CHƯƠNG 1 CO SO LY LUAN VE THAM DINH DU AN TRONG HOAT DONG CHO VAY CUA NGAN HANG THUONG MAI 1. HOAT DONG CHO VAY CUA NGAN HANG THUONG MAI 1. Khái quát về Ngân hang thương mại 1. Khải niệm Ngân hàng thương mại đã ra đời, tồn tại và phát triển như một tat yếu khách quan đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế hàng hoá.
Sự phát triển hệ thống NHTM tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nên kinh tế hàng hóa, ngược lại kinh tế hàng hóa phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất của nó — kinh tế thị trường - thì NHTM cũng ngày càng được hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính không thê thiếu được. Theo Luật các tổ chức tín dụng (số 02/1997/QH10) chỉ rõ: “Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan. Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng và cung ứng các dịch vụ thanh toán”. Bản chất của NHTM thể hiện qua các điểm sau đây: - NHTM là một tổ chức kinh tễ.
- NHTM hoạt động mang tính chất kinh doanh. - NHTM hoạt động kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ tín dụng và dịch vụ ngân hàng. Như vậy, có thể nói rằng NHTM là một tổ chức tài chính trung gian thực hiện các nghiệp vụ tập trung và phân phối lại vốn tiền tệ cũng như các dịch vụ có liên quan đến tài chính tiền tệ khác trong nền kinh tế quốc dân. Trong nên kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, NHTM là công cụ quan trọng thúc đây sự phát triển của lực lượng sản xuất, là công cụ quản lý của Nhà nước và là công cụ thực hiện chính sách tiền tệ của Ngân hàng Trung ương.
Các hoạt động cơ bản của Ngân hàng thương mai Trong nền kinh tế thị trường, các hoạt động của NHTM đều hướng tới một mục tiêu tối cao, chỉ phối các hoạt động khác đó là mục tiêu tối đa hoá lợi nhuận. Để theo đuôi mục tiêu này, các NHTM không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ, đa dạng hoá các hoạt động nhưng nhìn chung một NHTM thường thực hiện 3 hoạt động cơ bản sau: * Hoạt động huy động vốn: Trước hết các NHTM phải có một số vốn tự có làm tiền đề cho hoạt động kinh doanh của mình. Số vốn này do các chủ sở hữu ngân hàng đóng góp, hay từ các quỹ tạo ra trong quá trình hoạt động của ngân hàng. Tuy nhiên nguồn vốn chính của các NHTM là vốn huy động từ các tổ chức, cá nhân trong nền kinh tế.
Trước kia các ngân hàng chủ yếu là nhận tiền gửi từ những người gửi tiền, ngày nay do sự cạnh tranh mạnh mẽ trên thị trường, các NHTM đã đưa ra rất nhiều hình thức khác để huy động vốn nhằm đảm bảo và mở rộng hoạt động của mình. Ngân hàng tập trung được một số vốn lớn thông qua việc cung cấp các dịch vụ như: tài khoản séc, tài khoản tiết kiệm, tài khoản tiền gửi có kỳ hạn, chứng chỉ tiền gửi,. Bên cạnh đó, khi cần vốn cho nhu cầu thanh khoản hay đầu tư, cho vay, các NHTM có thê đi vay từ ngân hàng trung ương, từ các NHTM khác, hay vay trên thị trường tài chính trong nước và quốc tế. Ngoài vốn tự có, vốn huy động, vốn đi vay, nguồn vốn ngân hàng còn bao gồm một số nguồn khác, nhưng chúng chiếm tỷ trọng nhỏ.
Huy động vốn là hoạt động mà ngân hàng phải bỏ ra chỉ phí như: chỉ phí giao dịch, chi phí trả lãi tiền gửi, tiền vay và các chỉ phí có liên quan khác. Để bù dắp những chỉ phí đó, các NHTM phải tiễn hành hoạt động cho vay, đầu tư và các hoạt động trung gian khác và đem lại thu nhập cho ngân hàng. * Hoạt động cho vay và đầu tư: Cho vay là hoạt động kinh doanh chủ chốt của NHTM để tạo ra lợi nhuận. Lãi suất thu được từ cho vay có thê bù đắp được chỉ phí tiền gửi, chi phí dự trữ, chỉ phí kinh doanh và quản lý, chỉ phí vốn trôi nỗi, thuế và các loại chỉ phí rủi ro đầu tư khác.
Ngân hàng có thê cho vay cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp hay các cơ quan chính quyên để phục vụ cho mục đích đầu tư kinh doanh hay tiêu dùng hoặc cũng có thê trực tiếp tham gia đầu tư, góp vốn hợp tác kinh doanh. Đầu tư có vị trí quan trọng thứ hai sau hoạt động cho vay, nó mang lại khoản thu nhập lớn và đáng kể của NHTM. Trong nghiệp vụ này, ngân hang sẽ dùng nguồn vốn của mình và nguồn vốn ỗn định khác để đầu tư dưới nhiều hình thức như: hùn vốn, mua cô phần, cỗ phiếu của các công ty (chỉ được phép thực hiện bằng vốn của ngân hàng), mua trái phiếu Chính phủ, trái phiếu công ty. Nhờ vào hoạt động đầu tư mà rủi ro trong hoạt động ngân hàng cũng được phân tán.
