MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cuộc sống hiện đại đã mang đến cho con người nhiều tiện nghi về vật chất nhưng kéo theo đó là những áp lực, thách thức đòi hỏi họ phải nỗ lực vượt qua. Vì thế, nhu cầu tìm đến một nơi mang lại sự thư thái, tĩnh tâm hay tìm định hướng, lời giải đáp cho những khó khăn đó thực sự cần thiết hơn bao giờ hết. Với tinh thần nhập thế, trải qua biết bao sự biến đổi cùng những thăng trầm của lịch sử, Phật giáo ngày một phát triển và khẳng định vị trí không thể thiếu trong đời sống tín ngưỡng, văn hóa tinh thần dân tộc ta.
Điều này được thể hiện rất rõ trong sinh hoạt thường nhật của người Việt như đi chùa cúng bái, cầu an vào những ngày rằm, lễ Tết hay vào những dịp đặc biệt. Không chỉ vậy, bằng những lời dạy gần gũi, dễ hiểu, kết hợp hài hòa với tư tưởng đạo lý truyền thống của dân tộc, giáo lý Phật giáo trở thành kim chỉ nan quy chiếu cách nhìn nhận, đánh giá và giải quyết vấn đề của đông đảo quần chúng. Chẳng hạn, với mục đích khuyên răn bản thân và người khác biết điều chỉnh suy nghĩ, hành vi của mình, chúng ta vẫn thường đề cập đến “nhân quả nghiệp báo”, đó chính là “luật Nhân quả” đã được đề cập trong đạo Phật từ ngàn năm trước. Hay khi bàn về khổ đau, nhiều người nghĩ ngay tới khởi nguồn của nó chính là “tham, sân, si”.
Nội dung này cũng đã được đức Phật thuyết giảng trong Tứ diệu đế (Bốn chân lý nhiệm màu của đạo Phật). Giống như mọi tôn giáo khác đều dạy chúng ta về niềm tin nhưng với đạo Phật, niềm tin vào sự minh triết, giác ngộ dựa trên nền tảng của trí tuệ mới được xem là con đường duy nhất và bền vững nhất để đi đến hạnh phúc, bình an. Do đó, tôn giáo này rộng mở với tất cả những người có tâm hướng Phật, có niềm tin vào lời răn dạy của đức Phật là điều kiện cần, quan trọng hơn từ đó biết “tu thân dưỡng tính”, hoàn thiện bản thân chính là điều kiện đủ để xứng đáng là một người con của đức Phật (Phật tử). Phật giáo dạy rằng hành trình cuộc đời mỗi người là khác nhau nhưng nhìn chung chúng ta đều trải qua quá trình sinh - lão - bệnh -tử, vượt qua nhiều biến cố, khó khăn để trưởng thành, vững vàng hơn trong cuộc sống.
Nhận thức của mỗi người về những sự kiện xảy trong đời theo đó ít nhiều sự chịu sự chi phối bởi những 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com yếu tố liên quan đến trải nghiệm cá nhân, môi trường tự nhiên, môi trường xã hội, đặc biệt là giáo dục gia đình. Vì vậy, trong thời đại nào, xã hội nào thì vai trò của các bậc sinh thành vẫn luôn được đề cao, chú trọng. Bởi họ là những người mang trong mình trách nhiệm và bổn phận thiêng liêng, họ gánh vác và làm nên một sự nghiệp cao quý - sự nghiệp “trồng người”. Tính đến nay, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu cả trong nước lẫn nước ngoài về vai trò, sự ảnh hưởng của bố mẹ đối với sự phát triển của con cái như phong cách giáo dục, phong cách làm cha mẹ, định hướng giá trị của bố mẹ và cảm nhận về hạnh phúc, tự đánh giá, niềm tin của con, .v… Các đề tài với những phát hiện mới mẻ góp phần bổ sung, hoàn thiện hệ thống cơ sở lý luận và mở ra cho chúng ta những giải pháp thiết thực nhằm nâng cao chất lượng giáo dục hay cải thiện mối quan hệ giữa bố mẹ và con cái trong gia đình.
