CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHƯƠNG TRÌNH CHO VAY GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1. TỔNG QUAN VỀ CHƯƠNG TRÌNH CHO VAY GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1. Khái niệm về cho vay giải quyết việc làm tại Ngân hàng Chính sách xã hội Về cho vay: Theo P.Rose (2003), Cho vay là chức năng kinh tế hàng đầu của Ngân hàng, để tài trợ cho chi tiêu của các doanh nghiệp, các cá nhân và các cơ quan chính phủ. Cho vay là hoạt động truyền thống và quan trọng của các Ngân hàng nói chung.
Cho vay chiếm tỷ trọng cao nhất trong tổng tài sản, tạo thu nhập từ lãi lớn nhất và cũng là hoạt động có nhiều rủi ro nhất. Tại Việt Nam, theo tác giả Phan Đức Hiếu (2019) trong sách "Tài chính Ngân hàng": “Cho vay là hoạt động tài chính mà một tổ chức hay cá nhân cung cấp một số tiền cho một bên khác trong một khoảng thời gian nhất định với điều kiện sẽ trả lại khoản vay và trả thêm một khoản lãi suất được đồng ý trước đó giữa hai bên.” Trong phạm vi nghiên cứu của Khóa luận có thể hiểu: “Cho vay là hình thức cấp TD, theo đó tổ chức TD giao hoặc cam kết giao cho KH một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.” Về Ngân hàng chính sách xã hội: Ngân hàng là kết nối giữa KH có thâm hụt vốn và KH có thặng dư vốn. Do ảnh hưởng của chúng trong hệ thống tài chính và nền kinh tế, các ngân hàng bị quy định cao tại hầu hết các nước. Ngân hàng là một tổ chức tài chính và trung gian tài chính chấp nhận tiền gửi và định kênh những tiền gửi đó vào các hoạt động cho vay trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua các thị trường vốn.
Hầu hết các ngân hàng hoạt động theo một hệ thống được gọi là hoạt động ngân hàng dự trữ phân đoạn mà họ chỉ nắm giữ một dự trữ nhỏ của các khoản tiền gửi và cho vay phần còn lại để kiếm lời. Điều này nói chung là tùy thuộc vào các yêu cầu vốn tối thiểu được dựa trên một bộ tiêu chuẩn quốc tế về vốn, được gọi là Hiệp ước vốn Basel. Ở Việt Nam, Ngân hàng Chính sách xã hội (tên giao dịch tiếng Anh: Vietnam 11 Bank for Social Policies, viết tắt: VBSP) là tổ chức TD thuộc Chính phủ Việt Nam, được thành lập theo Quyết định 131/2002/QĐ-TTg ngày 4 tháng 10 năm 2002 của Thủ tướng Chính phủ để cho vay hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác. Khác với ngân hàng thương mại, Ngân hàng Chính sách xã hội hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, được Chính phủ Việt Nam bảo đảm khả năng thanh toán; tỷ lệ dự trữ bắt buộc của ngân hàng là 0%; Ngân hàng không phải tham gia bảo hiểm tiền gửi, được miễn thuế và các khoản phải nộp ngân sách nhà nước.
Từ những phân tích trên đây có thể hiểu: NHCSXH là ngân hàng do Nhà nước thành lập để cho những người thuộc đối tượng chính sách vay vốn phát triển sản xuất, giải quyết đời sống, nhằm góp phần thực hiện mục tiêu xóa đói giảm nghèo. Mục đích thành lập NHCSXH là để thực hiện chính sách TD ưu đãi đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác. NHCSXH được thực hiện các nghiệp vụ huy động vốn, cho vay, thanh toán, ngân quỹ và được nhận vốn uỷ thác cho vay ưu đãi của chính quyền địa phương, các tổ chức kinh tế, chính trị- xã hội, các hiệp hội, các hội, các tổ chức phi Chính phủ, các cá nhân trong và ngoài nước đầu tư cho các chương trình dự án phát triển kinh tế xã hội. NHCSXH là một trong những công cụ đòn bẩy kinh tế của Nhà nước nhằm giúp hộ nghèo, hộ cận nghèo và đối tượng chính sách có điều kiện tiếp cận vốn TD ưu đãi để phát triển sản xuất, tạo việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện điều kiện sống, vươn lên thoát nghèo, góp phần thực hiện chính sách phát triển kinh tế gắn liền với xóa đói, giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội, vì mục tiêu dân giàu nước mạnh - dân chủ - công bằng - văn minh.
Quan điểm của NHCSXH: Cho vay giải quyết việc làm hiện nay đang được thực hiện bởi NHCSXH. Cho vay giải quyết việc làm là hình thức cấp vốn TD cho các đối tượng vay vốn để thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tư, tạo việc làm và hỗ trợ giải quyết việc làm cho người lao động. Nói cách khác, chương trình cho vay giải quyết việc làm nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp, hộ kinh doanh, tổ chức phi chính phủ và cá nhân có nhu cầu vốn để tạo ra thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động và giảm thiểu tình trạng thất nghiệp Theo Nguyễn Thị Thanh Thủy (2020) đã phân tích cho vay giải quyết việc làm cũng tuân thủ theo các quy trình cho vay thông thường, bao gồm có tiếp nhận hồ sơ 12 xin vay vốn, đảm bảo có tài sản thế chấp, cầm cố theo quy định. Tùy theo từng đối tượng KH được vay vốn để lập hồ sơ xin vay theo hướng dẫn cụ thể.
