Luận văn thực trạng viêm loét giác mạc do nấm và một số yếu tố liên quan ở người bệnh nội trú tại bệnh viện mắt thái bình năm 2022

Tài liệu nghiên cứu Luận văn thực trạng viêm loét giác mạc do nấm và một số yếu tố liên quan ở người bệnh nội trú tại, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Phạm Ngọc Bích
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thu Hương
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Kỹ Thuật Xét Nghiệm Y Học
• Đề tài: Thực Trạng Viêm Loét Giác Mạc Do Nấm Tại Bệnh Viện Mắt Thái Bình Năm 2022
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Sơ lược giải phẫu, sinh lý của giác mạc
• 1.1.1. Giải phẫu của giác mạc
• 1.1.2. Chức năng của giác mạc
• 1.2. Bệnh viêm loét giác mạc do nấm
• 1.2.1. Nguyên nhân nấm gây bệnh VLGM
• 1.2.2. Chẩn đoán lâm sàng
• 1.2.3. Chẩn đoán cận lâm sàng
• 1.3. Thực trạng viêm loét giác mạc do nấm
• 1.3.1. Thực trạng viêm loét giác mạc do nấm tại Việt Nam
• 1.4. Yếu tố nguy cơ gây VLGM do nấm
• 1.4.1. Yếu tố cá nhân
• 1.4.2. Yếu tố về các tổn thương tại mắt
• 1.4.3. Yếu tố về thói quen dùng thuốc và vệ sinh mắt
• 1.5. Giới thiệu Bệnh viện Mắt Thái Bình
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Các biến số nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.8. Vấn đề đạo đức của nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm nhóm đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Mô tả tình trạng viêm loét giác mạc do nấm
• 3.2.1. Tỷ lệ người bệnh viêm loét giác mạc do nấm
• 3.2.2. Tỷ lệ nhiễm VLGM do nấm phân bố theo huyện, thành phố
• 3.2.3. Các đặc điểm tổn thương của VLGM do nấm
• 3.2.4. Thời gian điều trị nội trú tại bệnh viện
• 3.3. Một số yếu tố liên quan đến viêm loét giác mạc do nấm
• 3.3.1. Nhóm yếu tố cá nhân của người bệnh VLGM do nấm
• 3.3.2. Nhóm yếu tố các tổn thương tại mắt
• 3.3.3. Nhóm yếu tố thói quen khi điều trị bệnh
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Tình trạng viêm loét giác mạc do nấm
• 4.1.1. Tỷ lệ người bệnh viêm loét giác mạc do nấm
• 4.1.2. Kết quả nhuộm soi và nuôi cấy
• 4.1.3. Tổn thương viêm loét giác mạc do vi nấm
• 4.2. Một số yếu tố liên quan đến viêm loét giác mạc do nấm
• 4.3. Hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: BẢNG BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 3: QUY TRÌNH XÉT NGHIỆM

Tóm tắt

I. Tổng quan về Viêm loét giác mạc do nấm năm 2022 ở Thái Bình

Viêm loét giác mạc (VLGM) là một bệnh lý nhãn khoa nghiêm trọng, có thể dẫn đến suy giảm thị lực vĩnh viễn, thậm chí mù lòa. Trong đó, viêm loét giác mạc do nấm chiếm tỷ lệ đáng kể, đặc biệt ở các nước đang phát triển và khu vực nông nghiệp. Nghiên cứu này tập trung vào thực trạng VLGM do nấm tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2022, nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình bệnh, từ đó đề xuất các giải pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn. Theo một nghiên cứu, tỷ lệ VLGM do nấm có thể chiếm tới 50,8% tổng số ca VLGM nội trú tại một số bệnh viện ở Việt Nam. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc nghiên cứu sâu hơn về bệnh lý này. Bệnh VLGM do nấm có thể để lại hậu quả nghiêm trọng, gây mờ đục giác mạc, giảm thị lực và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Do đó, việc chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời là vô cùng quan trọng.

1.1. Định nghĩa và tác động của Viêm loét giác mạc

Viêm loét giác mạc do nấm là tình trạng nhiễm trùng giác mạc do các loại nấm gây ra, dẫn đến tổn thương và loét trên bề mặt giác mạc. Bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, bao gồm giảm thị lực, sẹo giác mạc, thủng giác mạc, và thậm chí mù lòa. Theo một nghiên cứu, VLGM do nấm có thể gây ra các biến chứng nặng như thủng giác mạc, viêm mủ nội nhãn, teo nhãn, ảnh hưởng thị lực và chất lượng cuộc sống nghiêm trọng.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu tại Bệnh viện Mắt Thái Bình

Nghiên cứu về thực trạng VLGM do nấm tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2022 có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá tình hình bệnh tại địa phương, xác định các yếu tố nguy cơ, và từ đó đề xuất các biện pháp phòng ngừa và điều trị phù hợp. Nghiên cứu này là cơ sở để xây dựng các chương trình tầm soát và điều trị hiệu quả, giúp giảm thiểu gánh nặng bệnh tật cho cộng đồng.

II. Thách thức trong chẩn đoán Viêm loét giác mạc do nấm năm 2022

Chẩn đoán VLGM do nấm có thể gặp nhiều khó khăn do triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu và sự đa dạng của các tác nhân gây bệnh. Các phương pháp chẩn đoán truyền thống như soi tươi và nuôi cấy nấm có thể mất nhiều thời gian và độ nhạy không cao. Việc chậm trễ trong chẩn đoán có thể dẫn đến điều trị muộn, làm tăng nguy cơ biến chứng và giảm hiệu quả điều trị. Ngoài ra, sự kháng thuốc của một số chủng nấm cũng là một thách thức lớn trong điều trị viêm loét giác mạc do nấm. Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm nấm.

