PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài An toàn thực phẩm có vai trò quan trọng, nó không chỉ ảnh hƣởng một cách trực tiếp, thƣờng xuyên đến sức khỏe và tính mạng con ngƣời mà về lâu dài còn ảnh hƣởng tới chất lƣợng nòi giống dân tộc. Bên cạnh đó, an toàn thực phẩm còn liên quan chặt chẽ đến năng suất, hiệu quả phát triển kinh tế, thƣơng mại, du lịch và an sinh xã hội. Ngày nay, an toàn thực phẩm còn trở thành một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ phát triển của một quốc gia hay một vùng lãnh thổ nhất định.
Ở Việt Nam hiện nay, hoạt động phòng chống về an toàn thực phẩm còn nhiều khó khăn và thách thức. Các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phần lớn có quy mô nhỏ lẻ, tính tự phát cao, thiếu quy hoạch dẫn tới việc kiểm soát chất lƣợng an toàn thực phẩm trở nên khó khăn. Nhiều hành vi tiêu cực trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm ngày càng trở nên phức tạp, khó kiểm soát, có thể kể đến nhƣ: sử dụng sai quy trình, liều lƣợng các loại phụ gia thực phẩm, hóa chất bảo quản, thuốc kháng sinh, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc kích thích tăng trƣởng trong nuôi, trồng, sản xuất, chế biến thực phẩm; sử dụng các hóa chất bị cấm hoặc không rõ nguồn gốc xuất sứ, không đảm bảo chất lƣợng trong sản xuất, chế biến thực phẩm; sử dụng động vật bị bệnh trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm… Những hành vi tiêu cực nhƣ trên đã tất yếu dẫn tới việc thực phẩm bị ô nhiễm nặng nề gây tổn hại nghiêm trọng tới sức khỏe của ngƣời tiêu dùng mà hậu quả sau cùng là việc các chứng bệnh nan y, khó chữa đang ngày càng phổ biến hơn trong cộng đồng. Mặc dù, trong thời gian vừa qua Việt Nam đã có những tiến bộ rõ rệt trong việc phòng chống về an toàn thực phẩm, song vẫn còn tồn tại nhiều yếu kém và hạn chế.
Tiền Giang là tỉnh nằm ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long, nằm trải dọc trên bờ Bắc sông Tiền (một nhánh của sông Mê Kông) với chiều dài 120 km, có đƣờng bờ biển dài 32km là cửa ngỏ biển Đông, với các tuyến giao thông huyết mạch đƣớng bộ nhƣ đƣờng cao tốc thành phố Hồ Chí Minh - Trung Lƣơng, đƣờng cao tốc Trung Lƣơng - Mỹ Thuận, các tuyến đƣờng QL 1A, QL 50, QL 60, QL 30, 1 với vị trí địa lý rất thuận lợi cho việc đi lại và vận chuyển, giao lƣu, trao đổi hàng hóa giữa Tiền Giang với vùng đồng bằng sông Cửu Long và thành phố Hồ Chí Minh. Tận dụng lợi thế này, tỉnh thực hiện nhiều chính sách ƣu tiên mời gọi đầu tƣ, chú trọng cải thiện môi trƣờng đầu tƣ, nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, cải cách hành chính.vì vậy quy mô phát triển thị trƣờng của tỉnh Tiền Giang ngày càng đƣợc nâng lên, theo báo cáo. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội 9 tháng đầu năm 2019 của UBND tỉnh Tiền Giang thì hiện Tiền Giang có 68.335 tổ chức, cá nhân sản xuất và kinh doanh. Song song với việc luôn là một trong những địa phƣơng ƣu tiên phát triển kinh tế - xã hội và thu hút đầu tƣ, trong những năm gần đây hiệu quả hoạt động chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân trong đó có lĩnh vực an toàn thực phẩm đã đƣợc cải thiện rõ rệt.
