Ứng dụng mô hình sóng điện từ bằng MATLAB trong giảng dạy vật lý lớp 12 tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sử dụng một số mô hình dao động và sóng điện tử được xây dựng bằng ngôn ngữ lập trình matlab để, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Trần Thị Thanh Vân
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Vật lý
• Đề tài: Mô Hình Sóng Điện Từ Trong Giảng Dạy Vật Lý Lớp 12
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Xu hướng đổi mới phương pháp dạy học
• 1.2. Đổi mới phương pháp dạy học – xu hướng chung của thế giới
• 1.3. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học Vật lý hiện nay
• 1.4. Dạy học tích cực
• 1.5. Phương pháp dạy học tích cực
• 1.6. Một số kĩ thuật dạy học tích cực cần được sử dụng để nâng cao chất lượng dạy học
• 1.7. Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học vật lý. Giáo dục và công nghệ
• 1.8. Vai trò của CNTT&TT trong giảng dạy nói chung và trong giảng dạy vật lý
• 1.9. Tình hình sử dụng máy tính và khai thác phần mềm để dạy học ở nước ta hiện nay
• 1.10. Ưu nhược điểm của ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học vật lý
• 1.11. Mục đích giảng dạy chương dao động và sóng điện từ cho học sinh phổ thông với sự hỗ trợ của phần mềm Matlab
• 1.12. Kết hợp phương pháp dạy học tích cực với một số mô hình Matlab trong giảng dạy chương “Dao động và sóng điện từ”
• 1.13. Các bước kết hợp hiệu quả giữa phương pháp dạy học tích cực với phần mềm Matlab trong giảng dạy chương “Dao động và sóng điện từ”
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ MÔ HÌNH MATLAB VÀ ỨNG DỤNG
• 2.1. Tổng quan về mô hình
• 2.1.1. Định nghĩa mô hình
• 2.1.2. Chức năng của mô hình trong Vật lý học
• 2.1.3. Các loại mô hình Vật lý
• 2.1.4. Phương pháp mô hình trong nghiên cứu vật lý và các giai đoạn của nó
• 2.1.5. Phương pháp mô hình trong dạy học Vật lý
• 2.2. Tổng quan về Matlab
• 2.2.1. Quá trình hình thành và phát triển của Matlab
• 2.2.2. Matlab là ngôn ngữ lập trình
• 2.2.3. Các đặc điểm chính của ngôn ngữ lập trình Matlab
• 2.2.4. Các lệnh trong Matlab
• 2.2.5. Đồ hoạ trong Matlab
• 2.3. Ứng dụng Matlab xây dựng mô hình vật lý học ứng dụng trong giảng dạy
• 3. CHƯƠNG 3: SỬ DỤNG MỘT SỐ MÔ HÌNH MATLAB TRONG DẠY HỌC PHẦN DAO ĐỘNG VÀ SÓNG ĐIỆN TỪ
• 3.1. Đặc điểm, cấu trúc, nội dung chương “dao động và sóng điện từ” vật lí 12 Ban nâng cao
• 3.2. Đặc điểm, cấu trúc chương “dao động và sóng điện từ” trong chương trình vật lí phổ thông lớp 12 chương trình nâng cao
• 3.3. Nội dung kiến thức chương: “Dao động và sóng điện từ”
• 3.4. Mục tiêu về kiến thức và kĩ năng học sinh cần đạt khi học chương “Dao động và sóng điện từ”
• 3.5. Mạch dao động
• 3.6. Chu kỳ và tần số dao động riêng của mạch LC
• 3.7. Mạch chọn sóng LC
• 3.8. Sự lan truyền của sóng điện từ trong không gian
• 3.9. Thực nghiệm sư phạm
• 3.10. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.11. Lựa chọn đối tượng thực nghiệm
• 3.12. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.13. Thời điểm thực nghiệm 15/10/2010 đến 17/11/2010
• 3.14. Diễn biến thực nghiệm sư phạm
• 3.15. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình sóng điện từ trong giảng dạy vật lý lớp 12

Mô hình sóng điện từ là một trong những khái niệm quan trọng trong chương trình vật lý lớp 12. Việc hiểu rõ về sóng điện từ không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn phát triển tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề. Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy vật lý, đặc biệt là mô hình hóa bằng phần mềm như MATLAB, đã trở thành một xu hướng tất yếu.

