việc giáo dục bất kì một nội dung nào cũng là: “Trung học thì cần đảm bảo cho học trò những tri thức phổ thông chắc chắn, thiết thực, thích hợp với tiền đồ xây dựng nƣớc nhà, bỏ những phần không cần thiết cho đời sống thực tế” [3, tr.74] Hay “Giáo dục thẩm mĩ là hình thành thái độ thẩm mĩ xác định của con ngƣời đối với hiện thực” [4, tr.34] Phân môn Vẽ tranh cung cấp kiến thức khi Vẽ tranh thì cũng cần xuất phát từ thực tế, từ hiện thực cuộc sống và hƣớng học sinh tới những giá trị phục vụ cho phát triển con ngƣời của tƣơng lai gần với giá trị thực của thời đại. hông những thế nhiệm vụ của môn m thuật là giúp học sinh nhận thức sâu sắc hơn về nền m thuật của dân tộc và có hiểu biết về m thuật thế giới.