Chương 1: Tổng quan tài liệu liên quan đến đề tài Chương 2: Lý luận về vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với việc hoạch định chính sách tôn giáo ở Việt Nam hiện nay Chương 3: Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với việc hoạch định chính sách tôn giáo ở nước ta hiện nay và những vấn đề đặt ra Chương 4: Quan điểm, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với việc hoạch định chính sách tôn giáo ở nước ta hiện nay luan an 10 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO VÀ HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH TÔN GIÁO Khi bàn về chính sách tôn giáo, chúng ta không thể bỏ qua các công trình nghiên cứu về chính sách công, bởi thực chất chính sách tôn giáo là chính sách công, vì thế nên bản chất, quy trình xây dựng chính sách. chính sách tôn giáo tuân thủ theo quy định chính sách công. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về quá trình hoạch định chính sách công dưới những khía cạnh khác nhau.
Vấn đề chính sách đã được đề cập đến từ rất lâu trong các công trình nghiên cứu của các học giả trên thế giới nhưng nghiên cứu chính sách với vai trò là một khoa học hoàn chỉnh thì mãi đến giữa thế kỷ XIX mới thực sự bắt đầu "khi mà khoa học chính trị đã có sự chuyển trọng tâm nghiên cứu từ triết học chính trị sang nghiên cứu thể chế, chuẩn mực hành vi ứng xử của chính phủ trong việc lựa chọn nội dung hoạt động để thỏa mãn nhu cầu đời sống của cộng đồng". Tuy ra đời muộn nhưng khoa học chính sách là một lĩnh vực nghiên cứu giữ vị trí quan trọng đối với sự phát triển của các quốc gia. Trên thế giới thì vậy, còn ở Việt Nam thì nghiên cứu về chính sách công thực sự là một điều mới mẻ, đến cuối những năm 1990 nó mới xuất hiện những công trình nghiên cứu đầu tiên về chính sách công. Dưới ảnh hưởng nhà kinh tế học người Anh J.
Keynes, khi cho rằng nhà nước cần phải can thiệp vào thị trường nhằm tránh sự sụp đổ của nền kinh tế tự do, thì vai trò của nhà nước theo học thuyết Keynes tăng lên đáng kể trong hoạch định các chính sách điều tiết kinh tế. Thậm chí các đảng dân chủ xã hội Tây, Bắc Âu còn coi học thuyết Keynes là nền tảng tư tưởng trong các chính sách kinh tế và xã hội. Và về sau là P. Samuelson, với đề xuất nguyên luan an 11 lý "hai bàn tay", nhấn mạnh đến sự kết hợp giữa bàn tay nhà nước và bàn tay thị trường trong việc giải quyết các vấn đề xã hội.
Để giải quyết vấn đề này cần phải có hệ thống công cụ phân tích, đánh giá, lựa chọn, đây là tiền đề quan trọng cho sự phát triển của khoa học chính sách công hiện đại. Đã có nhiều công trình nghiên cứu, trình bày những học thuyết, quan điểm, cách tiếp cận khác nhau về chính sách công như các trào lưu: Lý thuyết hành chính là quá trình ra quyết định của H. Simon; Lý thuyết chính sách là sự cụ thể hóa các quyết định hành chính, có thể kể đến J. Dewey với tác phẩm Logic, Lý luận của cuộc thẩm vấn (Logic, Theory of Inquiry - 1938), H.
Laswell với Khoa học chính sách (The Policy Sicences- 1951), hay F. Morstein Marx với Chức năng xã hội của chính sách công (The Social Function of Public Administration -1946); R. Dahl với Ai thống trị (Who governs- 1961).; lý thuyết hệ thống của D. Trong các tác phẩm như: Hệ thống chính trị (The Political System -1971), Hệ thống phân tích đời sống chính trị (A System Analysis of Political Life -1965), Khung khổ cho phân tích chính trị (A Framework for Political Analysis -1965).
Trường phái Lựa chọn công cộng (Public Choice Theory), xuất hiện vào những năm 60 của thế kỷ XX, do nhà kinh tế học người Mỹ J. Buchanan chịu ảnh hưởng bởi quan điểm về "mô hình trao đổi tự nguyện của" Wicksell, ông coi diễn biến chính trị như một phương tiện hợp tác để đạt được những lợi ích có đi có lại. Ông cũng cho rằng kết quả của quá trình chính sách phụ thuộc vào chính những nguyên tắc của chính sách, nên kết quả có thể đoán định trước được theo quy luật nhân - quả. Trên đây là một số trào lưu, lý thuyết công trình nghiên cứu chủ yếu.
Phần lớn những công trình nghiên cứu kể trên ở các góc nhìn nhận, đánh giá toàn diện, hay từng mặt, mức độ sâu hay nông, về cơ bản đã phác hoạ được bức tranh toàn cảnh với những đường nét đậm nhạt khác nhau về những vấn luan an 12 đề lý luận và thực tiễn liên quan đến quá trình chính sách. Các công trình này cung cấp khuôn khổ lý thuyết về chính sách công nói chung, hoạch định chính sách công nói riêng. Tuy nhiên, qua khảo sát các công trình này không xây dựng khung khổ lý thuyết cho chính sách tôn giáo. Mặt khác, quá trình chính sách công ở Việt Nam nói chung và chính sách tôn giáo ở Việt Nam nói riêng là những quá trình mang tính đặc thù, cần có cách tiếp cận thích hợp.
