Chương 1: Cơ sở lý luận về đầu tư trực tiếp nước ngoài và ngành dịch vụ Logistics. Chương 2: Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào ngành dịch vụ Logistic của Việt Nam Chương 3: Giải pháp nhằm thu hút đầu tư nước ngoài vào dịch vụ Logistics tại Việt Nam 3 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI VÀ NGÀNH DỊCH VỤ LOGISTIC 1. Ngành dịch vụ logistics 1. Khái niệm Logistics là một ngành quan trọng nằm trong chuỗi hoạt động thương mại của mỗi quốc gia, đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế.
Trên Thế giới, Logistics đã xuất hiện từ rất lâu trước đây liên quan đến quân sự khi phải giao nhận vũ khí và lương thực. Đến những năm 1950, Logistics mới có khái niệm liên quan đến kinh doanh do nhu cầu cung cấp, vận chuyển hàng hóa trên thế giới tăng cao và cần có những chuyên gia trong ngành này. Logistics là dịch vụ trung gian cung cấp dịch vụ cho cả người bán và người mua, vận chuyển hàng hóa từ nơi giao đưa đến nơi nhận. Từ trước đến nay, có rất nhiều khái niệm về Logistics nhưng chưa có một cái nào có thể định nghĩa đầy đủ và đúng nhất.
Khái niệm về Logistics được đưa ra tùy theo góc độ của tổ chức nghiên cứu. Đây là một vài khái niệm về Logistics: Liên Hợp Quốc đưa ra định nghĩa Logistics như sau: “Logistics là hoạt động quản lý quá trình lưu chuyển nguyên vật liệu qua các khâu lưu kho, sản xuất ra sản phẩm cho tới tay người tiêu dùng theo yêu cầu của khách hàng.” Hội đồng quản trị logistics Hoa Kỳ-1988 định nghĩa như sau: “Logistics là quá trình liên kế hoạch, thực hiện và kiểm soát hiệu quả, tiết kiệm chi phí của dòng lưu chuyển và lưu trữ nguyên vật liệu, hàng tồn, thành phẩm và các thông tin liên quan từ điểm xuất xứ đến điểm tiêu thụ, nhằm mục đích thỏa mãn những yêu cầu của khách hàng.” Ủy ban Quản lý logistics của Hoa Kỳ đưa ra định nghĩa là: “Logistics là quá trình lập kế hoạch, chọn phương án tối ưu để thực hiện việc quản lý, kiểm soát việc di chuyển và bảo quản có hiệu quả về chi phí và ngắn nhất về thời gian đối với nguyên vật liệu, bán 4 thành phẩm và thành phẩm, cũng như các thông tin tương ứng từ giai đoạn tiền sản xuất cho đến khi hàng hóa đến tay người tiêu dùng cuối cùng để đáp ứng yêu cầu của khách hàng.” Theo điều 233 của Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 có định nghĩa về dịch vụ Logistics như sau: “Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công đoạn bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hạng hoặc các dịch vụ khác có liên quan tới hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao”. Phân loại theo hình thức Logistics bên thứ nhất (1PL – First party logistics): công ty hoặc cá nhân tự mình tổ chức và thực hiện các hoạt động Logistics để đáp ứng nhu cầu của bản thân. Logistics bên thứ 2 (2PL – Second party logistics): là những nhà cung cấp vận chuyển dựa trên tài sản và bao gồm như vận chuyển từ một khu vực cụ thể của chuỗi cung ứng, sử dụng tàu cho thuê riêng và các hãng hàng không mà họ ký hợp đồng.
Chúng chủ yếu được sử dụng để vận chuyển quốc tế hàng hóa nặng và bán buôn và cho mục đích kinh doanh là tốt. Logistics bên thứ 3 (3PL – Third party logistics): nhà sản xuất thuê các hoạt động vận chuyển và logistics của mình cho các nhà cung cấp dịch vụ Logistics 3PL. Họ chịu trách nhiệm cho mọi hoạt động như Vận chuyển, Kho bãi, Đóng gói, Quản lý hàng tồn kho, Hoạt động giao nhận hàng hóa, cho đến khi đến tay người nhận. Họ đóng vai trò là cầu nối giữa nhà sản xuất và người nhận trong hoạt động chuỗi cung ứng.
