Luận Văn Thạc Sĩ: Phương Pháp Xử Lý Nợ Xấu Theo Pháp Luật Việt Nam Qua Thực Tiễn Ngân Hàng VIB

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích xử lý nợ xấu theo pháp luật việt nam từ thực tiễn ngân hàng tmcp quốc tế việt nam vib, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Vũ Việt Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thị Thu Thủy
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Xử lý nợ xấu theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XỬ LÝ NỢ XẤU VÀ PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, nguyên nhân nợ xấu của ngân hàng thương mại
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm về xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại
• 1.3. Các biện pháp xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại
• 1.4. Khái niệm, nội dung của pháp luật về xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại
• 2. Chương 2: CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ THỰC TIỄN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN QUỐC TẾ VIỆT NAM
• 2.1. Các quy định pháp luật Việt Nam về xử lý nợ xấu của NHTM
• 2.2. Thực tế thực thi pháp luật về xử lý nợ xấu tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quốc tế Việt Nam
• 3. Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG, CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ NỢ XẤU TẠI NGÂN HÀNG QUỐC TẾ VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng hoàn thiện quy định của pháp luật về xử lý nợ xấu tại ngân hàng thương mại
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về xử lý nợ xấu tại ngân hàng thương mại tại Việt Nam
• 3.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu tại ngân hàng thương mại cổ phần Quốc Tế Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Xử lý nợ xấu

Xử lý nợ xấu là một vấn đề cấp thiết trong hoạt động của các ngân hàng thương mại, đặc biệt là trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ. Luận văn tập trung phân tích các khái niệm, đặc điểm và nguyên nhân dẫn đến nợ xấu, đồng thời đánh giá thực trạng xử lý nợ xấu tại Ngân hàng VIB. Theo đó, nợ xấu được định nghĩa là các khoản nợ quá hạn từ 90 ngày trở lên hoặc các khoản nợ đã được cơ cấu lại nhưng vẫn có nguy cơ không thu hồi được. Nguyên nhân chính bao gồm môi trường kinh doanh khó khăn, năng lực quản trị rủi ro yếu kém, và tình trạng sở hữu chéo giữa ngân hàng và doanh nghiệp.

1.1. Khái niệm và đặc điểm nợ xấu

Nợ xấu được hiểu là các khoản nợ thuộc nhóm 3, 4, 5 theo quy định của pháp luật Việt Nam, bao gồm nợ dưới chuẩn, nợ nghi ngờ và nợ có khả năng mất vốn. Đặc điểm chính của nợ xấu là khả năng thu hồi thấp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động tài chính của ngân hàng. Luận văn nhấn mạnh rằng, việc xử lý nợ xấu đòi hỏi sự kết hợp giữa các biện pháp pháp lý và thực tiễn, đặc biệt là trong bối cảnh thị trường mua bán nợ chưa phát triển tại Việt Nam.

1.2. Nguyên nhân nợ xấu

Nguyên nhân dẫn đến nợ xấu được phân tích từ cả góc độ khách quan và chủ quan. Về khách quan, môi trường kinh doanh khó khăn, lạm phát cao và suy thoái kinh tế toàn cầu là những yếu tố chính. Về chủ quan, năng lực quản trị rủi ro yếu kém, đạo đức nghề nghiệp của cán bộ ngân hàng và tình trạng sở hữu chéo giữa ngân hàng và doanh nghiệp cũng góp phần làm gia tăng nợ xấu. Luận văn chỉ ra rằng, việc thiếu minh bạch trong các quy định pháp luật cũng là một nguyên nhân quan trọng.

II. Pháp luật Việt Nam về xử lý nợ xấu

Pháp luật Việt Nam đã có nhiều quy định liên quan đến xử lý nợ xấu, đặc biệt là thông qua Nghị quyết số 42/2017/QH14. Luận văn phân tích các quy định này, bao gồm việc phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro, và xử lý tài sản đảm bảo. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng tại Ngân hàng VIB cho thấy nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc mua bán nợ xấu và xử lý tài sản đảm bảo. Luận văn nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định pháp luật để nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu.

2.1. Quy định pháp luật hiện hành

Các quy định pháp luật hiện hành về xử lý nợ xấu bao gồm việc phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro, và xử lý tài sản đảm bảo. Luận văn chỉ ra rằng, mặc dù các quy định này đã tạo cơ sở pháp lý cho việc xử lý nợ xấu, nhưng vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong việc mua bán nợ xấu và xử lý tài sản đảm bảo. Nghị quyết số 42/2017/QH14 được coi là một bước tiến quan trọng, nhưng vẫn cần được hoàn thiện hơn nữa.

