Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÁN BỘ, CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng cán bộ, công chức cấp xã 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm cán bộ Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương,ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước chức.
Khái niệm công chức Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện, trong cơ quan đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước, đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật (Luật cán bộ, công chức, 2008) 1. Khái niệm cán bộ, công chức cấp xã Cấp xã là tên gọi chung của các đơn vị hành chính thuộc cấp thấp nhất ở khu vực nông thôn, ngoại thành, ngoại thị của Việt Nam. Thuật ngữ đơn vị hành chính cấp xã còn được dùng để chỉ toàn bộ cấp đơn vị hành chính thấp nhất của Việt Nam, nghĩa là bao gồm cả xã phường, thị trấn. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 6 Dưới góc độ quản lý hành chính thì hệ thống hành chính của nhà nước ta hiện nay chia làm bốn cấp hoàn chỉnh: Trung ương, tỉnh, huyện, xã.
Trong đó cấp xã là cấp thấp nhất trong hệ thống hoàn chỉnh đó, nó là tên gọi chung của chính quyền xã - phường - thị trấn. Trong hệ thống chính trị của chúng ta, chính quyền cấp xã có một vị trí rất quan trọng, là cầu nối trực tiếp của hệ thống chính quyền nhà nước với nhân dân, thực hiện hoạt động quản lý nhà nước trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh trật tự, an toàn xã hội ở địa phương theo thẩm quyền được phân cấp, đảm bảo cho các chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà Nước được triển khai thực hiện trong cuộc sống. Cấp xã là nơi trực tiếp giải quyết các vấn đề của người dân: dưới cấp xã không còn cấp quản lý nào khác (xét trong hệ thống quản lý), chính vì vậy mọi vấn đề liên quan đến đời sống của người dân đều do cấp xã trực tiếp thực hiện. So với các cấp quản lý ở Trung ương; Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; Quận, huyện, thành phố, thị xã thuộc tỉnh thì quy mô của cấp xã nhỏ hơn nhưng các vấn đề phải giải quyết thường phức tạp hơn do mỗi người dân có nhu cầu, hoàn cảnh, lợi ích khác nhau và họ hành động xuất phát từ lợi ích của họ nhiều hơn lợi ích của hệ thống.
Cấp xã là nơi trực tiếp giải quyết các vấn đề của người dân: dưới cấp xã không còn cấp quản lý nào khác (xét trong hệ thống quản lý), chính vì vậy mọi vấn đề liên quan đến đời sống của người dân đều do cấp xã trực tiếp thực hiện. So với các cấp quản lý ở Trung ương; Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; Quận, huyện, thành phố, thị xã thuộc tỉnh thì quy mô của cấp xã nhỏ hơn nhưng các vấn đề phải giải quyết thường phức tạp hơn do mỗi người dân có nhu cầu, hoàn cảnh, lợi ích khác nhau và họ hành động xuất phát từ lợi ích của họ nhiều hơn lợi ích của hệ thống. Theo khoản 3, điều 4, luật Cán bộ, công chức quy định: “Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 7 ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội; công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước” (Luật cán bộ, công chức, 2008). Cán bộ cấp xã có các chức danh sau đây: Bí thư, Phó Bí thư Đảng uỷ; Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân; Chủ tịch, Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân; Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh; Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ; Chủ tịch Hội Nông dân (áp dụng đối với xã, phường, thị trấn có hoạt động nông, lâm, ngư, diêm nghiệp và có tổ chức Hội Nông dân Việt Nam); Chủ tịch Hội Cựu chiến binh.
Công chức cấp xã có các chức danh: Trưởng Công an; Chỉ huy trưởng Quân sự; Văn phòng - thống kê; Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc địa chính - nông nghiệp - xây dựng và môi trường (đối với xã); Tài chính - kế toán; Tư pháp - hộ tịch; Văn hóa - xã hội. Công chức cấp xã do cấp huyện quản lý. Khái niệm chất lượng cán bộ, công chức cấp xã Chất lượng là đặc tính khách quan của sự vật. chất lượng được biểu thị ra bên ngoài các thuộc tính, các tính chất vốn có của sự vật.
