Tài liệu: Lương lê minh tổ chức và hoạt động của cơ quan pctn tại tq và vn

Tài liệu nghiên cứu Lương lê minh tổ chức và hoạt động của cơ quan pctn tại tq và vn, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Tác giả: Lương Lê Minh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Quân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Luật
• Chuyên ngành: Quản trị nhà nước và phòng, chống tham nhũng
• Đề tài: Tổ chức và Hoạt động của Cơ quan Phòng, Chống Tham nhũng tại Trung Quốc và Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan Lương Lê Minh luận án về cơ quan PCTN tại TQ và VN

Nghiên cứu của Lương Lê Minh luận án thạc sĩ năm 2024 tập trung vào hệ thống phòng chống tham nhũng tại hai quốc gia có thể chế chính trị tương đồng. Việt Nam và Trung Quốc đều là các quốc gia xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản. Tham nhũng được xác định là nguy cơ đe dọa sự tồn vong của chế độ. Do đó, việc xây dựng một cơ quan chuyên trách PCTN đủ mạnh là yêu cầu cấp thiết. Bài viết phân tích sâu sắc cấu trúc tổ chức và phương thức vận hành của các thiết chế này. Nội dung dựa trên việc đối chiếu pháp luật và thực tiễn chính trị tại mỗi nước. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát quyền lực trong hệ thống nhất nguyên. Đây là cơ sở lý luận quan trọng để hoàn thiện mô hình tại Việt Nam.

1.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu cơ quan PCTN hiện nay

Trong bối cảnh hội nhập, tham nhũng trở nên tinh vi và mang tính xuyên quốc gia. Cả Trung Quốc và Việt Nam đều đối mặt với thách thức về tha hóa quyền lực. Lương Lê Minh luận án chỉ rõ rằng quyền lực tuyệt đối không kiểm soát dẫn đến hủ bại. Bài học từ sự sụp đổ của Liên Xô là minh chứng rõ nhất. Việc nghiên cứu mô hình cơ quan chuyên trách PCTN giúp tìm ra lời giải cho bài toán kiểm soát nội bộ. Đây không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là vấn đề sống còn của Đảng cầm quyền.

1.2. Mục tiêu đối chiếu pháp luật giữa hai quốc gia xã hội chủ nghĩa

Việc đối chiếu pháp luật nhằm làm rõ sự tương đồng và khác biệt trong cách tiếp cận. Trung Quốc đã thực hiện cải cách mạnh mẽ với mô hình tập trung. Việt Nam đang từng bước hoàn thiện Ban Chỉ đạo và các đơn vị chuyên trách. Nghiên cứu hướng tới việc rút ra bài học kinh nghiệm thực tiễn. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả giám sát quyền lực nhà nước. Điều này đảm bảo sự minh bạch và liêm chính trong bộ máy công vụ.

II. Bí quyết kiểm soát quyền lực trong thể chế chính trị TQ và VN

Sự tha hóa quyền lực là nguyên nhân gốc rễ của mọi hành vi tham nhũng. Trong thể chế chính trị nhất nguyên, Đảng lãnh đạo toàn diện cả Nhà nước và xã hội. Điều này đặt ra yêu cầu cao về cơ chế tự kiểm soát và giám sát lẫn nhau. Kiểm soát quyền lực hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp giữa kỷ luật Đảng và pháp luật Nhà nước. Cả hai nước đều coi đạo đức cách mạng là nền tảng để ngăn chặn lòng tham. Tuy nhiên, các giải pháp kỹ thuật và thiết chế vẫn đóng vai trò quyết định. Việc thiết lập các cơ quan chuyên trách PCTN có thẩm quyền đặc biệt là một bước đi đột phá. Những cơ quan này cần có sự độc lập nhất định để thực thi nhiệm vụ.