Cũng tùy theo mục đích xin vay thuộc nguồn vốn do Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh hay do các tổ chức chính trị xã hội, Bộ quốc phòng quản lý mà có sự phân cấp thẩm định và xét duyệt dự án khác nhau. Như vậy, trong phạm vi nghiên cứu của khóa luận có thể hiểu: Cho vay giải quyết việc làm tại NHCSXH là hình thức cấp TD, theo đó, NHCSXH giao hoặc cam kết giao cho người vay một khoản tiền vào mục đích sử dụng tiền vay để tạo việc làm, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Khi vay vốn, KH phải cam kết sử dụng khoản vay vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh để tạo việc làm cho người lao động, giảm thiểu tình trạng thất nghiệp và nâng cao đời sống người dân. Trong quá trình vay vốn, KH phải tuân thủ các quy định của NHCSXH, bao gồm cam kết thế chấp tài sản để bảo đảm cho khoản vay và đảm bảo trả nợ đúng hạn.
Đặc điểm và nguyên tắc cho vay giải quyết việc làm tại Ngân hàng chính sách 1. Đặc điểm cho vay giải quyết việc làm tại Ngân hàng chính sách Đặc điểm của cho vay giải quyết việc làm tại NHCSXH là quá trình cấp TD được thực hiện theo các quy trình chuẩn, nhưng được áp dụng đối với đối tượng vay có điều kiện kinh tế khó khăn, hạn chế tiếp cận nguồn vốn từ các ngân hàng thương mại. Việc cho vay được cam kết giao hoặc giao một khoản tiền đến người vay để sử dụng vào mục đích tạo ra việc làm, phát triển kinh tế và cải thiện đời sống của người dân. Điều này đảm bảo cho việc sử dụng nguồn vốn được thực hiện hiệu quả và mang lại lợi ích cho cộng đồng.
Mục đích chính của cho vay giải quyết việc làm tại NHCSXH là hỗ trợ cho các đối tượng vay vốn (như hộ nghèo, hộ chính sách xã hội, người lao động có thu nhập thấp) có cơ hội tiếp cận với nguồn tài chính để tạo ra việc làm, cải thiện đời sống, nâng cao thu nhập và giảm bớt đói nghèo. Ngoài ra, cho vay giải quyết việc làm cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và giảm bớt tình trạng thất nghiệp. Đối tượng vay trong chương trình cho vay giải quyết việc làm tại NHCSXH là 13 những người dân, hộ nghèo, hộ chính sách xã hội và các đối tượng khác có nhu cầu vốn để sản xuất kinh doanh, tiêu dùng hoặc đầu tư vào việc làm mới, mở rộng sản xuất, kinh doanh, giảm nghèo và tạo việc làm. Những đối tượng này có khả năng trả nợ và không có khả năng vay vốn từ các nguồn TD thông thường như các ngân hàng thương mại vì họ không có tài sản thế chấp hoặc độ tin cậy TD không cao.
Do đó, NHCSXH ra đời với mục tiêu hỗ trợ cho những đối tượng này với các chính sách ưu đãi và tiếp cận vốn dễ dàng hơn. Thời hạn cho vay giải quyết việc làm tại Ngân hàng chính sách xã hội thường là từ 12 tháng đến 60 tháng, tùy thuộc vào khả năng trả nợ của KH và từng mục đích vay. Thời hạn này có thể được cân nhắc và thỏa thuận giữa ngân hàng và KH tùy theo từng trường hợp cụ thể. Để được vay vốn, KH cần có khả năng trả nợ, bằng cách có nguồn thu nhập đều đặn và đảm bảo đủ điều kiện để cầm cố, thế chấp tài sản.
Ngoài ra, KH cũng cần đáp ứng các điều kiện, tiêu chuẩn được quy định bởi NHCSXH để được vay vốn. Thời hạn cho vay giải quyết việc làm tại NHCSXH thường dài hơn so với các sản phẩm TD khác, nhằm giúp KH có thời gian đủ để thực hiện mục đích sử dụng vốn và tìm kiếm nguồn thu nhập ổn định. Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, lãi suất cho vay của Ngân hàng Chính sách xã hội được quy định là không cao hơn 1,2 lần lãi suất cho vay trung bình của toàn hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các chương trình cho vay giải quyết việc làm, NHCSXH có thể áp dụng mức lãi suất thấp hơn so với mức lãi suất trung bình của ngân hàng.
Cụ thể, mức lãi suất cho vay tại NHCSXH thường dao động từ 0,7 đến 1,2 lần lãi suất trung bình của hệ thống ngân hàng. Đối với một số đối tượng vay cụ thể, như là người có hoàn cảnh khó khăn, vùng khó khăn, hoặc người nghèo, lãi suất cho vay của NHCSXH có thể được giảm thêm, hoặc có thể được miễn hoàn toàn trong một số trường hợp đặc biệt. Nguyên tắc cho vay giải quyết việc làm tại Ngân hàng Chính sách Nguyên tắc của cho vay giải quyết việc làm tại NHCSXH là đảm bảo tính bền vững và an toàn tài chính của ngân hàng, đồng thời đảm bảo tính bền vững của hoạt động tài chính của các đối tượng vay và thúc đẩy sự phát triển bền vững của kinh tế - xã hội. Tạo điều kiện cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người lao động có thể 14 tiếp cận vốn với lãi suất ưu đãi nhằm giải quyết tình trạng thất nghiệp, nâng cao thu nhập cho người dân và góp phần phát triển kinh tế - xã hội.
Đảm bảo tuân thủ các quy định về TD, quản lý rủi ro và bảo vệ quyền lợi của người vay.