Luận Án Tiến Sĩ Về Mô Hình Tổ Chức Xêmina Trong Đào Tạo Giáo Viên Địa Lí

Luận án tiến sĩ nghiên cứu mô hình tổ chức xêmina nhằm phát triển năng lực cho giáo viên địa lí bậc đại học, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.

• Tác giả: Lê Thị Lành
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Đức Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học môn Địa lí
• Đề tài: Mô Hình Tổ Chức Xêmina Phát Triển Năng Lực Đào Tạo Giáo Viên Địa Lí
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới thiệu về mô hình tổ chức xêmina

Mô hình tổ chức xêmina định hướng phát triển năng lực trong đào tạo giáo viên địa lí bậc đại học là một phương pháp giáo dục hiện đại, nhằm nâng cao năng lực giảng dạy cho giáo viên tương lai. Mô hình tổ chức này không chỉ giúp sinh viên tiếp cận kiến thức một cách chủ động mà còn khuyến khích họ phát triển các kỹ năng cần thiết trong quá trình giảng dạy. Theo nghiên cứu, xêmina tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi sinh viên có thể thảo luận, tranh luận và chia sẻ ý tưởng. Điều này không chỉ giúp họ nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm. Giáo viên địa lí cần có những năng lực này để đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục hiện đại. Mô hình này cũng phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục ở Việt Nam, nơi mà việc phát triển năng lực của sinh viên được đặt lên hàng đầu.

1.1. Đặc điểm của mô hình xêmina

Mô hình xêmina có những đặc điểm nổi bật như tính tương tác cao, sự tham gia chủ động của sinh viên và khả năng áp dụng thực tiễn. Phương pháp đào tạo này khuyến khích sinh viên không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn tham gia vào quá trình tạo ra kiến thức mới thông qua các hoạt động nhóm. Điều này giúp sinh viên phát triển năng lực giảng dạy và khả năng giải quyết vấn đề trong thực tế. Hơn nữa, xêmina còn tạo ra cơ hội cho sinh viên thực hành các kỹ năng mềm như giao tiếp, lãnh đạo và quản lý thời gian. Những kỹ năng này rất quan trọng trong môi trường giáo dục hiện đại, nơi mà giáo viên không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người hướng dẫn và hỗ trợ học sinh trong quá trình học tập.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn của mô hình

Cơ sở lý luận của mô hình tổ chức xêmina định hướng phát triển năng lực được xây dựng trên nền tảng của các lý thuyết giáo dục hiện đại. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc áp dụng xêmina trong giáo dục đại học có thể nâng cao đáng kể chất lượng đào tạo. Mô hình này không chỉ giúp sinh viên phát triển kiến thức mà còn rèn luyện các kỹ năng cần thiết cho nghề nghiệp tương lai. Thực tiễn cho thấy, nhiều trường đại học trên thế giới đã áp dụng thành công mô hình này, tạo ra những thay đổi tích cực trong quá trình đào tạo giáo viên. Ở Việt Nam, việc áp dụng mô hình xêmina vẫn còn nhiều thách thức, nhưng cũng mở ra cơ hội lớn cho việc đổi mới phương pháp dạy học. Việc xây dựng và áp dụng mô hình này sẽ góp phần nâng cao năng lực giảng dạy cho giáo viên địa lí, đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục hiện đại.

2.1. Xu hướng đổi mới đào tạo giáo viên

Xu hướng đổi mới đào tạo giáo viên hiện nay đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu. Các quốc gia đều nhận thức được tầm quan trọng của việc phát triển năng lực cho giáo viên, nhằm đáp ứng yêu cầu của nền giáo dục hiện đại. Ở Việt Nam, việc đổi mới giáo dục đại học cũng đang được chú trọng, với mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên. Mô hình tổ chức xêmina được xem là một trong những giải pháp hiệu quả để thực hiện mục tiêu này. Thông qua việc áp dụng mô hình, sinh viên sẽ có cơ hội thực hành, trải nghiệm và phát triển các kỹ năng cần thiết cho nghề nghiệp. Điều này không chỉ giúp sinh viên tự tin hơn trong công việc sau này mà còn góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nói chung.