2.1. Khó khăn trong phân biệt với các bệnh Viêm loét giác mạc khác

Triệu chứng của VLGM do nấm có thể tương tự như VLGM do vi khuẩn, virus hoặc các nguyên nhân khác. Do đó, việc phân biệt chính xác nguyên nhân gây bệnh là rất quan trọng để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Cần thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu để xác định tác nhân gây bệnh và loại trừ các nguyên nhân khác.

2.2. Hạn chế của các phương pháp xét nghiệm truyền thống Nấm giác mạc

Các phương pháp xét nghiệm truyền thống như soi tươi và nuôi cấy nấm có thể cho kết quả âm tính giả hoặc mất nhiều thời gian để có kết quả. Điều này có thể làm chậm trễ quá trình điều trị và ảnh hưởng đến tiên lượng bệnh. Các phương pháp xét nghiệm hiện đại hơn như PCR có thể giúp chẩn đoán nhanh chóng và chính xác hơn, nhưng chi phí thường cao hơn và không phải cơ sở y tế nào cũng có sẵn.

III. Nguyên nhân Viêm loét giác mạc do nấm Phân tích tại Thái Bình

Nghiên cứu tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2022 cho thấy nhiều yếu tố có thể liên quan đến sự phát triển của VLGM do nấm. Các yếu tố này bao gồm: chấn thương mắt (đặc biệt là trong môi trường nông nghiệp), sử dụng corticoid kéo dài, bệnh lý bề mặt nhãn cầu, và suy giảm miễn dịch. Việc xác định các yếu tố nguy cơ này giúp các bác sĩ có thể đưa ra các biện pháp phòng ngừa và tư vấn phù hợp cho bệnh nhân. Theo nghiên cứu, có 126 người bệnh được chẩn đoán viêm loét giác mạc do nấm chiếm 52,5% các trường hợp viêm loét giác mạc.

3.1. Vai trò của chấn thương mắt trong Nguyên nhân viêm loét giác mạc

Chấn thương mắt, đặc biệt là chấn thương do các vật thể thực vật (cành cây, lá cây), là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu của VLGM do nấm. Các vật thể này có thể mang theo bào tử nấm và đưa chúng vào giác mạc thông qua vết thương. Do đó, cần đặc biệt cẩn trọng khi làm việc trong môi trường nông nghiệp và sử dụng các biện pháp bảo vệ mắt phù hợp.

3.2. Ảnh hưởng của việc sử dụng Corticoid tới Viêm loét giác mạc

Việc sử dụng corticoid kéo dài có thể làm suy giảm hệ miễn dịch tại chỗ của mắt, tạo điều kiện cho nấm phát triển và gây bệnh. Do đó, cần thận trọng khi sử dụng corticoid nhỏ mắt và chỉ sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ.

3.3. Mối liên hệ giữa bệnh lý bề mặt nhãn cầu và Nấm giác mạc

Các bệnh lý bề mặt nhãn cầu như khô mắt, viêm bờ mi, hoặc loạn dưỡng giác mạc có thể làm tổn thương lớp bảo vệ của giác mạc, tạo điều kiện cho nấm xâm nhập và gây bệnh. Cần điều trị triệt để các bệnh lý này để giảm nguy cơ VLGM do nấm.

IV. Phương pháp Điều trị viêm loét giác mạc do nấm hiệu quả

Điều trị VLGM do nấm đòi hỏi sự phối hợp giữa điều trị nội khoa (sử dụng thuốc kháng nấm) và điều trị ngoại khoa (phẫu thuật). Việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh, loại nấm gây bệnh, và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. Các thuốc kháng nấm thường được sử dụng bao gồm natamycin, amphotericin B, và voriconazole. Trong trường hợp bệnh nặng, có thể cần phẫu thuật ghép giác mạc.

4.1. Sử dụng thuốc Kháng nấm trong điều trị nội khoa

Các thuốc kháng nấm như natamycin, amphotericin B, và voriconazole là những lựa chọn hàng đầu trong điều trị VLGM do nấm. Việc lựa chọn thuốc kháng nấm phù hợp phụ thuộc vào loại nấm gây bệnh và độ nhạy cảm của nấm với thuốc. Cần tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ về liều lượng và thời gian sử dụng thuốc để đạt hiệu quả tốt nhất và tránh các tác dụng phụ không mong muốn.

4.2. Chỉ định và kỹ thuật Phẫu thuật ghép giác mạc trong trường hợp nặng

Phẫu thuật ghép giác mạc có thể được chỉ định trong trường hợp VLGM do nấm gây tổn thương giác mạc nghiêm trọng, không đáp ứng với điều trị nội khoa, hoặc có nguy cơ thủng giác mạc. Phẫu thuật ghép giác mạc giúp phục hồi cấu trúc và chức năng của giác mạc, cải thiện thị lực cho bệnh nhân.

4.3. Phác đồ điều trị viêm loét giác mạc hiện nay

Hiện nay, phác đồ điều trị VLGM do nấm bao gồm việc sử dụng thuốc kháng nấm, kết hợp với các biện pháp hỗ trợ như vệ sinh mắt, sử dụng nước mắt nhân tạo, và kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Cần theo dõi sát sao tình trạng bệnh và điều chỉnh phác đồ điều trị khi cần thiết để đảm bảo hiệu quả tốt nhất.

