Xây Dựng Mô Hình Cảnh Báo Nguy Cơ Vỡ Nợ Đối Với Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam

Luận án tiến sĩ kinh tế xây dựng mô hình cảnh báo nguy cơ vỡ nợ cho các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam, góp phần nâng cao an toàn tài chính.

• Tác giả: Đặng Huy Ngân
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Quang Dong
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Học (Toán Kinh Tế)
• Đề tài: Mô Hình Cảnh Báo Nguy Cơ Vỡ Nợ Đối Với Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ VỠ NỢ NGÂN HÀNG
• 1.1. Khái niệm vỡ nợ, vỡ nợ ngân hàng thương mại
• 1.2. Tổng quan các nghiên cứu vỡ nợ, vỡ nợ ngân hàng trên thế giới
• 1.3. Tổng quan các mô hình và các nghiên cứu vỡ nợ tiêu biểu
• 1.4. Tổng quan các tiêu chí được coi là vỡ nợ hoặc nguy cơ vỡ nợ cao trong các nghiên cứu trước
• 1.5. Các nhân tố, biến số trong các nghiên cứu vỡ nợ
• 1.6. Các nghiên cứu về dự báo vỡ nợ, vỡ nợ ngân hàng ở Việt Nam
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VỠ NỢ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Tiêu chí xác định nguy cơ vỡ nợ
• 2.2. Các nhân tố ảnh hưởng tới nguy cơ vỡ nợ của các ngân hàng thương mại
• 2.3. Các nhân tố vĩ mô ảnh hưởng đến hoạt động của các ngân hàng
• 2.4. Các nhân tố vi mô ảnh hưởng tới nguy cơ vỡ nợ của các ngân hàng thương mại
• 2.5. Cơ sở lý thuyết một số mô hình áp dụng trong nghiên cứu cảnh báo vỡ nợ
• 2.5.1. Mô hình Logit, mô hình Logit với số liệu mảng
• 2.5.2. Cây quyết định. Phương pháp bao dữ liệu (DEA) đánh giá hiệu quả hoạt động của các NHTMCP
• 2.6. Khung nghiên cứu của luận án
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG, NGUY CƠ VỠ NỢ CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2009-2015
• 3.1. Tình hình kinh tế vĩ mô giai đoạn 2009-2015
• 3.2. Một số chính sách tiền tệ giai đoạn 2009-2015
• 3.3. Hoạt động ngành ngân hàng
• 3.3.1. Cơ cấu sở hữu, quy mô và phạm vi hoạt động của các ngân hàng
• 3.3.2. Mức độ an toàn vốn và quy mô tổng tài sản của các NHTMCP
• 3.3.3. Khả năng sinh lời, hiệu quả quản lý tài sản
• 3.3.4. Tăng trưởng huy động và tín dụng, khả năng thanh khoản
• 3.3.5. Chất lượng tài sản, mức độ thâm hụt. Nguy cơ vỡ nợ của một số NHTMCP điển hình trong giai đoạn 2009-2015
• 3.4. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: XÂY DỰNG MÔ HÌNH CẢNH BÁO NGUY CƠ VỠ NỢ CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 4.1. Thiết kế nghiên cứu
• 4.2. Xác định nguy cơ vỡ nợ của các NHTMCP Việt Nam
• 4.3. Hệ thống các chỉ tiêu tác động tới nguy cơ vỡ nợ. Phân tích thống kê
• 4.4. Mô hình Logit dữ liệu mảng
• 4.5. Mô hình mạng nơron. Mô hình cây quyết định
• 4.6. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1. Các kết quả đạt được. Phân loại các ngân hàng thương mại cổ phần
• 5.2. Một số kiến nghị và hàm ý chính sách
• KẾT LUẬN VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Cảnh Báo Vỡ Nợ Ngân Hàng Hiện Nay