2.1. Phân tích nguyên nhân sâu xa dẫn đến tình trạng tham nhũng

Theo quan điểm của Đảng Cộng sản, tham nhũng bắt nguồn từ chủ nghĩa cá nhân. Sự suy thoái về tư tưởng chính trị và đạo đức lối sống tạo điều kiện cho sai phạm. Lương Lê Minh luận án dẫn chứng rằng tham nhũng là "con đẻ" của sự thiếu tu dưỡng. Bên cạnh đó, các kẽ hở trong quản lý kinh tế cũng là nguyên nhân khách quan. Sự thiếu minh bạch trong cải cách hành chính làm gia tăng chi phí không chính thức. Kiểm soát tốt các yếu tố này sẽ giúp phòng ngừa tham nhũng từ sớm, từ xa.

2.2. Vai trò của giám sát quyền lực nhà nước đối với sự tồn vong chế độ

Tham nhũng làm xói mòn lòng tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước. Giám sát quyền lực nhà nước là nhiệm vụ thường xuyên và liên tục. Nếu không kiểm soát được quyền lực, bộ máy sẽ bị lũng đoạn bởi các nhóm lợi ích. Tại Trung Quốc, tư tưởng "nhốt quyền lực vào lồng cơ chế" của Tập Cận Bình rất nổi tiếng. Tại Việt Nam, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khẳng định PCTN là cuộc chiến không khoan nhượng. Việc thực hiện tốt chức năng giám sát giúp bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa bền vững.

III. Cách vận hành Ủy ban Giám sát Quốc gia Trung Quốc hiệu quả nhất

Trung Quốc đã tạo ra một bước ngoặt lớn khi thành lập Ủy ban Giám sát Quốc gia Trung Quốc. Đây là cơ quan giám sát tối cao, thực hiện mô hình hợp thự biện công với Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương. Sự kết hợp này giúp nhất thể hóa sức mạnh kiểm tra Đảng và giám sát Nhà nước. Cơ quan này có thẩm quyền điều tra tất cả những người nắm giữ quyền lực công. Mô hình này giúp loại bỏ tình trạng chồng chéo giữa các cơ quan tư pháp và hành chính. Ủy ban Giám sát Quốc gia Trung Quốc hoạt động độc lập với Chính phủ nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đây là một mô hình PCTN tập trung điển hình trên thế giới.

3.1. Cấu trúc tổ chức của mô hình PCTN tập trung tại Trung Quốc

Ủy ban Giám sát được tổ chức từ cấp Trung ương đến địa phương. Cơ quan này không thuộc nhánh hành pháp hay cơ quan tư pháp thông thường. Nó là một nhánh quyền lực thứ tư chuyên trách về giám sát. Việc thành lập này đòi hỏi sửa đổi Hiến pháp nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa năm 2018. Sự nhất thể hóa với Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương tạo ra cơ chế "một đội ngũ, hai bảng tên". Điều này giúp huy động tối đa nguồn lực và thông tin cho công tác đấu tranh tham nhũng.

3.2. Thẩm quyền đặc biệt của cơ quan giám sát trong thực thi nhiệm vụ

Cơ quan giám sát Trung Quốc có quyền áp dụng 12 biện pháp điều tra đặc thù. Trong đó, biện pháp "lưu trí" (tạm giữ để điều tra) thay thế cho hình thức "lưỡng quy" trước đây. Thẩm quyền này bao trùm lên toàn bộ công chức, viên chức và người quản lý doanh nghiệp nhà nước. Việc thực thi pháp luật dựa trên Luật Giám sát năm 2018. Cơ quan này không chỉ xử lý hành vi phạm tội mà còn chấn chỉnh các vi phạm đạo đức công vụ. Kết quả cho thấy tỷ lệ phát hiện tham nhũng tăng vọt sau khi mô hình này vận hành.