V. Kết quả nghiên cứu Viêm loét giác mạc ở Bệnh viện mắt Thái Bình

Nghiên cứu tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2022 đã thu thập dữ liệu từ 240 bệnh nhân được chẩn đoán viêm loét giác mạc. Kết quả cho thấy có 126 bệnh nhân (52.5%) bị VLGM do nấm. Các yếu tố nguy cơ chính được xác định bao gồm chấn thương nông nghiệp và tiền sử sử dụng corticoid. Tỷ lệ nhiễm Nấm Fusarium gặp nhiều nhất 43,3%. Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng quan trọng để xây dựng các chương trình phòng ngừa và điều trị VLGM do nấm hiệu quả hơn tại địa phương.

5.1. Tỷ lệ mắc Viêm loét giác mạc do nấm trong tổng số ca VLGM

Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ VLGM do nấm chiếm hơn một nửa tổng số ca VLGM tại Bệnh viện Mắt Thái Bình, cho thấy đây là một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng tại địa phương.

5.2. Tác nhân gây bệnh Nấm giác mạc phổ biến được phân lập

Nghiên cứu đã xác định các tác nhân gây bệnh nấm phổ biến tại Thái Bình, giúp các bác sĩ có thể lựa chọn thuốc kháng nấm phù hợp và nâng cao hiệu quả điều trị. Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ Nấm Fusarium gặp nhiều nhất 43,3%

5.3. Liên hệ giữa Viêm loét giác mạc với yếu tố nông nghiệp

Nghiên cứu đã xác nhận mối liên hệ giữa VLGM do nấm và chấn thương nông nghiệp, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuyên truyền và giáo dục người dân về các biện pháp phòng ngừa chấn thương mắt trong quá trình lao động.

VI. Phòng ngừa Viêm loét giác mạc do nấm Giải pháp năm 2022

Phòng ngừa VLGM do nấm bao gồm các biện pháp giảm thiểu nguy cơ chấn thương mắt, hạn chế sử dụng corticoid không cần thiết, điều trị triệt để các bệnh lý bề mặt nhãn cầu, và tăng cường vệ sinh mắt. Đặc biệt, cần chú trọng giáo dục người dân về các biện pháp phòng ngừa VLGM do nấm, đặc biệt là những người làm việc trong môi trường nông nghiệp. Nghiên cứu khuyến nghị ngay khi có các biểu hiện nghi ngờ về bệnh VLGM, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế để điều trị, không tự ý chữa.

6.1. Các biện pháp Vệ sinh mắt để giảm nguy cơ nhiễm nấm

Vệ sinh mắt đúng cách, bao gồm rửa tay thường xuyên, tránh dụi mắt, và sử dụng kính bảo hộ khi làm việc trong môi trường bụi bẩn, có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm nấm và VLGM.

6.2. Giáo dục cộng đồng về phòng ngừa Viêm loét giác mạc

Tuyên truyền và giáo dục người dân về các yếu tố nguy cơ và biện pháp phòng ngừa VLGM do nấm là rất quan trọng để giảm tỷ lệ mắc bệnh trong cộng đồng. Cần tập trung vào những đối tượng có nguy cơ cao, như người làm việc trong môi trường nông nghiệp và người sử dụng kính áp tròng.

6.3. Vai trò của Bệnh viện Mắt trong công tác phòng bệnh

Bệnh viện Mắt Thái Bình cần tăng cường công tác tầm soát và phát hiện sớm VLGM do nấm, đồng thời cung cấp các dịch vụ tư vấn và điều trị chất lượng cao cho bệnh nhân. Bệnh viện Mắt Thái Bình cần trang bị và phát triển các xét nghiệm sinh học phân tử, giải phẫu bệnh, tế bào mô bệnh học và các xét nghiệm xác định các tác nhân viêm loét giác mạc khác để phát hiện nhanh và chính xác bệnh, giúp cho việc điều trị bệnh được tốt hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm loét giác mạc do nấm là một trong những bệnh lý nhãn khoa nhiễm trùng nặng nề nhất, chiếm tỷ lệ lên tới 52,5% trong tổng số 240 bệnh nhân viêm loét giác mạc điều trị nội trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình trong giai đoạn 2021 - 2022. Căn bệnh này đe dọa trực tiếp đến chức năng thị giác với nguy cơ cao dẫn đến thủng giác mạc, viêm mủ nội nhãn, teo nhãn cầu và mù lòa vĩnh viễn nếu không được chẩn đoán, xử trí kịp thời. Nghiên cứu được thực hiện với hai mục tiêu cốt lõi: mô tả thực trạng lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh viêm loét giác mạc do nấm và xác định các yếu tố liên quan đến tình trạng bệnh trên người bệnh nội trú.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 240 hồ sơ bệnh án của bệnh nhân nội trú được chẩn đoán viêm loét giác mạc tại Khoa Kết giác mạc thuộc Bệnh viện Mắt Thái Bình từ ngày 01/01/2021 đến ngày 30/06/2022. Địa bàn tỉnh Thái Bình mang đặc thù là vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng với nền kinh tế thuần nông và khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm quanh năm, tạo điều kiện thuận lợi cho các bào tử vi nấm phát triển mạnh mẽ. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình nghiên cứu cung cấp hệ thống số liệu dịch tễ học và vi sinh học chuẩn xác, chỉ ra rằng 78,6% bệnh nhân khi nhập viện đã suy giảm thị lực nghiêm trọng dưới mức đếm ngón tay 3 mét và có tới 83,3% ca nhiễm nấm bắt nguồn từ chấn thương nông nghiệp. Những bằng chứng khoa học này đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng phác đồ điều trị kháng nấm sớm, hạn chế tối đa nguy cơ suy giảm thị lực và mù lòa cho người dân tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết sinh bệnh học nhãn khoa và mô hình dịch tễ học bệnh truyền nhiễm tại các vùng nhiệt đới để phân tích cơ chế hình thành tổn thương giác mạc. Về mặt sinh bệnh học, giác mạc được cấu tạo bởi 5 lớp mô học trong suốt. Khi lớp biểu mô ngoài cùng bị tổn thương cơ học do dị vật thực vật hoặc bụi đất, các bào tử vi nấm xâm nhập sâu vào lớp nhu mô giác mạc. Tại đây, vi nấm tiết ra các enzyme protease và độc tố hoại tử mô, phá hủy cấu trúc collagen, đồng thời kích hoạt phản ứng viêm giải phóng tế bào bạch cầu đa nhân. Nếu không được ngăn chặn, tổn thương sẽ ăn sâu qua màng Descemet, xâm lấn vào tiền phòng gây mủ nội nhãn và hoại tử toàn bộ giác mạc.

