Chương 1. Cơ sở lý luận về mô hình dao tạo trong doanh nghiệp. Kết quả thực tiễn triển khai mô hình đào tạo trong doanh nghiệp tại Trường Dao tạo Cán bộ FPT (Công ty Cổ phan FPT). Một số bài học kinh nghiệm trong việc triển khai, áp dụng mô hình đào tạo trong doanh nghiệp nói chung và đối với trường hợp nghiên cứu nói riêng.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VE MÔ HÌNH ĐÀO TẠO TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khai niệm đào tạo và mô hình đào tạo trong doanh nghiệp 1. Khát niệm đào tạo và mô hình đào tạo * Khái niệm đào tạo Theo Tir điển tiếng Việt — NXB Thanh niên, “đào tạo” được hiéu là động từ “làm cho trở thành người có năng lực, có khả năng làm việc theo những tiêu chuẩn nhất định” [16, trang 131]. Theo Giáo trình Quản lý nguôn nhân lực của PGS.
Hoàng Văn Luân, TS. Nguyễn Thi Kim Chi (2022): “Đào tạo và phát triển nhân lực là quá trình cung cấp cho người lao động kiến thức, kỹ năng, phâm chất và thái độ nghề nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu trong quá trình thực hiện công việc cả ở hiện tại và tương lai” [7, trang 124]. Khái niệm này nhấn mạnh đào tạo và phát triển nguồn nhân lực không chỉ là một quá trình ngắn hạn, dap ứng nhu cầu công việc hiện tại của người lao động, mà còn cần khám phá và phát triển những tiềm năng chưa được phát hiện của người lao động để giúp họ có những khả năng hoàn thành công việc ở tương lai, phát triển nghề nghiệp tương lai của minh góp phan thực hiện mục tiêu chung của tổ chức. Theo Giáo trinh Quan trị Nhân lực Đại học Kinh té Quốc dân cua PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân và ThS.
Nguyễn Văn Điểm (2012): “Đào tạo được hiểu là các hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ của mình. Đó là quá trình học tập làm cho người lao động nắm vững hơn về công việc của mình, là những hoạt động để nâng cao trình độ, kỹ năng của người lao động thể thực hiện nhiệm vụ lao động có hiệu quả hơn. Đào tạo là điều kiện quyết định dé các tổ chức có thé dé dàng đứng vững và thắng lợi trong môi trường cạnh tranh” [13, trang 153]. Khái niệm tập trung thé hiện vai trò của đào tạo nguồn nhân lực đối với tô chức, khi dao tao được đội ngũ nhân sự chất lượng cao, đáp ứng các yêu cầu và kỹ năng, kiến thức trong việc, doanh nghiệp đó có thé nâng cao năng lực cạnh tranh trong thị trường đầy khốc liệt.
21 Theo Giáo trình Quan trị Nhân lực của TS. Hoàng Văn Hai va Ths. Qua khái niệm trên có thé thấy, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là một trong những nội dung cốt lõi của quản lý nguồn nhân lực; hoạt động đào tạo và phát triển nguồn nhân lực có mục tiêu phát triển đội ngũ nhân sự chất lượng cao, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu cần thiết dé thực hiện công việc như kiến thức, kỹ năng, thái độ. Thông qua quá trình đào tạo, người lao động sẽ được cập nhật những kiến thức mới và thực tế, được rèn luyện kỹ năng trở thành người có kinh nghiệm trong lĩnh vực của mình, từ đó vận dụng kiến thức, kỹ năng vào quá trình thực hiện công việc một cách linh hoạt và sáng tạo.