IV. Phương pháp tổ chức Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN tại Việt Nam

Tại Việt Nam, mô hình tổ chức có sự khác biệt nhất định so với Trung Quốc. Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN, tiêu cực do Tổng Bí thư đứng đầu giữ vai trò chỉ đạo hạt nhân. Đây là cơ quan phối hợp liên ngành, không trực tiếp thực hiện điều tra nhưng có quyền lực điều phối rất lớn. Hệ thống các cơ quan chuyên trách PCTN được tổ chức tại Thanh tra Chính phủ, Bộ Công an và VKSNDTC. Việt Nam chú trọng vào việc hoàn thiện luật phòng chống tham nhũng để tạo hành lang pháp lý. Mô hình của Việt Nam mang tính phân tán nhưng có sự thống nhất chỉ đạo từ Đảng. Ngành nội chính Đảng đóng vai trò tham mưu đắc lực cho Ban Chỉ đạo.

4.1. Chức năng nhiệm vụ của Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN tiêu cực

Ban Chỉ đạo có nhiệm vụ đôn đốc, kiểm tra việc xử lý các vụ đại án tham nhũng. Cơ quan này giúp tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình tố tụng. Sự ra đời của Ban Chỉ đạo cấp tỉnh vào năm 2022 đã giúp khắc phục tình trạng "trên nóng dưới lạnh". Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN không thay thế các cơ quan chức năng nhưng tạo ra áp lực chính trị để thực thi pháp luật. Điều này giúp các cơ quan tư pháp hoạt động quyết liệt hơn, không có vùng cấm trong xử lý vi phạm.

4.2. Vai trò của Thanh tra Chính phủ và các cơ quan tư pháp liên quan

Thanh tra Chính phủ là cơ quan nòng cốt trong việc phòng ngừa và phát hiện tham nhũng hành chính. Cục Phòng, chống tham nhũng thuộc cơ quan này chịu trách nhiệm kiểm soát tài sản, thu nhập. Trong khi đó, các đơn vị điều tra thuộc Bộ Công an và VKSNDTC thực hiện xử lý hình sự. Sự phối hợp giữa thanh tra và cơ quan tư pháp là yếu tố then chốt. Việc chuyển giao hồ sơ từ thanh tra sang điều tra được thực hiện chặt chẽ hơn. Điều này đảm bảo mọi hành vi tham nhũng đều bị xử lý nghiêm minh theo pháp luật.

V. Đối chiếu pháp luật và kết quả mô hình PCTN tập trung hiện nay

Khi thực hiện đối chiếu pháp luật, có thể thấy cả hai nước đều nhấn mạnh tính nghiêm minh của kỷ luật Đảng. Trung Quốc lựa chọn mô hình tập trung hóa cao độ vào một cơ quan duy nhất. Việt Nam duy trì mô hình đa cơ quan dưới sự điều phối của Ban Chỉ đạo. Kết quả thực tiễn cho thấy cả hai mô hình đều đem lại những chuyển biến tích cực. Chỉ số nhận thức tham nhũng (CPI) của cả hai quốc gia đều có sự cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, mô hình của Trung Quốc có lợi thế về tốc độ và sự thống nhất trong hành động. Mô hình của Việt Nam đảm bảo sự kiểm soát chéo giữa các cơ quan nhà nước. Sự lựa chọn mô hình phụ thuộc vào đặc điểm lịch sử và chính trị riêng biệt.

5.1. So sánh hiệu quả phát hiện và xử lý tham nhũng tại hai nước

Trung Quốc đã xử lý hàng triệu cán bộ, bao gồm cả các quan chức cấp cao "hổ" và "ruồi". Việc nhất thể hóa giúp Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương tiếp cận hồ sơ nhanh chóng. Tại Việt Nam, công tác PCTN cũng đạt được những kết quả đột phá với nhiều vụ đại án như Việt Á, Chuyến bay giải cứu. Lương Lê Minh luận án chỉ ra rằng hiệu quả xử lý tài sản tham nhũng tại Việt Nam đang dần được nâng cao. Cả hai nước đều đang siết chặt kỷ cương, không để xảy ra tình trạng hạ cánh an toàn. Sự quyết liệt này đã tạo ra sức răn đe mạnh mẽ trong toàn xã hội.

