CHƯƠNG 1 TỔNGQUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ AN TOÀN LAO ĐỘNG TRONG XÂY DỰNG 1.1 Khái quát chung về công tác an toàn lao động trong xây dựng An toàn lao động (ATLĐ) là tình trạng nơi làm việc đảm bảo cho người lao động được làm việc trong điều kiện an toàn, không bị tác động xấu đến sức khỏe, không gây nguy hiểm đến tính mạng. An toàn lao động (ATLĐ) là giải pháp phòng, chống tác động của các yếu tố nguy hiểm nhằm bảo đảm không xảy ra thương tật, tử vong đối với con người trong quá trình lao động. An toàn lao động (ATLĐ) trong thi công xây dựng công trình là hệ thống các biện pháp về tổ chức, quản lý và điều hành trên công trường nhằm cải thiện điều kiện lao động, ngăn chặn tai nạn lao động trong thi công xây dựng công trình. Theo báo cáo của các địa phương, mức độ tai nạn lao động nói chung và đặc biệt tai nạn lao động trong lĩnh vực xây dựng nói riêng là rất bức thiết.
Nhiều vụ tai nạn, sự cố công trình, thiết bị thi công gây hiệu quả đặc biệt nghiêm trọng về người và tài sản mà một trong những nguyên nhân căn bản đó là người lao động và người sử dụng lao động đã không nhận thức tốt cũng như được đào tạo chuẩn mực về an toàn lao động. Trong những tháng cuối năm 2014 và đầu năm 2015, lĩnh vực xây dựng trên cả nước đă xảy ra nhiều vụ tai nạn, sự cố công trình, thiết bị thi công gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, như: Vụ sập giàn giáo tại cảng Sơn Dương vào hồi 20 giờ ngày 25/3/2015 (dự án Formosa, Khu kinh tế Vũng Áng, Huyện Kỳ Anh, Hà Tĩnh) làm 13 người chết và 29 người bị thương; Vụ tai nạn tại công trình thi công đường sắt trên cao tại Hà Nội đã xảy ra chiều ngày 12/5/2015, làm bị thương 2 người tham gia giao thông, trong đó có một phụ nữ mang thai, Vụ sập giàn giáo tại công trình tòa nhà văn phòng Nam Sài Gòn, phường Tân Phong, Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh vào 7giờ 35 phút sáng ngày 10/7/2015 khiến 3 người tử vong và 5 người bị thương. và nhiều vụ tai nạn, sự cố nghiêm trọng tại thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Lâm Đồng, Hà Tĩnh và các địa phương khác… Theo các thống kê thì ngành để xảy ra nhiều TNLĐ nghiêm trọng nhất trong những năm qua chính là ngành xây dựng, xây lắp công trình dân dụng và công nghiệp, chiếm khoảng 30% số vụ TNLĐ chết người và cũng từng ấy số nạn nhân tử 4 vong. Riêng trong năm 2014, đã xảy ra 6.709 vụ TNLĐ làm 6.941 người bị nạn trong đó: Số vụ TNLĐ chết người là 592 vụ, làm 630 người chết.
Ba ngành có tỉ lệ TNLĐ cao nhất là xây dựng, khai khoáng và hóa chất. Số liệu thống kê tổng hợp năm 2014, từ các biên bản điều tra TNLĐ chết người trên địa bàn cả nước, thì TNLĐ liên quan đến lĩnh vực xây dựng chiếm 33,1% tổng số vụ tai nạn và 33,9% tổng số người chết; Qua những thông tin trên đây, chúng ta có thể thấy mức độ TNLĐ trong lĩnh vực xây dựng là rất nghiêm trọng. Trên thực tế con số này còn lớn hơn nhiều. Theo số liệu công bố của các cuộc điều tra khảo sát, cũng như dễ thấy trên thực tế là các nhà thầu xây dựng ở nước ta hiện nay sử dụng rất nhiều lao động phổ thông, các lao động phổ thông này làm việc theo hợp đồng thời vụ hoặc theo công việc, không có đóng bảo hiểm xă hội, bảo hiểm tai nạn.