Hệ thống ngân hàng đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế, được ví như "hệ thống huyết mạch". Tuy nhiên, hoạt động ngân hàng luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro, và rủi ro là một yếu tố không thể tách rời. Rủi ro vỡ nợ ngân hàng có thể gây ra những tổn thất to lớn, thậm chí lớn hơn bất kỳ loại hình doanh nghiệp nào khác. Chi phí khắc phục hậu quả thường rất cao. Việc cảnh báo sớm rủi ro vỡ nợ góp phần quan trọng ngăn chặn nguy cơ đổ vỡ, giảm thiểu thiệt hại cho người gửi tiền, ngân hàng, các tổ chức bảo hiểm tiền gửi và toàn bộ nền kinh tế. Ngân hàng yếu kém vỡ nợ có thể tạo ra sự đổ vỡ dây chuyền, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng. Phát hiện sớm các ngân hàng gặp khó khăn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cơ quan quản lý trong việc ngăn chặn khủng hoảng hệ thống, giữ vững sự ổn định của thị trường tài chính, ổn định kinh tế vĩ mô. Theo hiệp ước Basell II, nguy cơ vỡ nợ là sự kiện liên quan đến chủ thể vay khi không có khả năng trả nợ đúng hạn hoặc giá trị tài sản nhỏ hơn vốn vay.

1.1. Khái niệm Vỡ nợ và Vỡ nợ Ngân hàng Thương mại

Hiện tượng “phá sản” hay “vỡ nợ” đã xuất hiện từ lâu nhưng được nhắc đến nhiều hơn trong nền kinh tế thị trường. Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt, doanh nghiệp kinh doanh hiệu quả tồn tại và phát triển, còn doanh nghiệp kém hiệu quả, thua lỗ và không thể thanh toán các nghĩa vụ tài chính sẽ vỡ nợ, phá sản. Sự vỡ nợ của doanh nghiệp dẫn đến xung đột lợi ích giữa các chủ thể kinh tế. Theo từ điển Tiếng Việt, "phá sản" là tình trạng tài sản không còn gì, thường là vỡ nợ do kinh doanh thua lỗ. Trong luận án này, tác giả sử dụng thuật ngữ 'vỡ nợ'. Dưới giác độ pháp lý, theo luật phá sản số 51/2014/QH13, "Vỡ nợ là tình trạng của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán và bị tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố vỡ nợ".

1.2. Hậu quả nghiêm trọng của Vỡ nợ Ngân hàng

Sự vỡ nợ của các NHTM gây ra mất vốn cho cổ đông ngân hàng, tổn thất cho người gửi tiền (nếu không được bảo hiểm đầy đủ). Nếu quy mô vỡ nợ lớn, nó có thể tạo phản ứng đổ vỡ dây chuyền hệ thống ngân hàng, kéo theo khủng hoảng tài chính. Hậu quả của nó rất dai dẳng, gây ra suy thoái kinh tế và làm kiệt quệ nguồn vốn đầu tư. Ví dụ điển hình là chi phí khắc phục hậu quả của cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á năm 1997 lên tới 200 tỷ đô-la Mỹ, trong đó người gửi tiền và Chính phủ gánh chịu. Đã có nhiều vụ vỡ nợ ngân hàng lớn trên thế giới.

II. Thách Thức Tại Sao Mô Hình Cảnh Báo Vỡ Nợ Lại Quan Trọng

Hệ thống các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) Việt Nam bắt đầu xuất hiện vào những năm cuối thập niên 80 của thế kỷ XX và phát triển mạnh trong giai đoạn 1991-1996, tiếp theo là giai đoạn 2006-2010. Sự phát triển mạnh mẽ về mọi mặt của hệ thống ngân hàng đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được thì hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần cũng đang bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém, nhiều NHTMCP đã lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán vào cuối năm 2011. Đó là lý do chính cho sự ra đời của Đề án Cơ cấu lại hệ thống tổ chức tín dụng (TCTD) giai đoạn 2011-2015. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 (khóa XI) khẳng định: “Một trong ba trọng tâm tái cấu trúc kinh tế là cơ cấu lại hệ thống tài chính, trong đó trọng tâm là cơ cấu lại hệ thống ngân hàng”.

2.1. Tầm Quan Trọng của Việc Phân Loại Ngân Hàng Yếu Kém

Để tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thành công thì việc quan trọng đầu tiên cần làm là phân loại, nhận diện chính xác các ngân hàng yếu kém có nguy cơ vỡ nợ cao. Việc này giúp các cơ quan quản lý đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời và hiệu quả, tránh tình trạng "chữa cháy" khi khủng hoảng đã xảy ra. Phân loại chính xác giúp phân bổ nguồn lực tái cơ cấu hợp lý hơn, tập trung vào các ngân hàng thực sự cần hỗ trợ.