Khung nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm nền tảng:

• Viêm loét giác mạc nhiễm trùng: Tình trạng hoại tử mất tổ chức biểu mô và nhu mô giác mạc do các vi sinh vật gây ra, được mã hóa theo phân loại bệnh tật quốc tế ICD-10 là H16.0.
• Vi nấm gây bệnh giác mạc: Bao gồm nấm sợi có vách ngăn như Fusarium, Aspergillus, Curvularia, Penicillium và nấm men như các loài Candida.
• Chấn thương mắt nông nghiệp: Các tổn thương cơ học tại mắt phát sinh trong quá trình gieo trồng, thu hoạch do lá lúa, hạt thóc, cành cây hoặc bụi đất bắn vào bề mặt nhãn cầu.
• Kỹ thuật xét nghiệm vi sinh nhãn khoa: Quy trình chẩn đoán bao gồm soi tươi với dung dịch natri clorid 0,9% và nuôi cấy định danh trên môi trường thạch Sabouraud bổ sung kháng sinh Chloramphenicol ủ ở nhiệt độ 25 - 30 độ C.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài áp dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang với phương pháp hồi cứu toàn bộ 240 hồ sơ bệnh án của người bệnh viêm loét giác mạc nội trú tại Khoa Kết giác mạc, Bệnh viện Mắt Thái Bình từ ngày 01/01/2021 đến ngày 30/06/2022. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được lựa chọn nhằm thu thập đầy đủ tất cả các trường hợp bệnh nhân đáp ứng tiêu chuẩn lựa chọn có thực hiện đầy đủ hai kỹ thuật xét nghiệm soi tươi và nuôi cấy vi nấm, loại bỏ hoàn toàn sai số chọn mẫu.

Dữ liệu được trích xuất từ phần mềm quản lý thông tin bệnh viện HIS và bệnh án lưu trữ trong thời gian thu thập từ ngày 01/07/2022 đến ngày 31/08/2022. Nghiên cứu sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 20 để làm sạch và phân tích thống kê. Phương pháp phân tích mô tả tần số và tỷ lệ phần trăm được dùng để khái quát hóa đặc điểm dịch tễ, lâm sàng. Phương pháp kiểm định Chi-square với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05 được lựa chọn vì tính tối ưu trong việc đánh giá mối liên quan giữa các biến số định danh như nhóm tuổi, nghề nghiệp, tiền sử chấn thương với căn nguyên gây bệnh viêm loét giác mạc do nấm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích 240 bệnh án nội trú cho thấy viêm loét giác mạc do nấm là nguyên nhân hàng đầu với 126 trường hợp, chiếm tỷ lệ 52,5%. Tỷ lệ này cao vượt trội so với các căn nguyên khác gồm vi khuẩn chiếm 29,6% với 71 ca, virus chiếm 13,8% với 33 ca, viêm loét Mooren chiếm 2,5% với 6 ca và Amip chiếm 1,7% với 4 ca. Đáng chú ý, toàn bộ 126 ca nhiễm nấm đều cho kết quả soi tươi dương tính, trong đó mức độ dương tính hai cộng chiếm tỷ lệ cao nhất là 44,4% với 56 ca, mức độ ba cộng chiếm 31,0% với 39 ca và mức độ một cộng chiếm 12,9% với 31 ca.

Về kết quả nuôi cấy định danh nấm trên 60 ca dương tính, nấm sợi Fusarium spp. là tác nhân phổ biến nhất chiếm 43,3% với 26 ca, tiếp theo là Aspergillus spp. chiếm 20,0% với 12 ca, nấm sợi không định danh chiếm 23,43% với 14 ca, Curvularia chiếm 6,67% với 4 ca, trong khi Penicillium và Cephalosporium mỗi loại chiếm 3,3% với 2 ca. Nghiên cứu không ghi nhận trường hợp nào nhiễm nấm men Candida.

Về mức độ tổn thương thực thể và thị lực, có đến 78,6% bệnh nhân tương đương 99 ca nhập viện trong tình trạng thị lực suy giảm nặng dưới mức đếm ngón tay 3 mét, chỉ có 3,2% tương ứng 4 ca duy trì thị lực trên 7/10. Hình thái tổn thương dạng viêm loét chiếm ưu thế tuyệt đối với 96,8% tương ứng 122 ca và áp xe giác mạc chiếm 3,2% với 4 ca. Về kích thước ổ loét, tổn thương từ 3 đến 6 mm chiếm đa số với 65,1% tương ứng 82 ca, tổn thương trên 6 mm chiếm 27,0% với 34 ca. Tình trạng này kéo dài thời gian nằm viện đáng kể, trong đó 60,3% tổng số ca điều trị nội trú trên 30 ngày là bệnh nhân viêm loét giác mạc do nấm.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ mắc viêm loét giác mạc do nấm tại Thái Bình đạt 52,5%, tương đương với nghiên cứu của tác giả Lê Anh Tâm tại Bệnh viện Mắt Trung ương ghi nhận 50,8% và cao hơn kết quả của tác giả Trần Ngọc Huy tại Bệnh viện Mắt Thành phố Hồ Chí Minh với 36,36%. Sự khác biệt rõ rệt xuất phát từ đặc điểm môi trường lao động khi Thái Bình có tới 60,0% đối tượng nghiên cứu là nông dân và 91,7% bệnh nhân sinh sống tại khu vực nông thôn. Việc tiếp xúc trực tiếp với các dị vật chứa bào tử nấm như lá lúa, hạt thóc, cùi ngô trong quá trình sản xuất tạo điều kiện trực tiếp cho nấm xâm nhập. Chấn thương nông nghiệp chiếm tới 83,3% trong các yếu tố nguy cơ gây loét giác mạc do nấm, với sự khác biệt có ý nghĩa thống kê sâu sắc (p < 0,001).