Khi tai nạn xảy ra, chủ thầu thường tìm cách thỏa thuận với người nhà nạn nhân dàn xếp việc đền bù. Họ thường khai với cơ sở y tế và cơ quan chức năng là các tai nạn này do các nguyên nhân khác… Theo đánh giá ban đầu, một trong những nguyên nhân xảy ra mất an toàn là do các bên có liên quan trong thi công xây dựng công trình chưa tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật về an toàn trong thi công xây dựng. Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý có thẩm quyền còn chưa thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn công tác đảm bảo an toàn trên công trường xây dựng. Ý thức, và sự hiểu biết về an toàn trong lao động của người lao động còn yếu.
Để hạn chế tai nạn lao động trong thi công xây dựng ngoài các quy định có tính pháp lý thì cần có sự vào cuộc từ nhiều phía như cơ quan quản lý nhà nước trong đó có Bộ Xây dựng, Công đoàn Xây dựng Việt Nam, doanh nghiệp, người lao động, các tổ chức được huấn luyện ATLĐ, vệ sinh lao động và cấp chứng chỉ huấn luyện. Trong nhưng năm qua, các cấp công đoàn trong cả nước cả nước đã có nhiều biện pháp và giải pháp để thực hiện những mục tiêu đã đề ra, trong đó chủ yếu tập trung vào việc tham gia xây dựng, kiểm tra thực hiện chính sách, pháp luật liên quan đến quyền lợi của công nhân, viên chức, lao động trong lĩnh vực An toàn lao động, vệ sinh lao động, Bảo vệ môi trường, tích cực tham gia thực hiện chương trình quốc gia về An toàn vệ sinh lao động giai đoạn 2015 – 2020; Tiếp tục kiện toàn tổ chức, nâng cao năng lực đội ngũ làm Bảo hiểm lao động của công đoàn các cấp, đổi mới tổ chức, nâng cao năng lực nghiên cứu Khoa học 5 kỹ thuật, Bảo hộ lao động, đào tạo tại chức cho cán bộ công đoàn; Tăng cường chỉ đạo thực hiện công tác Bảo hộ lao động ở những ngành nghề, địa phương có nhiều nguy cơ tai nạn lao động, Bệnh nghề nghiệp. Cùng với đó, công đoàn các cấp đã trực tiếp xử lý và hướng dẫn nhiều đơn thư khiếu nại, thắc mắc của người lao động, các cơ quan về những vấn đề liên quan đến việc giải quyết chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp như việc công nhận tai nạn giao thông được coi là tai nạn lao động; Vấn đề làm thêm giờ, thời gian trực của một số ngành đặc thù…để bảo vệ quyền lợi, chăm sóc sức khỏe cho người lao động. Từ những kết quả trên, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam đang tiếp tục phối hợp cùng Liên đoàn Lao động các tỉnh, các ngành, tiếp tục đẩy mạnh phong trào phòng chống tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; Hỗ trợ người lao động hiểu rõ và giữ được quyền lợi của mình trong mọi trường hợp.