2.2. Hạn Chế Của Các Mô Hình Cảnh Báo Vỡ Nợ Hiện Tại

Cho đến nay trên thế giới đã có nhiều lý thuyết và mô hình về cảnh báo vỡ nợ, khủng hoảng như: phân tích phân biệt đơn biến, mô hình phân tích phân biệt đa biến (MDA), mô hình Logit (LA), Probit (PA),… Gần đây các phương pháp, mô hình thuộc nhánh sử dụng các kỹ thuật thông minh như mạng nơron (ANN), cây quyết định (DT), mô hình nhận dạng các đặc điểm (TR), thuật toán di truyền,. đã được áp dụng trong nghiên cứu cảnh báo vỡ nợ và hứa hẹn nhiều kết quả tốt. Các nghiên cứu cũng cho thấy mỗi phương pháp, mô hình đều có những ưu, khuyết điểm riêng và ngay trong một mô hình khi áp dụng ở các quốc gia khác nhau, các khu vực khác nhau cũng có các biến thể khác nhau, điều đó phụ thuộc vào điều kiện kinh tế của mỗi quốc gia, mỗi khu vực.

III. Phương Pháp Xây Dựng Mô Hình Cảnh Báo Vỡ Nợ Hiệu Quả Nhất

Đã có nhiều mô hình được xây dựng với sự trợ giúp của công nghệ máy tính tiên tiến nhằm giải thích nguyên nhân cũng như dự báo, ngăn ngừa vỡ nợ, khủng hoảng. Tuy nhiên trên thực tế vẫn xảy ra các cuộc vỡ nợ các ngân hàng, các tổ chức tài chính với quy mô và ảnh hưởng ngày càng lớn mà người ta không dự báo được, do vậy việc xây dựng các mô hình cảnh báo vỡ nợ vẫn luôn cần được quan tâm, bổ sung, hoàn thiện. Những biến động rất lớn về kinh tế - xã hội, tính không dự báo được của các sự kiện tự nhiên, kinh tế xã hội làm cho việc sử dụng các phương pháp truyền thống, phương pháp hiện tại nhiều trường hợp không còn phù hợp nữa.

3.1. Kết hợp Phương Pháp Định Lượng và Định Tính Trong Nghiên Cứu

Để phù hợp với nội dung, yêu cầu và mục đích nghiên cứu đã đặt ra, luận án sử dụng phương pháp phân tích định lượng và phân tích định tính. Mô hình hồi quy Logit với dữ liệu mảng, mô hình mạng nơ ron và cây quyết định được sử dụng để xây dựng mô hình cảnh báo nguy cơ vỡ nợ cho các NHTMCP Việt Nam. Luận án sử dụng các số liệu thu thập từ các báo cáo của NHNN, các báo cáo tài chính đã được kiểm toán của các NHTMCP thời kỳ 2010-2015.

3.2. Xác Định Các Chỉ Số Tài Chính Quan Trọng Ảnh Hưởng Vỡ Nợ

Luận án tập trung vào việc xác định và phân tích các chỉ số tài chính quan trọng có khả năng dự báo nguy cơ vỡ nợ. Các chỉ số này bao gồm các chỉ số về khả năng thanh khoản, khả năng sinh lời, hiệu quả quản lý tài sản, chất lượng tài sản và mức độ thâm hụt vốn. Phân tích các chỉ số này giúp đánh giá sức khỏe tài chính của các NHTMCP và xác định những dấu hiệu cảnh báo sớm về nguy cơ vỡ nợ.

IV. Ứng Dụng Thực Tế Mô Hình Dự Đoán Vỡ Nợ Ngân Hàng tại VN

Luận án tập trung vào việc xây dựng mô hình cảnh báo vỡ nợ cho các NHTMCP Việt Nam, dựa trên dữ liệu thực tế và các phương pháp phân tích hiện đại. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp một công cụ hữu ích cho các cơ quan quản lý, các nhà đầu tư và các NHTMCP trong việc đánh giá rủi ro và đưa ra các quyết định phù hợp. Việc xây dựng một mô hình cảnh báo sớm giúp các bên liên quan chủ động hơn trong việc quản lý rủi ro và giảm thiểu thiệt hại.