Hoạt động cho vay và đầu tư đều nhăm mục dich mang lại thu nhập, tuy nhiên hoạt động này cũng tiềm ân rủi ro. * Hoạt động trung gian: Những dịch vụ ngân hàng ngày càng phát triển vừa cho phép hỗ trợ đáng kể cho nghiệp vụ khai thác nguồn vốn, mở rộng các nghiệp vụ đầu tư, vừa tạo ra thu nhập cho ngân hàng bằng các khoản tiền hoa hồng, lệ phí,. Các hoạt động này gồm: các dịch vụ thanh toán, thu chi hộ cho khách hàng (Chuyên tiền, thu hộ séc, dịch vụ cung cấp thẻ tín dụng, thẻ thanh toán. ), nhận bảo quản các tài sản quý giá, các giấy tờ, chứng thư quan trọng của dân chúng, bảo quản mua bán hộ chứng khoán theo ủy nhiệm của khách hàng, tư vấn tài chính, bảo lãnh nội địa và bão lãnh nước ngoài, kinh doanh ngoại tệ, vàng bac da quy,.
Trước đây, do hạn chế về chính sách, trình độ, công nghệ. nên hoạt động trung gian chưa thực sự phát triển và thu nhập mang lại chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng thu nhập của ngân hàng. Nhưng đến nay, các dịch vụ trung gian của ngân hàng thương mại ngày càng được chú trọng do nguồn thu ổn định và độ rủi ro thấp. Các dịch vụ này không ngừng phát triển góp phần hoàn thiện chất lượng dịch vụ ngân hàng.
Khách hàng khi có nhu cầu đều được đáp ứng một cách thuận tiện nhanh chóng, tiết kiệm và an toàn. Do vậy các ngân hàng thương mại thu hút được SỐ lượng lớn và đa dạng đối tượng khách hàng kéo theo doanh thu của ngân hàng từ hoạt động này cũng tăng nhanh. Hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại 1. Các hình thức cho vay của Ngân hàng thương mại Theo quy chế tín dụng hiện hành ở Việt Nam, cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.
Ngân hàng tiến hành kiểm soát người đi vay, kiểm soát quá trình sử dụng vốn vay có đúng mục đích không. Người đi vay có ý thức quan tâm đến việc trả nợ cho nên bắt buộc họ phải chú trọng đến việc sử dụng vốn sao cho hiệu quả để hoàn trả gốc và lãi. Rủi ro lớn nhất trong hoạt động cho vay là khách hàng không hoàn trả được nợ, không trả được hết hoặc trả không đúng hạn. Tùy theo tiêu thức phân loại mà hoạt động cho vay có thể có các hình thức sau đây: * Phân theo thời hạn cho vay: - Cho vay ngắn hạn: là khoản cho vay dưới l năm và được sử dụng để bổ sung sự thiếu hụt tạm thời vốn lưu động của doanh nghiệp, và nó còn có thể được cho vay những tiêu dùng cá nhân.
- Cho vay trung hạn: là khoản cho vay có thời hạn từ 1-5 năm. Loại hình tín dụng này thường được dùng để cung cấp cho việc mua sắm tài sản cố định, cải tiến và đổi mới kỹ thuật, mở rộng và xây dựng công trình nhỏ có thời hạn thu hồi vốn nhanh. - Cho vay dài hạn: là khoản cho vay có thời hạn trên 5 năm. Loại tín dụng này được dùng để cấp vốn cho xây dựng cơ bản như đầu tư xây dựng các xí nghiệp mới, các công trình thuộc cơ sở hạ tầng, cải tiến và mở rộng sản xuất,.
Cho vay trung và dài hạn được đầu tư để hình thành vốn cố định và một phân vốn lưu động. * Phân theo mục đích sử dụng vốn: Theo tiêu thức này được phân chia rất đa dạng và phong phú: - Cho vay bất động sản là loại cho vay liên quan đến việc mua sắm và xây dựng bất động sản nhà ở, đất đai, máy móc thiết bị trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại và dịch vụ. - Cho vay công nghiệp và thương mại là loại cho vay ngắn han để bổ sung vốn lưu động cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại và dịch vụ. - Cho vay nông nghiệp là loại cho vay để trang trải các chi phí sản xuất như: phân bón, thuốc trừ sâu, giống cây trồng, thức ăn gia súc, lao động, nguyên nhiên liệu.
- Cho vay cá nhân là loại cho vay để đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng như: mua sắm các vật dụng đắt tiền, ngày nay ngân hàng còn thực hiện các khoản cho vay dé trang trải các chi phi thong thường của đời sống thông qua phát hành thẻ tín dụng. - Cho vay khác: là các khoản cho vay thuê mua và cho vay khác chủ yếu bao gồm những khoản cho vay đối với các tổ chức tài chính, cho vay ngân sách và chuyển nhượng các loại chứng khoán. * Phân theo đối tượng cho vay: Theo tiêu thức này được chia làm 2 loại: - Cho vay vốn lưu động: Loại hình tín dụng này được cấp phát để hình thành vốn lưu động của các tổ chức kinh tế, như cho vay để dự trữ hành hoá đối với xí nghiệp, nhà máy; bù đắp vốn lưu động thiếu hụt tạm thời,. Riêng loại hình tín dụng để bù đắp vốn lưu động thiếu hụt tạm thời lại được chia làm 2 loại: cho vay để dự trự hàng hoá — chỉ phí sản xuất và cho vay để thanh toán các khoản nợ dưới hình thức chiết khấu kỳ phiếu.
Thời hạn cho vay là ngắn hạn. - Cho vay vốn cô định: Là loại hình tín dụng được cấp phát dé hình thành tài sản cố định.