Chương 1: Tổng quan về hệ thống truyền thông số qua internet và hệ thống truyền thanh qua sóng FM Chương 2: Đề xuất mô hình hệ thống truyền thông đồng nhất 3 cấp Chương 3: Hoàn thiện mô hình hệ thống với các phân hệ phần cứng, phần mềm Kết luận Luan van 5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÔNG NGHỆ TRUYỀN THANH TRONG NƢỚC VÀ QUỐC TẾ Trong chƣơng này, chúng ta tìm hiểu về các khái niệm, công nghệ mới và cũ của hệ thống truyền thanh AM, truyền thanh qua sóng FM và qua Internet, từ đó đƣa ra ƣu điểm, nhƣợc điểm của mỗi loại hình và lí do tại sao nên đề xuất một mô hình truyền thanh mới. Tổng quan về các công nghệ đang sử dụng trên các hệ thống truyền thanh tại Việt Nam Phát thanh Việt Nam là phƣơng tiện truyền thông đại chúng quan trọng trong xã hội, khẳng định vai trò to lớn trong việc tuyên truyền đƣờng lối, phổ biến các chủ trƣơng chính sách của Đảng và Nhà nƣớc, quảng bá các thông tin về kinh tế, chính trị, khoa học giáo dục văn hóa xã hội và thông tin dịch vụ cho mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội. Cùng với sự phát triển của công nghệ điện tử - viễn thông và tin học, ngành phát thanh đã không ngừng hiện đại hóa về các trang thiết bị và ứng dụng các công nghệ mới nhằm đáp ứng nhu cầu nghe ngày càng đa dạng, chất lƣợng cao, góp phần đƣa ngành phát thanh trở thành một ngành công nghiệp giải trí đem lại lợi nhuận lớn, đóng góp tích cực vào mức tăng trƣởng kinh tế chung của đất nƣớc, góp phần làm giảm khoảng cách về công nghệ so với các nƣớc phát triển. Tuy nhiên, hiện nay các đài truyền thanh xã, phƣờng, thị trấn chủ yếu hoạt động theo 2 phƣơng thức đây đều là phát thanh Analog AM và FM: Truyền thanh hữu tuyến (truyền thanh có dây).
Truyền thanh vô tuyến (truyền thanh không dây phát sóng FM). Phương thức truyền thanh hữu tuyến (truyền thanh có dây) Truyền thanh hữu tuyến là hệ thống truyền tải âm thanh từ điểm phát tới các điểm thu thông qua đƣờng truyền hữu tuyến. Tín hiệu âm thanh đƣợc chuyển đổi thành tín hiệu điện đƣợc truyền tải trên đƣờng đây kim loại bằng đồng và đƣợc khôi phục lại thành tín hiệu âm thanh ở phía thu. Hiện nay ở rất nhiều địa phƣơng trên nƣớc ta vẫn đang sử dụng phƣơng thức truyền thanh này.
Đầu thu kết nối với Anten chảo thu vệ tinh thu tín hiệu từ chƣơng trình Đài Tiếng Nói Việt Nam thu đƣợc tín hiệu, hoặc tín hiệu thu từ đầu caset, thu FM, đĩa CD, từ các Micro phục vụ chính quyền thông báo các tin tức hàng ngày đến ngƣời dân, các tín hiệu này đƣợc đƣa đến máy tăng âm, từ máy tăng âm đƣa đến các cụm loa ở khu dân cƣ thông qua dây dẫn kim loại. Luan van 6 Hình 1.1: Hệ thống truyền thanh có dây Truyền thanh tăng âm đƣợc sử dụng hiệu quả ở các trụ sở thôn, khu phố hoặc những vùng lõm do đồi núi cao che chắn sóng phát thanh FM không vƣơn tới đƣợc. Truyền thanh tăng âm (truyền thanh hữu tuyến) có ưu điểm không gây ảnh hƣởng và cũng không bị ảnh hƣởng của các hệ thống thu phát sóng sóng điện từ khác. Tuy nhiên, việc sử dụng hệ thống truyền thanh hữu tuyến cũng bộc lộ nhiều nhược điểm nhƣ: Gây mất mỹ quan đô thị do các tuyến dây dẫn kết nối giữa các thiết bị thu với máy phát trên các tuyến đƣờng liên thôn, khu phố; âm thanh phát không đồng nhất (âm thanh phát ra ở những điểm đầu gần máy phát thì quá to gây khó chịu cho ngƣời nghe, trong khi đó âm thanh phát ra ở các điểm phát cuối thì quá nhỏ làm cho ngƣời nghe không nghe rõ tuyên truyền nội dung gì) và không đồng bộ (độ trễ và sự suy hao của của tín hiệu điện lan truyền trên dây dẫn); dễ bị chập vào hệ thống điện lƣới gây cháy nổ khi có gió giật mạnh hoặc do giông sét gây ra trong mùa mƣa bão.