4.1. Lượng Hóa Đặc Thù Ngân Hàng và Tác Động Đến Rủi Ro Vỡ Nợ

Một trong những điểm nổi bật của luận án là việc lượng hóa tính đặc thù của từng ngân hàng và tác động của nó đến khả năng vỡ nợ. Điều này giúp mô hình cảnh báo vỡ nợ trở nên chính xác và phù hợp hơn với điều kiện thực tế của các NHTMCP Việt Nam. Việc này sẽ giúp phân tích sâu hơn về cách thức quản lý rủi ro ảnh hưởng đến từng ngân hàng.

4.2. Đề Xuất Giải Pháp Giảm Thiểu Nguy Cơ Vỡ Nợ cho NHTMCP

Dựa trên kết quả phân tích và đánh giá, luận án đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm giảm thiểu nguy cơ vỡ nợ cho các NHTMCP Việt Nam. Các giải pháp này bao gồm các biện pháp tăng cường quản lý rủi ro, nâng cao hiệu quả hoạt động, cải thiện chất lượng tài sản và tăng cường năng lực tài chính. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và có hệ thống để đạt được hiệu quả cao nhất.

V. Nghiên Cứu Chuyên Sâu Dự Báo Vỡ Nợ NH Kết Quả Đạt Được

Luận án xây dựng cơ sở lý luận cho mô hình cảnh báo nguy cơ vỡ nợ các NHTMCP. Xây dựng, lựa chọn hệ thống các chỉ tiêu sử dụng trong cảnh báo vỡ nợ ngân hàng, xác định được các nhân tố, các chỉ tiêu ảnh hưởng tới nguy cơ vỡ nợ của các NHTMCP. Từ việc lượng hóa tính đặc thù của từng ngân hàng ảnh hưởng tới khả năng vỡ nợ. Quan trọng nhất, luận án đã xây dựng được mô hình cảnh báo vỡ nợ cho các NHTMCP và đề xuất một số giải pháp giảm nguy cơ vỡ nợ cho các NHTMCP dựa trên các phân tích của luận án.

5.1. Phân Loại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Dựa Trên Rủi Ro

Một trong những kết quả quan trọng của luận án là khả năng phân loại các ngân hàng thương mại cổ phần dựa trên mức độ rủi ro vỡ nợ. Việc này cung cấp cho các nhà quản lý và nhà đầu tư cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính của từng ngân hàng, từ đó đưa ra quyết định đầu tư và quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

5.2. Hàm Ý Chính Sách và Kiến Nghị Cho Ngành Ngân Hàng Việt Nam

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận án đưa ra một số hàm ý chính sách và kiến nghị cụ thể cho ngành ngân hàng Việt Nam. Các kiến nghị này tập trung vào việc tăng cường quản lý rủi ro, cải thiện chất lượng tài sản, nâng cao năng lực tài chính và hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến hoạt động ngân hàng.

VI. Tương Lai Mô Hình Cảnh Báo Sớm Vỡ Nợ Hướng Nghiên Cứu

Những biến động rất lớn về kinh tế - xã hội, tính không dự báo được của các sự kiện tự nhiên, kinh tế xã hội làm cho việc sử dụng các phương pháp truyền thống, phương pháp hiện tại nhiều trường hợp không còn phù hợp nữa. Xuất phát từ các lý do trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài: “Xây dựng mô hình cảnh báo nguy cơ vỡ nợ đối với các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam” làm luận án tiến sỹ kinh tế (chuyên ngành Toán kinh tế) để góp phần giải quyết một vấn đề mà lý luận và thực tiễn đang đặt ra.

6.1. Phát Triển Mô Hình Cảnh Báo Vỡ Nợ Linh Hoạt và Thích Ứng

Trong bối cảnh kinh tế và tài chính thế giới liên tục biến động, việc phát triển các mô hình cảnh báo vỡ nợ linh hoạt và có khả năng thích ứng cao là vô cùng quan trọng. Các mô hình này cần có khả năng tự động điều chỉnh các tham số và trọng số để phản ánh những thay đổi trong môi trường kinh doanh.