5.2. Bài học kinh nghiệm về kiểm soát tài sản và thu nhập công chức

Kiểm soát tài sản là chìa khóa để phát hiện tham nhũng. Trung Quốc yêu cầu cán bộ kê khai trung thực và thực hiện kiểm tra xác suất nghiêm ngặt. Việt Nam đã đưa quy định về kiểm soát tài sản vào luật phòng chống tham nhũng năm 2018. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và cải cách hành chính giúp minh bạch hóa thu nhập. Tuy nhiên, việc thu hồi tài sản tẩu tán ra nước ngoài vẫn là thách thức chung. Bài học quý giá là phải kết hợp giữa minh bạch hóa thông tin và chế tài xử lý nghiêm khắc đối với việc kê khai không trung thực.

VI. Tương lai ngành nội chính và cải cách hành chính trong PCTN

Tương lai của công tác PCTN tại Việt Nam gắn liền với việc kiện toàn ngành nội chính. Việc nghiên cứu mô hình Ủy ban Giám sát Quốc gia Trung Quốc gợi mở nhiều hướng đi cho Việt Nam. Cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính để giảm thiểu cơ hội tham nhũng. Việc số hóa bộ máy nhà nước sẽ giúp việc giám sát quyền lực nhà nước trở nên dễ dàng hơn. Đồng thời, cần tăng cường sự độc lập và nguồn lực cho các cơ quan chuyên trách PCTN. Xây dựng văn hóa liêm chính trong xã hội là giải pháp căn cơ, lâu dài. Cuộc chiến chống tham nhũng sẽ còn tiếp diễn với những yêu cầu ngày càng cao về tính chuyên nghiệp và minh bạch.

6.1. Định hướng hoàn thiện mô hình cơ quan chuyên trách PCTN Việt Nam

Việt Nam có thể cân nhắc việc tăng cường thẩm quyền cho Ban Nội chính Trung ương. Việc thành lập một cơ quan giám sát độc lập tương tự Trung Quốc cần được nghiên cứu kỹ lưỡng. Tuy nhiên, mọi thay đổi phải phù hợp với Hiến pháp và hệ thống chính trị hiện hành. Cần chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ có bản lĩnh và tinh thông nghiệp vụ. Việc bảo vệ người tố giác tham nhũng cũng cần được luật hóa mạnh mẽ hơn. Một cơ quan chuyên trách PCTN mạnh phải đi đôi với cơ chế giải trình minh bạch trước nhân dân.

6.2. Ứng dụng công nghệ số trong phòng ngừa và giám sát tham nhũng

Chính phủ điện tử là công cụ hữu hiệu để ngăn chặn tham nhũng vặt. Việc thanh toán không dùng tiền mặt giúp kiểm soát dòng tiền và tài sản. Các cơ sở dữ liệu quốc gia về cán bộ, công chức cần được liên thông với cơ quan thuế và ngân hàng. Đây là nền tảng để thực hiện giám sát quyền lực nhà nước bằng dữ liệu lớn. Công nghệ giúp loại bỏ sự can thiệp chủ quan của con người trong các thủ tục hành chính. Trong tương lai, trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ phát hiện các dấu hiệu bất thường trong giao dịch công. Đây là hướng đi tất yếu để xây dựng một nhà nước liêm chính, kiến tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận và pháp lý về cơ quan phòng, chống tham nhũng Chương 2. So sánh mô hình tổ chức và hoạt động của cơ quan phòng, chống tham nhũng tại Trung Quốc và Việt Nam Chương 3. Một số bài học kinh nghiệm và định hướng hoàn thiện mô hình tổ chức cơ quan phòng, chống tham nhũng tại Việt Nam.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ CƠ QUAN PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG 1. Tham nhũng và hậu quả của tham nhũng đối với quản trị quốc gia 1. Khái niệm tham nhũng Tham nhũng là một vấn đề không mới, nhưng cũng chưa bao giờ hết nóng bỏng với mọi quốc gia trên thế giới. Tham nhũng là mối đe dọa chưa bao giờ cũ với mọi nhà nước trong mọi thời kì lịch sử.