Phương thức truyền thanh vô tuyến (truyền thanh không dây phát sóng FM) Hệ thống truyền thanh không dây cho phƣờng xã không còn xa lạ gì đối với mọi ngƣời dân. Nó là thứ rất quen thuộc với mọi ngƣời dân. Mỗi chiều tối hay sáng sớm nghe những câu nói nhƣ: “ Đây là Đài Tiếng Nói Việt Nam, phát thanh từ Hà Nội, thủ đô nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”. Dƣới đây là sơ đồ của hệ thống truyền thanh không dây lắp đặt cho xã phƣờng: Luan van 7 Hình 1.2: Hệ thống truyền thanh không dây Các thiết bị chính trong hệ thống truyền thanh không dây cho phƣờng xã: 1.
Máy phát sóng FM 50W, với model: INT-OP-50W đi kèm bộ anten phát sóng FM inox/nhôm, vô hƣớng, phân cực đứng, với model: SGETFM-LB. Trụ anten phát sóng FM cao từ 21m tới 30m. Cáp dẫn sóng cao tần RG8 gồm 2 đầu connecter, với model RG8 A/U 3. Cụm thu truyền thanh không dây kỹ thuật số 60W/120W, với model RCV60L, RCV120L,RCV60H, RCV120H đi kèm loa phóng thanh Việt Nam 25W/16 Ohm vành loa nhựa với model KT-25 hoặc loa TOA 30W với model TC-631.
Bộ phát mã điều khiển RDS, điều khiển từ xa các đầu thu không dây FM, với model CTR 08. Bàn trộn âm thanh (Mixer) và bộ Micro thông báo để bàn, đi kèm tai nghe không dây FM kiểm âm (kiểm tra chất lƣợng âm thanh phát sóng), với model C-360. Đầu thu sóng FM chuyên dụng, có lập lịch hẹn giờ tự động phát đài, với model FM-02CD, kết hợp với bộ loa kèn phát thanh công suất lớn đặt tại trung tâm. Với model : LK-50KVH, LK-75KVH, LK-150KVH và bộ tăng âm truyền thanh dùng cho loa kèn.
với model: PA-200, PA-400. Ổn áp 3KVA với thiết bị chống sét trên đƣờng dây feeder: Với model: KO- 3GN, KO-4GN, KO-5GN, KO-6GN và hệ thống tiếp đất cho phòng máy. Bộ máy vi tính để bàn, dùng thu và phát chƣơng trình phát thanh. Bộ lọc chống nhiễu ghép qua đƣờng nguồn với model: SGET-NF và thiết bị cắt lọc sét lan truyền 1 pha cho đƣờng nguồn với model SGET-1P.
Trong mục vừa nêu, chúng ta đã tìm hiểu kỹ về những thiết bị quan trọng trong hệ thống truyền thanh FM cấp xã. Trên thực tế hệ thống còn nhiều thiết bị máy tính, chống sét, chống nhiễu, hay các thiết bị xử lý âm thanh tại chỗ, nguồn dự phòng. Ngoài các hệ thống truyền thanh cũ (có dây, FM), trong những năm gần đây, chúng ta đã đƣa ra một số đề án thử nghiệm truyền thanh số và cũng đang đƣợc triển khai nhƣ hệ thống phát thanh số theo tiêu chuẩn DAB+ tại Việt Nam. Nhược điểm của các phương thức cũ Với hệ thống truyền thanh có dây: Hệ thống truyền thanh có dây bằng dây đồng và tăng âm đã đƣợc xây dựng và tồn tại ở Việt Nam trên 30 năm qua, công nghệ thiết bị lạc hậu, chất lƣợng âm thanh kém và không đồng đều trên toàn tuyến.