6.2. Ứng Dụng Trí Tuệ Nhân Tạo và Học Máy trong Dự Báo Vỡ Nợ

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (Machine Learning) có thể giúp cải thiện đáng kể độ chính xác và hiệu quả của các mô hình cảnh báo vỡ nợ. Các kỹ thuật AI và Machine Learning có khả năng phân tích dữ liệu lớn và phức tạp, phát hiện ra những mối quan hệ tiềm ẩn mà các phương pháp truyền thống không thể nhận ra.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, luận án trình bày khái niệm vỡ nợ, vỡ nợ ngân hàng thương mại. Qua việc tổng quan các nghiên cứu vỡ nợ, vỡ nợ ngân hàng tiêu biểu trên thế giới và ở Việt Nam, tác giả cũng chỉ ra khoảng trống nghiên cứu và đề ra mục tiêu nghiên cứu. Khái niệm vỡ nợ, vỡ nợ ngân hàng thương mại Hiện tượng “phá sản” hay “vỡ nợ” đã có từ lâu nhưng nó được nói đến nhiều trong nền kinh tế thị trường. Trong nền kinh tế thị trường các doanh nghiệp phải cạnh tranh khốc liệt với nhau, các doanh nghiệp kinh doanh hiệu quả tồn tại và phát triển còn các doanh nghiệp làm ăn kém hiệu quả, thua lỗ, không thể thanh toán các nghĩa vụ tài chính thì vỡ nợ, phá sản.

Sự vỡ nợ của doanh nghiệp dẫn đến sự xung đột lợi ích của các chủ thể tham gia vào các quan hệ kinh tế. Việc xác định rõ khái niệm này là cơ sở để Nhà nước, các chủ thể trong nền kinh tế có thể can thiệp một cách có ý thức vào hiện tượng này nhằm hạn chế tối đa những hậu quả tiêu cực và khai thác những mặt tích cực của nó. Theo từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ (1988, tr.790) viết rằng “ phá sản là lâm vào tình trạng tài sản chẳng còn gì, và thường là vỡ nợ, do kinh doanh bị thua lỗ, thất bại; vỡ nợ là tình trạng doanh nghiệp, cá nhân lâm vào tình trạng bị thua lỗ, thất bại liên tiếp trong kinh doanh, phải bán tài sản để trang trải công nợ, mà cũng có thể không trang trải được hết”. Trong luận án này tác giả sử dụng thuật ngữ ‘vỡ nợ’.

Theo hiệp ước Basell II (2008), nguy cơ vỡ nợ được xem như sự kiện hoặc sự cố liên quan đến những chủ thể vay, khi ít nhất một trong các khả năng sau đây xảy ra: - Không có khả năng thực hiện nghĩa vụ trả nợ khi đến thời hạn hoàn trả hay là tình trạng mất khả năng thanh toán nợ đến hạn, bao gồm vốn vay và tiền lãi phải trả. - Không có khả năng thực hiện nghĩa vụ tín dụng khi quá hạn trên 90 ngày. - Giá trị tài sản nhỏ hơn vốn vay. Dưới giác độ pháp lý theo văn bản luật mới nhất, luật phá sản số 51/2014/QH13 ngày 19/6/2014 quy định: “ Vỡ nợ là tình trạng của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán và bị tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố vỡ nợ”, luật cũng chỉ rõ: “Doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán là doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn 5 Luận án tiến sĩ Kinh tế thanh toán”.

Luật phá sản số 51/2014/QH được xem là văn bản pháp lý đầy đủ nhất về phá sản, vỡ nợ doanh nghiệp. Vỡ nợ ngân hàng thương mại Về mặt kỹ thuật, vỡ nợ ngân hàng là một tình trạng trong đó một NH không thể đáp ứng được trách nhiệm thanh toán cho những người gửi tiền và không có đủ khoản tiền dự trữ theo như đòi hỏi phải có (Mishkin, 1999, tr. Do tính chất quan trọng của các TCTD trong đó có ngân hàng đối với nền kinh tế nên việc vỡ nợ của TCTD được quy định riêng ở mục 2, điều 155 của Luật các TCTD số 47/2010/QH12 ra ngày 16/6/2010 nêu rõ “Sau khi NHNN có văn bản chấm dứt kiểm soát đặc biệt hoặc văn bản chấm dứt áp dụng hoặc văn bản không áp dụng các biện pháp phục hồi khả năng thanh toán mà TCTD vẫn lâm vào tình trạng vỡ nợ thì TCTD đó phải làm đơn yêu cầu toà án mở thủ tục giải quyết yêu cầu tuyên bố vỡ nợ theo quy định của pháp luật về vỡ nợ”. Cũng theo điều 146 chương VIII, luật các TCTD 2010, mục kiểm soát đặc biệt, tổ chức lại, phá sản, giải thể, thanh lý TCTD có nêu: “NHNN xem xét, đặt các TCTD vào tình trạng kiểm soát đặc biệt khi TCTD lâm vào một trong các trường hợp sau + Có nguy cơ mất khả năng chi trả.