Trong luận văn, tác giả đưa ra khái niệm dao tạo là quá trình cung cấp cho người lao động kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và thái độ nghề nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu trong quá trình thực hiện công việc cả ở hiện tại và tương lai, gắn lién với mục tiêu phát triển của tổ chức. Trong khái niệm này, tác giả bỗ sung về mục tiêu tổng quan của hoạt động đào tạo đó là mục tiêu đảo tạo cần gắn liền, song hành với mục tiêu của tổ chức, có như thé thì hoạt động đào tạo mới được thiết kế và triển khai đáp ứng nhu cầu thực tế của người lao động cũng như doanh nghiệp. * Khái niệm mô hình đào tạo Theo Tir điển tiếng Việt - NXB Thanh niên, “mô hình” là sự khái quát, thê hiện một cách trừu tượng của một hệ thống, hiện tượng hoặc quá trình [16, trang 284]. Kết hợp với khái niệm dao tạo, mô hình dao tạo được hiểu là nơi diễn ra các hoạt động đào tạo, giáo dục liên quan.
Trong luận văn này, tác giả sử dụng khái niệm mô hình đào tạo là một hệ thống, tổ chức có chức năng chính là cung cấp dịch vụ học tập và đào tạo, nhằm phát triển kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và thái độ của người học. Mô hình này có thé ton tại dưới dạng trường học, trung tâm đào tạo, viện đào tạo hoặc tổ chức chuyên nghiệp — nơi có cơ sở vật chất và nguồn lực cần thiết để thực hiện qua trình đào tạo. 22 Mô hình đào tạo đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc hỗ trợ phát triển sự nghiệp của mỗi cá nhân nói riêng, mà còn có vai trò thúc đây đây sự phát triển, tiễn bộ, văn minh của xã hội nói chung. Mục tiêu của mô hình đào tạo bao gồm việc đào tạo người học trở thành người có khả năng làm việc hiệu quả trong môi trường công việc, cũng như phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.
Ngoài ra, mô hình đào tạo cũng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc chuyên giao tri thức giữa các thé hệ. Khát niệm mô hình đào tạo trong doanh nghiệp Thuật ngữ mô hình dao tạo trong doanh nghiệp (Corporate University Model) xuất hiện từ trong chính quá trình phát triển của xã hội công nghiệp. Trong báo cáo về mối quan tâm của các doanh nghiệp Hoa Kỳ vào giữa thế kỷ XIX đều thê hiện sự bất cập khi hệ thống giáo dục lúc bấy giờ không thé cung cấp nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp về cả kỹ năng lẫn thái độ, khiến cho các doanh nghiệp nay gặp khó khăn trong việc mở rộng quy mô kinh doanh. Từ đó, mô hình đào tạo trong doanh nghiệp xuất hiện nhằm khắc phục tình trạng trên.
Tuy nhiên đến năm 1983, thuật ngữ “mô hình dao tạo trong doanh nghiệp” chính thức ra đời khi được nhắc đến trong tác phẩm Sự xuất hiện của mô hình đào tạo trong doanh nghiệp — The Emergence of Corporate Colleges của Elizabeth M. Hawthorne và các cộng sự. Trong tác phẩm nay, mô hình đào tạo trong doanh nghiệp được định nghĩa: “là một mô hình tổ chức được thành lập với mục tiêu đảo tạo, giáo dục có thể vì lợi nhuận hoặc không vì lợi nhuận; tô chức này có chức năng đảo tạo, cung cấp các chứng chỉ nghề do doanh nghiệp yêu cầu” [20, trang 3]. Như vậy, mô hình đào tạo trong doanh nghiệp bước đầu được hiểu là một tô chức được thành lập với mục tiêu đào tạo, cung cấp các kiến thức, kĩ năng cần có trong quá trình làm việc do doanh nghiệp yêu cầu.
Ngoài ra, thuật ngữ trên còn được Meister, J. C định nghĩa trong tác phẩm Corporate universities: Lessons in building a world-class work force (1998): “Mô hinh dao tao trong doanh nghiép cung cap dich vu giáo dục, do đó mục tiêu cua tổ chức này nhằm chuyền giao tri thức hơn là sản xuất tri thức mới” [25, trang 53]. 23 Đối với định nghĩa này, mục tiêu giáo dục của mô hình đảo tạo trong doanh nghiệp một lần nữa được nhấn mạnh. Tuy nhiên, định nghĩa này còn có phần gây hiểu nhằm khi chưa làm rõ từ “university”, khiến người đọc liên tưởng đến mô hình dao tạo phổ thông, chú trọng việc nghiên cứu và sản xuất tri thức thay vì mục đích ban đầu là chuyển giao tri thức.
