Luận văn thạc sĩ xây dựng mô hình truyền thông khoa học và công nghệ cho các kết quả nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực dân số kế hoạch hóa gia đình

Luận văn thạc sĩ trình bày mô hình truyền thông khoa học và công nghệ cho kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực dân số kế hoạch hóa gia đình.

• Tác giả: Lê Thị Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Mô Hình Truyền Thông Khoa Học Về Dân Số Và Kế Hoạch Hóa Gia Đình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do nghiên cứu
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Cấu trúc của Luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH TRUYỀN THÔNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CHO CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TRONG LĨNH VỰC DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH
• 1.1. Khái quát hoạt động truyền thông khoa học và công nghệ cho các kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực dân số - kế hoạch hóa gia đình
• 1.2. Các chủ thể truyền thông khoa học và công nghệ
• 1.3. Hình thức hoạt động truyền thông khoa học công nghệ
• 1.4. Thực trạng mô hình truyền thông khoa học và công nghệ cho các kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực dân số, kế hoạch hóa gia đình
• 1.4.1. Mô hình truyền thông về tư vấn và khám sức khỏe tiền hôn nhân
• 1.4.2. Mô hình truyền thông về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi dựa vào cộng đồng
• 1.4.3. Mô hình truyền thông về chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên
• 1.4.4. Mô hình truyền thông về can thiệp chăm sóc sức khỏe sinh sản kế hoạch hóa gia đình tới vùng dân cư đặc thù
• 1.4.5. Mô hình truyền thông về giảm tỷ lệ tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống ở khu vực miền núi
• 1.5. Đánh giá mô hình truyền thông khoa học và công nghệ cho các kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực dân số - kế hoạch hóa gia đình
• 1.5.1. Đánh giá cụ thể
• 1.5.2. Nguyên nhân ưu, nhược điểm của mô hình truyền thông khoa học và công nghệ
• 1.6. Tiểu kết
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CỦA MÔ HÌNH TRUYỀN THÔNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CHO CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TRONG LĨNH VỰC DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH
• 2.1. Kinh nghiệm nước ngoài về xây dựng mô hình truyền thông khoa học và công nghệ
• 2.1.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 2.1.2. Kinh nghiệm của Hàn Quốc
• 2.1.3. Kinh nghiệm của một số nước ASEAN
• 2.2. Định hướng và mục tiêu của mô hình truyền thông khoa học và công nghệ cho các kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực dân số - kế hoạch hóa gia đình
• 2.2.1. Định hướng mô hình
• 2.2.2. Mục tiêu của mô hình
• 2.3. Giải pháp xây dựng mô hình truyền thông khoa học và công nghệ cho các kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực dân số - kế hoạch hóa gia đình
• 2.3.1. Giải pháp chung
• 2.3.2. Giải pháp về nhân lực
• 2.3.3. Giải pháp về phương thức thực hiện
• 2.3.4. Giải pháp về công nghệ truyền thông
• 2.3.5. Giải pháp về tài chính và cơ sở vật chất
• 2.3.6. Giải pháp đối với Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình
• 2.4. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 3
• 3.1. Tiểu kết
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình truyền thông khoa học về dân số và kế hoạch hóa gia đình

Mô hình truyền thông khoa học về dân số và kế hoạch hóa gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và hành vi của cộng đồng. Truyền thông khoa học không chỉ giúp phổ biến thông tin mà còn tạo ra sự thay đổi tích cực trong nhận thức của người dân về các vấn đề liên quan đến dân số và kế hoạch hóa gia đình. Mô hình này cần được xây dựng dựa trên các nguyên tắc khoa học và thực tiễn, nhằm đảm bảo tính hiệu quả và bền vững.