2.2. Thực tiễn áp dụng tại Ngân hàng VIB

Thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về xử lý nợ xấu tại Ngân hàng VIB cho thấy nhiều hạn chế. Cụ thể, việc mua bán nợ xấu gặp nhiều khó khăn do thiếu thị trường mua bán nợ phát triển. Bên cạnh đó, quy trình xử lý tài sản đảm bảo còn phức tạp và kém hiệu quả. Luận văn đề xuất cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu, bao gồm việc hoàn thiện quy định pháp luật và cải thiện quy trình thực thi.

III. Thực tiễn ngân hàng VIB

Ngân hàng VIB là một trong những ngân hàng thương mại cổ phần hàng đầu tại Việt Nam, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức trong việc xử lý nợ xấu. Luận văn phân tích thực tiễn xử lý nợ xấu tại Ngân hàng VIB, bao gồm các biện pháp như mua bán nợ xấu, xử lý tài sản đảm bảo, và cơ cấu lại các khoản nợ. Kết quả cho thấy, mặc dù Ngân hàng VIB đã áp dụng nhiều biện pháp, nhưng hiệu quả xử lý nợ xấu vẫn còn hạn chế do thiếu thị trường mua bán nợ và quy trình xử lý phức tạp.

3.1. Biện pháp xử lý nợ xấu

Ngân hàng VIB đã áp dụng nhiều biện pháp để xử lý nợ xấu, bao gồm mua bán nợ xấu, xử lý tài sản đảm bảo, và cơ cấu lại các khoản nợ. Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp này còn hạn chế do thiếu thị trường mua bán nợ phát triển và quy trình xử lý phức tạp. Luận văn đề xuất cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu, bao gồm việc hoàn thiện quy định pháp luật và cải thiện quy trình thực thi.

3.2. Đề xuất giải pháp

Luận văn đề xuất một số giải pháp để nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu tại Ngân hàng VIB, bao gồm việc hoàn thiện quy định pháp luật, cải thiện quy trình thực thi, và phát triển thị trường mua bán nợ. Các giải pháp này nhằm mục đích tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc xử lý nợ xấu, đồng thời giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng và nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xử lý nợ xấu là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm an toàn cho hệ thống tài chính và duy trì mức nợ xấu toàn ngành dưới ngưỡng an toàn 3%. Thực tiễn những năm qua cho thấy, việc thu hồi nợ xấu tại các tổ chức tín dụng chịu tác động đan xen giữa biến động kinh tế vĩ mô và tính hiệu lực của khung pháp lý. Luận văn thạc sĩ luật kinh tế với đề tài "Xử lý nợ xấu theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB)" do học viên Vũ Việt Anh thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Lê Thị Thu Thủy tại Học viện Khoa học Xã hội đã tập trung giải quyết toàn diện vấn đề cấp thiết này.

Mục tiêu chính của đề tài là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về nợ xấu, đánh giá thực trạng quy định pháp luật hiện hành và khảo sát quá trình thực thi tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB). Phạm vi nghiên cứu bao quát giai đoạn 2015-2020, thời điểm ghi nhận bước chuyển dịch lớn với việc ban hành Nghị quyết số 42/2017/QH14 của Quốc hội về thí điểm xử lý nợ xấu có hiệu lực trong 5 năm kể từ ngày 15/8/2017.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của công trình thể hiện rõ nét qua việc phân tích kết quả thu hồi hơn 480 tỷ đồng tiền mặt từ 17.250 khách hàng cá nhân tại VIB trong nửa đầu năm 2020. Nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện cơ chế pháp lý về xử lý tài sản bảo đảm vốn chiếm hơn 60% tổng dư nợ cho vay, đồng thời đề xuất định hướng phát triển thị trường mua bán nợ minh bạch và lành mạnh hóa bảng cân đối tài chính cho các ngân hàng thương mại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết trung gian tài chính và quản trị rủi ro tín dụng theo chuẩn mực của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (BCBS). Theo thông lệ quốc tế và BCBS, một khoản cấp tín dụng được xác định là không có khả năng hoàn trả khi khách hàng quá hạn thanh toán từ 90 ngày trở lên. Đồng thời, tác giả kết hợp lý thuyết bất cân xứng thông tin và thuyết quyền chủ nợ (Creditor Rights Theory) để làm rõ trách nhiệm pháp lý giữa bên vay và bên cho vay.

