Chương 1, đối tượng nghiên cứu của luận văn là hoạt động của các QTDNDCS và QTDTW so với NHTM. Trong đó, QTDNDCS được coi là các tổ chức tài chính vi mô (TCVM) được tổ chức theo mô hình HTX, và QTDTW được coi là tổ chức liên kết hệ thống các tổ chức TCVM HTX. Sử dụng lý thuyết về thông tin bất cân xứng được phát triển bởi George Akerlof, Michael Spence và Joseph Stigliz, Chương 2 so sánh cơ chế sàng lọc và giám sát khách hàng trong hoạt động cho vay giữa tổ chức TCVM và năng lực kiểm soát nội bộ và sự thanh tra giám sát của các nhà chức trách đối với các tổ chức TCVM so với NHTM. Ngoài ra các chức năng khác như chức năng thanh toán của hai hệ thống TCVM và NHTM cũng được phân tích so sánh từ đó làm rõ vai trò của tổ chức đầu mối liên kết hệ thống trong việc phát triển bền vững của hệ thống các tổ chức TCVM là HTX.
Phân tích so sánh giữa hệ thống các tổ chức TCVM HTX so với NHTM dưới đây sẽ làm rõ lợi thế và bất lợi của hai hệ thống trong hoạt động tín dụng ngân hàng. Lợi thế của hệ thống tổ chức TCVM HTX so với NHTM Người cho vay thường không có thông tin đầy đủ về mức độ rủi ro cũng như tính khả thi của dự án vay vốn, lịch sử và uy tín vay vốn của người đi vay bằng bản thân người đi vay. Bất cân xứng thông tin sẽ dẫn đến sự lựa chọn ngược. Theo đó, tín dụng có thể được cấp cho các dự án không khả thi, hoặc quá rủi ro hoặc được cấp cho một người vay vốn có thể đã phá sản.
Hậu quả là vốn vay sẽ không được hoàn trả cả gốc và lãi. Nếu mức độ tổn thất gia tăng, người cho vay sẽ đối mặt với nguy cơ khó khăn về thanh khoản, thậm chí có thể dẫn tới phá sản. Để hạn chế tác động tiêu cực của vấn đề sự lựa chọn ngược, người cho vay sẽ thực hiện việc sàng lọc khách hàng. Theo đó, người cho vay sẽ thực hiện việc thẩm định dự án đầu tư, yêu cầu có tài sản thế chấp hoặc bảo lãnh phù hợp, đánh giá nhân thân của người vay vốn.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Khách hàng của tổ chức TCVM HTX phần nhiều là nông dân hoặc doanh nghiệp nhỏ. Thực tiễn hoạt động tín dụng cho thấy, đây thường là các khách hàng khó tiếp cận vốn vay từ các NHTM do tài sản thế chấp giá trị thấp hoặc không có hoặc giấy tờ sở hữu không đáp ứng quy định. Các món vay của các khách hàng này thường có giá trị không lớn. Việc khách hàng ở xa trụ sở của các NHTM, thường nằm ở các thành phố, thị trấn, dẫn tới việc các NHTM không hào hứng với phân khúc khách hàng này.
Giải quyết vấn đề lựa chọn ngược trong sàng lọc khách hàng Lựa chọn, sàng lọc khách hàng là yêu cầu bắt buộc đối với người cho vay nhằm giảm tác động của sự lựa chọn ngược. Tuy nhiên, khách hàng ở khu vực nông thôn đặt ra những thách thức cho NHTM trong việc sàng lọc, lựa chọn. Các tổ chức TCVM HTX nhờ đặt trụ sở tại những khu vực nông thôn, ngoại ô, với đội ngũ nhân viên sinh sống thường gần địa bàn kinh doanh, nơi cư trú của người vay vốn nên có được lợi thế tiết kiệm chi phí đi lại, thu thập được nhiều thông tin về khách hàng hơn NHTM. Điều này giúp họ lựa chọn và sàng lọc khách hàng tốt hơn và với chi phí thấp hơn NHTM.