1.1. Khái niệm và vai trò của sóng điện từ trong vật lý

Sóng điện từ là một dạng sóng mang năng lượng, được tạo ra từ sự dao động của điện trường và từ trường. Chúng có vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực, từ viễn thông đến y học. Việc hiểu rõ về sóng điện từ giúp học sinh nhận thức được ứng dụng thực tiễn của vật lý trong đời sống hàng ngày.

1.2. Tại sao cần mô hình hóa sóng điện từ trong giảng dạy

Mô hình hóa giúp học sinh hình dung rõ hơn về các hiện tượng vật lý phức tạp. Sử dụng phần mềm MATLAB để mô phỏng sóng điện từ không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn tạo điều kiện cho học sinh thực hành và trải nghiệm trực tiếp, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

II. Những thách thức trong giảng dạy sóng điện từ cho học sinh lớp 12

Giảng dạy sóng điện từ gặp nhiều thách thức, từ việc truyền đạt kiến thức lý thuyết đến việc áp dụng thực tiễn. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc hình dung các khái niệm trừu tượng và mối quan hệ giữa các đại lượng vật lý. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có những phương pháp giảng dạy sáng tạo và hiệu quả.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức lý thuyết

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu các khái niệm như tần số, bước sóng và vận tốc sóng. Việc thiếu các ví dụ thực tiễn và mô hình trực quan khiến cho việc tiếp thu kiến thức trở nên khó khăn hơn.

2.2. Thiếu công cụ hỗ trợ trong giảng dạy

Nhiều giáo viên chưa được trang bị đầy đủ công cụ và phần mềm hỗ trợ giảng dạy, dẫn đến việc không thể mô phỏng các hiện tượng vật lý một cách hiệu quả. Điều này ảnh hưởng đến khả năng học tập của học sinh.

III. Phương pháp giảng dạy sóng điện từ hiệu quả cho học sinh lớp 12

Để nâng cao hiệu quả giảng dạy sóng điện từ, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực và sử dụng công nghệ thông tin. Việc kết hợp lý thuyết với thực hành sẽ giúp học sinh hiểu sâu hơn về các khái niệm vật lý.

3.1. Sử dụng phần mềm MATLAB trong giảng dạy

Phần mềm MATLAB cho phép giáo viên mô phỏng các hiện tượng sóng điện từ một cách trực quan. Việc sử dụng phần mềm này giúp học sinh dễ dàng hình dung và hiểu rõ hơn về các khái niệm phức tạp.

3.2. Kết hợp phương pháp dạy học tích cực

Áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, thực hành thí nghiệm sẽ giúp học sinh chủ động hơn trong việc tiếp thu kiến thức. Điều này không chỉ nâng cao khả năng tư duy mà còn khuyến khích sự sáng tạo của học sinh.

IV. Ứng dụng thực tiễn của sóng điện từ trong đời sống

Sóng điện từ có ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như viễn thông, y học, và công nghệ thông tin. Việc hiểu rõ về sóng điện từ không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn giúp họ nhận thức được giá trị thực tiễn của môn học.

4.1. Ứng dụng trong viễn thông

Sóng điện từ là nền tảng của các công nghệ viễn thông hiện đại như điện thoại di động, truyền hình và internet. Việc hiểu rõ về sóng điện từ giúp học sinh nhận thức được vai trò quan trọng của vật lý trong công nghệ.

4.2. Ứng dụng trong y học

Sóng điện từ được sử dụng trong nhiều thiết bị y tế như máy chụp X-quang và máy siêu âm. Việc hiểu biết về sóng điện từ giúp học sinh nhận thức được ứng dụng của vật lý trong lĩnh vực y tế.

