Bảo vệ quyền con người bằng chế định nhỏ về miễn chấp hành hình phạt theo luật hình sự việt nam trên cơ sở thực tiễn áp dụng tại tỉnh hà giang giai đoạn 2018 2022

Nghiên cứu về bảo vệ quyền con người qua miễn chấp hành hình phạt theo luật hình sự Việt Nam, thực tiễn tại Hà Giang 2018-2022. Luận văn chuyên sâu luật hình sự.

• Tác giả: Trương Huy Huân
• Người hướng dẫn: Gs.tskh Lê Văn Cảm
• Trường học: Trường Đại học Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Bảo vệ quyền con người bằng chế định nhỏ về miễn chấp hành hình phạt theo luật hình sự Việt Nam (Trên cơ sở thực tiễn áp dụng tại tỉnh Hà Giang giai đoạn 2018 - 2022)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Miễn Chấp Hành Hình Phạt Góc Nhìn Mới Nhất

Quyền con người và việc bảo đảm các quyền này đang là mối quan tâm hàng đầu của cộng đồng quốc tế và mỗi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Việc bảo đảm quyền con người thể hiện quan điểm chung của các Nhà nước hiện đại về xây dựng và phát triển, lấy con người và quyền con người làm trung tâm. Cần chú ý đặc biệt đến những nhóm dễ gặp rủi ro, trong đó có người bị kết án theo luật hình sự. Ở Việt Nam, các quyền con người từ lâu đã được ghi nhận trong cương lĩnh chính trị, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, và được thể chế hóa trong pháp luật của Nhà nước. Luật Hình Sự Việt Nam thể hiện tính nhân đạo, khoan hồng thông qua các chế định hình sự, nhưng việc tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người còn chưa được quan tâm đúng mức. Hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn chồng chéo và thiếu các văn bản hướng dẫn.

1.1. Khái Niệm Quyền Con Người và Tầm Quan Trọng

Quyền con người là những quyền cơ bản, vốn có của mỗi cá nhân từ khi sinh ra, không phân biệt chủng tộc, giới tính, tôn giáo, hay địa vị xã hội. Các quyền này bao gồm quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc, quyền bình đẳng trước pháp luật, và nhiều quyền khác. Việc bảo vệ quyền con người là trách nhiệm của Nhà nước và toàn xã hội, đảm bảo mọi người được hưởng các quyền này một cách đầy đủ và công bằng. Theo GS.TSKH Lê Văn Cảm, việc bảo vệ quyền con người không chỉ là một yêu cầu pháp lý mà còn là một yếu tố quan trọng để xây dựng một xã hội văn minh và phát triển bền vững.

1.2. Chế Định Miễn Chấp Hành Hình Phạt Bản Chất Nhân Đạo

Chế định Miễn Chấp Hành Hình Phạt thể hiện bản chất nhân đạo của pháp luật hình sự Việt Nam. Đây là một cơ chế pháp lý cho phép một người đã bị kết án hình sự không phải chịu hình phạt đã tuyên, hoặc được miễn một phần hình phạt. Chế định này được áp dụng trong những trường hợp đặc biệt, khi có những yếu tố khách quan hoặc chủ quan làm cho việc thi hành hình phạt trở nên không còn phù hợp hoặc không còn cần thiết. Các yếu tố này có thể bao gồm tình trạng sức khỏe yếu kém, tuổi già, hoặc sự ăn năn hối cải sâu sắc của người phạm tội. Việc áp dụng chế định này thể hiện sự khoan hồng của Nhà nước đối với những người đã phạm tội, đồng thời tạo điều kiện cho họ tái hòa nhập cộng đồng.

II. Nghiên Cứu Hà Giang 2018 2022 Thực Trạng Vướng Mắc

Nghiên cứu tại Hà Giang giai đoạn 2018-2022 cho thấy thực tiễn áp dụng chế định miễn chấp hành hình phạt còn nhiều bất cập. Số liệu thống kê về các trường hợp được miễn chấp hành hình phạt còn hạn chế, và việc áp dụng pháp luật còn chưa thống nhất. Các Tòa án tại Hà Giang còn gặp khó khăn trong việc xác định các điều kiện để được miễn chấp hành hình phạt, đặc biệt là trong các trường hợp liên quan đến người dân tộc thiểu số hoặc người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Điều này dẫn đến sự thiếu công bằng và ảnh hưởng đến quyền của người phạm tội. Ngoài ra, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về chế định này còn chưa được quan tâm đúng mức.