Gan đây hon, Mark Allen đã dé cập trong tác phẩm The corporate university handbook. Designing, managing, and growing a successful program (2007): “M6 hình dao tạo trong doanh nghiệp là một tô chức giáo dục được thiết kế như một công cụ chiến lược dé hỗ trợ tổ chức mẹ của nó trong việc đạt được sứ mệnh, bằng cách tiễn hành các hoạt động trau déi kiến thức và trí tuệ của cả cá nhân và tổ chức” [18, trang 8]. Trong định nghĩa này, quan điểm sự kết hợp giữa học tập của cá nhân và tô chức được thé hiện rõ ràng; nhấn mục tiêu của tổ chức giáo dục đặt trong chiến lược chung của tổ chức mẹ. Đối với các nghiên cứu trong nước, mô hình đảo tạo trong doanh nghiệp còn là một thuật ngữ mới tại Việt Nam và chưa có nhiều tác phẩm, sách, báo, công trình nghiên cứu hay chương trình đào tạo về mô hình này.
Một trong số ít các nghiên cứu nhắc tới thuật ngữ này đó là Sách chuyên khảo Phát triển năng lực kiến tạo tương lai: Đào tạo và Học tập trong doanh nghiệp hiện đại do TS. Bùi Quang Tuyến làm chủ biên. Trong tác phẩm này, nhóm tác giả đã đưa ra được về định nghĩa mô hình đào tạo trong doanh nghiệp: “Là một mô hình có thé tồn tại dưới dạng một bộ phận, một đơn vi trong bộ máy doanh nghiệp, thực hiện các chức năng, nhiệm vụ liên quan tới học tập, đào tạo để phát triển nguồn lực nhân sự cho chính doanh nghiệp đó. Mô hình đào tạo trong doanh nghiệp thường song hành với sự phát triển của doanh nghiệp bởi cùng có chung nhiệm vụ chiến lược là giúp doanh nghiệp đạt được sứ mệnh, mục tiêu kinh doanh” [2; trang 297].
Trong định nghĩa trên, TS. Bùi Quang Tuyến và các cộng sự đã thể hiện được cơ cấu tô chức của mô hình đào tạo trong doanh nghiệp là một đơn vị nằm trong chính bộ máy doanh nghiệp; có nhiệm vụ giúp doanh nghiệp đạt được sứ mệnh, mục tiêu kinh doanh thông qua đảo tạo và phát triển nguồn nhân lực. 24 Hay theo doanh nhân Nguyễn Dinh Hùng (Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cô phần Tập đoàn EDX): “Mô hình đào tao trong doanh nghiệp là một mô hình tổ chức giáo dục trực thuộc một đơn vị doanh nghiệp, được xây dựng nhằm thực hiện các hoạt động đào tạo, nâng cao năng lực (kỹ năng, kiến thức, phẩm chất) của các cá nhân, tô chức trong doanh nghiệp đó, giúp doanh nghiệp đạt được mục tiêu kinh doanh của mình.” Cùng với đó, trong bài báo Mô hình đào tạo trong doanh nghiệp giai đoạn chuyển đổi số của tác giả và các đồng tác giả cũng đã đề cập đến thuật ngữ mô hình đào tạo trong doanh nghiệp: “Mô hình trường, viện, học viện trong doanh nghiệp ra đời đánh dấu sự trưởng thành của đào tạo và phát triển trong lĩnh vực quản lý nguồn nhân lực. Day là một trong những giải pháp giúp doanh nghiệp tự chủ dao tạo, phát triển để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.