Họ có thể có dịch vụ riêng hoặc thuê bên thứ ba. Logistics bên thứ 4 (4PL – Fourth party logistics): là một doanh nghiệp độc lập cung cấp giải pháp chuỗi cung ứng đầy đủ dịch vụ cho khách hàng của họ. Cùng với việc cung cấp dịch vụ này cho khách hàng của họ, các nhà cung cấp này cũng sử dụng dịch vụ nội bộ. Các nhà cung cấp này phát triển khả năng, tài nguyên và công nghệ của riêng họ 5 và ngoài ra, họ cũng làm như vậy đối với các nhà cung cấp bên thứ 3 để có thể đáp ứng nhu cầu phân phối của nhiều bên.
Logistics bên thứ 5 (5PL – Fifth party logistics): 5PL là một thuật ngữ tương đối mới trong ngành Logistics và phản ánh sự phát triển logistic đầy đủ thông qua nhiều nhà cung cấp thuê ngoài. Điều quan trọng để thành công là sự tích hợp hiệu quả của hệ thống công nghệ thông tin và máy tính để đảm bảo khả năng hiển thị và kiểm soát thời gian thực của toàn bộ chuỗi cung ứng, các nhà cung cấp dịch vụ logistics cung cấp dịch vụ trên cơ sở nền tảng là thương mại điện tử. Phân loại theo quá trình Logistics đầu vào (inbound logistics): đề cập đến các nhiệm vụ và hoạt động hậu cần nội bộ mà doanh nghiệp cần hoàn thành để hoạt động, đảm bảo sự tối ưu về vị trí, thời gian và chi phí cho quá trình sản xuất. Logistic đầu ra (outbound logistics): đề cập đến các nhiệm vụ và hoạt động liên quan đến việc chuyển sản phẩm đến người dùng cuối.
Các nhiệm vụ bao gồm lưu trữ hàng tồn kho được sản xuất, vận chuyển hàng hóa sản xuất đến điểm bán và đôi khi, vận chuyển và xử lý liên quan để có được một số sản phẩm cho người dùng cuối. Logistics ngược (reverse logistics): là quy trình lập kế hoạch, thực hiện và kiểm soát dòng nguyên liệu thô hiệu quả, tiết kiệm chi phí, hàng tồn kho trong quá trình, hàng hóa thành phẩm và thông tin liên quan từ điểm tiêu thụ đến điểm xuất xứ tái chế hoặc xử lý. Logistics là tổng hợp các hoạt động của doanh nghiệp trên 3 khía cạnh chính, đó là logistics sinh tồn, logistics hoạt động và logistics hệ thống - Logistics sinh tồn là nói tới các nhu cầu cơ bản của con người và cuộc sống, cung ứng các nhu cầu cần thiết của con người như cần những gì, khi nào, ở đâu, bao nhiêu. Logistics sinh tồn là bản chất và nền tảng của hoạt động logistics nói chung.
6 - Logistics hoạt động là một sự phát triển tiếp theo của Logistics sinh tồn và gắn liền với toàn bộ quá trình và hệ thống sản xuất các sản phẩm của doanh nghiệp. Logistics hoạt động liên quan tới quá trình nhập vào, xuất ra và lưu kho của nguyên liệu đầu vào được sử dụng trong sản xuất của doanh nghiệp, thâm nhập vào các kênh phân phối trước khi được tiêu thụ, đến tay người tiêu dùng. - Logistics hệ thống giúp ích cho việc duy trì hệ thống hoạt động. Các yếu tố của Logistics hệ thống bao gồm các máy móc thiết bị, nguồn nhân lực, công nghệ, cơ sở hạ tầng nhà xưởng, … Logistics sinh tồn, hoạt động và hệ thống có mối liên hệ chặt chẽ, tạo cơ sở hình thành hệ thống logistics hoàn chỉnh.