III. Xây dựng và áp dụng mô hình tổ chức xêmina

Việc xây dựng mô hình tổ chức xêmina định hướng phát triển năng lực trong đào tạo giáo viên địa lí bậc đại học cần được thực hiện một cách bài bản và khoa học. Đầu tiên, cần xác định rõ mục tiêu và nguyên tắc của mô hình. Mô hình này phải đảm bảo tính linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng trường đại học. Sau đó, cần thiết kế quy trình tổ chức xêmina, bao gồm các bước từ chuẩn bị, thực hiện đến đánh giá kết quả. Việc áp dụng mô hình này trong thực tiễn sẽ giúp sinh viên có cơ hội trải nghiệm thực tế, từ đó nâng cao năng lực giảng dạy và khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tiễn. Đặc biệt, mô hình này cũng cần được điều chỉnh và cải tiến liên tục để đáp ứng yêu cầu của giáo dục hiện đại.

3.1. Quy trình áp dụng mô hình

Quy trình áp dụng mô hình tổ chức xêmina bao gồm nhiều bước quan trọng. Đầu tiên, cần tiến hành khảo sát thực trạng tổ chức xêmina tại các trường đại học để xác định nhu cầu và khả năng áp dụng. Tiếp theo, cần xây dựng kế hoạch chi tiết cho từng hoạt động trong xêmina, từ việc lựa chọn chủ đề, phân chia nhóm, đến việc tổ chức các buổi thảo luận và đánh giá kết quả. Cuối cùng, việc đánh giá hiệu quả của mô hình cũng rất quan trọng, nhằm rút ra bài học kinh nghiệm và điều chỉnh cho các lần tổ chức sau. Mô hình tổ chức xêmina không chỉ giúp sinh viên phát triển năng lực mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới trong giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trong bối cảnh của toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và bùng nổ thông tin, đổi mới đào tạo giáo viên (ĐTGV) theo định hướng phát triển năng lực (PTNL) đã trở thành xu hướng tất yếu đối với các trường đại học trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng. Ở Việt Nam, định hướng đổi mới giáo dục đại học và ĐTGV đã được thể hiện trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước. Điều 36b Luật Giáo dục nêu rõ “Phương pháp giáo dục đại học cần phải coi trọng việc bồi dưỡng năng lực (NL) tự học, tự nghiên cứu, tạo điều kiện cho người học phát triển tư duy sáng tạo, rèn luyện kĩ năng thực hành, tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng”.

Chiến lược phát triển Giáo dục 2011 - 2020 đã nhấn mạnh “Đổi mới căn bản và toàn diện nội dung và phương pháp đào tạo, bồi dưỡng GV nhằm hình thành đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục đủ sức thực hiện đổi mới chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015”. Khoa học ngày càng phát triển, con người không chỉ phát hiện ra những cái đã có trong tự nhiên, xã hội mà bằng trí tưởng tượng, sáng tạo của mình, con người đã thiết kế xây dựng những mô hình mới chưa có trong thực tiễn. Các phương pháp suy diễn, mô hình hóa,… dần dần đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu khoa học và trở thành phương pháp đặc trưng cho khoa học hiện đại. Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện trong ĐTGV dựa trên triết lí PTNL của giáo sinh nhằm dẫn dắt và đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục phổ thông sau 2015, vì vậy rất cần thiết phải có những nghiên cứu xác lập mô hình đổi mới ĐTGV theo định hướng PTNL để định hướng cho toàn bộ quá trình đổi mới.

Đây là việc làm phù hợp với xu hướng của thời đại và có ý nghĩa về mặt phương pháp luận. Trên thực tiễn về mặt tổng thể đã có nghiên cứu của các nhà khoa học về mô hình ĐTGV theo định hướng PTNL. Tuy nhiên, để để áp dụng mô hình này vào thực tiễn, cần có những nghiên cứu cụ thể hơn về các mô tổ chức dạy học định hướng PTNL tiên tiến của thế giới vào điều kiện thực tiễn của Việt Nam, trong đó có mô hình tổ chức xêmina. Xêmina với tư cách là một HTTCDH đặc trưng ở đại học có nhiều ưu thế trong việc hình thành và PTNL cho người học.

