CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỞ RỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm, đặc điểm hộ sản xuất nông nghiệp a. Khái niệm hộ sản xuất nông nghiệp Hộ sản xuất ra đời, hình thành và phát triển cùng với sự phát triển của gia đình trong xã hội.
Thuật ngữ gia đình được hiểu như sau: Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống, hoặc do quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các nghĩa vụ và quyền giữa họ với nhau. Bộ luật dân sự Việt Nam năm 2005 cũng nêu rõ: “Hộ gia đình mà các thành viên có tài sản chung, cùng đóng góp công sức để hoạt động kinh tế chung trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp hoặc một số lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khác do pháp luật quy định là chủ thể khi tham gia quan hệ dân sự thuộc các lĩnh vực này”. Qua các phân tích trên ta có thể thấy hộ gia đình là tập hợp những người có quan hệ với nhau về mặt nhân thân và tài sản. Về mặt nhân thân hộ gia đình thường được hiểu là tập hợp một số người, một nhóm người dựa trên cơ sở hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng, những người này có quyền và nghĩa vụ với nhau cùng nhau xây dựng gia đình, nuôi dạy thế hệ trẻ và chăm sóc người cao tuổi dưới sự giúp đỡ của nhà nước và xã hội.
Về mặt tài sản, tài sản chung của hộ gia đình gồm quyền sử dụng đất, quyền sử dụng rừng, rừng trồng của hộ gia đình, tài sản do các thành viên đóng góp, cùng nhau tạo lập nên hoặc được tặng cho chung, được thừa kế chung và các tài sản khác mà các thành viên thoả thuận là tài sản chung của hộ. Các thành viên của hộ gia Luan van 8 đình chiếm hữu và sử dụng tài sản chung của hộ theo phương thức thoả thuận. Chủ hộ là người đại diện cho hộ gia đình. Về mặt pháp lý, hộ gia đình có đăng ký hộ tịch, hộ khẩu với cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Nông nghiệp là ngành trong hệ thống ngành kinh tế quốc dân. Nông nghiệp là khái niệm chung bao gồm các lĩnh vực nông, lâm, diêm nghiệp và thủy sản. Như vậy, hộ sản xuất nông nghiệp được hiểu là tập hợp những người có quan hệ với nhau về mặt nhân thân và tài sản tiến hành một hoặc nhiều hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ,.khác nhau nhưng trong phạm vi gia đình thuộc ngành nông nghiệp bao gồm các lĩnh vực nông, lâm, diêm nghiệp và thủy sản. Đặc điểm sản xuất nông nghiệp - Sản xuất nông nghiệp là lĩnh vực sản xuất ra những sản phẩm tối cần thiết cho xã hội.
Không có những sản phẩm đó xã hội không tồn tại và phát triển. Sản xuất nông nghiệp là lĩnh vực sản xuất đầu tiên có trên trái đất này nhưng quá trình sản xuất gặp rất nhiều khó khăn, vì vậy tốc độ phát triển của nông nghiệp rất chậm so với các ngành sản xuất công nghiệp và dịch vụ. - Sản xuất nông nghiệp lệ thuộc nhiều vào thời tiết, khí hậu. Người sản xuất nông nghiệp trong ngành nông nghiệp chưa thể khắc phục những bất lợi của thiên nhiên đem đến cho mình.
Do vậy kết quả sản xuất không chắc chắn như công nghiệp và dịch vụ. - Việc tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp bị hạn chế về mặt số lượng. Mặc dù sản phẩm nông nghiệp là tối cần thiết cho cuộc sống con người. Song con người không thể tiêu thụ nó nhiều hơn mức mà sức khỏe và sinh lý cho phép.
Do vậy trong khi sản phẩm xuất hiện nhiều hơn trên thị trường thì giá cả hạ rất nhanh. Và khi sản phẩm thiếu hụt trên thị trường giá cả sản phẩm cũng tăng rất nhanh. Điều đó gây khá nhiều khó khăn cho người sản xuất. Khi được Luan van 9 mùa nông dân phải bán rất rẻ, khi mất mùa lại được bán giá cao.
Do vậy các nhà nước trên thế giới thường bảo vệ sản xuất nông nghiệp luôn được phát triển qua hình thức trợ giá cho người nông dân. - Việc áp dụng khoa học kỷ thuật để tăng năng suất trong nông nghiệp là rất khó. Để có thể gia tăng được một lượng sản phẩm hàng hóa năm trong sản xuất nông nghiệp khó khăn hơn nhiều lần so với sản xuất công nghiệp và dịch vụ. - Hoạt động sản xuất nông nghiệp rất phân tán, quản lý khó khăn do sản xuất nông nghiệp được tiến hành trên một địa bàn rộng, lại sản xuất ra nhiều sản phẩm khác nhau, tính chuyên môn hóa thấp.