V. Kết luận và tương lai của mô hình sóng điện từ trong giảng dạy

Mô hình sóng điện từ đóng vai trò quan trọng trong việc giảng dạy vật lý lớp 12. Việc áp dụng công nghệ thông tin và các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và tạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy sáng tạo.

5.1. Tương lai của giảng dạy vật lý với công nghệ

Công nghệ thông tin sẽ tiếp tục phát triển và đóng vai trò quan trọng trong giảng dạy vật lý. Việc áp dụng các phần mềm mô phỏng sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng và hiệu quả hơn.

5.2. Định hướng phát triển chương trình giảng dạy

Chương trình giảng dạy cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự phát triển của khoa học và công nghệ. Việc tích hợp các công nghệ mới vào giảng dạy sẽ giúp học sinh nắm vững kiến thức và phát triển kỹ năng cần thiết cho tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghệ thông tin bùng nổ từ cuối thế kỷ 20, việc ứng dụng công nghệ vào giáo dục đã trở thành xu hướng tất yếu nhằm nâng cao chất lượng dạy và học. Ở Việt Nam, đặc biệt trong giáo dục phổ thông, việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh là một yêu cầu cấp thiết. Chương trình Vật lý lớp 12 ban nâng cao với nội dung "Dao động và sóng điện từ" vốn có tính trừu tượng và khó tiếp cận, đòi hỏi phương pháp giảng dạy hiệu quả để giúp học sinh hình thành tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là sử dụng một số mô hình dao động và sóng điện từ được xây dựng bằng ngôn ngữ lập trình Matlab để hỗ trợ giảng dạy chương trình này, kết hợp với phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao hiệu quả học tập. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào quá trình dạy học tại các trường trung học phổ thông, đặc biệt là tại trường THPT Cổ Loa, Đông Anh, Hà Nội, trong khoảng thời gian từ tháng 10 đến tháng 11 năm 2010. Nghiên cứu nhằm đánh giá tác động của việc ứng dụng mô hình Matlab trong giảng dạy đến năng lực tư duy, khả năng vận dụng kiến thức và thái độ học tập của học sinh.

Việc ứng dụng mô hình Matlab không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách trực quan, sinh động mà còn tiết kiệm thời gian giảng dạy, tăng cường thảo luận và phát triển kỹ năng tự học. Đây là một bước tiến quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học Vật lý, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: phương pháp dạy học tích cực và phương pháp mô hình hóa trong dạy học Vật lý.

1. Phương pháp dạy học tích cực: Xu hướng đổi mới phương pháp dạy học trên thế giới nhấn mạnh vai trò chủ động của người học, phát huy tính sáng tạo và khả năng tự học. Các kỹ thuật như dạy học theo nhóm, dạy học theo góc, bản đồ tư duy, và sơ đồ KWL được áp dụng nhằm tăng cường sự tham gia tích cực của học sinh trong quá trình học tập. Phương pháp này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện, phân tích và giải quyết vấn đề.

2. Phương pháp mô hình hóa trong dạy học Vật lý: Mô hình hóa là công cụ nhận thức giúp biểu diễn các hiện tượng vật lý một cách trực quan và sinh động. Mô hình vật chất và mô hình lý thuyết (ký hiệu, biểu tượng, đồ thị) được sử dụng để giải thích các hiện tượng dao động và sóng điện từ. Việc sử dụng mô hình giúp học sinh hình thành kiến thức sâu sắc hơn, dễ dàng quan sát và dự đoán các hiện tượng vật lý phức tạp.

Các khái niệm chính bao gồm: dao động điều hòa, mạch LC, sóng điện từ, mô hình kĩ hiệu, mô hình biểu tượng, và phương pháp dạy học tích cực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp lý luận và thực nghiệm:

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu lý luận về phương pháp dạy học tích cực, mô hình hóa trong vật lý, tài liệu về Matlab, chương trình và sách giáo khoa Vật lý lớp 12 ban nâng cao, cùng kết quả thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Cổ Loa.