1.1. Khái niệm và vai trò của truyền thông khoa học

Truyền thông khoa học là quá trình truyền tải thông tin khoa học đến công chúng. Vai trò của nó trong lĩnh vực dân số và kế hoạch hóa gia đình là rất lớn, giúp người dân hiểu rõ hơn về các chính sách và biện pháp cần thiết để cải thiện sức khỏe sinh sản.

1.2. Lịch sử phát triển mô hình truyền thông khoa học

Mô hình truyền thông khoa học đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những năm đầu của thế kỷ 20 đến nay. Sự phát triển này phản ánh sự thay đổi trong nhận thức của xã hội về tầm quan trọng của dân số và kế hoạch hóa gia đình.

II. Những thách thức trong mô hình truyền thông khoa học về dân số và kế hoạch hóa gia đình

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng mô hình truyền thông khoa học, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Những thách thức này bao gồm sự thiếu hụt thông tin, sự không đồng nhất trong cách tiếp cận và sự thiếu hụt nguồn lực.

2.1. Thiếu hụt thông tin và tài liệu

Nhiều khu vực vẫn chưa có đủ thông tin về dân số và kế hoạch hóa gia đình. Điều này dẫn đến việc người dân không nhận thức được tầm quan trọng của các biện pháp kế hoạch hóa gia đình.

2.2. Sự không đồng nhất trong cách tiếp cận

Các phương pháp truyền thông hiện tại chưa đồng nhất, dẫn đến sự khó khăn trong việc tiếp cận thông tin của người dân. Cần có một chiến lược truyền thông đồng bộ và hiệu quả hơn.

III. Phương pháp xây dựng mô hình truyền thông khoa học hiệu quả

Để xây dựng một mô hình truyền thông khoa học hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành sẽ giúp tạo ra một mô hình phù hợp với nhu cầu của cộng đồng.

3.1. Nghiên cứu và phân tích nhu cầu của cộng đồng

Việc nghiên cứu nhu cầu của cộng đồng là rất quan trọng để xác định các vấn đề cần được giải quyết. Điều này giúp xây dựng nội dung truyền thông phù hợp và hiệu quả.

3.2. Sử dụng công nghệ trong truyền thông

Công nghệ hiện đại có thể được sử dụng để nâng cao hiệu quả của truyền thông. Các nền tảng trực tuyến, mạng xã hội có thể giúp tiếp cận đối tượng mục tiêu một cách nhanh chóng và hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mô hình truyền thông khoa học

Mô hình truyền thông khoa học đã được áp dụng trong nhiều chương trình và dự án khác nhau. Những ứng dụng này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tạo ra những thay đổi tích cực trong hành vi của người dân.

4.1. Các chương trình truyền thông thành công

Nhiều chương trình truyền thông đã thành công trong việc nâng cao nhận thức về dân số và kế hoạch hóa gia đình. Những chương trình này thường sử dụng các phương pháp sáng tạo và hiệu quả.

4.2. Đánh giá hiệu quả của mô hình truyền thông

Việc đánh giá hiệu quả của mô hình truyền thông là rất cần thiết để xác định những điểm mạnh và điểm yếu. Điều này giúp cải thiện và điều chỉnh mô hình cho phù hợp hơn với thực tiễn.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của mô hình truyền thông khoa học

Mô hình truyền thông khoa học về dân số và kế hoạch hóa gia đình cần được tiếp tục phát triển và hoàn thiện. Việc áp dụng các công nghệ mới và phương pháp truyền thông sáng tạo sẽ giúp nâng cao hiệu quả của mô hình này trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải tiến mô hình

Cải tiến mô hình truyền thông là cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của cộng đồng. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả của các chương trình truyền thông.