Kết quả các nghiên cứu trước đây của Armedariz và Morduch (2005, tr. 140) cho thấy tổ chức TCVM HTX của Đức trong thế kỷ thứ 19 yêu cầu người xin vay vốn phải có một đảm bảo vay vốn từ một người hàng xóm. Nhiều tổ chức TCVM yêu cầu các nhân viên tín dụng của mình phải dành nhiều thời gian đến thăm trực tiếp và nói chuyện với những người hàng xóm và bạn bè của người vay tiềm năng trước khi ra quyết định cho vay. Theo Zeitinger (1996) trích trong Armedariz và Morduch (2005), một tổ chức TCVM ở Nga chỉ ra quyết định cho vay dựa trên nhân viên của tổ chức TCVM trực tiếp đến thăm cơ sở kinh doanh và gia đình của người vay vốn hơn là dựa vào các hồ sơ tài liệu doanh nghiệp.
Còn ở Indonesia, theo Churchill (1999) trích trong Armedariz và Morduch (2005) cho rằng các đơn vị Ngân hàng Rakyat Indonesia chủ yếu dựa trên tư cách của người vay vốn chứ không dựa trên tài sản đảm bảo. Các quyết định từ chối cho vay được đưa ra khi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 nhân viên tín dụng biết người nộp đơn không tôn trọng cộng đồng hoặc khai báo sai về bản thân trong đơn xin vay vốn. Các quyết định cho vay cũng dựa trên đánh giá của những người hàng xóm về tư cách của người nộp đơn để dự đoán về hành vi trả nợ trong tương lai của họ. Như vậy, nhờ có lợi thế về địa bàn và đội ngũ nhân viên tại địa phương, các tổ chức TCVM HTX có thể sàng lọc tốt các khách hàng ở khu vực nông thôn.
Giải quyết vấn đề rủi ro đạo đức và vấn đề thực thi trong việc giám sát khách hàng vay vốn Hậu quả khác của thông tin bất cân xứng là rủi ro đạo đức và vấn đề thừa hành. Rủi đo đạo đức của người đi vay có thể xảy ra sau khi họ được vay vốn, người cho vay không thể giám sát đầy đủ hoạt động sau khi giải ngân nên người vay có thể hành động gây tổn hại cho người cho vay bằng việc sử dụng vốn vay sai mục đích, thực hiện các dự án rủi ro cao hoặc thực hiện đúng dự án nhưng với mức độ cẩn trọng và nỗ lực thấp hơn dự kiến ban đầu. Để hạn chế rủi ro đạo đức, người cho vay sẽ thực hiện một quy trình tín dụng chặt chẽ để giám sát việc vốn vay sau giải ngân. Điều này vừa đảm bảo vốn vay được sử dụng đúng mục đích vừa làm hỗ trợ khách hàng kịp thời trong kinh doanh.
Đồng thời nếu rủi ro xảy ra, người cho vay sẽ có giải pháp phù hợp kịp thời. Đối với những khách hàng đạt chuẩn mực vay vốn thông thường, việc công bố thông tin về báo cáo tài chính giúp người cho vay giám sát khách hàng sử dụng vốn vay đúng mục đích, hiệu quả và tiết kiệm chi phí. Trả tiền mua thông tin từ trung tâm tín dụng cũng giúp người cho vay sàng lọc trước khi cho vay đồng thời giám sát khách hàng sau khi giải ngân tốt hơn nhờ biết được lịch sử tín dụng, tình hình vay nợ hiện tại của người vay trong toàn hệ thống tín dụng nếu họ đang vay nợ ở nhiều TCTD. Theo Armedariz và Morduch (2005), các cơ chế khuyến khích như cho vay tăng dần, lựa chọn hình thức trả góp linh hoạt (ngày, tuần, tháng…), giám sát trực tiếp của các LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 nhân viên tín dụng đến thăm gia đình và doanh nghiệp thành viên vay vốn cũng như bạn bè, người thân, hàng xóm góp phần làm giảm tác động tiêu cực từ rủi ro đạo đức của người vay vốn.