• Phương pháp phân tích: Phân tích nội dung chương trình, xây dựng mô hình Matlab mô phỏng các hiện tượng dao động và sóng điện từ, áp dụng các kỹ thuật dạy học tích cực trong giảng dạy thực nghiệm. Đánh giá kết quả học tập của học sinh qua các bài kiểm tra, quan sát hoạt động học tập và phỏng vấn giáo viên, học sinh.

• Timeline nghiên cứu: Thực nghiệm sư phạm diễn ra từ ngày 15/10/2010 đến 17/11/2010, bao gồm các bước chuẩn bị mô hình, thiết kế bài giảng, tổ chức giảng dạy và thu thập dữ liệu đánh giá.

Cỡ mẫu thực nghiệm gồm các lớp học vật lý lớp 12 ban nâng cao tại trường THPT Cổ Loa, với số lượng học sinh khoảng 30-40 em mỗi lớp. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện dựa trên điều kiện thực tế và sự hợp tác của nhà trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng cường sự hiểu biết và tư duy logic của học sinh: Qua việc sử dụng mô hình Matlab mô phỏng dao động và sóng điện từ, khoảng 85% học sinh thể hiện sự hiểu biết sâu sắc hơn về các khái niệm vật lý phức tạp so với nhóm đối chứng chỉ học lý thuyết truyền thống (khoảng 60%). Học sinh dễ dàng quan sát được sự biến đổi biên độ, tần số và pha của dao động qua đồ thị trực quan.

2. Nâng cao hiệu quả học tập và hứng thú học môn Vật lý: Kết quả đánh giá cho thấy 78% học sinh tham gia thực nghiệm có thái độ tích cực, hứng thú hơn trong giờ học so với 52% ở nhóm không sử dụng mô hình. Thời gian giảng dạy tiết kiệm được khoảng 15-20%, dành thêm thời gian cho thảo luận và giải quyết vấn đề.

3. Phát triển kỹ năng tự học và giải quyết vấn đề: Học sinh được hướng dẫn sử dụng mô hình Matlab kết hợp với các kỹ thuật dạy học tích cực như bản đồ tư duy, sơ đồ KWL đã cải thiện kỹ năng tự học, tự đánh giá và vận dụng kiến thức vào các bài tập thực tế. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi trong các bài kiểm tra tăng từ 65% lên 82%.

4. Khó khăn và hạn chế trong ứng dụng: Một số giáo viên và học sinh gặp khó khăn ban đầu trong việc làm quen với phần mềm Matlab do hạn chế về trình độ tin học và cơ sở vật chất. Khoảng 20% học sinh cần thêm thời gian để thành thạo thao tác trên phần mềm.

Thảo luận kết quả

Việc ứng dụng mô hình Matlab trong giảng dạy chương "Dao động và sóng điện từ" đã góp phần nâng cao hiệu quả học tập, phù hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học tích cực trên thế giới. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trong ngành giáo dục STEM, cho thấy mô hình hóa và công nghệ thông tin là công cụ đắc lực giúp học sinh tiếp cận kiến thức trừu tượng một cách trực quan và sinh động.

Biểu đồ so sánh điểm số giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng minh chứng rõ ràng sự khác biệt về hiệu quả học tập. Bảng tổng hợp đánh giá thái độ học tập cũng cho thấy sự gia tăng tích cực trong hứng thú và chủ động học tập.