5.2. Định hướng phát triển mô hình trong tương lai

Định hướng phát triển mô hình truyền thông khoa học cần tập trung vào việc sử dụng công nghệ mới và tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường truyền thông hiệu quả và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình (DS-KHHGĐ) đóng vai trò then chốt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Nhờ truyền thông, người dân và các cấp quản lý nhận thức rõ hơn về vai trò của khoa học và công nghệ (KH&CN) trong công tác này. Tuy nhiên, thực trạng truyền thông KH&CN cho các kết quả nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực DS-KHHGĐ vẫn còn nhiều hạn chế. Luận văn này tập trung xây dựng mô hình truyền thông KH&CN phù hợp, giúp đưa KH&CN đến gần hơn với công chúng, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và tạo điều kiện tiếp cận thông tin về DS-KHHGĐ dễ dàng hơn. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2012-2017, tập trung vào các kết quả nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực DS-KHHGĐ của Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình, với mục tiêu đề xuất mô hình truyền thông KH&CN hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết và mô hình truyền thông để xây dựng khung lý thuyết, cụ thể:

1. Mô hình truyền thông SMCRFN: Mô hình này mô tả quá trình truyền thông gồm các yếu tố: Nguồn (Source), Thông điệp (Message), Kênh (Channel), Người nhận (Receiver), Phản hồi (Feedback) và Nhiễu (Noise).
2. Mô hình truyền thông khoa học hình thang của Van Der Auweraert (2005): Mô hình này tiếp cận bốn chiều của truyền thông khoa học, gồm sự hiểu biết của công chúng về khoa học (PUS), nhận thức của công chúng về khoa học (PAS), sự gắn kết của công chúng với khoa học (PES), và sự tham gia của công chúng vào khoa học (PPS).
3. Lý thuyết về truyền thông có chủ đích: Tập trung vào các loại hình truyền thông như thông tin - giáo dục - truyền thông, truyền thông vận động và truyền thông thay đổi hành vi.

Các khái niệm chính được sử dụng trong luận văn bao gồm:

• Truyền thông KH&CN: Quá trình truyền tải thông tin, kiến thức, kỹ năng về KH&CN nhằm thay đổi nhận thức và hành vi của công chúng.
• Mô hình truyền thông: Cấu trúc và phương thức truyền tải thông tin từ nguồn đến người nhận.
• Dân số - Kế hoạch hóa gia đình: Các hoạt động liên quan đến quản lý dân số, sức khỏe sinh sản và kế hoạch hóa gia đình.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Nghiên cứu tài liệu: Phân tích các văn bản pháp luật, báo cáo khoa học, đề tài nghiên cứu liên quan đến truyền thông KH&CN và DS-KHHGĐ.
• Phỏng vấn sâu: Thực hiện phỏng vấn lãnh đạo Tổng cục DS-KHHGĐ và các vụ/đơn vị liên quan để thu thập thông tin về thực trạng và đề xuất mô hình truyền thông.
• Khảo sát: Điều tra, khảo sát các đề tài, báo cáo khoa học của Tổng cục DS-KHHGĐ.