+ Nợ không có khả năng thu hồi có nguy cơ dẫn đến mất khả năng thanh toán. + Khi số lỗ lũy kế của TCTD lớn hơn 50% giá trị thực của vốn điều lệ và các quỹ dự trữ ghi trong báo cáo tài chính đã được kiểm toán gần nhất. + Hai năm liên tục bị xếp hạng yếu kém theo quy định của NHNN. + Không duy trì được tỷ lệ đảm bảo an toàn vốn tối thiểu quy định tại điểm b, khoản 1 Điều 130 của luật Này trong thời gian một năm liên tục”.

Như vậy việc vỡ nợ của các TCTD, các ngân hàng ở Việt Nam được quy định và giám sát rất chặt chẽ. Hậu quả của vỡ nợ ngân hàng Sự vỡ nợ của các NHTM gây ra sự mất vốn của các cổ đông ngân hàng, sự tổn thất cho người gửi tiền (nếu không được chi trả bảo hiểm tiền gửi đầy đủ), nếu qui mô vỡ nợ lớn hơn nó có thể tạo phản ứng đổ vỡ dây chuyền hệ thống NH, kéo theo khủng hoảng tài chính. Hậu quả của nó rất dai dẳng gây ra suy thoái kinh tế và làm kiệt quệ nguồn vốn đầu tư nhất là ở các nước đang phát triển (Lê Khương Ninh, 2015). Ví dụ điển hình là chi phí khắc phục hậu quả của cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á năm 6 Luận án tiến sĩ Kinh tế 1997 (bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng ngân hàng và tiền tệ) lên tới 200 tỷ đô-la Mỹ, trong đó người gửi tiền và Chính phủ gánh chịu.

Trong lịch sử đã xảy ra nhiều vụ vỡ nợ các ngân hàng lớn trên thế giới.1 nêu một số cuộc khủng hoảng ngân hàng điển hình từ năm 1980.1: Một số cuộc khủng hoảng ngân hàng điển hình TT Địa bàn Sự kiện Nguyên nhân 1 Châu Mỹ Hơn 70 ngân hàng bị giải thể hoặc cần Lãi suất giảm và chính La-tinh cứu trợ. Quốc hữu hoá ngân hàng quy sách tiền tệ thắt chặt ở Hoa (1980-1983) mô lớn diễn ra ở Mexico, Uruguay, Kỳ, cùng với sự xấu đi của Chile và Peru. môi trường kinh tế vĩ mô trong nước. Hoa Kỳ 1300 ngân hàng vỡ nợ.

Chi phí Bùng nổ thị trường bất (1988-1992) khắc phục là 180 tỷ đô-la Mỹ (khoảng động sản cùng việc gỡ bỏ 3% GDP). một số quy định đối với lĩnh vực tài chính khiến các TCTD thực hiện các khoản cho vay quá rủi ro. 2 Hoa Kỳ Khủng hoảng tự dẫn đến vấn đề thanh Bùng nổ bong bong nhà (2007-2009) khoản ở hệ thống ngân hàng do nhu đất khiến cho thị trường cầu đối với các loại chứng khoán phái cho vay sụp đổ, làm cho sinh giảm sâu. Các loại tài sản tài nhu cầu đối với các loại chính khó định giá bị mất giá do áp chứng khoán phái sinh dụng các quy định kế toán mới.