Logistics hỗ trợ hoạt động của các doanh nghiệp Logistics hỗ trợ toàn bộ quá trình hoạt động của doanh nghiệp, từ khâu nguyên liệu đầu vào đến khi sản phẩm xuất kho và đến tay người tiêu dùng. Một doanh nghiệp có thể sử dụng bất cứ yếu tố nào trong ngành dịch vụ Logistics hoặc sử dụng tất cả các yếu tố Logistics phụ thuộc vào yêu cầu của ngành nghề mà doanh nghiệp kinh doanh. Logistics còn hỗ trợ hoạt động của doanh nghiệp thông qua vận chuyển và lưu trữ nguyên vật liệu đầu vào của doanh nghiệp và tiêu thu sản phẩm trong doanh nghiệp. Logistics là sự phát triển hoàn chỉnh của dịch vụ vận tải giao nhận, vận tải giao nhận ở trong logistics.
Cùng với quá trình phát triển, Logistics đã làm đa dạng hóa khái niệm vận tải giao nhận truyền thống. Vận tải giao nhận truyền thống ban đầu chỉ là được sự ủy quyền từ khách hàng thực hiện các khâu riêng lẻ như thuê tài, chuẩn bị hàng, đóng gói hàng,… Cho đến ngày nay, Logistics đã phát triển để hình thành dịch vụ cung cấp toàn bộ quá trình từ kho đến kho. Nguời cung cấp dịch vụ truyền thống chỉ đóng vai trò như một đại lý, đến nay thì nó như một chủ thể độc lập trong hoạt động vận tải giao nhận với khách hàng, chịu trách nhiệm với nghiệp vụ của bản thân. Ngày nay, người giao nhận đã trở thành người cung cấp dịch vụ Logistics, quản lý cả một chuỗi hệ thống từ giao nhận đến vận tải, cung ứng nguyên vật liệu, cho thuê kho, bảo quản hàng hóa trong khi và phân phối hàng đi đến nơi nhận.
Logistics là sự phát triển hoàn thiện dịch vụ vận tải đa phương thức Từ trước đây rất lâu, hàng hóa muốn được xuất khẩu sang nước khác phải trải qua rất nhiều phương tiện vận tải khác nhau rất mất thời gian mà số lượng hàng hóa còn ít, do đó rủi ro xảy đến trong quá trình vận chuyển rất cao. Người gửi hàng phải ký nhiều loại hợp đồng theo số lượng phương tiện vận tải đã sử dụng, vì vậy quy trình thủ tục khá nhiều và mất thời gian. Cho đến những năm 60-70 của thế kỷ XX, ngành vận tải đã nổ ra cách mạng container đảm bảo độ an toàn và sự tin cậy trong vận chuyển hàng hóa, là tiền đề và cơ sở cho sự ra đời và phát triển vận tải đa phương thức. Khi vận tải đa phương thức ra đời, doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu chỉ phải ký một hợp đồng duy nhất thay thế cho rất nhiều hợp đồng trước đây với doanh nghiệp kinh doanh vận tải đa phương thức (MTO-Multimodal Transport Operator).
MTO sẽ chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện toàn bộ việc vận chuyển hàng hóa từ khi nhận hàng cho tới khi giao hàng bằng một chứng từ vận tải duy nhất. Là công cụ liên kết các hoạt động trong chuỗi giá trị toàn cầu (GVC-Global Value Chain) như cung cấp, sản xuất, lưu thông phân phối, mở rộng thị trường cho các hoạt động kinh tế. Khi thị trường toàn cầu ngày càng phát triển cùng với các tiến bộ khoa học kỹ thuật, đặc biệt là việc mở cửa thị trường ở các nước đang và chậm phát triển, Logistics được coi như một công cụ liên kết các lĩnh vực khác nhau của chiến lược kinh doanh.