Cỡ mẫu cho phỏng vấn sâu là 10 cán bộ quản lý và chuyên gia. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục đích, tập trung vào các cá nhân có kinh nghiệm và kiến thức sâu rộng về truyền thông KH&CN trong lĩnh vực DS-KHHGĐ. Phương pháp phân tích dữ liệu định tính là phân tích nội dung, tập trung vào việc xác định các chủ đề, mô hình và ý kiến quan trọng từ các cuộc phỏng vấn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hạn chế về kênh truyền thông: Mô hình truyền thông KH&CN cho các kết quả nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực DS-KHHGĐ tại Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình chưa xây dựng được mô hình phù hợp, còn hạn chế trong việc truyền thông cho các kết quả nghiên cứu khoa học. Hiện nay, Tổng cục DS-KHHGĐ sử dụng để truyền thông kết quả nghiên cứu chủ yếu thông qua thư viện của Tổng cục DS-KHHGĐ và Tạp chí Dân số và phát triển.
2. Thiếu sự tương tác: Các hình thức truyền thông hiện tại chủ yếu là một chiều, thiếu sự tương tác và phản hồi từ phía công chúng.
3. Chưa tiếp cận được đối tượng mục tiêu: Nhiều kết quả nghiên cứu dạng tổng quan tài liệu, điều tra thu thập số liệu trong lĩnh vực DS-KHHGĐ được nhiều chuyên gia nghiên cứu, các nhà quản lý, cán bộ nghiên cứu của Tổng cục gửi bài đăng trên các tạp chí khoa học trong nước như Tạp chí Y học Thực hành, Tạp chí Y tế công cộng, Tạp chí sức khỏe cộng đồng, nhưng chưa tiếp cận được đối tượng cần thông tin.
4. Nguồn lực hạn chế: Kinh phí và nhân lực cho hoạt động truyền thông KH&CN còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả truyền thông.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy, cần thiết phải xây dựng một mô hình truyền thông KH&CN cho các kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực DS-KHHGĐ phù hợp để đưa KH&CN đến gần hơn với công chúng. Các kênh truyền thông hiện tại chưa đủ mạnh để tiếp cận được đông đảo công chúng và tạo ra sự tương tác cần thiết. Điều này có thể được cải thiện bằng cách sử dụng các kênh truyền thông đa dạng hơn, bao gồm cả truyền thông trực tuyến và truyền thông cộng đồng. Dữ liệu này có thể được trình bày dưới dạng biểu đồ so sánh hiệu quả của các kênh truyền thông khác nhau.

Một nghiên cứu gần đây cũng chỉ ra rằng, việc tăng cường đầu tư vào truyền thông KH&CN có thể mang lại lợi ích kinh tế và xã hội lớn. Việc này giúp nâng cao nhận thức của công chúng về KH&CN, khuyến khích sự tham gia của công chúng vào các hoạt động KH&CN và thúc đẩy sự phát triển của KH&CN.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng cổng thông tin điện tử: Tổng cục DS-KHHGĐ cần xây dựng một cổng thông tin điện tử chuyên biệt về KH&CN trong lĩnh vực DS-KHHGĐ, cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và dễ tiếp cận về các kết quả nghiên cứu khoa học. Thời gian thực hiện dự kiến là 12 tháng, với chủ thể thực hiện là Trung tâm Nghiên cứu, Thông tin và Dữ liệu của Tổng cục.
2. Tổ chức các sự kiện truyền thông: Tổ chức định kỳ các hội thảo, tọa đàm, triển lãm về KH&CN trong lĩnh vực DS-KHHGĐ, thu hút sự tham gia của các nhà khoa học, nhà quản lý, doanh nghiệp và công chúng. Mục tiêu là tăng cường sự tương tác và trao đổi thông tin giữa các bên liên quan. Số lượng sự kiện dự kiến là 2 sự kiện mỗi năm, bắt đầu từ năm 2024.
3. Phát triển đội ngũ truyền thông KH&CN: Tổng cục cần đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chuyên trách về truyền thông KH&CN, có kiến thức chuyên môn sâu rộng và kỹ năng truyền thông hiệu quả. Số lượng cán bộ được đào tạo dự kiến là 5 người mỗi năm, bắt đầu từ năm 2024.
4. Hợp tác với các cơ quan truyền thông: Tăng cường hợp tác với các cơ quan báo chí, truyền hình, phát thanh để đưa tin, bài viết về các kết quả nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực DS-KHHGĐ đến đông đảo công chúng. Mục tiêu là tăng số lượng tin, bài viết về KH&CN trong lĩnh vực DS-KHHGĐ trên các phương tiện truyền thông lên 20% mỗi năm.
5. Ứng dụng công nghệ truyền thông mới: Sử dụng các công cụ truyền thông trực tuyến như mạng xã hội, video marketing, infographic để truyền tải thông tin một cách hấp dẫn và dễ hiểu. Mục tiêu là tăng số lượng người tiếp cận thông tin về KH&CN trong lĩnh vực DS-KHHGĐ qua các kênh trực tuyến lên 30% mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng các chính sách và chương trình truyền thông KH&CN hiệu quả trong lĩnh vực DS-KHHGĐ.
2. Các nhà khoa học và nghiên cứu viên: Luận văn giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về vai trò của truyền thông trong việc đưa các kết quả nghiên cứu đến công chúng và ứng dụng vào thực tiễn.
3. Các cán bộ truyền thông và giáo dục: Luận văn cung cấp các phương pháp và công cụ truyền thông KH&CN hiệu quả, giúp nâng cao chất lượng công tác truyền thông và giáo dục về DS-KHHGĐ.
4. Sinh viên và học viên cao học: Luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên và học viên cao học chuyên ngành quản lý khoa học và công nghệ, truyền thông và các lĩnh vực liên quan.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao truyền thông KH&CN lại quan trọng trong lĩnh vực DS-KHHGĐ? Truyền thông KH&CN giúp nâng cao nhận thức của công chúng về các vấn đề DS-KHHGĐ, khuyến khích sự tham gia của công chúng vào các hoạt động liên quan và thúc đẩy sự phát triển của KH&CN trong lĩnh vực này. Ví dụ, thông qua truyền thông, người dân có thể hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc khám sức khỏe tiền hôn nhân và các biện pháp kế hoạch hóa gia đình.