Qua tìm hiểu, nhóm nghiên cứu nhận thấy, nhận thức là một trong những yếu tố ảnh hưởng không nhỏ đến hành vi của con người và niềm tin tôn giáo cũng là một trong những yếu tố chi phối mạnh mẽ đến nhận thức cá nhân. Xét trong bối cảnh của đất nước mà đạo Phật đã du nhập và tồn tại từ rất lâu như nước ta, nơi tư tưởng Phật giáo được thấm nhuần vào đời sống, trong từng cách nghĩ của người Việt, liệu niềm tin này có mối liên hệ như thế nào với hành vi ứng xử của bố mẹ đối với con cái, hiện chúng tôi chưa thấy nghiên cứu nào. Với mong muốn đi sâu tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài mang tên “Mối liên hệ giữa niềm tin vào giáo lý Phật giáo và hành vi ứng xử của bố mẹ đối với con cái”. Nghiên cứu với hi vọng tìm ra những phát hiện mới góp phần bổ sung vào cơ sở lí luận và đề xuất những kiến nghị nâng cao cách thức giáo dục, chất lượng mối quan hệ giữa bố mẹ và con cái.
Mục đích nghiên cứu Tìm hiểu mối liên hệ của niềm tin này và hành vi ứng xử của cha mẹ đối với con cái. Trên cơ sở đó, đề xuất một số kiến nghị giúp các bậc cha mẹ có hành vi ứng xử phù hợpđể nâng cao chất lượng cuộc sống gia đình. Đối tƣợng nghiên cứu 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Mối liên hệ giữa niềm tin vào giáo lý Phật giáo và hành vi ứng xử của bố mẹ 4. Khách thể nghiên cứu - Chúng tôi tiến hành khảo sát 201 người dân trên địa bàn Hà Nội, gồm những người theo đạo Phật và không theo đạo Phật - 122 học sinh Trung học Phổ thông 5.
Phạm vi nghiên cứu 5.1 Nội dung nghiên cứu Nghiên cứu mối liên hệ giữa niềm tin vàohai giáo lý cơ bản của đạo Phật là Luật Nhân quả và Tứ diệu đế của đạo Phật đến hành vi ứng xử của cha mẹ đối với con cái.2 Địa bàn nghiên cứu Tại Hà Nội, từ tháng 3 năm 2017 đến tháng 11 năm 2018. Nhiệm vụ nghiên cứu - Xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài. Từ đó, tiến hành khảo sát thực trạng để xác định mối liên hệ giữa niềm tin vào giáo lý Phật giáo và hành vi ứng xử của cha mẹ đối với con cái. - Phân tích mối liên hệ giữa niềm tin vào giáo lý Phật giáo và hành vi ứng xử của bố mẹ đối với con cái.
- Đưa ra đề xuất và kiến nghị giúp nâng cao nâng cao cách thức giáo dục, chất lượng mối quan hệ giữa bố mẹ và con cái. Giả thuyết nghiên cứu - Đa số người dân trên địa bàn khảo sát (gồm những tín đồ và những người không phải là tín đồ đạo Phật) đều có niềm tin vào giáo lý Phật giáo ở mức độ cao. - Có mối liên hệ giữa niềm tin vào giáo lý Phật giáo và hành vi ứng xử của cha mẹ đối với con cái trên hai lĩnh vực giáo dục và giao tiếp. - Có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về niềm tin vào giáo lý Phật giáo và hành vi ứng xử của cha mẹ đối với con cái giữa các nhóm khách thể khác nhau.