2.1. Thống Kê Số Vụ Miễn Chấp Hành Hình Phạt Tại Hà Giang

Số liệu thống kê cho thấy số vụ áp dụng miễn chấp hành hình phạt theo Điều 62 - Bộ Luật Hình Sự Việt Nam năm 2015 tại Tòa án nhân dân tỉnh Hà Giang giai đoạn 2018 - 2022 còn hạn chế. Điều này có thể do nhiều nguyên nhân, bao gồm nhận thức của người dân về chế định này còn thấp, hoặc do các cơ quan chức năng còn e ngại trong việc áp dụng chế định này. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để tìm hiểu rõ nguyên nhân của tình trạng này, và đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả áp dụng chế định miễn chấp hành hình phạt tại Hà Giang.

2.2. Tồn Tại và Hạn Chế Trong Thực Tiễn Áp Dụng

Thực tiễn áp dụng miễn chấp hành hình phạt tại Hà Giang còn gặp nhiều tồn tại và hạn chế. Một số vấn đề nổi bật bao gồm việc xác định các điều kiện để được miễn chấp hành hình phạt, việc đánh giá mức độ ăn năn hối cải của người phạm tội, và việc đảm bảo sự công bằng trong việc áp dụng chế định này. Bên cạnh đó, còn có sự thiếu thống nhất trong việc áp dụng các quy định của pháp luật liên quan đến miễn chấp hành hình phạt, dẫn đến sự bất bình đẳng giữa các đối tượng khác nhau.

III. Bảo Vệ Quyền Con Người Chế Định Nhỏ Thực Tiễn

Chế định Miễn Chấp Hành Hình Phạt đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự. Chế định này không chỉ thể hiện sự khoan hồng của Nhà nước, mà còn đảm bảo rằng những người phạm tội được đối xử một cách nhân đạo và công bằng. Việc áp dụng chế định này cần phải tuân thủ các nguyên tắc pháp luật, và phải đảm bảo rằng quyền của người phạm tội được tôn trọng và bảo vệ. Theo Điều 62 Bộ Luật Hình Sự Việt Nam, việc miễn chấp hành hình phạt phải dựa trên cơ sở xem xét toàn diện các yếu tố liên quan đến hành vi phạm tội và nhân thân của người phạm tội.

3.1. Các Yếu Tố Cần Xem Xét Khi Miễn Chấp Hành Hình Phạt

Khi xem xét việc miễn chấp hành hình phạt, các cơ quan chức năng cần phải xem xét một loạt các yếu tố, bao gồm tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhân thân của người phạm tội, hoàn cảnh gia đình, tình trạng sức khỏe, và mức độ ăn năn hối cải. Việc đánh giá các yếu tố này phải được thực hiện một cách khách quan và toàn diện, đảm bảo rằng quyết định miễn chấp hành hình phạt là phù hợp và công bằng.

3.2. Đảm Bảo Quyền Của Người Phạm Tội Trong Quá Trình Xét Xử

Trong quá trình xét xử và ra quyết định về việc miễn chấp hành hình phạt, quyền của người phạm tội phải được đảm bảo. Người phạm tội có quyền được bào chữa, có quyền được trình bày các chứng cứ và lý lẽ của mình, và có quyền được kháng cáo quyết định của Tòa án. Việc đảm bảo các quyền này là vô cùng quan trọng để đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong quá trình xét xử.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Miễn Chấp Hành Hình Phạt Hợp Lý

Để hoàn thiện chế định miễn chấp hành hình phạt và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người, cần có những giải pháp đồng bộ về mặt lập pháp, hành pháp và tư pháp. Cần sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật để đảm bảo tính rõ ràng, minh bạch và thống nhất. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để nâng cao nhận thức của người dân và các cơ quan chức năng. Cần nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của các cán bộ tư pháp để đảm bảo việc áp dụng pháp luật được chính xác và công bằng. Cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm.

4.1. Sửa Đổi Bổ Sung Quy Định Pháp Luật Về Miễn Chấp Hành

Các quy định pháp luật về miễn chấp hành hình phạt cần được sửa đổi, bổ sung để đảm bảo tính rõ ràng, minh bạch và thống nhất. Cần quy định cụ thể các điều kiện để được miễn chấp hành hình phạt, các yếu tố cần xem xét, và quy trình thủ tục áp dụng. Cần loại bỏ những quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn, hoặc không còn phù hợp với thực tiễn.