2. Những kênh truyền thông nào hiệu quả nhất trong lĩnh vực DS-KHHGĐ? Các kênh truyền thông hiệu quả nhất bao gồm truyền thông trực tuyến (mạng xã hội, website), truyền thông truyền thống (báo chí, truyền hình) và truyền thông cộng đồng (hội thảo, tờ rơi). Tùy thuộc vào đối tượng mục tiêu và nội dung truyền thông, có thể lựa chọn các kênh truyền thông phù hợp.

3. Làm thế nào để truyền tải thông tin KH&CN một cách dễ hiểu cho công chúng? Để truyền tải thông tin KH&CN một cách dễ hiểu, cần sử dụng ngôn ngữ đơn giản, tránh thuật ngữ chuyên môn và sử dụng các hình ảnh, video minh họa. Ngoài ra, cần tập trung vào các thông tin thiết thực và có liên quan đến cuộc sống hàng ngày của công chúng.

4. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của một chương trình truyền thông KH&CN? Để đánh giá hiệu quả của một chương trình truyền thông KH&CN, cần thu thập dữ liệu về số lượng người tiếp cận thông tin, mức độ hiểu biết của công chúng về các vấn đề liên quan và sự thay đổi trong hành vi của công chúng. Dữ liệu có thể được thu thập thông qua khảo sát, phỏng vấn và phân tích dữ liệu trực tuyến.

5. Những thách thức nào trong việc truyền thông KH&CN trong lĩnh vực DS-KHHGĐ? Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt nguồn lực, bao gồm kinh phí và nhân lực. Ngoài ra, còn có những thách thức liên quan đến việc tiếp cận các đối tượng mục tiêu ở vùng sâu, vùng xa và việc truyền tải thông tin một cách chính xác và dễ hiểu.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích thực trạng truyền thông KH&CN trong lĩnh vực DS-KHHGĐ và đề xuất mô hình truyền thông hiệu quả.
• Nghiên cứu chỉ ra sự cần thiết của việc đa dạng hóa kênh truyền thông và tăng cường sự tương tác với công chúng.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng công tác truyền thông KH&CN trong lĩnh vực DS-KHHGĐ.
• Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các mô hình và giải pháp truyền thông khác nhau.
• Luận văn kêu gọi các nhà quản lý, nhà khoa học và cán bộ truyền thông chung tay xây dựng một hệ thống truyền thông KH&CN hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dân số và phát triển đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng: - Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về mô hình truyền thông KH&CN cho các kết quả nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực dân số - kế hoạch hóa gia đình; - Chƣơng 2. Thực trạng mô hình truyền thông KH&CN cho các kết quả nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực dân số - kế hoạch hóa gia đình; - Chƣơng 3. Nội dung của mô hình truyền thông KH&CN cho các kết quả nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực dân số - kế hoạch hóa gia đình.