Hệ thống khái niệm nòng cốt trong công trình được chuẩn hóa dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam:

• Nợ xấu: Căn cứ Thông tư số 02/2013/TT-NHNN và Thông tư số 09/2014/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước, nợ xấu được định danh là các khoản nợ thuộc nhóm 3 (dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nghi ngờ) và nhóm 5 (có khả năng mất vốn), tương ứng với thời gian quá hạn từ 90 ngày trở lên hoặc các khoản nợ đã cơ cấu lại nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ mất vốn.
• Trích lập dự phòng rủi ro: Khoản chi phí dự phòng cụ thể và dự phòng chung được trích lập từ dư nợ gốc theo Thông tư số 36/2014/TT-NHNN nhằm bù đắp tổn thất tài chính.
• Xử lý tài sản bảo đảm: Quá trình hiện thực hóa giá trị quyền sở hữu đối với tài sản thế chấp (chủ yếu là bất động sản chiếm hơn 60%) theo quy định tại Bộ luật Dân sự năm 2015 và Nghị định số 163/2006/NĐ-CP.
• Mua bán nợ xấu: Cơ chế chuyển giao quyền đòi nợ thông qua các định chế trung gian như Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), Công ty Mua bán nợ và tài sản tồn đọng của doanh nghiệp (DATC) hoặc các công ty quản lý nợ trực thuộc ngân hàng (AMC).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn tích hợp từ báo cáo tài chính kiểm toán của VIB giai đoạn 2015-2020, số liệu thống kê của Bộ Kế hoạch & Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước và hồ sơ nghiệp vụ nội bộ theo Quy trình số 02/2015/QT-TGĐ tại Trung tâm Xử lý nợ VIB.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 17.250 hồ sơ khách hàng cá nhân có nợ xấu thế chấp bằng bất động sản được xử lý tại Hội sở VIB trong 6 tháng đầu năm 2020. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn thể (census sampling) đối với dữ liệu từ Phòng Xử lý nợ khách hàng cá nhân nhằm phản ánh chính xác 100% cơ cấu các kênh thu hồi nợ phát sinh trong kỳ khảo sát.

Phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp luật học so sánh và phương pháp thống kê mô tả được lựa chọn làm công cụ nghiên cứu chủ đạo. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm đối chiếu trực tiếp sự tương thích giữa các quy định pháp luật thực định (Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Các tổ chức tín dụng, Nghị quyết số 42/2017/QH14) với thực tiễn áp dụng tại một ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân điển hình, từ đó phát hiện các khoảng trống pháp lý cần hoàn thiện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực tiễn tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB) mang lại ba phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, VIB thể hiện tính chủ động cao trong việc làm sạch bảng cân đối tài sản. Tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng từng tăng lên 2,58% vào năm 2016 do chủ động mua lại các khoản nợ đã bán cho VAMC bằng trái phiếu đặc biệt để trực tiếp xử lý. Đến năm 2020, VIB đã hoàn thành xử lý toàn bộ các khoản nợ này và không còn dư nợ trái phiếu đặc biệt tại VAMC, duy trì tỷ lệ an toàn vốn bền vững dưới ngưỡng 3%.

Thứ hai, hiệu quả thu hồi nợ qua các biện pháp tác nghiệp có sự chênh lệch rõ rệt. Báo cáo của bộ phận Phân tích và Hỗ trợ thuộc Hội sở VIB cho thấy, trong 6 tháng đầu năm 2020, tổng số tiền mặt thu hồi đạt hơn 480 tỷ đồng từ 17.250 khách hàng tất toán toàn bộ hoặc một phần. Trong đó, kênh đôn đốc tự nguyện trả nợ ghi nhận 600 khách hàng giải quyết dứt điểm; kênh hòa giải và khởi kiện qua tòa án đạt khoảng 400 khách hàng; kênh thu giữ và tự bán tài sản bảo đảm xử lý được 150 khách hàng; kênh phát mại qua cơ quan thi hành án dân sự chỉ đạt khoảng 100 khách hàng.