Sự phân bố của các chủng nấm sợi, đặc biệt là Fusarium spp. (43,3%), hoàn toàn tương thích với các báo cáo dịch tễ học nhãn khoa tại các quốc gia nhiệt đới gió mùa châu Á như Ấn Độ và Trung Quốc. Trong thực tế lâm sàng, các số liệu này có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ hình quạt thể hiện cơ cấu căn nguyên gây bệnh, biểu đồ cột so sánh mật độ phân bố bệnh nhân theo các huyện trong tỉnh (Quỳnh Phụ cao nhất với 21,4%, Vũ Thư 19,2%) và bảng ma trận đối chiếu mức độ suy giảm thị lực theo từng kích thước tổn thương giác mạc. Thời gian nằm viện kéo dài trên 30 ngày ở 38 bệnh nhân nấm (chiếm 60,3% số ca nằm viện dài ngày) khẳng định tính chất dai dẳng, đáp ứng thuốc chậm của nấm sợi trong nhu mô giác mạc.

Đề xuất và khuyến nghị

• Nâng cấp hệ thống trang thiết bị xét nghiệm chuyên sâu: Ban Giám đốc Bệnh viện Mắt Thái Bình cần đầu tư triển khai kỹ thuật sinh học phân tử Real-time PCR đa mồi và kỹ thuật nhuộm huỳnh quang Calcofluor White tại Khoa Xét nghiệm trong giai đoạn 2023 - 2024 nhằm rút ngắn thời gian chẩn đoán nấm từ 3 - 7 ngày xuống còn dưới 4 giờ, nâng độ nhạy phát hiện vi nấm lên trên 90%.
• Kiểm soát nghiêm ngặt quy chế kê đơn thuốc nhỏ mắt: Sở Y tế tỉnh Thái Bình phối hợp cùng Chi cục Quản lý Thị trường tiến hành thanh kiểm tra định kỳ 100% các nhà thuốc tư nhân trên địa bàn, xử phạt nghiêm hành vi tự ý bán thuốc nhỏ mắt chứa Corticosteroid khi không có đơn của bác sĩ nhãn khoa, phấn đấu giảm 40% tỷ lệ loét giác mạc biến chứng do lạm dụng thuốc trong vòng 2 năm tới.
• Triển khai chiến dịch truyền thông bảo hộ lao động: Hội Nông dân tỉnh Thái Bình phối hợp với Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật tỉnh tổ chức các buổi tập huấn chuyên đề vào quý 1 và quý 3 hàng năm, phát động phong trào đeo kính bảo hộ khi thu hoạch nông sản cho ít nhất 80% hội viên nông dân tại các huyện trọng điểm như Quỳnh Phụ, Vũ Thư và Thái Thụy.
• Thiết lập quy trình chuyển tuyến nhãn khoa sớm: Bệnh viện Mắt Thái Bình xây dựng và tập huấn phác đồ xử trí ban đầu chấn thương mắt cho 100% trạm y tế xã và trung tâm y tế huyện trong quý 2 năm 2023, đảm bảo bệnh nhân nghi ngờ viêm loét giác mạc được chuyển lên tuyến chuyên khoa trong vòng 24 giờ đầu để bảo tồn thị lực trên mức đếm ngón tay 3 mét.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ chuyên khoa Mắt và nhân viên y tế nhãn khoa: Nắm bắt các đặc điểm lâm sàng điển hình như kích thước ổ loét từ 3 - 6 mm (65,1%) và hình thái hoại tử vảy khô gồ cao để đưa ra phác đồ điều trị kháng nấm tại chỗ và toàn thân kịp thời ngay khi có kết quả soi tươi.
• Cử nhân kỹ thuật xét nghiệm y học và vi sinh lâm sàng: Tham khảo chi tiết quy trình chuẩn lấy mẫu bệnh phẩm chất nạo ổ loét giác mạc, kỹ thuật soi tươi dung dịch sinh lý và quy trình nuôi cấy phân lập nấm sợi trên môi trường thạch Sabouraud bổ sung Chloramphenicol theo Quyết định số 26/QĐ-BYT.
• Học viên cao học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh y học: Sử dụng công trình như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang hồi cứu hồ sơ bệnh án, kỹ thuật xử lý dữ liệu y sinh học bằng phần mềm SPSS và cách tính kiểm định Chi-square trong dịch tễ học lâm sàng.
• Nhà quản lý y tế và cán bộ y tế công cộng: Ứng dụng các số liệu dịch tễ học thực địa tại 8 huyện thị của tỉnh Thái Bình để xây dựng các chương trình can thiệp phòng chống mù lòa học đường và bảo vệ thị lực cho người lao động nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

• Tác nhân vi nấm nào gây viêm loét giác mạc phổ biến nhất tại Thái Bình? Theo kết quả nuôi cấy định danh trên 60 ca bệnh phẩm, nấm sợi Fusarium spp. là tác nhân phổ biến nhất với tỷ lệ 43,3% (26 ca), theo sau là Aspergillus spp. chiếm 20,0% (12 ca). Toàn bộ các ca bệnh đều do nấm sợi gây ra, không phát hiện chủng nấm men nào trong nghiên cứu.