Nếu không được phòng ngừa và ngăn chặn kịp thời, tham nhũng có thể thủ tiêu các thành quả tăng trưởng, làm suy yếu quốc gia, thậm chí đe dọa đến sự tồn vong của chế độ. Về mặt từ nguyên, thuật ngữ “corruption” (tham nhũng) trong tiếng Anh và các từ ngữ tương tự trong ngôn ngữ nhiều nước châu Âu đều xuất phát từ từ “corrumpere” trong tiếng Latin, trong đó tiền tố cor- là “hoàn toàn” và hậu tố - rumpere là “phá hủy”; “corruption” trong tiếng Anh cũng đồng nghĩa với sự thối nát, hủ bại. Trong tiếng Trung, thuật ngữ để chỉ hành vi tham nhũng lại là “hủ bại” (腐 敗), ví dụ giai đoạn 2007-2018 ở Trung Quốc đã tồn tại một cơ quan phòng ngừa tham nhũng mang tên Cục Dự phòng hủ bại quốc gia (国家预防腐败局) thuộc Quốc vụ viện, hay chiến dịch chống tham nhũng do Tổng Bí thư - Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát động còn thường được gọi là “Tập Cận Bình phản hủ” (习近平 反腐). Như vậy, tương tự từ “corruption” trong tiếng Anh, từ “hủ bại” trong tiếng Trung vừa có nghĩa hẹp chỉ hiện tượng tham nhũng, vừa có nghĩa rộng chỉ sự hư hỏng, thối nát (của một cá nhân, một tập thể).

Trong khi đó, ở Việt Nam hiện nay lại sử dụng khái niệm “tham nhũng”. Đây không phải là một khái niệm mới, nhưng chỉ mới được sử dụng chính thức trong hệ thống chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam kể từ văn kiện Đại hội VI (năm 1986), còn trước đó thường sử dụng thuật ngữ “tham ô” [34]. Văn bản pháp luật đầu tiên của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam sử dụng thuật ngữ “tham nhũng” là Quyết định 240/HĐBT ngày 26/6/1990 của Hội đồng Bộ trưởng (Chính phủ) về đấu tranh chống tham nhũng. Theo chiết tự Hán - Việt, từ “tham nhũng” (貪冗) được ghép từ hai chữ “tham” (貪) có nghĩa là ham muốn tiền bạc, vật chất, và chữ “nhũng” 8 (冗) có nghĩa là nhũng nhiễu, phiền phức; ghép hai chữ lại, có thể hiểu tham nhũng là sự nhũng nhiễu, hạch sách của các quan chức nhà nước để mưu lợi bất chính.

Những phân tích về ngôn ngữ kể trên đại diện cho hai cách tiếp cận với tham nhũng: Một mặt, đó là sự nhũng nhiễu, hạch sách để thỏa mãn sự tham lam vật chất của các quan chức (“Một ngày lạ thói sai nha / Làm cho khốc hại chẳng qua vì tiền” - Truyện Kiều, Nguyễn Du). Mặt khác, tham nhũng dẫn đến là sự thối nát, hủ bại của hệ thống công chức và bộ máy nhà nước. Có nhiều quan điểm khác nhau định nghĩa khái niệm tham nhũng, và mặt khác cũng rất khó đưa ra một định nghĩa cụ thể về tham nhũng, vì đây là một khái niệm động, biến thiên liên tục theo thời gian, thay đổi tùy theo điều kiện kinh tế, xã hội, hoàn cảnh lịch sử, chính trị, văn hóa của mỗi quốc gia. Mặc dù vậy, kể từ cuối thập niên 1990, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đã quan tâm nghiên cứu về chống tham nhũng như một phần của các nỗ lực chống tham nhũng ở qui mô quốc tế [49, tr.168]; trong quá trình này, nhiều nhà nghiên cứu cũng cố gắng đưa ra những định nghĩa về tham nhũng.