Vì vậy, vấn đề nghiên cứu vẫn đang còn những khía cạnh cần phải tiếp tục trao đổi và giải quyết. Ở Việt Nam vấn đề nghiên cứu về hoạch định chính sách mới được đề cập đến trong những năm gần đây, có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như: - Tài liệu hội thảo Nghiên cứu chính sách công do Viện Khoa học chính trị tổ chức [166]. Tại hội thảo này các tác giả đã trình bày những vấn đề cơ bản về khoa học chính sách và đánh giá quá trình hoạch định, thực hiện chính sách công ở Việt Nam trên một số lĩnh vực cơ bản. - Giáo trình Hoạch định và phân tích chính sách công của Học viện Hành chính [72].
Giáo trình đã đề cập đến các vấn đề như: Nhận thức về chính sách công; hoạch định chính sách công (chỉ ra các bước, phương pháp, tiêu chí đánh giá, nguồn lực.); tổ chức thực thi chính sách công; phân tích chính sách công (các phương pháp, tiêu chí, nội dung). - Tác giả Văn Tất Thu, trong bài ''Bản chất, vai trò của chính sách công'' đăng trên Tạp chí Tổ chức nhà nước điện tử, đăng ngày 27/01/2017 cho rằng: "Chính sách công được hoạch định bởi đảng chính trị nhưng do chính phủ xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện. Bản chất của chính sách công là công cụ để nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, thực hiện các hoạt động liên quan đến công dân và can thiệp vào hành vi xã hội trong quá trình phát triển thiệp vào mọi hành vi xã hội trong quá trình phát triển" [143]. - Tác giả Tạ Ngọc Hải, trong bài ''Chính sách công - Tiếp cận từ khoa học tổ chức nhà nước'' đăng trên Website của Viện Khoa học Tổ chức nhà nước đã trích dẫn ý kiến của tác giả Lê Chi Mai cho rằng "Cho đến nay trên luan an 13 thế giới, cuộc tranh luận về định nghĩa chính sách công vẫn là một chủ đề sôi động và khó đạt được sự nhất trí rộng rãi, tuy vậy theo bà chính sách công có những đặc trưng cơ bản nhất như: Chủ thể ban hành chính sách công là nhà nước; chính sách công không chỉ là các quyết định (thể hiện trên văn bản) mà còn là những hành động, hành vi thực tiễn (thực hiện chính sách); chính sách công tập trung giải quyết những vấn đề đang đặt ra trong đời sống kinh tế - xã hội theo mục tiêu xác định; chính sách công gồm nhiều quyết định chính sách có liên quan lẫn nhau" [63].
- Tác giả Phạm Văn Phong và Nguyễn Hữu Hoàng trong bài viết về "Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với chính sách công ở nước ta hiện nay" đăng trên Tạp chí Thanh tra Việt Nam cho rằng ở Việt Nam khoa học chính sách công là ngành khoa học non trẻ, với nhiều vấn đề mới vừa có tính phổ quát vừa có những đặc thù mặc dù trên thế giới đây là vấn đề không mới. Bài viết bước đầu luận giải về vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với toàn bộ chu trình chính sách công ở nước ta hiện nay [116]. Trên đây là một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài mà nhóm tác giả đã tiếp cận. Các công trình này đã đề cập đến vấn đề nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau, ở mức độ nhất định đã hệ thống hóa những vấn đề lý thuyết cơ bản về chính sách công, đề cập đến thực trạng hoạch định chính sách công ở Việt Nam trong lĩnh vực nghiên cứu của mình.
Từ những công trình nghiên cứu từ nước ngoài, trong nước, từ những vấn đề đặt ra từ thực tiễn hoạch định chính sách công trong bối cảnh xây dựng nền kinh tế thị trường, nhà nước pháp quyền và hội nhập quốc tế. những yêu cầu mới đối với hoạch định chính sách công ở Việt Nam đang nổi lên như là một vấn đề có tính tổng hợp từ lý thuyết, thực tiễn; từ giáo dục đến thực hành. Những công trình nghiên cứu trên đây là tài liệu tham khảo quan trọng mà nhóm nghiên cứu sẽ tiếp cận trong quá trình nghiên cứu. Các nghiên cứu về chính sách công ở Việt Nam đã bước đầu phản ánh luan an 14 tính đặc thù của các chu trình chính sách ở Việt Nam, như vai trò đặc biệt của Đảng cộng sản Việt Nam, của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong các quá trình chính sách, sự khác biệt của cách yếu tố đầu vào, các kênh diễn giải thông tin.
Tuy nhiên có ít công trình chuyên sâu về chính sách tôn giáo với tư cách là một chính sách công quan trọng ở Việt Nam. Về khía cạnh tôn giáo, chính sách tôn giáo, có thể thấy rằng, việc nghiên cứu vấn đề này chủ yếu diễn ra trong thời gian 30 năm trở lại đây, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 16/10/1990 về tăng cường công tác tôn giáo trong tình hình mới; Chỉ thị số 37-CT/TW ngày 02/7/1998 của Bộ Chính trị Về công tác tôn giáo trong tình hình mới; Nghị quyết số 25 NQ/TW ngày 12/3/2003 của ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX Về công tác tôn giáo; Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo, số 18/2004/L/CTN, công bố ngày 29/6/2004; Luật tín ngưỡng, tôn giáo được Quốc hội thông qua ngày 18/11/2016.