• Vì sao nông dân chiếm tỷ lệ mắc bệnh viêm loét giác mạc do nấm cao vượt trội? Người làm nông nghiệp chiếm 60,0% tổng số bệnh nhân vì môi trường đồng ruộng chứa nhiều bào tử nấm hoại sinh. Khi thu hoạch lúa hoặc làm việc, dị vật thảo mộc như lá lúa, hạt thóc bắn vào mắt gây rách biểu mô, mở đường cho vi nấm xâm nhập và phá hủy nhu mô giác mạc.

• Chấn thương nông nghiệp làm tăng nguy cơ viêm loét giác mạc do nấm ở mức độ nào? Chấn thương nông nghiệp là yếu tố nguy cơ mạnh nhất, chiếm tới 83,3% trong tổng số các ca viêm loét giác mạc do nấm nhập viện. Mối liên quan này có ý nghĩa thống kê đặc biệt cao với giá trị p < 0,001 khi so sánh với các loại chấn thương cơ học và phẫu thuật khác.

• Mức độ suy giảm thị lực của người bệnh khi nhập viện nghiêm trọng ra sao? Thực trạng thị lực của bệnh nhân khi đến Bệnh viện Mắt Thái Bình rất đáng báo động với 78,6% bệnh nhân (99 ca) có thị lực dưới mức đếm ngón tay 3 mét. Chỉ có 3,2% bệnh nhân còn giữ được thị lực trên 7/10 do phần lớn người bệnh đến khám muộn.

• Thời gian điều trị nội trú của bệnh nhân loét giác mạc do nấm kéo dài bao lâu? Thời gian điều trị nội trú của bệnh nhân nhiễm nấm thường rất dài do vi nấm xâm nhập sâu vào nhu mô. Nghiên cứu ghi nhận 51,9% bệnh nhân phải nằm viện từ 7 đến 30 ngày và có tới 60,3% tổng số các ca bệnh nằm viện trên 30 ngày là do viêm loét giác mạc vi nấm.

Kết luận

• Tỷ lệ viêm loét giác mạc do nấm chiếm vị trí hàng đầu với 52,5% (126/240 ca) trong các ca viêm loét giác mạc nội trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2022.
• Căn nguyên vi sinh hoàn toàn là các chủng nấm sợi, trong đó Fusarium spp. chiếm tỷ lệ cao nhất (43,3%), theo sau là Aspergillus spp. (20,0%).
• Hậu quả suy giảm thị lực vô cùng nặng nề với 78,6% người bệnh có thị lực dưới mức đếm ngón tay 3 mét và 65,1% có kích thước ổ loét từ 3 đến 6 mm khi vào viện.
• Chấn thương nông nghiệp là yếu tố nguy cơ chủ đạo (83,3%, p < 0,001), tập trung chủ yếu ở người trưởng thành trên 18 tuổi sinh sống tại các vùng nông thôn thuần nông.
• Thời gian nằm viện điều trị nội trú kéo dài trên 30 ngày chiếm tới 60,3% trong nhóm các ca bệnh nặng, gây tốn kém chi phí y tế và giảm sút sức lao động.

Luận văn đã đóng góp hệ thống cơ sở dữ liệu dịch tễ học và vi sinh học chuẩn xác, toàn diện đầu tiên về bệnh viêm loét giác mạc do nấm tại tỉnh Thái Bình. Trong giai đoạn 2023 - 2025, ngành y tế địa phương cần khẩn trương đưa các kỹ thuật xét nghiệm sinh học phân tử vào quy trình thường quy và tăng cường truyền thông phòng chống chấn thương mắt. Các bác sĩ lâm sàng, nhà nghiên cứu và cán bộ y tế cơ sở hãy cùng tham khảo, áp dụng ngay các khuyến nghị từ luận văn để nâng cao hiệu quả chẩn đoán sớm, bảo tồn tối đa thị lực cho cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Viêm loét giác mạc nhiễm trùng là một bệnh lý thường gặp trong nhãn khoa. Bệnh có thể do vi khuẩn, nấm, virus… gây ra (1). Trong số các nguyên nhân gây viêm loét giác mạc, nấm là một tác nhân gây bệnh rất thường gặp và có xu hướng tăng lên. Ở các nước phát triển như: Mỹ, Tây Âu, tỷ lệ viêm loét giác mạc do nấm chiếm khoảng 3% trong tổng số các nguyên nhân gây viêm loét giác mạc.

Tỷ lệ này cao hơn ở các nước đang phát triển như: Ấn Độ, Nê-pan, Băng-la-đét. Ở Việt Nam, tại Bệnh viện Mắt Trung ương trong 10 năm (1998 - 2007) trong số 3210 người bệnh viêm loét giác mạc được điều trị nội trú thì viêm loét giác mạc do nấm chiếm tỷ lệ cao nhất, chiếm tới 50,8% (4). Ở các nước có thu nhập thấp, viêm loét giác mạc do vi nấm được coi là một bệnh phổ biến ở các vùng nông thôn, thường xảy ra sau chấn thương mắt do tác động của các dị vật gặp trong quá trình sản xuất nông nghiệp. Ngược lại, việc sử dụng kính áp tròng lại là thủ phạm chính dẫn đến viêm loét giác mạc do vi nấm ở các nước phát triển (1,5).