Số vụ ngộ độc thực phẩm có xu hƣớng giảm nhanh; hoạt động thông tin, giáo dục, truyền thông về an toàn thực phẩm đƣợc đầu tƣ và đẩy mạnh, ý thực cộng đồng về an toàn thực phẩm đƣợc từng bƣớc nâng cao; hiệu quả quản lý trong thanh tra, kiểm tra chuyên ngành về an toàn thực phẩm không ngừng đƣợc cải thiện. Tuy nhiên, hiện tƣợng các loại thực phẩm không nhãn mác, không nguồn gốc xuất xứ, thực phẩm giả, kém chất lƣợng, chứa chất cấm trôi nổi trên thị trƣờng vẫn tồn tại … đã và đang đƣa ra không ít khó khăn, thách thức trong việc phòng, chống vi phạm an toàn thực phẩm tại Cục Quản lý thị trƣờng tỉnh Tiền Giang. Làm thế nào để thực phẩm đƣợc an toàn, đây là câu hỏi mà đòi hỏi phải có sự chung tay của cơ quan quản lý, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh và ngƣời tiêu dùng, trong thời gian qua tình hình vi phạm về an toàn thực phẩm rất đáng lo ngại, các tổ chức cá nhân sản xuất kinh doanh vì lợi nhuận mà bất chấp thủ đoạn để vi phạm, do đó để kiểm soát vần đề này nhằm bảo vệ tốt sức khỏe của ngƣời tiêu dùng, đòi hỏi cơ quan quản lý nhà nƣớc phải có giải pháp căn bản, không ngừng từng bƣớc hoàn thiện để kiểm soát, nhằm hạn chế thấp nhất vi phạm sảy ra. Với những lý do trên, tác giả đã chọn đề tài “Hoàn thiện công tác phòng, chống vi phạm an toàn thực phẩm tại Cục Quản lý thị trường tỉnh Tiền Giang” với mong muốn sẽ đƣa ra đƣợc những giải pháp hoàn thiện hiệu quả phòng, chống 2 những hành vi vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm, góp phần bảo vệ sức khỏe ngƣời tiêu dùng, nâng cao chất lƣợng cuộc sống cho ngƣời dân địa phƣơng.
Các nghiên cứu trƣớc liên quan An toàn thực phẩm và quản lý nhà nƣớc về an toàn thực phẩm là chủ đề mang tính thời sự, thu hút đƣợc nhiều nghiên cứu trong và ngoài nƣớc với nhiều công trình nghiên cứu, bài viết liên quan đƣợc thực hiện với nhiều góc độ khác nhau. Công trình nghiên cứu trong nƣớc - Bùi Thị Hồng Nƣơng, Quản lý nhà nƣớc về an toàn thực phẩm ở Việt Nam hiện nay, Luận án Tiến sỹ, 2019. Luận án hình thành đƣợc khái niệm QLNN về ATTP, đặc điểm, vai trò QLNN về ATTP, chỉ ra sự cần thiết QLNN về ATTP ở Việt Nam hiện nay. Bên cạnh đó, Luận án phân tích những ƣu điểm, hạn chế QLNN về ATTP ở Việt Nam trong thời gian qua.
Từ đó, Luận án đề xuất các quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả QLNN về ATTP ở Việt Nam trong thời gian tới. Luận án là công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu, có giá trị về lý luận cũng nhƣ thực tiễn là cơ sở để phát triển các nghiên cứu tiếp theo. - Lê Thị Linh, Thực hiện pháp luật trong lĩnh vực an toàn vệ sinh thực phẩm trên địa bàn Hà Nội, Luận văn Thạc sỹ, 2016. Từ việc làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về việc thực hiện pháp luật vệ sinh an toàn thực phẩm trên địa bàn Hà Nội trong bối cảnh chung của cả nƣớc, Luận văn đã phân tích và đánh giá thực trạng hệ thống pháp luật Việt Nam về an toàn vệ sinh thực phẩm.