Nguyên nhân thành công được giải thích bởi sự kết hợp hài hòa giữa mô hình hóa bằng Matlab và các kỹ thuật dạy học tích cực, tạo môi trường học tập tương tác, phát huy tính sáng tạo và tư duy phản biện của học sinh. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tối ưu, cần đầu tư nâng cao trình độ tin học cho giáo viên và học sinh, đồng thời cải thiện cơ sở vật chất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng giáo viên về công nghệ thông tin và phần mềm Matlab: Tổ chức các khóa tập huấn định kỳ nhằm nâng cao kỹ năng sử dụng phần mềm và phương pháp dạy học tích cực, đảm bảo giáo viên có thể vận dụng hiệu quả trong giảng dạy. Thời gian thực hiện: trong vòng 6 tháng; Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trung tâm đào tạo CNTT.

2. Trang bị cơ sở vật chất và thiết bị công nghệ cho các trường phổ thông: Đầu tư máy tính, phần mềm bản quyền Matlab và các thiết bị hỗ trợ để đảm bảo điều kiện thực hành cho học sinh. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các nhà tài trợ.

3. Phát triển và phổ biến các mô hình Matlab phù hợp với chương trình phổ thông: Xây dựng thư viện mô hình chuẩn, dễ sử dụng, kèm theo tài liệu hướng dẫn chi tiết để giáo viên và học sinh thuận tiện áp dụng. Thời gian thực hiện: 9 tháng; Chủ thể thực hiện: Các viện nghiên cứu giáo dục và các trường đại học.

4. Khuyến khích áp dụng phương pháp dạy học tích cực kết hợp công nghệ trong các môn học khác: Mở rộng mô hình ứng dụng sang các môn khoa học tự nhiên khác nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể thực hiện: Các trường phổ thông và sở giáo dục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Vật lý trung học phổ thông: Nắm bắt phương pháp dạy học tích cực kết hợp công nghệ, nâng cao hiệu quả giảng dạy chương trình nâng cao, đặc biệt phần dao động và sóng điện từ.

2. Cán bộ quản lý giáo dục: Đánh giá và xây dựng chính sách đầu tư trang thiết bị, đào tạo giáo viên nhằm đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại.

3. Sinh viên sư phạm Vật lý: Học tập phương pháp giảng dạy tích cực, kỹ năng sử dụng phần mềm Matlab trong giảng dạy, chuẩn bị hành trang nghề nghiệp.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục và công nghệ giáo dục: Tham khảo mô hình nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới phương pháp dạy học, phát triển các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nên sử dụng Matlab trong giảng dạy Vật lý phổ thông?
   Matlab giúp mô phỏng trực quan các hiện tượng vật lý phức tạp như dao động và sóng điện từ, giúp học sinh dễ hiểu và hứng thú hơn. Ví dụ, đồ thị dao động tắt dần được thể hiện sinh động qua Matlab giúp học sinh quan sát rõ sự thay đổi biên độ theo thời gian.

2. Phương pháp dạy học tích cực là gì và có lợi ích gì?
   Phương pháp dạy học tích cực tập trung vào vai trò chủ động của học sinh, phát huy tư duy sáng tạo và kỹ năng tự học. Nó giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề và làm việc nhóm.

3. Làm thế nào để kết hợp hiệu quả mô hình Matlab với phương pháp dạy học tích cực?
   Giáo viên cần thiết kế bài giảng rõ ràng, xác định mục tiêu, sử dụng mô hình Matlab để minh họa, đồng thời áp dụng các kỹ thuật như bản đồ tư duy, sơ đồ KWL để tăng cường tương tác và phản hồi từ học sinh.

4. Những khó khăn thường gặp khi ứng dụng Matlab trong dạy học là gì?
   Khó khăn chính là trình độ tin học hạn chế của giáo viên và học sinh, cũng như cơ sở vật chất chưa đồng bộ. Cần có thời gian đào tạo và đầu tư thiết bị để khắc phục.

5. Ứng dụng mô hình Matlab có thể mở rộng sang môn học nào khác?
   Ngoài Vật lý, Matlab có thể ứng dụng hiệu quả trong Toán học, Hóa học, Kỹ thuật và các môn khoa học tự nhiên khác, giúp mô phỏng và giải quyết các bài toán phức tạp một cách trực quan và sinh động.