Đặc biệt, tầm quan trọng của bệnh viêm loét giác mạc do vi nấm ở nhiều nước phát triển tăng lên khi bệnh bùng phát trên những người đeo kính áp tròng từ năm 2005 (6). Viêm loét giác mạc do nấm có thể để lại hậu quả nghiêm trọng như gây mờ đục giác mạc, giảm thị lực, thậm chí phải bỏ mắt, ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống của người bệnh. Vi nấm gây viêm loét giác mạc phổ biến nhất bao gồm các loài thuộc các chi Fusarium, Aspergillus, Candida, Curvularia và Penicillium (7,8). Trong khi, căn nguyên gây bệnh do nấm men chủ yếu gặp ở các vùng khí hậu ôn đới thì nấm sợi được ghi nhận là căn nguyên gây bệnh chủ yếu ở các vùng có khí hậu nhiệt đới (9).

Ngoài ra, một số loài nấm lưỡng hình, mặc dù hiếm gặp, cũng đã được báo cáo là tác nhân gây bệnh ở cả mắt khỏe mạnh và mắt bị suy giảm miễn dịch (10). Các phương pháp xét nghiệm được sử dụng để chẩn đoán bao gồm soi tươi, nhuộm soi, nuôi cấy nấm và PCR định loài (11). 2 Thái Bình là tỉnh nông nghiệp nằm ở vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng với khí hậu nóng ẩm. Mỗi năm tại Viện Mắt Thái Bình có nhiều người bệnh viêm loét giác mạc đến khám và điều trị.

Năm 2020 Bệnh viện tiếp nhận và điều trị 208 trường hợp người bệnh bị viêm loét giác mạc và gần nửa trong số đó do căn nguyên nấm. Tuy nhiên, tại Thái Bình chưa có một nghiên cứu nào được tiến hành tìm hiểu về thực trạng, yếu tố liên quan đến viêm loét giác mạc do nấm. Từ những lý do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Thực trạng viêm loét giác mạc do nấm và một số yếu tố liên quan ở người bệnh nội trú tại Bệnh Viện Mắt Thái Bình năm 2022”. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.

Mô tả thực trạng viêm loét giác mạc do nấm trên người bệnh nội trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2022. Xác định một số yếu tố liên quan đến viêm loét giác mạc do nấm trên người bệnh nội trú tại Bệnh viện Mắt Thái Bình năm 2022. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Sơ lược giải phẫu, sinh lý của giác mạc 1.

Giải phẫu của giác mạc Hình 1. Giải phẫu mắt (12) Giác mạc có tên tiếng anh là Cornea, là phần trước nhất của lớp bọc ngoài, là một màng trong suốt có hình chỏm cầu chiếm 1/5 phía trước của vỏ nhãn cầu. Giác mạc được nuôi dưỡng nhờ thẩm thấu từ các mạch máu quanh rìa, từ nước mắt và thủy dịch. Giác mạc có một độ dày nhất định, không tự nhiên dày lên hay mỏng đi.

Bao gồm 5 lớp từ ngoài vào trong gồm các lớp: biểu mô, màng Bowman, nhu mô, màng Descemet, nội mô (13). Chức năng của giác mạc Giác mạc có 2 chức năng cơ bản: đầu tiên là quang học khi đó giác mạc hoạt động giống như một thấu kính có chức năng kiểm soát và tập trung các tia sáng vào mắt. Để nhìn rõ, ánh sáng truyền đến đến bề mặt của mắt phải được hội tụ bởi giác mạc và thủy tinh thể để rơi đúng vào võng mạc. Võng mạc chuyển đổi các tia sáng thành các xung thần kinh truyền đến não giúp ta nhận biết hình ảnh.

Tiếp theo là chức năng bảo vệ giác mạc cùng với hốc mắt, mi mắt, củng mạc bảo vệ bề mặt nhãn 5 cầu tránh các tác nhân như vi trùng, bụi, các tác nhân có hại khác xâm nhập vào nhãn cầu. Ngoài ra, giác mạc hoạt động giống như bộ lọc sàng lọc tia cực tím (UV) có hại cho mắt, nếu không, thủy tinh thể và võng mạc sẽ bị tổn hại bởi tia UV (14). Bệnh viêm loét giác mạc do nấm Hình 2. Mắt bị viêm loét giác mạc do nấm ”Nguồn: khoa Kết giác mạc Bệnh viện Mắt Thái Bình” 1.

Định nghĩa Viêm loét giác mạc do nấm là kết quả của sự xâm nhập của nấm lên giác mạc, gây ra phản ứng viêm của cơ thể dẫn đến phá hủy tổ chức giác mạc và có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực (15). Chẩn đoán nguyên nhân dựa vào đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, đôi khi phải dựa vào kết quả điều trị thử để xác định nguyên nhân gây bệnh. Cho dù được điều trị tốt, viêm loét giác mạc do nấm vẫn để lại sẹo giác mạc, gây giảm thị lực và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh (4,16). Sinh bệnh học Khởi đầu của VLGM do nấm là tổn thương biểu mô giác mạc do chấn thương lao động như trong nông nghiệp, công nghiệp, chấn thương do kính tiếp 6 xúc, chấn thương do phẫu thuật hoặc ở người bệnh có tổn thương biểu mô khác như hở mi, khô mắt nặng do hội chứng StevenJohnsons.

Từ đó nấm xâm nhập vào nhu mô giác mạc thông qua các kẻ hở do tổn thương biểu mô. Một khi đã vào nhu mô nấm tiến hành hai quá trình chính, đó là tăng sinh và phá hủy thông qua độc tố nấm và các chất protease gây hoại tử nhu mô. Nếu diễn tiến nặng hơn nấm có thể xuyên thủng qua màng Descemet, xâm nhập vào tiền phòng và các cấu trúc nội nhãn. Ngoài ra, các loại nấm sợi còn có thể xâm lấn sang củng mạc.