12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH TRUYỀN THÔNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CHO CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TRONG LĨNH VỰC DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH 1. Thuật ngữ truyền thông 1. Khái niệm truyền thông Truyền thông là hiện tƣợng xã hội phổ biến, ra đời, phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài ngƣời, tác động và liên quan đến mọi cá nhân cũng nhƣ các nhóm và cộng đồng xã hội nói chung.

Truyền thông có vai trò rất quan trọng, tác động và chi phối đến mọi lĩnh vực khác nhau, đặc biệt trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội. Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế ở nƣớc ta hiện nay, truyền thông ngày càng có vai trò quan trọng trong việc giáo dục, động viên, nâng cao tinh thần tự giác, ý thức trách nhiệm xã hội, nâng cao kiến thức, nhận thức, thái độ về mọi mặt hoạt động của nhân dân. Các nghiên cứu trong nƣớc cũng nhƣ trên thế giới đã đƣa ra rất nhiều quan niệm và định nghĩa về truyền thông khác nhau, tùy theo góc nhìn đối với truyền thông. Mỗi quan niệm, định nghĩa đều có những khía cạnh hợp lý riêng.

Tuy nhiên, các quan niệm, định nghĩa khác nhau này vẫn có những điểm chung, với những nét tƣơng đồng rất cơ bản.1 Theo Nguyễn Văn Dững (2012) thì Truyền thông là quá trình liên tục trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm. chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận 1 Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Truyền thông Khoa học và Công nghệ (2016), Hợp tác nghiên cứu các giải pháp thúc đẩy phát triển và nâng cao năng lực truyền thông khoa học và công nghệ của Việt Nam, Đề tài Nghị định thƣ 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân/nhóm/cộng đồng/xã hội. Các yếu tố cơ bản của quá trình truyền thông: Truyền thông là một quá trình diễn ra theo trình tự thời gian, trong đó bao gồm các yếu tố tham dự chính (SMCRFN): - Nguồn (source/sender – S): là yếu tố mang thông tin tiềm năng và khởi xƣớng quá trình truyền thông. Nguồn phát là một ngƣời hay một nhóm ngƣời mang nội dung thông tin trao đổi với ngƣời hay nhóm ngƣời khác.

- Thông điệp (message – M): là nội dung thông tin đƣợc trao đổi từ nguồn phát đến đối tƣợng tiếp nhận. Thông điệp chính là tâm tƣ, tình cảm, mong muốn, đòi hỏi, ý kiến, hiểu biết, kinh nghiệm sống, tri thức khoa học kỹ thuật. đƣợc mã hoá theo một hệ thống ký hiệu nào đó. Hệ thống ký hiệu này phải đƣợc cả bên phát và bên nhận cùng chấp nhận và có chung cách hiểu – tức là có khả năng giải mã.

Tiếng nói, chữ viết, hệ thống biển báo, hình ảnh, cử chỉ biểu đạt của con ngƣời đƣợc sử dụng để chuyển tải thông điệp. - Kênh truyền thông (channel – C): là các phƣơng tiện, con đƣờng, cách thức chuyển tải thông điệp từ nguồn phát đến đối tƣợng tiếp nhận. Căn cứ vào tính chất, đặc điểm cụ thể của mỗi loại phƣơng tiện ngƣời ta chia truyền thông thành các loại hình khác nhau nhƣ: truyền thông cá nhân, truyền thông nhóm, truyền thông đại chúng, truyền thông trực tiếp, truyền thông đa phƣơng tiện. - Người nhận (receiver – R): là các cá nhân hay nhóm ngƣời tiếp nhận thông điệp trong quá trình truyền thông.