Truyền thanh có dây thƣờng xảy ra sự cố đƣờng dây trong mùa mƣa bão. Việc bảo trì sửa chữa đƣờng dây rất vất vả và nguy hiểm do sét đánh, chập điện lƣới vào dây truyền thanh… Khi triển khai hệ thống truyền thanh có dây ở vùng sâu, vùng xa có nhiều đồi núi hoặc sông rạch thì việc trồng cột trụ và kéo dây sẽ rất gian nan và tốn kém. Với các hệ thống truyền thanh không dây thế hệ cũ: Hệ thống không dây công nghệ cũ phát sóng ở băng tần FM (87.5108MHz), tuy khắc phục đƣợc 3 nhƣợc điểm của mạng có dây, nhƣng lại phát sinh 3 nhƣợc điểm mới: - Các cụm loa không dây công nghệ cũ rất dễ bị nhiễu sóng lạ, phát tiếng ồn vào ban đêm, gây phiền hà cho ngƣời dân. - Việc tiếp tục sử dụng băng tần FM (87.5108MHz) cho truyền thanh cơ sở là đi ngƣợc lại với lộ trình phát triển toàn cầu và vi phạm các luật lệ Quốc tế về viễn thông và phát thanh truyền hình (ITU-T và ITU-R).
Hiện nay thế giới, các nƣớc chỉ sử dụng băng tần FM này cho phát thanh cấp tỉnh và huyện thị … không sử dụng nó cho truyền thanh cấp xã phƣờng. Do vậy khi gia nhập WTO, hoạt động của các hệ thống truyền thanh không dây công nghệ cũ (FM 87,5-108 MHz) sẽ bị đình chỉ là điều tất yếu. Luan van 9 - Do sử dụng tần số không phù hợp, cho nên khi thiết kế chọn tần số FM để phân chia cho mỗi xã (phƣờng) là điều rất nan giải! Phải làm sao để tần số của một xã A không trùng với tần số các xã khác trong Huyện và các xã của Huyện lân cận, không trùng tần số với các đài Huyện, đài Tỉnh của chính nó và vùng lân cận …. Khó khăn nhất là hiện tƣợng sóng đài FM của xã sẽ gây nhiễu sóng truyền hình và xóa sóng FM của Đài Huyện, gây cản trở cho việc tiếp sóng chƣơng trình Đài Huyện.
Tình trạng này làm giảm hiệu quả của Hệ thống truyền thanh 3 cấp dẫn đến khó đồng bộ. Hệ thống chƣa đảm bảo chất lƣợng: Nhƣ đã nói ở trên, do có quá nhiều nhà cung cấp và vấn để hợp chuẩn chƣa đƣợc quan tâm dẫn đến rất nhiều hạng mục chƣa đảm bảo chất lƣợng: - Máy phát kém chất lƣợng, hãng sản xuất không uy tín. - Cụm thu FM độ nhạy thấp, kém ổn định, thiếu mỹ quan - Loa truyền thanh chất lƣợng kém, gây phản ứng tiêu cực cho ngƣời nghe - Vị trí treo loa, cụm thu, cột loa thƣờng là tận dụng cột điện, cột tre, gây lộn xộn, rất thiếu thẩm mỹ và mất an toàn. Đây là vấn đề gần đây đƣợc báo chí quan tâm với cụm từ “Loa phƣờng”.
Hệ thống thiếu an toàn, tin cậy: Khác với hệ thống truyền thanh có dây, hệ thống truyền thanh không dây FM có ƣu điểm trong việc triển khai, không phụ thuộc nhiều vào địa hình, dễ dàng bổ sung thêm điểm thu đầu cuối, không làm ảnh hƣởng đến công suất máy phát tại trung tâm. Tuy nhiên, do đặc thù công nghệ là dùng sóng vô tuyến, nên độ ổn định, tin cậy phụ thuộc nhiều vào chất lƣợng của máy phát và ăn- ten đặt tại trung tâm. Trong bối cảnh các máy phát không đƣợc chuẩn hóa, chất lƣợng của các nhà cung cấp nội địa cũng rất khác nhau, làm ảnh hƣởng chung đến chất lƣợng của toàn mạng lƣới. Mặt khác, vì là sóng vô tuyến nên vấn đề bảo mật đƣờng truyền là cần thiết, tránh tình trạng thu sóng ngoài ý muốn hoặc thu sóng của đài phát nƣớc ngoài có mục đích xấu.
Trên thực tế, vấn đề bảo mật đƣờng truyền của các nhà cung cấp nói chung là rất sơ sài, thậm chí là không dùng bất kể phƣơng thức bảo mật nào.