4.2. Nâng Cao Nhận Thức Pháp Luật Cho Người Dân và Cán Bộ

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về miễn chấp hành hình phạt cần được tăng cường để nâng cao nhận thức của người dân và các cơ quan chức năng. Cần tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo, và các hoạt động truyền thông khác để giúp người dân hiểu rõ về chế định này, và biết cách bảo vệ quyền lợi của mình. Cần nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho các cán bộ tư pháp để đảm bảo việc áp dụng pháp luật được chính xác và công bằng.

V. Chính Sách Hình Sự Nhân Đạo Tương Lai Miễn Chấp Hành

Chế định miễn chấp hành hình phạt có vai trò quan trọng trong chính sách hình sự nhân đạo của Việt Nam. Việc áp dụng chế định này không chỉ thể hiện sự khoan hồng của Nhà nước đối với những người phạm tội, mà còn tạo điều kiện cho họ tái hòa nhập cộng đồng và trở thành những công dân có ích cho xã hội. Để chế định này phát huy hiệu quả hơn nữa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội và cộng đồng trong việc hỗ trợ người phạm tội tái hòa nhập cộng đồng, đồng thời tăng cường công tác phòng ngừa tội phạm, đảm bảo an ninh trật tự xã hội.

5.1. Tạo Điều Kiện Tái Hòa Nhập Cộng Đồng Cho Người Phạm Tội

Việc tạo điều kiện tái hòa nhập cộng đồng cho người phạm tội là một yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả của chế định miễn chấp hành hình phạt. Cần có các chương trình hỗ trợ về việc làm, nhà ở, và các dịch vụ xã hội khác để giúp người phạm tội ổn định cuộc sống và tránh tái phạm. Cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội và cộng đồng trong việc thực hiện các chương trình này.

5.2. Phòng Ngừa Tái Phạm và Đảm Bảo An Ninh Trật Tự

Bên cạnh việc hỗ trợ người phạm tội tái hòa nhập cộng đồng, cần tăng cường công tác phòng ngừa tái phạm và đảm bảo an ninh trật tự xã hội. Cần có các biện pháp để ngăn chặn những người đã được miễn chấp hành hình phạt tái phạm tội, đồng thời đảm bảo rằng những người này không gây nguy hiểm cho cộng đồng. Cần tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát, và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về việc bảo vệ các quyền con người bằng chế định nhỏ về miễn chấp hành hình phạt theo luật hình sự Việt Nam. Chương 2: Nội dung bảo vệ quyền con người bằng chế định nhỏ về miễn chấp hành hình phạt theo Bộ luật hình sự Việt Nam năm 2015 và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Hà Giang, giai đoạn 2018 - 2022. Chương 3: Định hướng, giải pháp tiếp tục hoàn thiện chế định nhỏ về miễn chấp hành hình phạt trong pháp luật hình sự Việt Nam nhằm tăng cường bảo vệ các quyền con người. 11 Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VIỆC BẢO VỆ CÁC QUYỀN CON NGƢỜI BẰNG CHẾ ĐỊNH NHỎ VỀ MIỄN CHẤP HÀNH HÌNH PHẠT THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1.

Khái niệm và các đặc điểm cơ bản của quyền con ngƣời 1. Khái niệm quyền con người Về quyền con người, trong số các quan niệm, có hai quan niệm chủ yếu và khác nhau trong lịch sử nhân loại phải kể đến đó là [42, tr.39- 41]: Mỗi con người là một thực thể tự nhiên, vì thế, quyền con người cũng là quyền tự nhiên, là quyền bẩm sinh và là quyền vốn có. Đây là quan niệm thứ nhất. Trong khi đó, quan niệm thứ hai cho rằng con người là thực thể xã hội, vì thế nó cũng mang tính xã hội, và nó phải phụ thuộc vào chế độ kinh tế, chính trị và xã hội.

Như vậy, theo quan niệm thứ nhất, các quyền này gắn với cá nhân, được khẳng định và ghi nhận ngay từ khi sinh ra và không phụ thuộc vào luật pháp. Quan niệm này làm nổi bật lên giá trị nhân đạo đó là bảo vệ con người trước quyền lực. Đây là biểu hiện tích cực trong nhận thức về quyền con người. Tuy nhiên, điểm hạn chế đó là quyền con người được tuyệt đối hóa, quyền cá nhân được đề cao trong mối quan hệ với cộng đồng xã hội.

Do vậy coi quyền con người là tự nhiên sẽ là phiến diện, là chưa đầy đủ. Trong khi đó, quan niệm thứ hai thể hiện mặt tích cực ở chỗ coi quyền con người có tính lịch sử. Quan niệm này đặt con người trong tổng hòa các mối quan hệ xã hội. Tuy nhiên, quan niệm này lại phủ nhận hoàn toàn quyền tự nhiên của con người.