Thứ ba, sự thiếu vắng của một thị trường mua bán nợ cạnh tranh công bằng. Mặc dù cả nước đã có hơn 30 công ty mua bán nợ tư nhân được thành lập theo Nghị định số 69/2016/NĐ-CP, việc mua bán nợ vẫn chủ yếu diễn ra giữa ngân hàng với VAMC và DATC do thiếu cơ chế thị trường thứ cấp thông thoáng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến phát sinh nợ xấu được xác định bắt nguồn từ cả yếu tố vĩ mô và vi mô. Về mặt khách quan, chu kỳ suy thoái kinh tế khiến chỉ số tồn kho công nghiệp chế biến có thời điểm tăng 26%, dẫn đến hơn 25.250 doanh nghiệp phải giải thể hoặc tạm ngừng hoạt động. Hơn nữa, khoảng 90% doanh nghiệp vay vốn là doanh nghiệp nhỏ và vừa với báo cáo tài chính thiếu kiểm toán độc lập. Về mặt chủ quan, tình trạng sở hữu chéo phức tạp với gần 40 doanh nghiệp sở hữu trên 5% vốn điều lệ tại các ngân hàng thương mại cổ phần đã tạo ra các luồng tín dụng kém an toàn.

Dữ liệu nghiên cứu tại VIB có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua hai hình thức:

• Biểu đồ cột kết hợp đường: Thể hiện xu hướng biến động của tỷ lệ nợ xấu tại VIB giai đoạn 2015-2020, làm nổi bật điểm đảo chiều sau khi ngân hàng mua lại nợ từ VAMC năm 2016 và đưa nợ xấu về mức tối ưu vào năm 2020.
• Bảng thống kê tỷ trọng các kênh thu hồi: Minh họa chi tiết cơ cấu thu hồi nợ (đôn đốc tự nguyện chiếm 48%, tòa án chiếm 32%, thu giữ tài sản chiếm 12%, thi hành án chiếm 8%), phản ánh tình trạng kênh cưỡng chế tư pháp chiếm tỷ lệ thấp do quy trình tố tụng kéo dài từ 12 đến 36 tháng.

So với các nghiên cứu trước đây tại các chi nhánh BIDV hay Agribank, kết quả tại VIB khẳng định Nghị quyết số 42/2017/QH14 đã tạo hành lang pháp lý đột phá về quyền thu giữ tài sản. Tuy nhiên, quy định tại Điều 301 Bộ luật Dân sự năm 2015 vẫn còn thiếu cơ chế cưỡng chế trực tiếp khi khách hàng bất hợp tác, đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện khung khổ luật định.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm nâng cao hiệu lực xử lý nợ xấu:

• Luật hóa Nghị quyết số 42/2017/QH14 thành đạo luật chính thức: Quốc hội và Ngân hàng Nhà nước cần chủ trì xây dựng văn bản luật chuyên ngành hoặc bổ sung các điều khoản đặc thù vào Luật Các tổ chức tín dụng trong giai đoạn 2021-2023. Mục tiêu là quy định rõ quyền thu giữ tài sản bảo đảm hợp pháp của ngân hàng mà không cần sự đồng thuận tuyệt đối của bên vay, rút ngắn thời gian xử lý tranh chấp từ 24 tháng xuống dưới 12 tháng và duy trì tỷ lệ nợ xấu toàn ngành ổn định dưới 2%.
• Thiết lập sàn giao dịch mua bán nợ tập trung: Bộ Tài chính phối hợp cùng VAMC và các ngân hàng thương mại hoàn thiện khung khổ pháp lý cho thị trường nợ thứ cấp trong giai đoạn 2021-2024. Mục tiêu là thu hút các quỹ đầu tư tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài tham gia, giải phóng trên 85% giá trị nợ xấu tồn đọng ngoài bảng cân đối kế toán.
• Nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm và xếp hạng tín dụng nội bộ: Hội đồng Quản trị và Ban Điều hành VIB cần định kỳ rà soát 6 tháng một lần hệ thống nhận diện rủi ro tín dụng. Mục tiêu là kiểm soát tỷ lệ nợ xấu phát sinh mới dưới 1,5%, tự động hóa trên 80% quy trình đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân và doanh nghiệp.
• Tối ưu hóa quy trình cơ cấu nợ và định giá tài sản: Trung tâm Xử lý nợ VIB triển khai rút gọn quy trình thẩm định cơ cấu lại thời hạn trả nợ và miễn giảm lãi theo Thông tư số 01/2020/TT-NHNN từ năm 2020 đến 2022. Mục tiêu là giải quyết 100% hồ sơ hỗ trợ khách hàng trong vòng 10 ngày làm việc và nâng tỷ lệ thu hồi nợ thông qua thương lượng tự nguyện lên trên 70%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cán bộ quản lý rủi ro và chuyên viên xử lý nợ tại các ngân hàng thương mại: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình tác nghiệp thu hồi nợ thế chấp bất động sản, bài học kinh nghiệm xử lý sạch nợ VAMC và phương pháp vận dụng văn bản số 02/2015/QT-TGĐ vào thực tế thu hồi hơn 480 tỷ đồng nợ xấu.
• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân): Cung cấp các luận cứ thực chứng từ 17.250 hồ sơ khách hàng để đánh giá hiệu lực của Nghị quyết số 42/2017/QH14 và định hướng sửa đổi Bộ luật Dân sự năm 2015.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Luật kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Đóng vai trò là nguồn tài liệu học thuật giá trị, kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp luận pháp lý và phân tích số liệu tài chính ngân hàng thực tế.
• Doanh nghiệp đi vay và các tổ chức mua bán nợ (AMC, quỹ đầu tư): Giúp nắm rõ khung pháp lý về quyền hạn của tổ chức tín dụng, các điều kiện cơ cấu nợ và nguyên tắc xử lý tài sản bảo đảm chiếm trên 60% tổng dư nợ để chủ động hoạch định phương án tái cấu trúc tài chính.

Câu hỏi thường gặp

Nợ xấu trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam được xác định theo những tiêu chí pháp lý nào? Theo quy định tại Thông tư số 02/2013/TT-NHNN và Thông tư số 09/2014/TT-NHNN, nợ xấu bao gồm các khoản nợ thuộc nhóm 3, nhóm 4 và nhóm 5. Đây là các khoản nợ quá hạn thanh toán từ 90 ngày trở lên hoặc các khoản nợ được cơ cấu lại kỳ hạn trả nợ nhưng khách hàng vẫn bị suy giảm năng lực tài chính, đe dọa trực tiếp đến khả năng thu hồi vốn của tổ chức tín dụng.

Nghị quyết số 42/2017/QH14 tạo ra bước đột phá gì cho các ngân hàng như VIB trong xử lý nợ xấu? Nghị quyết số 42/2017/QH14 trao quyền chủ động pháp lý đặc biệt cho các ngân hàng và VAMC trong việc thu giữ tài sản bảo đảm hợp pháp, quyền bán nợ theo giá trị thị trường và áp dụng thủ tục tố tụng rút gọn tại tòa án. Cơ chế này giúp các ngân hàng giảm thiểu đáng kể chi phí tài chính và rút ngắn thời gian phát mại tài sản thế chấp.

Tại sao VIB lại chủ động mua lại toàn bộ nợ xấu đã bán cho VAMC trong giai đoạn 2016-2020? Năm 2016, tỷ lệ nợ xấu của VIB tạm thời tăng lên mức 2,58% do ngân hàng chủ động mua lại nợ từ VAMC bằng nguồn lực tài chính tự có. Động thái này giúp VIB trực tiếp kiểm soát, đẩy nhanh tiến độ thu hồi tài sản thế chấp và làm sạch hoàn toàn danh mục trái phiếu đặc biệt vào năm 2020, nâng cao năng lực định hạng tín nhiệm trên thị trường.

Những rào cản pháp lý lớn nhất khi phát mại tài sản bảo đảm là bất động sản tại ngân hàng là gì? Hơn 60% tài sản bảo đảm là bất động sản nhưng quá trình thu hồi thường gặp khó khăn do Điều 301 Bộ luật Dân sự năm 2015 chưa có cơ chế hỗ trợ cưỡng chế bàn giao rõ ràng khi bên vay cố tình trốn tránh. Bên cạnh đó, thủ tục thi hành án dân sự kéo dài qua nhiều cấp xét xử khiến thời gian thanh lý tài sản thường mất từ 1 đến 3 năm.

Thông tư số 01/2020/TT-NHNN đóng vai trò như thế nào đối với công tác cơ cấu nợ tại VIB? Thông tư số 01/2020/TT-NHNN cho phép VIB thực hiện cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn giảm lãi và giữ nguyên nhóm nợ cho khách hàng chịu ảnh hưởng bởi dịch bệnh. Quy định này tạo cơ sở pháp lý để ngân hàng hỗ trợ hơn 17.250 khách hàng giải quyết khó khăn thanh khoản tạm thời trong nửa đầu năm 2020 mà không làm phát sinh nợ xấu kỹ thuật trên sổ sách.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về rủi ro tín dụng và khung pháp lý điều chỉnh hoạt động xử lý nợ xấu tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Khảo sát thực tiễn tại VIB chứng minh tính hiệu quả của chiến lược tự chủ mua lại và làm sạch 100% nợ xấu tại VAMC, đồng thời thu hồi hơn 480 tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm 2020.
• Nghiên cứu chỉ rõ các nút thắt thể chế tại Điều 301, 303 Bộ luật Dân sự năm 2015 và sự thiếu vắng của hạ tầng kỹ thuật cho thị trường mua bán nợ tập trung.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao, gắn liền trách nhiệm của cơ quan lập pháp, Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại cổ phần.
• Định hình lộ trình kiểm soát tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống ổn định dưới 2%, tạo tiền đề tái phân bổ nguồn vốn an toàn cho nền kinh tế.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc phục vụ việc luật hóa Nghị quyết số 42/2017/QH14 thành đạo luật chính thức trong giai đoạn 2021-2025. Các tổ chức tín dụng, cơ quan quản lý và giới nghiên cứu luật kinh tế nên tiếp tục mở rộng phân tích các mô hình chứng khoán hóa nợ xấu để bắt kịp xu thế hội nhập tài chính quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I, tác giả đã có những cơ sở để phân tích rõ hơn các quy định pháp luật Việt Nam về xử lý nợ xấu, qua thực tiễn tại ngân hàng thương mại cổ phần Quốc tế Việt Nam trong Chương 2 của luận văn. 18 Chương 2 CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ THỰC TIỄN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN QUỐC TẾ VIỆT NAM 2. Các quy định pháp luật Việt Nam về xử lý nợ xấu của NHTM 2. Chủ thể xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại Xử lý nợ xấu trong hệ thống ngân hàng Việt Nam là nhiệm vụ trọng tâm của quá trình cơ cấu lại hệ thống ngân hàng và các tổ chức tín dụng từ trước đến nay.

Bên cạnh các yếu tố thị trường chi phối chủ yếu đến các giao dịch cần phát huy tối đa vai trò chủ đạo của Nhà nước để định hướng, dẫn dắt và điều chỉnh thị trường nợ xấu có hiệu quả cao nhất. Chủ thể xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại chủ yếu là DATC, VAMC và các AMC của TCTD. Ngoài ra, TCTD cũng có thể thành phập các trung tâm, phòng ban chuyên trách phục vụ công tác xử lý nợ xấu. Tuy nhiên, trong khuôn khổ của luận văn có hạn, nên tác giả chỉ đi sâu vào phân tích các chức năng, nhiệm vụ, quy định pháp luật của VAMC.

Nợ xấu trong hệ thống ngân hàng là một hiện tượng phổ biến của các ngân hàng thương mại trên thế giới và vấn đề là cần xác định độ lớn của khoản nợ, nguyên nhân xuất hiện, mức độ biến động và phương thức xử lý. Điều kiện tiên quyết là cần xác định chính xác các khoản nợ, chủ nợ, con nợ, các cam kết để hiểu rõ địa chỉ của khoản nợ và chủ sở hữu khoản nợ, các tổ chức và cá nhân liên đới. Đối với các khoản nợ của cá nhân hoặc doanh nghiệp, tổ chức với ngân hàng không có yếu tố ngân sách nhà nước trực tiếp, có thể xử lý thông qua Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC). Do tính chất quốc gia của các khoản nợ và liên quan 19 đến tài sản của dân cư và tài sản quốc gia, cơ chế mua - bán cần phải thận trọng và việc mua - bán nợ phải trên nguyên tắc công khai, giảm thiểu những đổ vỡ của hệ thống cũng như thất thoát tài sản.

Công ty VAMC có hai chức năng cơ bản là mua nợ và bán nợ mà mô hình này đã được Hoa Kỳ áp dụng thành công. Các khoản nợ được mua giá rẻ trong điều kiện kinh tế suy thoái và bán lại với giá cao đã làm lợi cho ngân sách liên bang hàng trăm tỷ đô la và không bị nước ngoài thâu tóm. [10] Mô hình VAMC là phương thức phù hợp để thay đổi chủ sở hữu khoản nợ xấu thông qua mua - bán, có thể áp dụng có hiệu quả tại Việt Nam nhưng cần tính đến các khía cạnh sau: Thứ nhất, việc thành lập Công ty VAMC để xử lý nợ xấu của hệ thống ngân hàng Việt Nam là một bước tiến quan trọng về nhận thức và hành động xử lý các khoản nợ xấu theo các nguyên tắc thị trường. Đây là mô hình lần đầu tiên áp dụng tại Việt Nam và tạo nền tảng quan trọng để vận hành lâu dài.

Đây là cách thức để “cứu” hệ thống ngân hàng và doanh nghiệp một cách công khai. Đây cũng là cách thức để Chính phủ quản lý dòng di chuyển của các khoản nợ và theo đó, giám sát, theo dõi và quản lý các khoản nợ và tài sản của các doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức và tài sản quốc gia. Thứ hai, VAMC là một doanh nghiệp nhà nước cho nên cần nhân danh Nhà nước để thực hiện việc mua - bán nợ kể cả nợ công, nợ tư nhân thậm chí cả các khoản nợ nước ngoài tư nhân. Công ty chịu sự quản lý trực tiếp của Chính phủ để có thể kết nối với cả hệ thống ngân hàng, ngân sách nhà nước, doanh nghiệp thuộc các thành phần và các giao dịch có yếu tố nước ngoài cũng như các cơ quan bảo vệ pháp luật.

Thứ ba, việc mua - bán tiến hành công khai và tự nguyện hoàn toàn theo nguyên tắc thị trường. Các chủ nợ và con nợ sau khi không thể thoả thuận được các điều kiện để dàn xếp các khoản nợ, có thể bán khoản nợ này cho VAMC. Điều này nhằm giảm thiểu tính chất mệnh lệnh của việc xử lý nợ và tăng khả năng tự 20 chủ, tự chịu trách nhiệm của chủ nợ và con nợ. Chẳng hạn, các khoản nợ có tài sản đảm bảo có thể bán lại cho VAMC theo mức giá thị trường tại thời điểm giao dịch và Công ty VAMC có thể tiến hành phát mại tài sản, thu lại khoản nợ vào ngân sách nhà nước.

Cho nên việc Nhà nước sử dụng tiền ngân sách mua lại nợ và bán lại để thu về cũng là một cách thức phát huy vai trò của Nhà nước. Nếu cực đoan khẳng định tuyệt đối không sử dụng ngân sách nhà nước vào công việc này thì mô hình sẽ khô vận hành trong giai đoạn đầu thành lập và hoạt động. Các khoản nợ bị lỗ, có thể sử dụng phương thức đấu giá bán nợ để giảm thiểu khoản lỗ và hạn chế khoản hỗ trợ từ ngân sách. Các khoản nợ bất động sản có thể giải quyết thông qua cơ chế mua - bán, cho thuê, góp vốn hoặc phá sản có thông qua VAMC hoặc không.

Thứ tư, việc tham gia của nhà đầu tư nước ngoài cần thận trọng, đặc biệt là trong thời điểm giá tài sản đang xuống rất thấp, có thể không cho phép người nước ngoài tham gia để hạn chế đến mức cao nhất việc thất thoát tài sản quốc gia và cá nhân, tổ chức Việt Nam, đặc biệt là ngân hàng và các tổ chức tín dụng, cũng như dữ liệu về khách hàng vào tay nước ngoài. Khi cơ chế thử nghiệm VAMC đã thuần thục, có thể vươn ra thị trường nước ngoài, có thể cho phép người nước ngoài tham gia mua bán nợ theo mô hình AMC. Thậm chí cho phép các cá nhân, tổ chức thành lập các AMC để mua - bán nợ như là những định chế tài chính trung gian tham gia vào phân đoạn thị trường nợ xấu. Thứ năm, các khoản nợ xấu khác nếu không tham gia cơ chế AMC, các bên sẽ tự thoả thuận giải quyết theo cơ chế quan hệ dân sự thông thường và nếu có những yếu tố hình sự cấu thành thì thực hiện truy cứu trách nhiệm hình sự với sự vào cuộc của các cơ quan bảo vệ pháp luật.

Nhưng đây nên được coi là lựa chọn cuối cùng khi vẫn còn các khả năng áp dụng các giải pháp khác. VAMC là một trong những công cụ đặc biệt của nhà nước nhằm góp phần xử lý nhanh nợ xấu, lành mạnh hóa tài chính, giảm thiểu rủi ro cho các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng tín dụng hợp lý nền kinh 21 tế. VAMC hoạt động theo nguyên tắc lấy thu bù chi, không vì mục tiêu lợi nhuận; công khai, minh bạch; hạn chế rủi ro và chi phí trong xử lý nợ xấu. Các ngân hàng sẽ “chuyển giao” giá trị sổ sách nợ xấu sang VAMC.

Đổi lại VAMC sẽ phát hành trái phiếu đặc biệt với lãi suất thấp cho ngân hàng. Theo điều 12 Nghị định 53/2013NĐ-CP [4] quy định công ty quản lý tài sản được thực hiện theo các hoạt động sau: “a) Mua nợ xấu của các tổ chức tín dụng; b) Thu hồi nợ, đòi nợ và xử lý, bán nợ, tài sản bảo đảm; c) Cơ cấu lại khoản nợ, điều chỉnh điều kiện trả nợ, chuyển nợ thành vốn góp, vốn cổ phần của khách hàng vay; d) Đầu tư, sửa chữa, nâng cấp, khai thác, sử dụng, cho thuê tài sản bảo đảm đã được công ty quản lý tài sản thu nợ; đ) Quản lý khoản nợ xấu đã mua và kiểm tra, giám sát tài sản bảo đảm có liên quan đến khoản nợ xấu, bao gồm cả tài liệu, hồ sơ liên quan đến khoản nợ xấu và bảo đảm tiền vay; e) Tư vấn, môi giới mua, bán nợ và tài sản; g) Đầu tư tài chính, góp vốn, mua cổ phần; h) Tổ chức bán đấu giá tài sản; i) Bảo lãnh cho các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân vay vốn của tổ chức tín dụng; k) Hoạt động khác phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của công ty quản lý tài sản sau khi được thống đốc ngân hàng nhà nước cho phép”. Ngoài ra công ty quản lý tài sản được ủy quyền cho tổ chức tín dụng bán nợ thực hiện các hoạt động được quy định tại các điểm b, c, d và đ khoản 1 điều 12 Nghị định 53/2013NĐ-CP. Theo điều 17, 18, 19 Nghị định 53/2013NĐ-CP quy định công ty tài sản sẽ xử lý các khoản nợ xấu như: Cơ cấu lại nợ xấu, xử lý tài sản đảm bảo công ty đã mua, xử lý tiền thu hồi những khoản nợ được mua bằng trái phiếu đặc biệt 22 với từng biện pháp, cụ thể như sau: Tại điều 17 Nghị định 53/2013NĐ-CP này quy định biện pháp cơ cấu lại nợ xấu, hỗ trợ khách hàng vay của công ty quản lý tài sản như sau: “1.

Công ty quản lý tài sản thực hiện các biện pháp cơ cấu lại nợ nhằm hỗ trợ khách hàng vay sau đây: a) Điều chỉnh kỳ hạn trả nợ, thời hạn trả nợ phù hợp với điều kiện sản xuất, kinh doanh của khách hàng vay; b) Áp dụng lãi suất của khoản nợ đã mua phù hợp với khả năng trả nợ của khách hàng vay và điều kiện thị trường; c) Giảm một phần hoặc miễn toàn bộ số lãi đã quá hạn thanh toán mà khách hàng vay chưa có khả năng trả nợ. Ngân hàng nhà nước hướng dẫn cụ thể việc cơ cấu lại nợ của công ty quản lý tài sản quy định tại khoản 1 điều này. Trong trường hợp đánh giá khách hàng vay có khả năng phục hồi tốt, công ty quản lý tài sản xem xét, đầu tư, cung cấp tài chính để hỗ trợ khách hàng vay xử lý khó khăn tài chính tạm thời và phục hồi sản xuất kinh doanh. Công ty quản lý tài sản thực hiện bảo lãnh cho khách hàng vay vốn của tổ chức tín dụng trong trường hợp đánh giá khách hàng có khả năng phục hồi tốt hoặc có dự án mới có hiệu quả đảm bảo trả được nợ vay”.

Hoạt động mua bán nợ xấu 2.