Phƣơng pháp nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu tài liệu 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phương pháp này giúp chúng tôi có thêm nhiều cơ sở để tiến hành nghiên cứu đề tài. Qua đây, chúng tôi biết được rằng, những nghiên cứu trước đã làm được những gì, nghiên cứu của chúng tôi góp phần củng cố luận điểm nào, bổ sung luận điểm nào. Những tài liệu mà chúng tôi sử dụng để viết tổng quan cho đề tài nghiên cứu được tham khảo từ các tạp chí khoa học, từ luận văn, luận án tiến sĩ cũng như trên những trang Web cả Tiếng Việt lẫn Tiếng Anh. Phương pháp trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi Phương pháp này được chúng tôi sử dụng nhằm mục đích thu thập được các thông tin định lượng phục vụ cho việc tìm ra các luận cứ chứng minh cho luận điểm nghiên cứu.
Phương pháp phỏng vấn sâu cá nhân: Chúng tôi tiến hành phỏng vấn sâu 4 khách thể trong quá trình họ trả lời bảng hỏi để góp phần lý giải cho những kết quả thu được từ phiếu trưng cầu ý kiến. Phương pháp xử lý số liệu bằng phần mềm thống kê cho khoa học xã hội: Đề tài sử dụng phần mềm thống kê SPSS phiên bản 20.0 để thực hiện các phép tích phục vụ cho mục đích nghiên cứu. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỐI LIÊN HỆ GIỮA NIỀM TIN VÀO GIÁO LÝ PHẬT GIÁO VÀ HÀNH VI ỨNG XỬ CỦA BỐ MẸ ĐỐI VỚI CON 1. Tổng quan nghiên cứu về mối liên hệ giữa niềm tin vào giáo lý Phật giáo và hành vi ứng xử của bố mẹ với con cái 1.1 Các nghiên cứu ở nƣớc ngoài 1.
Các nghiên cứu về niềm tin tôn giáo và niềm tin vào giáo lý Phật giáo Niềm tin tôn giáo là một hiện tượng tâm lý - xã hội thu hút được rất nhiều sự quan tâm của các nhà khoa học ở nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó có tâm lý học. Là một ngành khoa học khá mới mẻ nhưng kể từ khi ra đời cho đến nay, tâm lý học đã kế thừa, tạo lập và phát triển được một hệ thống lý thuyết khá đồ sộ để nghiên cứu các hiện tượng tinh thần, trong đó có niềm tin tôn giáo.Pargement với đề tài mang tên “Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practive (Tâm lý học tôn giáo và ứng phó: Lý thuyết, nghiên cứu và thực hành) đã chỉ ra từ góc độ tâm lý học, yếu tố niềm tin tôn giáo thường được xem như một cách ứng phó của con người trước những khủng hoảng (thường gặp hơn) và cả những tình huống bình thường (ít gặp hơn) [5, tr. Cùng quan điểm này, S.Freud trong tác phẩm “Tương lai của một ảo tưởng” cũng cho rằng động lực để tạo ra những ảo tưởng về Thiên chúa xuất phát từ mong muốn và hy vọng sẽ có một người an ủi họ trước những khó khăn trong cuộc sống, đồng thời đến từ nhu cầu cần có một hình mẫu cha già lý tưởng nhằm át đi người cha hoặc không tồn tại hoặc không được hoàn hảo trong lòng mỗi tín đồ. Dựa trên một số khái niệm nền tảng của Freud và học thuyết tiến hóa, J.Bowlby (1985) cho rằng, sự chuyển đổi tôn giáo chính là phần đền bù cho sự thiếu thốn tình cảm từ thuở nhỏ, xảy ra ở những người bị thiếu hụt sự chăm sóc từ khi mới chào đời.
Sau này, trong tác phẩm “Attachment, Evolution, and the Psychology of Religion”, A. Kirkpatrick đã thể hiện một cách nhìn mới mẻ hơn với việc xem tôn giáo cũng chính là đối tượng gắn kết giữa con người và thượng đế. Các tín đồ có 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.