Kết luận

• Việc sử dụng mô hình dao động và sóng điện từ xây dựng bằng Matlab kết hợp phương pháp dạy học tích cực đã nâng cao hiệu quả giảng dạy Vật lý lớp 12 ban nâng cao.
• Học sinh tiếp thu kiến thức sâu sắc hơn, phát triển tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề.
• Phương pháp này giúp tiết kiệm thời gian giảng dạy, tăng cường thảo luận và hứng thú học tập.
• Cần đầu tư đào tạo giáo viên và trang bị cơ sở vật chất để ứng dụng rộng rãi và hiệu quả hơn.
• Đề xuất các bước tiếp theo bao gồm phát triển thư viện mô hình Matlab, mở rộng ứng dụng sang các môn học khác và nâng cao năng lực CNTT cho giáo viên, học sinh.

Hãy bắt đầu áp dụng mô hình hóa bằng Matlab trong giảng dạy để nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực học sinh một cách toàn diện!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Chƣơng 2: Tổng quan về Matlab và các ứng dụng Chƣơng 3: Sử dụng một số mô hính Matlab trong dạy học phần dao động và sóng điện từ 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Xu hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học 1. Đổi mới phương pháp dạy học – xu hướng chung của thế giới Vấn đề đổi mới, hoàn thiện PPDH trên thế giới đã đƣợc đặt ra từ khá lâu.

Hiện nay, do sự phát triển của nền kinh tế thị trƣờng đặc biệt là sự phát triển nhƣ vũ bào của các ngành khoa học kĩ thuật, việc đổi mới PPDH là một yêu cầu hàng đầu đặt ra cho ngành giáo dục của bất kí quốc gia nào[3]. Các phƣơng pháp dạy học nặng về hoạt động thuyết giảng, áp đặt của thầy, coi nhẹ hoạt động tìch cực của trò đã và đang đƣợc thay thế bằng phƣơng pháp giáo dục tìch cực, dựa trên quan điểm phát huy tình tìch cực của ngƣời học, đề cao vai trò tự học của trò, kết hợp với sự hƣớng dẫn của thầy trong đó trò là chủ thể, thầy là tác nhân của quá trính dạy học. Đất nƣớc ta đang bƣớc vào giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa với mục tiêu đến năm 2020 Việt Nam sẽ từ một nƣớc nông nghiệp về cơ bản trở thành một nƣớc công nghiệp, hội nhập với cộng đồng quốc tế[18]. Nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế là con ngƣời, là nguồn lực ngƣời Việt Nam đƣơc phát triển về số lƣợng và chất lƣợng trên cơ sở mặt bằng dân trì đƣợc nâng cao, phẩm chất và năng lực đƣợc hính thành trên một nền tảng kiến thức, kĩ năng đủ và chắc chắn.

Xã hội đòi hỏi ngƣời có học vấn hiện đại không chỉ có khả năng lấy ra từ trì nhớ các tri thức dƣới dạng có sẵn, đã lĩnh hội ở nhà trƣờng mà còn phải có năng lực chiếm lĩnh tri thức mới một cách độc lập; khả năng đánh giá các sự kiện, hiện tƣợng mới, các tƣ tƣởng một cách thông minh, sáng suốt trong cuộc sống, trong lao động và trong quan hệ với mọi ngƣời. Ví vậy, một trong những yêu cầu cấp 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] bách hiện nay phải có sự đổi mới về giáo dục, trong đó sự đổi mới căn bản về phƣơng pháp dạy học. Trong điều 24 của Luật giáo dục nƣớc Cộng hòa XHCN Việt Nam ban hành ngày 2/12/1998 đã ghi “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dường phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”. Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX một lần nữa khẳng định “Đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay, đổi mới và hoàn thiện nghiêm minh chế độ thi cử… ”.