Trong những trường hợp có tổn thương ngoài giác mạc thì loại nấm gây bệnh thường có độc lực cao và tiên lượng điều trị rất kém (17,18). Nguyên nhân nấm gây bệnh VLGM Đến nay có hơn 105 loài nấm gây bệnh ở mắt (15), thường chia ra làm nấm sợi và nấm men. Nấm sợi: là những vi sinh vật đa bào, gồm những sợi có nhánh dài, rõ rệt. Nấm sợi lại chia làm 3 loại nấm sợi có vách ngăn không chưa sắc tố (Fusarium, Aspergillus, Acremonium, Paecilomyces, Penicillium), nấm sợi có vách ngăn chứa sắc tố (Curvularia, Alterlaria, Bipolaris, Excerohilum, Phialophora, Lasiodiplodia, Cladosporium, Celletotrichum), nấm sợi không có vách ngăn (Rhizopus) (16,19).

Nấm men: là những sinh vật đơn bào, hình oval hoặc hình tròn, hình trứng có hoặc không có chồi. Chúng chủ yếu là các loài Candida như Candida albicans, Candida parapsilosis, Cadida tropicalis, Candida krusei (19,20). Có khoảng hơn 70 loài nấm gây bệnh trên giác mạc ở người, được phân lập khác nhau tùy theo vùng địa lý. Nấm thường tấn công vào những mắt đã có sẵn tổn thương do bệnh hoặc do sang chấn, chúng tấn công vào giác mạc ngay do chúng có sẵn ở mọi nơi.

Nấm có thể được tìm thấy ở mi mắt và túi kết mạc ở người lành, đặc biệt là những người thường xuyên phải làm việc ngoài trời (21). Chẩn đoán lâm sàng Viêm loét giác mạc do nấm có nhiều biểu hiện lâm sàng khác nhau. Tuy nhiên, có thể có các triệu chứng đặc trưng, giúp cho gợi ý đến chẩn đoán căn 7 nguyên. Do đó, các triệu chứng có thể giúp định hướng chẩn đoán nguyên nhân trong trường hợp chưa có kết quả cận lâm sàng.

Triệu chứng cơ năng: Người bệnh đau nhức mắt, cộm chói, sợ ánh sáng, chảy nước mắt. Về thị lực người bệnh nhìn mờ hơn, có thể chỉ cảm nhận được ánh sáng (2,15,19). Triệu chứng thực thể: Kết mạc cương tụ rìa. Trên giác mạc có một ổ loét ranh giới rõ, bờ gọn thường có hình tròn hoặc hình bầu dục.

Đáy ổ loét thường phủ một lớp hoại tử dày, đóng thành vảy gồ cao, bề mặt vảy khô ráp và khó bóc. Xung quanh ổ loét có thẩm lậu, mặt sau giác mạc ở vị trí ổ loét có thể có màng xuất tiết bám. Tiền phòng có thể có ngấn mủ. Mủ thường xuất hiện rồi mất đi, xuất hiện nhiều lần như vậy.

Mống mắt cũng có thể phù nề, mất sắc bóng. Đồng tử thường co nhỏ, có thể dính vào mặt trước thể thuỷ tinh, tuy nhiên khó quan sát (13,15). Viêm loét giác mạc do nấm men thường có những đặc điểm lâm sàng khác với viêm loét giác mạc do nấm sợi. Viêm loét giác mạc do nấm men hay gặp ở những người suy giảm miễn dịch,bệnh nội tiết (đái tháo đường).

Chấn thương ít khi là yếu tố khởi phát viêm loét. Biểu hiện lâm sàng là ổ loét hình oval, ranh giới rõ, không có bờ, có mủ màu trắng hoặc vàng trong nhu mô, thường có một vành đai rộng của viêm và phù nhu mô (11,14). Chẩn đoán cận lâm sàng Trong điều trị viêm loét giác mạc do nấm, việc chẩn đoán sớm rất quan trọng giúp điều trị ngay từ đầu, nâng cao hiệu quả của thuốc trị nấm, giảm hình thành sẹo đục dẫn đến giảm thị lực, rút ngắn số ngày điều trị cho người bệnh để người bệnh có thể sớm hồi phục công việc và sinh hoạt bình thường. Các phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng gồm soi tươi, nhuộm soi trực tiếp, nuôi cấy định danh vi nấm, ELISA, PCR… Nhưng các kỹ thuật thường được sử dụng là: soi tươi, nhuộm soi trực tiếp, nuôi cấy định danh (22,23).

Bệnh phẩm là chất nạo ổ loét; sinh thiết giác mạc; mảnh giác mạc; dịch tiền phòng được lấy bằng thìa nạo chắp nhỏ, Spatula Kimura hoặc đầu kim tiêm trong da. Bác sĩ nhãn khoa sẽ gây tê bề mặt nhãn cầu, dùng các dụng cụ nêu trên để nạo ổ 8 loét, nạo từ bờ ổ loét vào đến trung tâm ổ loét và phết bệnh phẩm lên phiến kính chuyển đến phòng xét nghiệm (4). * Soi tươi, nhuộm soi trực tiếp: Soi tươi: Nhỏ 1 giọt NaCl 0,9% lên bệnh phẩm, đậy lamen và soi dưới kính hiển vi. Phương pháp soi tươi chỉ phân biệt được có nấm hay không trong bệnh phẩm.

Phương pháp có độ nhạy 61 - 94% và độ đặc hiệu 91 - 97% để phát hiện nấm (24).