Coi quyền con người hoàn toàn phụ thuộc và do Nhà nước định đoạt, đó là mặt tiêu cực của quan điểm này. Quan niệm biện chứng của Học thuyết Mác - Lênin đã khẳng định con 12 người vừa là sản phẩm tự nhiên, vừa là sản phẩm của xã hội đã khắc phục được tính phiến diện trong nhận thức về con người và quyền con người ở các quan niệm nêu trên. Về bản chất, quyền con người bao hàm cả hai mặt tự nhiên và xã hội bởi lẽ mặt xã hội có trong cái tự nhiên, mặt tự nhiên có trong cái xã hội của con người. Vì thế, cho phép, ngay từ khi sinh ra, vì lý do đơn giản là con người - tất cả thành viên của cộng đồng nhân loại, không phân biệt giới tính, chủng tộc, tôn giáo, địa vị xã hội.

Đây là nội dung quan trọng của quyền con người. “Nhân quyền” chính là “quyền con người” [65, tr. Định nghĩa này được Liên hợp quốc (đặc biệt là Văn phòng Cao ủy về quyền con người (Office of High Commissioner for Human Rights - OHCHR) phát triển với những nội dung gồm [81, tr.1]: đảm bảo pháp lý toàn cầu (Universal legal guarantees), nhằm bảo vệ các cá nhân/các nhóm chống lại những Actions (hành động) hoặc Omissons (sự bỏ mặc) làm tổn hại đến nhân phẩm, những Entitlements (được phép) và Fundamental freedoms (tự do cơ bản) của con người. Tuyên ngôn 1948 về nhân quyền, Liên hợp quốc đã khẳng định, tại mục Lời nói đầu, bảo vệ các quyền con người phải bằng pháp luật là điều cốt yếu [59, tr.

Hiến chương Liên hợp quốc tiếp tục khẳng định giá trị quyền con người với nội dung về quyền bình đẳng, cho mọi thành viên trong gia đình, nhân loại, không ai có thể xâm phạm. Và chúng được thực hiện trên cơ sở không phân biệt chủng tộc, tôn giáo, ngôn ngữ hay giới tính. Có thể thấy rằng, Tuyên ngôn 1948 về quyền con người là Văn kiện pháp lý quốc tế quan trọng. Văn kiện này đã xác lập các tiêu chuẩn quốc tế cho việc thúc đẩy và bảo vệ quyền con người trên toàn thế giới và tại Việt Nam.

Trên cơ sở thừa nhận đó, việc cam kết đảm bảo thực hiện quyền con người tại quốc gia mình được các quốc gia cam kết triển khai thực hiện. 13 Ở nước ta, các quan điểm, định hướng về quyền con người, quyền công dân được Đảng ta đúc rút từ lịch sử, tổng kết từ truyền thống văn hóa và dân tộc. Những quan điểm đó được xây dựng trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, được vun đắp bởi tư tưởng Hồ Chí Minh. Những nhận thức chung của cộng đồng quốc tế, thực tiễn và những yêu cầu đặt ra trong xây dựng Nhà nước pháp quyền, hội nhập quốc tế, đề cao quyền làm chủ của nhân dân được thể hiện trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng.

Văn kiện này tiếp tục được khẳng định với nhiều điểm mới, phù hợp với bối cảnh mới của tình hình trong nước và quốc tế. Trên cơ sở vận dụng, phát triển sáng tạo Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đại hội XIII của Đảng nhất quán quan điểm, định hướng tiếp cận vấn đề quyền con người gắn với quyền dân tộc tự quyết đã được thể hiện trong các Văn kiện qua các kỳ Đại hội của Đảng trước đây, đặc biệt là trong Chỉ thị số 44-CT/TW ngày 20/7/2010 của Ban Bí thư về công tác nhân quyền, bao gồm: (i) Mục tiêu hướng tới là bảo đảm ngày càng tốt hơn các quyền cơ bản của nhân dân. (ii) quyền con người là quyền nằm trong phạm vi chủ quyền quốc gia, và gắn với quyền dân tộc cơ bản. (iii) mục tiêu, bản chất, động lực của chế độ xã hội chủ nghĩa chính là quyền con người; (iv) vì quyền con người mà chúng ta chủ động, tích cực hợp tác đồng thời sẵn sàng đối thoại, đồng thời chúng ta kiên quyết đấu tranh trong quan hệ quốc tế [1, tr.4] “Chiến lược tư pháp, cải cách tư pháp” gắn với “Chiến lược xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam đến năm 2030, đinh hướng đến năm 2045”, cụ thể trong việc “Tiếp tục đổi mới tổ chức, nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động và uy tín của Tòa án nhân dân, Viện kiêm sát nhân dân, Cơ quan điều tra, Cơ quan thi hành án và các cơ quan, tổ chức tham gia vào quá trình tố tụng tư pháp; giải quyết kịp thời, đúng pháp luật các loại tranh chấp, khiếu kiện theo luật định; phòng ngừa 14 và đấu tranh có hiệu quả với hoạt động của tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật” theo tinh thần của Đại hội Đảng XIII đã được nghiên cứu, ban hành [29, tr.