Sản xuất theo hình thức xen canh, theo mùa vụ nên việc quản lý nông nghiệp là rất phức tạp, khó theo dõi chặt chẽ để xử lý kịp thời các tình huống như sâu rầy, lũ lụt.Ngay cả việc bảo quản cũng gặp nhiều khó khăn như công cụ sơ chế, kho tàng, bến bãi.vì vậy mà chi phí này cũng tăng cao và làm giảm lợi nhuận của nhà sản xuất. Khái niệm, phân loại cho vay đối với hộ sản xuất nông nghiệp a. Khái niệm cho vay đối với hộ sản xuất nông nghiệp Cho vay là một trong những hoạt động chính của Ngân hàng thương mại, là hoạt động đem lại nguồn thu chủ yếu của NHTM. Thông qua hoạt động cho vay Ngân hàng thực hiện điều hòa vốn trong nền kinh tế dưới hình thức phân phối nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi huy động được từ trong xã hội để đáp ứng vốn phục vụ sản xuất kinh doanh và đời sống.
Để đảm bảo cho NHTM có thể duy trì và phát triển vững chắc, đòi hỏi hoạt động của NHTM phải an toàn và hiệu quả. Theo Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi” Luan van 10 Như vậy, cho vay là một trong những hình thức cấp tín dụng. Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác. Cho vay trong hoạt động ngân hàng là một quan hệ kinh tế phát sinh giữa các chủ thể trong nền kinh tế với nhau, mà có một bên là ngân hàng.
Trong đó, chủ thể này chuyển nhượng quyền sử dụng một giá trị hay hiện vật theo những điều kiện mà hai bên thỏa thuận với một thời hạn và chi phí nhất định. Cho vay là quyền của NHTM với tư cách là người cho vay yêu cầu khách hàng của mình – người đi vay muốn vay được vốn phải tuân thủ những điều kiện ràng buộc, những điều kiện này là cơ sở ràng buộc về mặt pháp lý đảm bảo cho người cho vay có thể thu hồi được vốn (gốc và lãi) sau một thời gian nhất định. Để thu hồi được vốn, các Ngân hàng có quyền yêu cầu người đi vay đáp ứng những điều kiện vay cụ thể dựa trên cơ sở mức độ tin tưởng, tín nhiệm lẫn nhau giữa ngân hàng và khách hàng. Cho vay hộ sản xuất nông nghiệp thuộc hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại vì vậy mang tất cả những nội dung của cho vay trong hoạt động ngân hàng như đã phân tích ở trên.
Trong đó, ngân hàng cung ứng vốn cho các hộ sản xuất nông nghiệp trong các lĩnh vực nông, lâm, diêm nghiệp và thủy sản để đáp ứng nhu cầu vốn cho quá trình hoạt động sản xuất. Phân loại cho vay đối với hộ sản xuất nông nghiệp Hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại đa dạng và phong phú với nhiều hình thức khác nhau. Việc áp dụng từng loại cho vay tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế của đối tượng sử dụng vốn tín dụng nhằm quản lý và sử dụng tín dụng có hiệu quả và phù hợp với sự vận động cũng như đặc điểm kinh tế khác nhau của đối tượng tín dụng. Luan van 11 Có thể phân loại cho vay hộ sản xuất nông nghiệp theo các tiêu thức sau.
* Theo ngành nghề - Hộ sản xuất nông nghiệp, thủy sản: + Hộ trồng trọt. + Hộ chăn nuôi. + Hộ nuôi trồng thủy hải sản. + Hộ đánh bắt thủy hải sản.
- Hộ lâm nghiệp: Các hộ gia đình được giao đất trồng rừng, khai thác, chế biến sản phẩm từ rừng. - Hộ diên nghiệp: Các hộ gia đình ở vùng ven biển được giao diện tích đất để làm muốn. - Các hộ làm dịch vụ trong lĩnh vực nông nghiệp: * Phân loại theo thời hạn tín dụng - Cho vay ngắn hạn: Là loại cho vay có thời hạn dưới 1 năm. Mục đích của loại cho vay này thường là nhằm tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản lưu động.
- Cho vay trung dài hạn: là loại cho vay có thời hạn trên 1 năm. Mục đích của loại cho vay này là nhằm tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản cố định, đầu tư vào các dự án đầu tư. * Phân loại theo mức độ tín nhiệm của khách hàng - Cho vay không có bảo đảm bằng tài sản: Là loại cho vay không có tài sản thế chấp, cầm cố, hoặc bảo lãnh của người khác mà chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng vay vốn để quyết định cho vay - Cho vay có bảo đảm: là loại cho vay dựa trên cơ sở các bảo đảm cho tiền vay như thế chấp, cầm cố, hoặc bảo lãnh của một bên thứ ba nào khác. * Phân loại theo phương thức cho vay - Cho vay từng lần: Mỗi lần vay vốn khách hàng và ngân hàng thực hiện thủ tục vay vốn cần thiết và ký hợp đồng tín dụng.
Luan van 12 - Cho vay theo hạn mức tín dụng: Ngân hàng và khách hàng xác định và thỏa thuận một hạn mức tín dụng duy trì trong một khoảng thời gian nhất định. * Phân loại theo phương thức hoàn trả nợ vay - Cho vay trả nợ một lần khi đáo hạn. - Cho vay có nhiều kỳ hạn trả nợ, cho vay trả góp. - Cho vay trả nợ nhiều lần nhưng không có kỳ hạn trả nợ cụ thể mà tùy theo khả năng của khách hàng để trả nợ bất cứ lúc nào.