3 Phần Lan, Na Chính phủ kiểm soát ba ngân hàng lớn Tự do tài chính dẫn đến Uy và Thụy chiếm đến 31% tổng lượng tiền gửi. bùng nổ cho vay, cùng với Điển (1991) lãi suất tăng ở Đức nên chất lượng các khoản cho vay không thể kiểm soát. 4 Khủng hoảng Khủng hoảng ngân hàng và tiền tệ. Nợ Sự mở rộng thị trường vốn tài chính Châu xấu tăng đột biến ở Thái Lan, Hàn quốc tế, cùng sự định giá Á (1997) Quốc, Indonesia, Philippines và quá cao đồng nội tệ dẫn Malaysia, dẫn tới nhiều vụ sáp nhập đến việc vay và cho vay các NH.

Nguồn: Amri và Kocher (2012) 7 Luận án tiến sĩ Kinh tế 1. Tổng quan các nghiên cứu vỡ nợ, vỡ nợ ngân hàng trên thế giới Nghiên cứu dự báo vỡ nợ công ty là một chủ đề quan trọng và được quan tâm rộng rãi, đã có nhiều mô hình dự báo vỡ nợ phát triển dựa trên các lý thuyết khác nhau. Dự báo vỡ nợ gắn liền với thuật ngữ cảnh báo sớm được hiểu là hoạt động nhận biết nguy cơ vỡ nợ của một chủ thể trong tương lai từ các chỉ báo trong hiện tại. Cơ sở cho việc dự báo vỡ nợ là việc phân tích mối quan hệ giữa vỡ nợ doanh nghiệp với các chỉ số tài chính được thể hiện trên các báo cáo liên quan đến doanh nghiệp.

Lý luận này đưa ra bởi tác giả Fitzpatrick (1934) và được hoàn thiện trong các nghiên cứu sau đó như của Atlman (1968, 1983, 1993). Tổng quan các mô hình và các nghiên cứu vỡ nợ tiêu biểu Khi nghiên cứu về các mô hình cảnh báo vỡ nợ người ta thường chia ra các loại mô hình: - Các mô hình, phương pháp thống kê chứa tham số: phân tích đơn biến, phân tích phân biệt đa biến, mô hình Logit, Probit, phân tích sống sót,. - Các mô hình phi tham số: mạng nơron nhân tạo, học máy, cây quyết định, mô hình nhận dạng đặc điểm, thuật toán di truyền,.1: Mô tả các mô hình thường được sử dụng trong nghiên cứu cảnh báo vỡ nợ. Dự báo vỡ nợ Mô hình thống kê Các mô hình phi tham số UDA LA, PA MDA Mạng Cây Phân tích Thuật toán Máy hỗ Nơ ron quyết đặc điểm di truyền trợ véc tơ định Hình 1.1: Các mô hình chủ yếu trong nghiên cứu cảnh báo vỡ nợ Nguồn: Tổng hợp của tác giả từ các tài liệu tham khảo Trong đó: UDA- phân tích phân biệt đơn biến; MDA- phân tích phân biệt đa biến; LA- mô hình Logit; PA- mô hình Probit.

8 Luận án tiến sĩ Kinh tế a) Nhóm mô hình thống kê: phân tích đơn biến, phân tích phân biệt đa biến, mô hình Logit, Probit. Nghiên cứu sử dụng phân tích phân biệt đơn biến: Nội dung chính của phân tích đơn biến trong nghiên cứu cảnh báo vỡ nợ là xem xét các nhân tố đơn lẻ và so sánh các nhân tố giữa hai nhóm công ty vỡ nợ và nhóm công ty không vỡ nợ, nếu các nhân tố tài chính cho thấy các dấu hiệu khác nhau giữa hai nhóm vỡ nợ và không vỡ nợ thì chúng được sử dụng như các biến dự báo. Vụ nghiên cứu chính sách và thương mại Mỹ (1930) công bố tập san các kết quả nghiên cứu trong cuốn ‘ Một phân tích, kiểm tra các công ty công nghiệp vỡ nợ ’. Nghiên cứu đã phân tích 24 nhân tố của 29 công ty để xác định những tính chất chung của nhóm công ty bị vỡ nợ.

Trung bình của các nhân tố được xác định dựa trên số liệu các nhân tố của 29 công ty. Các nhân tố của mỗi công ty được so sánh với trung bình của các nhân tố tương ứng để chỉ ra tính chất hoặc xu hướng của công ty. Các nghiên cứu tìm ra 8 nhân tố để xem xét như các chỉ báo tốt về tình trạng suy yếu của một công ty.