Hiệu quả của truyền thông đƣợc xem xét trên cơ sở những biến đổi về nhận thức, thái độ và hành vi của đối tƣợng tiếp nhận cùng những hiệu ứng xã hội do truyền thông đem lại. 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trong quá trình truyền thông, nguồn phát và đối tƣợng tiếp nhận có thể đổi chỗ cho nhau, tƣơng tác và đan xen vào nhau. Về mặt thời gian, nguồn phát thực hiện hành vi khởi phát quá trình truyền thông trƣớc. - Phản hồi/Hiệu quả (Feedback/Effect – F) : là thông tin ngƣợc, là dòng chảy của thông điệp từ ngƣời nhận trở về nguồn phát.

Mạch phản hồi là thƣớc đo hiệu quả của hoạt động truyền thông. Trong một số trƣờng hợp, mạch phản hồi bằng không hoặc không đáng kể. Điều đó có nghĩa là thông điệp phát ra không hoặc ít tạo đƣợc sự quan tâm của công chúng. - Nhiễu (Noise – N): là các yếu tố gây ra sự sai lệch không đƣợc dự tính trƣớc trong quá trình truyền thông (tiếng ồn, tin đồn, các yếu tố tâm lý, kỹ thuật.) dẫn đến tình trạng thông điệp, thông tin bị sai lệch.

Quá trình truyền thông còn tính đến hai yếu tố nữa, đó là hiệu lực và hiệu quả truyền thông. Hiệu lực có thể hiểu là khả năng gây ra và thu hút sự chú ý cho công chúng – nhóm đối tƣợng truyền thông. Hiệu quả là những hiệu ứng xã hội về nhận thức, thái độ và hành vi của công chúng – nhóm đối tƣợng do truyền thông tạo ra, phù hợp với mong đợi của nhà truyền thông. Hiệu lực và hiệu quả có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ với nhau.

Phân loại truyền thông Căn cứ vào các tiêu chí khác nhau, có nhiều cách phân loại khác nhau cho truyền thông. * Căn cứ vào tính chủ đích trong truyền thông có thể phân ra thành truyền thông kinh nghiệm, truyền thông không chủ đích và truyền thông có chủ đích. - Truyền thông kinh nghiệm: là loại hoạt động truyền thông đƣợc thực hiện nhƣ là những kinh nghiệm, hoặc kết quả của những kinh nghiệm đƣợc hình thành trong quá trình sống của các cá nhân, nhóm, cộng động. 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Truyền thông có chủ đích: là loại hoạt động truyền thông có mục đích, đƣợc xác định rõ ràng với kế hoạch, quá trình truyền thông.

Truyền thông có chủ đích bao giờ cũng xuất phát từ mục đích của những ngƣời tham gia vào hoạt động truyền thông. Có nhiều nhóm mục đích khác nhau nếu có nhiều cá nhân/nhóm cùng tham gia vào hoạt động truyền thông. Các hoạt động truyền thông đƣợc thực hiện bởi các nhà truyền thông chuyên nghiệp luôn là hoạt động truyền thông có chủ đích. - Truyền thông không chủ đích: là loại hoạt động truyền thông không có mục đích cụ thể, hoặc tạo ra những kết quả ngoài mục đích của những ngƣời tham gia truyền thông.

Loại truyền thông này chủ yếu là hoạt động giao tiếp hàng ngày, ngẫu nhiên của con ngƣời hoặc các nhóm bạn bè. Nhìn chung, truyền thông không chủ đích là loại hoạt động truyền thông không xảy ra đối với các nhà truyền thông chuyên nghiệp. * Căn cứ vào kênh chuyển tải thông điệp và phương thức tiến hành truyền thông có truyền thông trực tiếp và truyền thông gián tiếp. - Truyền thông trực tiếp: là hoạt động truyền thông trong đó có sự tiếp xúc trực tiếp mặt đối mặt giữa những ngƣời tham gia truyền thông (giữa chủ thể và nhóm đối tƣợng truyền thông).