Trong đầu tư, thi công xây dựng công trình, để dự án đầu tư có hiệu quả kinh tế cao, ngoài những biện pháp, giải pháp kỹ thuật thì vấn đề an toàn lao động đã và đang vấn đề rất được quan tâm. Vai trò của công tác quản lý an toàn lao động trong xây dựng có ý nghĩa rất quan trọng. Công tác quản lý an toàn lao động trong xây dựng có những vai trò, nội dung cơ bản như sau: Vai trò: - Tạo môi trường làm việc an toàn, tạo ý thức về an toàn lao động - Ngăn ngừa các sai sót dẫn đến tai nạn và nguy cơ mất an toàn trong thi công xây dựng; - Hạn chế và giảm thiểu tối đa tai nạn lao động trong xây dựng; - Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho người lao động; - Nâng cao ý thức, hiệu quả của người sử dụng lao động và người lao động; - Nâng cao hiệu quả đầu tư công trình; 6 Những yêu cầu đảm bảo an toàn trong thi công: Yêu cầu bảo bảo ATLĐ được thể hiện rất rõ tại Luật lao động, Luật Xây dựng, các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trong xây dựng và các Nghị định, Thông tư hướng dẫn về kiểm định an toàn các thiết bị trong xây dựng. Bên cạnh đó, tùy thuộc vào quy mô, tính chất của mỗi loại hình công trình, yêu cầu về đảm bảo ATLĐ của mỗi dự án, cho mỗi đối tượng là khác nhau.
Để đảm bảo ATLĐ, thuận lợi cho công tác thi công xây dựng công trình, riêng đối với loại hình công trình là nhà cao tầng, yêu cầu ATLĐ đối với công trường xây dựng cần phải đảm bảo các yêu cầu, nguyên tắc sau (Điều 3,Thông tư số 22/2010/TT- BXD của Bộ Xây dựng: Quy định về ATLĐ trong thi công xây dựng công trình): - Tổng mặt bằng công trường xây dựng phải được thiết kế và phê duyệt theo quy định, phù hợp với địađiểm xây dựng, diện tích mặt bằng công trường, đảm bảo thuận lợi cho công tác thi công, an toàn cho người, máy và thiết bị trên công trường và khu vực xung quanh chịu ảnh hưởng của thi công xây dựng; - Vật tư, vât liệu phải được sắp xếp gọngàng ngăn nắp đúng theo thiết kế tổng mặt bằng được phê duyệt. Không được để vật liệu và các chướng ngại vật cản trở đường giao thông, đường thoát hiểm, lối ra vào chữa cháy; - Trên công trường phải có biển báo theo (Điều 74 Luật Xây dựng).Tại cổng chính ra vào phải có sơ đồ tổng mặt bằng công trường, treo nội quy làm việc. Các biện pháp đảm bảo an toàn, nội quy ATLĐ phải được phổ biến và công khai trên công trường xây dựng để mọi người biết và chấp hành; những vị trí nguy hiểm trên công trường như đường hào, hố móng, hố ga phải có rào chắn, biển cảnh báo và hướng dẫn đề phòng tai nạn, ban đêm phải có đèn tín hiệu; - Hệ thống lưới điện động lực và lưới điện chiếu sáng trên công trường phải riêng rẽ, có cầu dao tổng, cầu dao phân đoạn có khả năng cắtđiện một phần hay toàn bộ khu vực thi công. Người lao động, máy và thiết bị thi công trên công trường phải được bảo đảm an toàn về điện.
Các thiết bị phải được cách điện an toàn trong quá trình thi công xây dựng; 7 - Khi thi công, chủ đầu tư phải thành lập ban chỉ huy phòng chống cháy, nổ tại công trường, có quy chế hoạt động và phân công, phân cấp cụ thể cho các phòng, ban, bộ phận phụ trách kỹ thuật thi công trên công trường; - Phải có phương án phòng, chống cháy nổ, phương án phòng cháy, nổ phải được thẩm định, phê duyệt theo quy định. Nhà thầu phải tổ chức đội phòng chống cháy nổ, kèm theo quy chế hoạt động; - Trên công trường thi công phải bố trí các thiết bị chữa cháy. Tại các vị trí dễ xảy ra cháy phải có biển bảo cấm lửa và lắp đặt các thiết bị chữa cháy và thiết bị báo động, đảm bảo khi xảy ra cháy kịp thời phát hiện để ứng phó; - Và các yêu cầu khác theo quy định của pháp luật có liên quan.2 Đánh giá về công tác an toàn lao động trong xây dựng ở Việt Nam 1.