Thông qua những chuỗi hoạt động tìm tòi, nghiên cứu và tranh luận được tổ chức có chủ định trong các xêmina, SV sẽ có nhiều cơ hội và khả năng để lĩnh hội tốt các tri thức, nắm bắt được con đường đi đến 2 tri thức đó, đồng thời rèn luyện kĩ năng, tư duy cũng như thái độ phong cách làm việc khoa học một cách tích cực và hiệu quả. Điều này có nghĩa là xêmina có thể trở thành một công cụ thực sự hữu hiệu để PTNL hành động sư phạm cho giáo sinh. Tuy nhiên, trên thực tiễn xêmina vẫn chưa có một vị trí xứng đáng và chưa trở thành một HTTCDH độc lập trong cơ cấu các HTTCDH trong ĐTGV ở Việt Nam. Nguyên nhân cơ bản và sâu xa của tình hình này là cho đến nay ở nước ta còn thiếu những mô hình tổ chức xêmina định hướng PTNL, phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh ĐTGV ở Việt Nam đồng thời đáp ứng những đòi hỏi của xêmina trong đào tạo đại học như ở nhiều nước phát triển.

Nhận thức sâu sắc về những vấn đề nêu trên, với mong muốn góp phần trong công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện quá trình ĐTGV Địa lí bậc đại học ở nước ta, tác giả lựa chọn đề tài “Xây dựng mô hình tổ chức xêmina định hƣớng phát triển năng lực trong đào tạo giáo viên Địa lí bậc đại học” làm đề tài luận án của mình. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI 2. Mục tiêu của đề tài Xây dựng và áp dụng được mô hình tổ chức xêmina định hướng PTNL trong ĐTGV Địa lí ở nước ta nhằm góp phần nâng cao năng lực của giáo sinh Địa lí, đáp ứng yêu cầu của Chuẩn đầu ra. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài Để đạt được mục tiêu nêu trên, đề tài sẽ tập trung giải quyết các nhiệm vụ cơ bản sau đây: - Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng và áp dụng mô hình tổ chức xêmina định hướng PTNL trong đào tạo GV Địa lí bậc đại học.

Trong đó nghiên cứu và làm sáng tỏ mô hình tổ chức xêmina định hướng PTNL ở các nước tiên tiến là nhiệm vụ cốt lõi. - Nghiên cứu xây dựng và áp dụng mô hình mới về tổ chức xêmina định hướng PTNL trong ĐTGV Địa lí ở Việt Nam, cụ thể: + Xác lập nguyên tắc, phương pháp, quy trình và tiến hành xây dựng mô hình mới về tổ chức xêmina định hướng PTNL trong ĐTGV Địa lí ở Việt Nam và biểu thị mô hình này bằng sơ đồ khái quát và trực quan. 3 + Xác lập mục tiêu, nguyên tắc và quy trình áp dụng mô hình đã được xác lập vào các trường hợp điển hình trong ĐTGV Địa lí ở Việt Nam (Trường ĐHSP Hà Nội và Trường ĐH Quy Nhơn). - Tổ chức thực nghiệm sư phạm (TNSP) nhằm kiểm chứng hiệu quả và tính khả thi của việc tổ chức xêmina theo mô hình mà đề tài đã nghiên cứu, xác lập và biểu thị khái quát, trực quan.

ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3. Đối tƣợng nghiên cứu Mô hình tổ chức xêmina định hướng PTNL trong ĐTGV Địa lí bậc đại học. Phạm vi nghiên cứu - Nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu xây dựng và áp dụng mô hình tổ chức xêmina định hướng PTNL vào thực tiễn ĐTGV Địa lí ở Việt Nam. - Khảo sát điều tra: Khảo sát GV bộ môn PPDH Địa lí và SV năm thứ ba và thứ tư tại 5 trường (ĐHSP Hà Nội, ĐHSP Huế, ĐH Quy Nhơn; ĐHSP tp Hồ Chí Minh và ĐH Đồng Tháp) trong năm học 2013 - 2014 về thực trạng tổ chức xêmina trong dạy học bộ môn PPDH Địa lí theo định hướng PTNL.

- Thực nghiệm sư phạm: Thực nghiệm mô hình tổ chức xêmina định hướng PTNL đã được xác lập cho SV Sư phạm Địa lí năm thứ 3, trường ĐH Quy Nhơn. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC Nếu xây dựng và áp dụng mô hình mới về tổ chức xêmina định hướng PTNL trong ĐTGV Địa lí ở Việt Nam sẽ góp phần đổi mới HTTCDH, qua đó tăng cường hiệu quả PTNL của SV, đáp ứng yêu cầu Chuẩn đầu ra ngành Sư phạm Địa lí. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Để tìm hiểu nghiên cứu về việc tổ chức xêmina trong dạy học môn PPDH Địa lí theo định hướng PTNL, tác giả đã tìm hiểu những công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về các bình diện quan trọng có liên quan đến luận án, cụ thể: 5. Những nghiên cứu về đào tạo giáo viên theo định hƣớng phát triển năng lực Xét trong lịch sử phát triển về ĐTGV, các bài viết, sách, tài liệu về tiếp cận ĐTGV theo NL xuất hiện vào những năm 1970.