177-178] Trên cơ sở đó, các văn bản pháp luật về bảo vệ quyền con người Việt Nam tiếp tục được hoàn thiện từng bước, song song với đó là “chăm lo cho con người, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mọi người” [29, tr. Đặc biệt, cùng với các quy định của Hiến pháp Việt Nam năm 2013, vấn đề tôn trọng, bảo vệ quyền con người ngày càng được khẳng định, thay vì lồng ghép các nội dung về quyền con người vào quyền công dân như các bản Hiến pháp trước đây. Chương II quy định rõ về “Quyền con người, Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân” được thiết kế riêng trong Hiến pháp Việt Nam 2013, đã thể hiện sự quan tâm đối với vấn đề quan trọng này của Đảng, Nhà nước ta. Quyền con người là một phạm trù lịch sử - cụ thể nên nó luôn đi cùng với sự phát triển của nhân loại, đặc biệt trong những năm gần đây vấn đề bảo vệ quyền con người luôn là vấn đề nóng được cả thế giới quan tâm.

Nhiều nhà khoa học trong nước như: GS.TSKH Lê Văn Cảm, GS.TS Trần Ngọc Đường, PGS.TS Nguyễn Văn Động, TS. Trần Quang Tiệp, PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí có những quan điểm về bảo vệ quyền con người như sau: Khái niệm quyền con người: Là một phạm trù lịch sử - cụ thể là giá trị xã hội cao quý nhất được thừa nhận chung của nền văn minh nhân loại và là đặc trưng tự nhiên vốn có cần được tôn trọng và không thể bị tước đoạt của bất kỳ cá nhân con người nào sinh ra trên trái đất, đồng thời phải được bảo vệ bằng pháp luật bởi các quốc gia - Thành viên Liên hợp quốc, cũng như bởi cộng đồng quốc tế [20, tr.TSKH Lê Văn Cảm.TS Trần Ngọc Đường tiếp cận quan niệm nhân quyền trên cơ sở: 15 Khẳng định cơ sở tự nhiên và giá trị nhân loại của quyền con người, đồng thời cũng thừa nhận thuộc tính xã hội - chính trị và lịch sử cụ thể của quyền con người thuộc một quốc gia, một dân tộc [33, tr. Trong khi đó, một số quan điểm về quyền con người được đưa ra bởi PGS.TS Nguyễn Văn Động [32, tr.52-53] bao gồm nhu sau: được thừa nhận chung bởi toàn thế giới, gắn bó chặt chẽ với sự tồn tại và phát triển của mỗi cá nhân, mỗi quốc gia, mỗi dân tộc và cả cộng đồng quốc tế; tạo thành một hệ thống thống nhất, tác động lẫn nhau, phụ thuộc vào nhau. “Quyền con người” do TS.

Trần Quang Tiệp định nghĩa là “những đặc lợi vốn có tự nhiên mà chỉ con người mới được huởng trong những điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội nhất định” [49, tr. Trong khi đó, quyền con người theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí thì quyền con người nói chung và trong lĩnh vực tư pháp hình sự nói riêng được ghi nhận trong các văn bản pháp luật, là tiền đề để quyền con người được bảo đảm thực thi trong đời sống. Các quy định của luật hình sự, tố tụng hình sự, thi hành án hình sự đó cho phép Nhà nước trao cho con người những phương tiện cần thiết để bảo vệ các quyền của mình và những cách thức nhằm thiết lập các cơ chế để giải quyết, đảm bảo các quyền của các chủ thể [23, tr. Như vậy, vấn đề trung tâm đã và đang được quan tâm đó là bảo vệ các quyền con người.

Điều này có ý nghĩa thời đại vì tính lịch sử, tính thời sự quốc tế. Điều này còn có ý nghĩa hơn bởi đó là các mục tiêu cơ bản trong cuộc đấu tranh của các dân tộc và là mối quan tâm thường xuyên của nhân loại tiến bộ, trên toàn trái đất [18, tr.