Nghiên cứu “Giúp các quốc gia chống tham nhũng - Vai trò của Ngân hàng Thế giới” do Ngân hàng Thế giới (World Bank - WB) xuất bản năm 1997 định nghĩa tham nhũng là “hành vi lạm dụng công quyền để thu lợi ích riêng” (the abuse of public office for private gain) [58, tr. Tổ chức Minh bạch Quốc tế (nổi tiếng với Bộ chỉ số nhận thức tham nhũng CPI - Corruption Perceptions Index) lại coi tham nhũng là “hành vi lạm dụng chức vụ, quyền hạn được giao để phục vụ cho lợi ích riêng” (the abuse of entrusted power for private gain) [52]. Có thể thấy những định nghĩa kể trên là rất khái quát, chủ yếu nhấn mạnh hai yếu tố cốt lõi cấu thành tham nhũng, đó là (i) sự cố ý làm trái/lạm dụng quyền lực (misuse/abuse of power) và (ii) sự thu lợi riêng (to gain private benefit), lợi ích riêng này không chỉ dành cho cá nhân người thực hiện hành vi tham nhũng, mà còn có thể cho những người thân thích của người đó. Là một nỗ lực chống tham nhũng ở qui mô toàn cầu trong thế kỷ XXI, Công ước của Liên hợp quốc về chống tham nhũng (United Nations Convention Against Corruption - UNCAC) cũng lựa chọn cách tiếp cận miêu tả (descriptive approach), không đưa ra định nghĩa về tham nhũng, mà chỉ liệt kê những hành vi được coi là tham nhũng và không coi đó là tất cả.

Điều này trước hết xuất phát từ bản chất của 9 tham nhũng là một khái niệm động (fluid and evolving concept), luôn thay đổi theo thời gian. Quan niệm về tham nhũng của mỗi khu vực, mỗi quốc gia, mỗi nền văn hóa, mỗi thời kì lịch sử, v.v… rất khác nhau. Nếu như cố gắng ấn định một định nghĩa về tham nhũng quá cụ thể, UNCAC sẽ rất khó thu hút được nhiều quốc gia tham gia, và bản thân định nghĩa đó - dù được nghiên cứu kĩ lưỡng, chi tiết đến đâu - cũng sẽ khó đứng vững trước những biến đổi của thời đại. Vì vậy, cách định nghĩa mở của UNCAC giúp hài hòa những khác biệt trong cách tiếp cận về tham nhũng, trên cơ sở đó thu hút sự tham gia rộng rãi nhất của các quốc gia, và tạo không gian cho những phát triển của lí luận và nhận thức về tham nhũng.

Cách tiếp cận này đã có kết quả trên thực tế: Tính đến tháng 10/2023, UNCAC đã có 190 thành viên (trong đó 185 quốc gia và vùng lãnh thổ là thành viên Liên hợp quốc) [57] - một con số rất ấn tượng cho thấy mức độ bao phủ rộng khắp toàn cầu của Công ước này. Dưới góc độ pháp luật quốc gia, Trung Quốc không đưa ra khái niệm pháp định về hành vi tham nhũng. Tuy nhiên, giới luật gia nước này không phải không có những nỗ lực để ghi nhận khái niệm tham nhũng một cách chính thức trong luật. Hưởng ứng chiến dịch chống tham nhũng do Tổng bí thư - Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát động, năm 2014, Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Nhân đại (tương đương HĐND của Việt Nam) Thành phố Nam Kinh Trần Triệu Thạch từng có kiến nghị Nhân đại (tương đương Quốc hội của Việt Nam) Trung Quốc giao cho Bộ Giám sát chủ trì, phối hợp cùng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (VKSNDTC), Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an và các cơ quan hữu quan khác, mời các chuyên gia, học giả trong lĩnh vực pháp luật nghiên cứu kĩ lưỡng, đối chiếu với các quy định pháp luật có liên quan trong và ngoài nước, trên cơ sở tổng kết các bài học kinh nghiệm về PCTN trong quá khứ, nghiên cứu các chính sách, pháp luật có liên quan về PCTN, nâng tầm các chính sách PCTN đã chín muồi phù hợp với ý chí quốc gia, tiến tới soạn thảo dự án “Phản hủ bại pháp” (反腐败法), tức Luật PCTN của nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa [59].