Trong công trình nghiên cứu của mình, các tác giả Arends, Masla và Weber (1971) đã đề cập đến 3 tiêu chí được dùng để đánh giá SV: kiến thức, NL thực hiện và sản phẩm [111]. Norton (1987) đã chỉ ra 5 yếu tố cơ bản trong hệ thống đào tạo theo NL đó là những đặc trưng về: 1) Chuẩn đầu 4 ra, 2) Tiêu chí sử dụng trong đánh giá kết quả; 3) Chương trình đào tạo; 4) Đánh giá NL; 5) Sự tiến bộ của người học. Mô hình ĐTGV theo tiếp cận NL còn được nhìn nhận ở góc độ coi trọng SV là những người tham gia tích cực như những người nghiên cứu. Develay đưa ra 4 lí do để lí giải cho cách thức ĐTGV bằng nghiên cứu: Giáo sinh có tập dượt nghiên cứu thì mới có thể thay đổi được tầm nhìn về thực hành sư phạm, mới có thể đổi mới cách tiếp cận nghề dạy học, làm cho thực hành sư phạm hợp lí hơn, không phải rập khuôn theo lề thói cũ mà có suy nghĩ sáng tạo về hoạt động giáo dục.

ĐTGV bằng nghiên cứu cho phép trao đổi ý kiến, kinh nghiệm giữa các giáo sinh và những nhà đào tạo sư phạm, làm cho việc nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn. Mô hình này được đề cập đến nhiều trong ĐTGV của Phần Lan từ những năm đầu của thế kỉ 21 (Kansanen 2006) và mới đây nó đã chính thức trở thành chủ đề bàn luận sâu rộng trên diễn đàn của hội thảo quốc tế TEPE (TEPE, 2011). Một báo cáo tổng quan về việc đưa nghiên cứu của SV vào trong quá trình đào tạo ở Mỹ, Anh, các nước Bắc Mỹ, Úc của Healey và Jenkin năm 2009 đã cho thấy một xu hướng áp dụng mô hình này vào thực tiễn đào tạo rất mạnh mẽ. Tuy nhiên, có sự khác nhau nhất định giữa các nước như ở Mỹ chỉ thu hút một số những SV giỏi, còn ở Anh, Phần Lan thì việc tìm tòi, nghiên cứu nằm trong nội dung chương trình và phương pháp đào tạo đối với tất cả SV.

Có 4 con đường để thu hút SV vào quá trình tìm tòi, nghiên cứu được đưa vào trong chương trình đào tạo, bao gồm: 1) Học về các nghiên cứu hiện có trong lĩnh vực khoa học chuyên ngành; 2) Phát triển các kĩ năng và kĩ thuật nghiên cứu; 3) Thực hiện việc tìm tòi, nghiên cứu; 4) Tham gia các xêmina. Kansanen cho rằng mô hình ĐTGV nghiên cứu có thể cùng nguồn gốc với mô hình dạy học khám phá, là một trong 4 phương thức ĐTGV theo cách phân loại của Zeichner (hành vi, truyền nghề thủ công, nhân cách và khám phá). Trong mô hình ĐTGV của Phần Lan, mục tiêu phát triển cân đối ở mỗi GV và đặt trọng tâm vào quá trình tư duy, đòi hỏi đặt tư duy về giáo dục học đóng vai trò then chốt trong 5 quá trình đào tạo. Vì mục tiêu chung này, học phần tìm hiểu về giáo dục là môn học chính, nó được tổ hợp từ 3 học phần lớn: Lí thuyết về giáo dục, Kiến thức về Giáo dục học, Lí luận dạy học bộ môn và thực hành.

Ba thành phần này kết gắn với nhau trong một chủ đề có liên quan và tương tác lẫn nhau, xuyên từ đầu đến cuối chương trình, phải là tiếp cận dựa trên nghiên cứu. Tiếp cận này được tích hợp thành các học phần riêng trong chương trình. Các học phần học theo phương pháp nghiên cứu được giới thiệu ngay từ bắt đầu khoá học để SV chuẩn bị và lựa chọn đăng kí trong quá trình học (dẫn theo [81]).