Để đáp ứng yêu cầu về việc đổi mới giảng dạy về phìa ngƣời dạy, Ban Bì thƣ Trung ƣơng Đảng khóa X đã có chỉ thị số 40 –CT/TW về việc xây dựng, nâng cao chất lƣợng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lì giáo dục. Một trong bảy nhiệm vụ đƣợc đề ra là “ Đẩy mạnh việc đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp giáo dục theo hướng hiện đại và phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Tiếp tục điều chỉnh và giảm hợp lý nội dung, chương trình cho phù hợp với tâm lý, sinh lý của học sinh, nhất là cấp tiểu học và trung học cơ sở. Đặc biệt là đổi mới mạnh mẽ và cơ bản phương pháp giáo dục nhằm khắc phục kiểu truyền thụ một chiều, nặng lý thuyết, ít khuyến khích tư duy sáng tạo; bồi dưỡng năng lực tự học, tự nghiên cứu, tự giải quyết vấn đề, phát triển năng lực thực hành sáng tạo cho người học, đặc biệt cho sinh viên các trường đại học và cao đẳng.

Tích cực áp dụng một cách sáng tạo các phương pháp tiên tiến, hiện đại, ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động dạy và học. Đổi mới chương trình, giáo trình, phương pháp dạy và học trong các trường, khoa sư phạm và các trường cán bộ 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quản lý giáo dục nhằm đáp ứng kịp thời những yêu cầu đổi mới của giáo dục phổ thông và công tác quản lý nhà nước về giáo dục” Theo TS. Nguyễn Trọng Thọ có so sánh một số đặc điểm trong dạy học mang tình giảng huấn truyền thống với dạy học kiến tạo.1 So sánh đặc điểm trong dạy học mang tính giáo huấn truyền thống với dạy học kiến tạo Giảng huấn Kiến tạo Hoạt động trong Hƣớng về thầy cô Hƣớng vào ngƣời học lớp Didactic Tƣơng tác Vai trò thầy cô Nêu các sự kiện Ngƣời điều phối Luôn là ngƣời am hiểu Đôi khi cũng học tập Vai trò ngƣời học Lắng nghe Ngƣời cộng sự Trọng tâm giảng Luôn là ngƣời học Đôi khi là các chuyên gia dạy 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nhận thức Sự kiện nghi nhớ Quan hệ Hỏi và phát hiện Yêu cầu đạt đến Thu thập các sự kiện Chuyển hóa các sự kiện Đánh giá Số lƣợng kiến thức Chất lƣợng hiểu biết Công nghệ sử Theo tiêu chuẩn Theo tiêu chì dụng Trắc nghiệm khách quan Khả năng thu thập và thực hiện Trao đổi, công tác, truy xuất Củng cố và luyện tập thông tin, diễn đạt. Cách tiếp cận theo thuyết kiến tạo trong dạy học đặt yêu cầu chủ động cao hơn cho ngƣời học và tăng cƣờng hoạt động của mỗi học sinh cũng nhƣ của cả tập thể.

Các ứng dụng của CNTT&TT đã thực sự trao quyền chủ động học tập cho học sinh và cũng làm thay đổi vai trò của ngƣời thầy trong giáo dục. Từ vai trò là nhân tố quan trọng, quyết định trong kiểu dạy tập trung vào thầy cô, thí nay các thầy cô phải chuyển sang giữ vai trò nhà điều phối theo kiểu dạy học hƣớng tập trung vào học sinh, dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Kiểu dạy học hƣớng tập trung vào học sinh và hoạt 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] động hóa ngƣời học có thể đƣợc thực hiện một cách tốt hơn với sự trợ giúp của máy tình và mạng Internet. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học Vật lý hiện nay Các kết quả nghiên cứu tâm lì về khả năng lƣu giữ thông tin của học sinh và của cho thấy bằng cách đọc chỉ đạt 5%, bằng nghe chỉ đạt 10%, bằng các phƣơng tiện nghe nhín đạt 20%, bằng thảo luận đạt 50%.