Trên cơ sở đó, hai luật gia Trung Quốc là giáo sư Hồ Tinh Đẩu và luật sư Đồng Anh Quý đã đề xuất dự thảo luật, trong đó điều 2 của dự thảo luật đưa ra định nghĩa về “hủ bại” (tham nhũng) như sau: Hủ bại (được nhắc đến trong luật này) là hành vi 10 vi phạm hoặc làm trái nhiệm vụ của cơ quan công quyền và công chức; trong quá trình thi hành công vụ, tư dụng hoặc lạm dụng quyền lực công được giao, gây tổn hại đến tính liêm khiết của công vụ, xâm hại đến trật tự quản lý công cộng, làm biến chất quyền lực nhà nước, gây tổn hại cho lợi ích cá nhân, tập thể và lợi ích quốc gia. Tuy nhiên, quan điểm này chỉ mới dừng lại ở một đề xuất của một số luật gia Trung Quốc, chưa trở thành qui định pháp luật. Trong khi đó, Khoản 1, Điều 3 Luật PCTN 2018 của Việt Nam đã trung thành với quan điểm của UNCAC khi đưa ra định nghĩa chung rất khái quát: “Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi”; đồng thời Điều 2 Luật PCTN 2018 cũng liệt kê 12 dạng hành vi tham nhũng trong khu vực nhà nước và 03 dạng hành vi tham nhũng trong khu vực ngoài nhà nước. Từ những phân tích ở trên, luận văn đề xuất một định nghĩa khái quát như sau: Tham nhũng là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao để thực hiện hành vi trái pháp luật nhằm đạt được lợi ích không chính đáng, xâm phạm đến lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, nhà nước, và toàn xã hội.

Hiện tượng tham nhũng có một số đặc điểm nổi bật: Thứ nhất, tham nhũng gắn liền với quyền lực, cụ thể là với chức vụ, quyền hạn được giao. Nếu như các quan niệm cũ trước đây cho rằng tham nhũng gắn với các quan chức nhà nước mang quyền lực công, thì hiện nay các hành vi tham nhũng trong khu vực tư cũng đã được nhận diện và ghi nhận trong các qui định pháp luật quốc gia và quốc tế. Thứ hai, tham nhũng là hành vi trái pháp luật, có bản chất là sự lạm dụng, sự làm trái chức vụ, quyền hạn được giao. Hiển nhiên, nếu như chức vụ, quyền hạn được sử dụng đúng mục đích, tuân thủ các qui định của pháp luật, thì sẽ không có hành vi tham nhũng.

Thứ ba, tham nhũng có mục đích vụ lợi. Lợi ích thu được từ hành vi tham nhũng có thể là vật chất như tiền bạc, nhà đất, tài sản, hoặc cũng có thể là dạng lợi ích khác. Đối tượng thụ hưởng lợi ích bất chính từ tham nhũng có thể chính là người có hành vi tham nhũng, hoặc những người thân thích của người có hành vi tham nhũng. Thứ tư, tham nhũng gây ra thiệt hại cho một số đối tượng, cho nhà nước và/hoặc cho cả xã hội.