Quan điểm chung nhất về “Chất lượng” là cái tạo nên phẩm chất, giá trị của một con người, một sự vật, sự việc. Nói đến chất lượng là nói tới hai vấn đề cơ bản: Một là, tổng hợp những phẩm chất, giá trị, những đặc tính tạo nên các bản chất của một con người, một sự vật, sự việc. Hai là, những phẩm chất, đặc tính, giá trị đó đáp ứng đến đâu những yêu cầu đã được xác định về con người, sự vật, sự việc đó ở một thời gian và không gian xác định. Vì vậy những điều này có tính ổn định tương đối và thay đổi theo tác động của những điều kiện khách quan, chủ quan.
Cho nên, nói đến chất lượng của một con người là nói đến mức độ đật được của một người ở một thời gian hay không gian được xác định cụ thể, đó là các mức độ tốt hay xấu, ngang tầm hay dưới tầm, cao hay thấp, đạt hay không đạt yêu cầu đặt ra.Tổng hợp những phẩm chất, những giá trị, thuộc tính đặc trưng, bản chất của một con người và Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 8 các mặt hoạt động của con người đó, chính là chất lượng con người đó. Trong đánh giá chất lượng của bất kỳ sự vật, hiện tượng, quá trình nào đang diễn ra trong tự nhiên, xã hội hay trong tư duy phải đánh giá chất lượng của từng yếu tố, từng bộ phận cấu thành sự vật, hiện tượng và quá trình đó thống nhất trong sự rang buộc, biện chứng và có tác động lẫn nhau giữa chúng; không được tuyệt đối hóa một yếu tố, bộ phận nào hoặc tách rời giữa các yếu tố, các bộ phận. Qúa trình đó phải có phương pháp đánh giá cụ thể, không được áp dụng phương pháp duy nhất, đặc biệt là đối với con người và hoạt động của con người trong xã hội. Theo nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đã xác định: “Chất lượng của cán bộ, công chức là sự thống nhất giữa phẩm chất chính trị và năng lực công tác, được thể hiện ở kết quả hoàn thành nhiệm vụ”.
Chất lượng cán bộ, công chức còn là tổng hợp thống nhất những thuộc tính, biện chứng và bản chất cán bộ, công chức cấp xã về mặt con người hoặc các hoạt động, quy định và phản ánh mức độ đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ chính trị của cán bộ, công chức cấp xã trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Chất lượng cán bộ, công chức cấp xã là: “tập hợp tất cả những đặc điểm, thuộc tính của từng cán bộ, công chức cấp xã phù hợp với cơ cấu, đáp ứng được yêu cầu theo nhiệm vụ và chức năng của cơ quan, đơn vị, đồng thời là tổng hợp những mối quan hệ giữa các cá nhân cán bộ, công chức cấp xã với nhau; sự kết hợp hoạt động trong thực thi nhiệm vụ chung nhằm đáp ứng yêu cầu, mục tiêu chung một thời điểm nhất định của địa phương” (Nguyễn Hữu Đức, 2003). Khái niệm nâng cao chất lượng cán bộ công chức cấp xã Nâng cao chất lượng cán bộ, công chức là gia tăng giá trị con người, cả giá trị vật chất và tinh thần, cả trí tuệ lẫn tâm hồn cũng như kỹ năng nghề nghiệp, làm cho con người trở thành người lao động có những năng lực và phẩm chất mới cao hơn đáp ứng yêu cầu ngày càng tăng của sự phát triển kinh tế xã hội. Từ góc độ này, tác giả cho rằng nâng cao chất lượng cán bộ, công chức cấp xã chính là nâng cao năng lực làm việc, kỹ năng xử lý công Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 9 việc và thái độ trong công việc của nhân lực đang làm việc tại xã, phường tại các địa phương (Nguyễn Khắc Bộ, 2006).
Nói đến chất lượng từng cán bộ, công chức cấp xã được biểu hiện cụ thể thông qua tình trạng sức khỏe để làm việc, tiếp đến là chất lượng lao động, khả năng triển khai, hoàn thành nhiệm vụ được giao; thái độ, tinh thần phục vụ nhân dân trong thực thi công việc; trình độ, năng lực chuyên môn, phẩm chất đạo đức, chính trị; khả năng thích ứng với điều kiện cải cách hành chính đang diễn ra ngày càng sâu rộng hiện nay. Ngoài ra chất lượng cán bộ, công chức cấp xã còn được thể hiện ở mối quan hệ giữa cán bộ, công chức với nhau: sự kết hợp trong công tác, triển khai nhằm hoàn thành nhiệm vụ, giúp đỡ ủng hộ nhau trong cả quá trình lao động.