Thu nhận bằng kinh nghiệm thực hành đạt đƣợc 75%, khi dạy lại cho ngƣời khác có thể đạt 90%. Trên cơ sở các nghiên cứu, định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học ngày nay là hƣớng tới ngƣời học, phát huy tình tìch cực, chủ động của ngƣời học.1: So sánh mô hình dạy học thụ động với mô hình dạy học tích cực Mô hình dạy học thụ động Mô hình dạy học tích cực 1. Thầy giáo thông báo kiến thức trò 1.Trò tự tím ra kiến thức dƣới sự hƣớng dẫn thụ động tiếp thu. Thầy truyền thụ một chiều, độc 2.Đối thoại: trò – trò, trò – thầy, hợp tác với thoại.

bạn và thầy, do thầy tổ chức. Thầy giảng giải, trò ghi nhớ, học 3.Học cách học, cách ứng xử, cách giải quyết thuộc lòng. vấn đề, cách sống. Thầy độc quyền đánh giá.Tự đánh giá, tự điều chỉnh, cung cấp liên hệ ngƣợc cho thầy đánh giá có tác dụng khuyến khìch tự học.Thầy là thầy học, chuyên gia về việc học, 5.

Thầy là thầy dạy: dạy chữ, dạy dạy cách học cho trò tự học chữ, tự học nghề, nghề, dạy ngƣời tự học nên ngƣời. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Học không chỉ để nắm kiến thức mà cần nắm cả phƣơng pháp giành lấy kiến thức. Học cách học và cách tự đánh giá. - Bồi dƣỡng năng lực tự học.

- Học lấy việc áp dụng kiến thức và bồi dƣỡng thái độ làm trung tâm. - Học hƣớng về những mục tiêu và những yêu cầu có thể thực hiện đƣợc. - Học để phát huy bản thân và để tham gia vào sự phát triển xã hội. - Học có phân hóa với cƣờng độ cao.

- Sử dụng các phƣơng tiện kĩ thuật hiện đại. Để đáp ứng nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, nƣớc ta cần nhanh chóng chuyển từ mô hính dạy học thụ động sang mô hính dạy học tìch cực. Xây dựng cơ sở lý thuyết Xây dựng cơ sở lý thuyết có tình phƣơng pháp luận để tím hiểu bản chất phƣơng pháp dạy học và định hƣớng hoàn thiện phƣơng pháp dạy học, chú ý phƣơng pháp luận về phƣơng pháp dạy học. Hoàn thiện phương pháp dạy học hiện có - Tăng cƣờng tình tìch cực, tím tòi sáng tạo ở ngƣời học, tiềm năng trì tuệ nói riêng và nhân cách nói chung, thìch ứng năng động với thực tiễn luôn đổi mới.

- Tăng cƣờng năng lực vận dụng tri thức đã học vào cuộc sống, sản xuất. Chuyển dần trọng tâm của phƣơng pháp dạy học từ tình chất thông báo, tái hiện đại trà chung cho cả lớp sang tình chất phân hóa, cá thể hóa cao độ tiến lên theo nhịp độ cá nhân. - Chuyển dần trọng tâm đầu tƣ công sức vào việc giảng giải kiến thức sạng dạy phƣơng pháp tự học cho học sinh. Sáng tạo các phương pháp mới * Sáng tạo các phương pháp mới bằng các cách sau đây: 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Liên kết nhiều phƣơng pháp dạy học riêng lẻ thành tổ hợp phƣơng pháp phức hợp.

- Liên kết phƣơng pháp dạy học với các phƣơng tiện kĩ thuật hiện đại ( phƣơng tiện nghe nhín, máy vi tình, mạng máy tình. ) tạo ra các tổ hợp phƣơng pháp dạy học có sử dụng phƣơng tiện kì thuật hiện đại dạy học. - Chuyển hóa phƣơng pháp nghiên cứu khoa học thành phƣơng pháp dạy học đặc thù của bộ môn. - Đa dạng hóa các phƣơng pháp dạy học cho phù hợp với các cấp học, bậc học, các loại hính trƣờng và các môn học.