Truyền thông trực tiếp có thể là truyền thông 1-1 (2 ngƣời truyền thông trong bối cảnh gặp gỡ trực tiếp), truyền thông 1- 1 nhóm (ví dụ: thầy giáo giảng bài trong một lớp học), truyền thông trong nhóm (ví dụ: thảo luận nhóm nhỏ trong một hội thảo)… Một số loại hình trực tiếp biểu diễn hay sân khấu với khán giả trực tiếp hoặc diễn thuyết trƣớc đám đông cũng thuộc nhóm truyền thông trực tiếp. - Truyền thông gián tiếp: là hoạt động truyền thông trong đó những chủ thể truyền thông không tiếp xúc trực tiếp với đối tƣợng tiếp nhận mà thực hiện quá trình truyền thông nhờ sự hỗ trợ của ngƣời khác (mang tính chất trung gian) hoặc các phƣơng tiện truyền thông khác, tức là dùng phƣơng tiện kỹ thuật (hoặc con ngƣời) làm lực lƣợng trung gian truyền dẫn thông điệp. Ví 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] dụ: truyền thông nhờ sự hỗ trợ của bƣu điện (gửi một bức thƣ, nói chuyện qua điện thoại…), nhờ sự hỗ trợ của internet (chat, chat voice, webcam, email, forum…), truyền thông qua các phƣơng tiện truyền thông đại chúng nhƣ báo, tạp chí, phát thanh, truyền hình, báo mạng điện tử, các website… * Căn cứ vào phạm vi tham gia và chịu ảnh hưởng của truyền thông có thể phân thành truyền thông nội cá nhân, truyền thông liên cá nhân, truyền thông nhóm và truyền thông đại chúng. - Truyền thông nội cá nhân: là quá trình truyền thông diễn ra trong mỗi cá nhân do tác động của môi trƣờng bên ngoài.

Truyền thông nội cá nhân của mỗi cá nhân càng tích cực bao nhiêu, quá trình tích lũy kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm càng cao bấy nhiêu. Đó là biểu hiện cụ thể của năng lực tƣ duy chủ động, tích cực. Dạng thức truyền thông này diễn ra thƣờng xuyên, liên tục ở mỗi cá nhân. - Truyền thông liên cá nhân: là loại hoạt động truyền thông trong đó các cá nhân tham gia tổ chức, thực hiện việc trao đổi thông tin, suy nghĩ, tình cảm… tạo ra sự hiểu biết và những ảnh hƣởng lẫn nhau về nhận thức, thái độ, hành vi.

Đó là quá trình thông tin – giao tiếp và liên kết các cá nhân, chịu tác động và ảnh hƣởng lẫn nhau. - Truyền thông nhóm: là loại hoạt động truyền thông đƣợc thực hiện và tạo ảnh hƣởng trong phạm vi từng nhóm nhỏ hoặc các nhóm xã hội cụ thể. Thông thƣờng truyền thông nhóm đƣợc phân chia thành hai loại chính: truyền thông 1 - 1 nhóm, giữa các nhóm và truyền thông trong nhóm. Khác với truyền thông liên cá nhân, truyền thông nhóm đòi hỏi kỹ năng giao tiếp ở cấp độ cao hơn, khả năng liên kết rộng hơn.

Truyền thông 1 - 1 nhóm là loại hoạt động truyền thông trong đó nhà truyền thông hƣớng hoạt động của mình vào một nhóm xã hội nào đó, với các tác động có chủ đích. Khái niệm “nhóm” trong truyền thông 1 - 1 nhóm cũng 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] có thể bao hàm “nhóm lớn”, “nhóm nhỏ”. Nhìn chung phạm vi nhóm nhỏ đƣợc sử dụng nhiều hơn trong các kỹ năng truyền thông 1 - 1 nhóm.