Tuy nhiên, đối với khách hàng là cá nhân, hộ gia đình và các doanh nghiệp nhỏ, việc giám sát trở nên khó khăn hơn vì thông tin không có sẵn, không chính xác, không có các báo cáo tài chính được kiểm toán. Món vay lại nhỏ hơn, tần suất đi thăm khách hàng vay vốn nhiều hơn dẫn đến chi phí tăng. Vì vậy, phân khúc khách hàng này không mang lại lợi nhuận đủ hấp dẫn cho các NHTM, trong khi đó, nhờ sự gần gũi với khách hàng, và người cho vay và người đi vay cùng sinh sống và làm việc trên cùng địa bàn nên dễ hiểu nhau hơn, phân khúc khách hàng này đủ hấp dẫn các tổ chức TCVM HTX. Bất lợi của hệ thống TCTD HTX so với NHTM Bên cạnh các lợi thế đề cập trên, các tổ chức TCVM HTX đang đối mặt với thách thức từ hệ thống NHTM.
Chức năng thanh toán của trung gian tài chính Hoạt động thanh toán là một hoạt động truyền thống của trung gian tài chính. Theo Summers (2012, trang 3), một hệ thống thanh toán là một mạng lưới hoạt động kết nối các tài khoản của trung gian tài chính ngân hàng và cung cấp chức năng trao đổi tiền sử dụng các khoản tiền ký thác với ngân hàng. Một hệ thống thanh toán hiện đại sẽ giúp cho các trung gian tài chính phục vụ khách hàng tốt nhờ mang lại tiện ích cho khách hàng. Trong khi các tổ chức TCVM HTX vẫn còn yếu trong cung cấp dịch vụ thanh toán thì đây là một thế mạnh của các NHTM.
Nhờ đáp ứng tốt nhu cầu thanh toán của khách hàng nên các NHTM hưởng lợi nhuận phi rủi ro ngày càng tăng từ dịch vụ này. Thách thức với hệ thống các tổ chức TCVM HTX là để cung cấp dịch vụ thanh toán này cần thiết phải đầu tư một khoản chi phí vào công nghệ thông tin, cơ sở hạ tầng cứng và mềm để có thể cung cấp dịch vụ này một cách cạnh tranh. Đây là một khoản chi phí quá lớn với một tổ chức TCVM HTX đơn lẻ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Ngoài hệ thống thanh toán được công nghệ thông tin hỗ trợ mạnh, nhờ vào mạng lưới điểm thanh toán rộng khắp cả nước và hệ thống thanh toán đa biên hiệu quả mà các NHTM đáp ứng tốt nhu cầu thanh toán của khách hàng.
Xét về tư cách pháp nhân, NHTM hội sở chính và các chi nhánh của mình là một pháp nhân và có quan hệ luật pháp ràng buộc chặt chẽ. Trong khi đó, hệ thống các tổ chức TCVM HTX gồm các pháp nhân riêng biệt (như trường hợp Tập đoàn Desjardins- Canada, hoặc hệ thống các ngân hàng hợp tác xã Raiffeisen – Đức hoặc mô hình HTX tín dụng Vân Nam – Trung Quốc), việc thành lập mạng lưới thanh toán sẽ khó khăn hơn, do những yêu cầu khắt khe từ quy định của luật pháp. Năng lực kiểm soát nội bộ Theo nghiên cứu về người ủy quyền người thừa hành của Jensen và Meckling (1976), do xung đột lợi ích, người thừa hành thường không hành động vì lợi ích tối cao của người ủy quyền. Theo đó, trong hoạt động cho vay, thì nhân viên của TCTD có thể không tuân thủ các quy định của pháp luật về vay vốn hoặc thông đồng với người vay để thu lợi ích cá nhân.
Thậm chí giám đốc, hay người có thẩm quyền của TCTD vì lợi ích riêng mà có thể cố tình làm trái các quy định hiện hành.