Đƣa ra một số giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật và thực hiện pháp luật an toàn vệ sinh thực phẩm. - Trần Thị Khúc, Quản lý nhà nƣớc về vệ sinh an toàn thực phẩm trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, Luận văn Thạc sỹ, 2014. Nội dung của luận văn đi sâu đánh giá điển hình về kiến thức, thực hành của cán bộ làm công tác quản lý ATTP ở các tuyến từ tỉnh đến xã, cộng tác viên an toàn vệ sinh thực phẩm và ngƣời sản xuất, chế biến, kinh doanh và ngƣời tiêu dùng trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, qua đó nhận định vấn đề nổi cộm, điển hình đi sâu phân tích 3 tìm ƣu điểm và tồn tại, nhận định nguyên nhân để có giải pháp thích hợp nhằm tăng cƣờng quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm ở tỉnh Bắc Ninh - The World Bank, Quản lý nguy cơ an toàn thực phẩm ở Việt Nam - Những thách thức và cơ hội, 2017. Nghiên cứu này sử dụng một khung phân tích quan trọng là bộ công cụ phân tích do Vụ Thƣơng Mại và Cạnh tranh của Nhóm Ngân hàng Thế giới phát hành trong tài liệu Cải cách ATTP.
Với 8 nguyên tắc trụ cột chính, bộ công cụ là bản kiểm toàn diện hƣớng dẫn từ bƣớc khởi đầu đến cách đặt ƣu tiên nhƣ thế nào khi thực hiện quá trình cải tổ ATTP. Bộ công cụ này cũng giới thiệu nhiều nghiên cứu trƣờng hợp hữu ích từ các quốc gia khác. Nhận định phối hợp và điều phối hiệu quả đóng vai trò thiết yếu trong quản lý an toàn thực phẩm. - Tác giả Ngô Thị Xuân nghiên cứu về “Quản lý nhà nƣớc về VSATTP trên địa bàn Huyện Thái Thụy, Tỉnh Thái Bình”.
Bài nghiên cứu đã phân tích thực trạng QLNN về VSATTP (tập trung năm 2012 đến 2014), đã làm rõ nội dung QLNN về VSATTP; chỉ ra các yếu tố ảnh hƣởng đến QLNN về VSATTP trên địa bàn Huyện. - Tác giả Chu Thế Vinh nghiên cứu về “Thực trạng an toàn vệ sinh thực phẩm ở các cơ sở ăn uống và công tác quản lý tại Thành phố Đà Lạt, Tỉnh Lâm Đồng năm 2012 - 2013”. Tác giả đã có nhìn nhận sâu sắc về thực trạng VSATTP tại Thành phố Đà Lạt. Nghiên cứu đã đánh giá thực trạng điều kiện VSATTP tại cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống tại Thành phố Đà Lạt, Tỉnh Lâm Đồng.
Tuy nhiên, giới hạn nghiên cứu chỉ đƣợc tiến hành tại 369 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống tại Thành phố Đà Lạt. - Tác giả Nguyễn Thị Tuyết Loan nghiên cứu về “Quản lý nhà nƣớc về An toàn thực phẩm từ thực tiễn Tỉnh Đồng Tháp”. Tác giả đã làm rõ thực trạng quản lý về ATTP ở Tỉnh Đồng Tháp nói riêng và cả nƣớc nói chung. Trong đó nổi bật là thực trạng quản lý ATTP còn chồng chéo giữa các ngành và sự phối hợp với nhau chƣa đồng bộ.
4 - Tác giả Nguyễn Tiến Dũng nghiên cứu về “Quản lý nhà nƣớc về an toàn thực phẩm trong lĩnh vực y tế từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh”. Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn QLNN về ATTP trong lĩnh vực y tế. Phân tích, đánh giá thực trạng QLNN về ATTP trong lĩnh vực y tế tại Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ năm 2012 đến năm 2016. Phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến công tác QLNN về ATTP trong lĩnh vực y tế trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác QLNN về ATTP nói chung và ATTP trong lĩnh vực y tế trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng.