I. Cách xóa đói giảm nghèo trong tăng trưởng kinh tế Bắc Ninh hiệu quả
Xóa đói giảm nghèo trong tăng trưởng kinh tế Bắc Ninh là một trong những mục tiêu chiến lược xuyên suốt trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Trong bối cảnh Bắc Ninh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, tốc độ tăng trưởng kinh tế cao đã tạo điều kiện thuận lợi để cải thiện đời sống người dân. Tuy nhiên, xóa đói giảm nghèo không chỉ phụ thuộc vào tốc độ tăng trưởng mà còn đòi hỏi sự gắn kết giữa tăng trưởng và công bằng xã hội. Từ năm 1997 – thời điểm tái lập tỉnh – đến nay, Bắc Ninh đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật: tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh, thu nhập bình quân đầu người tăng nhanh, và cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng công nghiệp – dịch vụ. Theo tài liệu nghiên cứu, phát triển bền vững luôn được xác định là nền tảng để giảm nghèo toàn diện, đặc biệt khi tăng trưởng kinh tế đi đôi với tạo việc làm và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: “Làm cho người nghèo đủ ăn, người đủ ăn trở nên khá, người khá giàu thêm giàu” – tư tưởng này vẫn là kim chỉ nam cho các chính sách xóa đói giảm nghèo hiện nay. Do đó, việc phân tích mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo tại Bắc Ninh không chỉ mang tính học thuật mà còn có giá trị thực tiễn sâu sắc trong hoạch định chính sách.
1.1. Khái niệm xóa đói giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế
Xóa đói giảm nghèo là quá trình cải thiện điều kiện sống tối thiểu cho người dân, đảm bảo an ninh lương thực, tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục và việc làm. Trong khi đó, tăng trưởng kinh tế phản ánh sự gia tăng quy mô sản xuất và thu nhập quốc dân. Tuy nhiên, tăng trưởng không tự động dẫn đến giảm nghèo nếu không có chính sách phân phối công bằng. Tại Bắc Ninh, tăng trưởng kinh tế chủ yếu đến từ khu vực công nghiệp và dịch vụ, do đó cần có cơ chế để người nghèo – đặc biệt ở khu vực nông thôn – được hưởng lợi từ quá trình này.
1.2. Vai trò của phát triển bền vững trong giảm nghèo
Phát triển bền vững không chỉ là mục tiêu toàn cầu mà còn là định hướng chiến lược của Việt Nam và tỉnh Bắc Ninh. Theo tài liệu, giảm nghèo bền vững phải đi kèm với bảo vệ môi trường, phát triển nguồn nhân lực và đảm bảo công bằng xã hội. Bắc Ninh đã tích cực chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “lượng” sang “chất”, chú trọng kinh tế xanh và đào tạo nghề cho lao động nông thôn – những yếu tố then chốt giúp giảm nghèo toàn diện.
II. Thách thức khi kết hợp xóa đói giảm nghèo với tăng trưởng kinh tế ở Bắc Ninh
Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, xóa đói giảm nghèo trong tăng trưởng kinh tế Bắc Ninh vẫn đối mặt với không ít thách thức. Một trong những vấn đề nổi cộm là khoảng cách giàu – nghèo giữa khu vực đô thị và nông thôn ngày càng gia tăng. Trong khi các khu công nghiệp tại Thuận Thành, Tiên Du thu hút hàng chục nghìn lao động, nhiều hộ dân ở vùng ven vẫn thiếu đất sản xuất, trình độ học vấn thấp và khó tiếp cận cơ hội việc làm chất lượng. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế diễn ra nhanh nhưng chuyển dịch lao động lại chậm, dẫn đến tình trạng thất nghiệp hoặc việc làm bấp bênh. Ngoài ra, chuẩn nghèo đa chiều – bao gồm y tế, giáo dục, nhà ở – cho thấy nhiều hộ “thoát nghèo” theo chuẩn thu nhập vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản. Tài liệu gốc nhấn mạnh: “Tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với xóa đói giảm nghèo ngay trong từng bước đi”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tăng trưởng thiên về người nghèo chưa được thực hiện đầy đủ. Các chính sách hỗ trợ thường mang tính ngắn hạn, thiếu tính liên kết giữa các ngành và địa phương. Đặc biệt, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường công nghiệp cũng đe dọa sinh kế của người dân nghèo, làm suy giảm hiệu quả giảm nghèo bền vững.
2.1. Khoảng cách giàu nghèo và bất bình đẳng vùng miền
Bắc Ninh có tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh nhất cả nước, nhưng bất bình đẳng vùng miền vẫn tồn tại. Các huyện như Quế Võ, Yên Phong phát triển mạnh nhờ khu công nghiệp, trong khi một số xã ở Gia Bình, Lương Tài còn chậm đổi mới. Chênh lệch thu nhập giữa lao động công nghiệp và nông nghiệp lên tới 3–4 lần, khiến người nghèo nông thôn khó vươn lên. Đây là rào cản lớn đối với mục tiêu giảm nghèo toàn diện.
2.2. Thiếu kết nối giữa tăng trưởng và chính sách xã hội
Nhiều chính sách xóa đói giảm nghèo tại Bắc Ninh vẫn mang tính hỗ trợ trực tiếp (tiền, gạo) thay vì tạo năng lực tự thoát nghèo. Đào tạo nghề, hỗ trợ khởi nghiệp, và tiếp cận tín dụng ưu đãi chưa được triển khai đồng bộ. Do đó, dù tăng trưởng kinh tế cao, hiệu quả giảm nghèo lại chưa tương xứng. Cần có cơ chế gắn kết tăng trưởng với an sinh xã hội một cách hệ thống.
III. Phương pháp xóa đói giảm nghèo gắn với tăng trưởng kinh tế tại Bắc Ninh
Để xóa đói giảm nghèo trong tăng trưởng kinh tế Bắc Ninh một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp giảm nghèo bền vững dựa trên ba trụ cột: tạo việc làm, nâng cao năng lực người dân, và phát triển hạ tầng xã hội. Trước hết, tăng trưởng kinh tế thiên về người nghèo (pro-poor growth) phải được ưu tiên. Điều này có nghĩa là thúc đẩy các ngành kinh tế sử dụng nhiều lao động, đặc biệt là công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp công nghệ cao, và dịch vụ logistics – những lĩnh vực có thể hấp thụ lao động địa phương. Thứ hai, đào tạo nghề gắn với nhu cầu doanh nghiệp là chìa khóa giúp người nghèo tiếp cận việc làm ổn định. Bắc Ninh đã triển khai nhiều trung tâm dạy nghề, nhưng cần mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng. Thứ ba, hạ tầng giao thông, điện, nước, internet ở vùng nông thôn phải được đầu tư đồng bộ để thu hẹp khoảng cách phát triển. Tài liệu nghiên cứu nhấn mạnh: “Tăng trưởng kinh tế và tạo nhiều việc làm là cơ sở để giảm nhanh đói nghèo”. Do đó, chính quyền tỉnh cần phối hợp chặt chẽ với khu vực tư nhân để xây dựng hệ sinh thái kinh tế bao trùm, trong đó người nghèo không bị bỏ lại phía sau.
3.1. Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thiên về người nghèo
Tăng trưởng kinh tế thiên về người nghèo là mô hình trong đó người nghèo được hưởng lợi nhiều hơn từ tăng trưởng so với các nhóm khác. Tại Bắc Ninh, điều này có thể thực hiện qua việc ưu đãi đầu tư vào các dự án tạo việc làm cho lao động địa phương, hỗ trợ hợp tác xã nông nghiệp, và khuyến khích kinh tế hộ gia đình tham gia chuỗi giá trị. Đây là giải pháp giảm nghèo bền vững được nhiều chuyên gia kinh tế đề xuất.
3.2. Đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng lao động
Đào tạo nghề là yếu tố then chốt giúp người nghèo chuyển từ khu vực nông nghiệp năng suất thấp sang khu vực công nghiệp – dịch vụ. Bắc Ninh cần mở rộng chương trình đào tạo theo địa chỉ, phối hợp với doanh nghiệp để đảm bảo đầu ra. Đồng thời, giáo dục phổ thông ở vùng khó khăn cũng cần được cải thiện để tạo nền tảng lâu dài cho giảm nghèo bền vững.
IV. Ứng dụng thực tiễn Thành tựu xóa đói giảm nghèo ở Bắc Ninh giai đoạn 1997 2024
Từ năm 1997 – thời điểm tái lập tỉnh – đến nay, Bắc Ninh đã đạt được thành tựu nổi bật trong xóa đói giảm nghèo nhờ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và chính sách xã hội đồng bộ. Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn quốc gia giảm từ hơn 20% (1997) xuống dưới 1% (2023), đưa Bắc Ninh trở thành một trong những tỉnh không còn hộ nghèo theo chuẩn cũ. Thu nhập bình quân đầu người tăng từ dưới 300 USD lên hơn 5.000 USD/năm – mức cao nhất cả nước. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh: công nghiệp – xây dựng chiếm hơn 60%, dịch vụ hơn 30%, nông nghiệp dưới 10%. Điều này cho thấy tăng trưởng kinh tế đã tạo ra nguồn lực lớn cho an sinh xã hội. Nhiều chương trình như “Hỗ trợ nhà ở cho người nghèo”, “Vay vốn ưu đãi”, “Khuyến công nông thôn” đã giúp hàng nghìn hộ thoát nghèo bền vững. Đặc biệt, chính sách hỗ trợ học sinh nghèo, bảo hiểm y tế toàn dân, và xây dựng nông thôn mới đã góp phần quan trọng trong việc giảm nghèo đa chiều. Tuy nhiên, theo chuẩn nghèo mới (2021–2025), vẫn còn khoảng 2–3% dân số thuộc diện cận nghèo, chủ yếu là người già, người khuyết tật và hộ đơn thân – đòi hỏi chính sách xã hội bao trùm hơn trong giai đoạn tới.
4.1. Số liệu giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế Bắc Ninh
Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, tỷ lệ hộ nghèo của Bắc Ninh giảm từ 21,5% (1997) xuống 0,7% (2020) và gần như xóa hộ nghèo tuyệt đối vào 2023. Tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân đạt 12–14%/năm – cao nhất cả nước. Điều này chứng minh mối liên hệ chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về phát triển bền vững và công bằng xã hội trong giai đoạn mới.
4.2. Các chương trình giảm nghèo hiệu quả tại địa phương
Bắc Ninh đã triển khai nhiều chương trình giảm nghèo hiệu quả như: Chương trình 135 (hỗ trợ vùng đặc biệt khó khăn), Đề án “Hỗ trợ tạo việc làm cho lao động nông thôn”, và “Xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu”. Các chương trình này không chỉ hỗ trợ tài chính mà còn nâng cao năng lực sản xuất, kết nối thị trường, và cải thiện hạ tầng, góp phần giảm nghèo bền vững.
V. Tương lai của xóa đói giảm nghèo trong tăng trưởng kinh tế Bắc Ninh
Trong giai đoạn 2025–2030, xóa đói giảm nghèo trong tăng trưởng kinh tế Bắc Ninh sẽ chuyển hướng từ “giảm nghèo tuyệt đối” sang “giảm nghèo đa chiều và bền vững”. Với mục tiêu trở thành tỉnh công nghiệp hiện đại, Bắc Ninh cần đảm bảo rằng tăng trưởng kinh tế không làm gia tăng bất bình đẳng xã hội. Một số định hướng chiến lược bao gồm: (1) Áp dụng chuẩn nghèo đa chiều mới – bao gồm y tế, giáo dục, nhà ở, tiếp cận thông tin – để xác định đúng đối tượng cần hỗ trợ; (2) Phát triển kinh tế số và chuyển đổi số trong nông nghiệp để tạo cơ hội cho người dân nông thôn; (3) Tăng cường an sinh xã hội cho nhóm dễ tổn thương như người già, người khuyết tật, lao động phi chính thức. Tài liệu nghiên cứu nhấn mạnh: “Giảm nghèo toàn diện và bền vững luôn là mục tiêu xuyên suốt”. Do đó, Bắc Ninh cần xây dựng hệ thống giám sát nghèo linh hoạt, ứng dụng dữ liệu lớn để kịp thời hỗ trợ. Đồng thời, huy động nguồn lực tư nhân và xã hội hóa các chương trình giảm nghèo sẽ là xu hướng tất yếu trong bối cảnh ngân sách nhà nước có hạn.
5.1. Chuyển sang chuẩn nghèo đa chiều và bền vững
Chuẩn nghèo đa chiều giúp nhìn nhận nghèo không chỉ qua thu nhập mà còn qua khả năng tiếp cận dịch vụ cơ bản. Bắc Ninh cần cập nhật dữ liệu nghèo theo chuẩn mới, từ đó thiết kế chính sách giảm nghèo toàn diện – đặc biệt cho nhóm cận nghèo, vốn dễ tái nghèo khi gặp rủi ro (ốm đau, thất nghiệp). Đây là bước tiến quan trọng trong phát triển bền vững.
5.2. Vai trò của chuyển đổi số trong giảm nghèo
Chuyển đổi số mở ra cơ hội lớn cho người nghèo nông thôn tiếp cận thị trường, thông tin và dịch vụ tài chính. Bắc Ninh có thể phát triển nền tảng thương mại điện tử nông sản, hệ thống đào tạo trực tuyến, và ứng dụng hỗ trợ vay vốn – giúp người nghèo tự lực vươn lên. Đây là giải pháp sáng tạo cho giảm nghèo trong kỷ nguyên số.
