Chương 1. Nhận thức chung về các tội xâm phạm chế độ hôn nhân gia đình. Thực trạng pháp luật và thực tiễn xét xử các tội xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình trong Bộ luật hình sự 1999. Một số giải pháp hoàn thiện các tội xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ NHẬN THỨC CHUNG VỀ CÁC TỘI XÂM PHẠM CHẾ ĐỘ HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH 1. Ý nghĩa của việc điều chỉnh hành vi xâm phạm đến chế độ hôn nhân và gia đình bằng các quy phạm pháp luật hình sự Gia đình là nền tảng của mọi xã hội, là cái nôi nuôi dưỡng và hình thành nên nhân cách của mỗi con người, một gia đình hạnh phúc, êm ấm, hòa thuận sẽ là cơ sở cho sự phát triển toàn diện của mỗi thành viên trong gia đình đó. Gia đình gắn bó với nhau bởi các mối quan hệ tình cảm, quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng. Gia đình có lịch sử từ rất sớm và đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài.
Thực tế, gia đình có những ảnh hưởng và những tác động mạnh mẽ đến xã hội. Trong công cuộc đổi mới đất nước, con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế; gia đình vừa là điểm xuất phát, vừa là điểm trở về của mọi chính sách pháp luật. Do vậy, để chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đi vào cuộc sống, phát huy những giá trị tích cực, trước hết cần phải nâng cao tăng cường những giá trị đạo đức và truyền thống của từng gia đình, thiết chế hiệu quả giám sát chặt chẽ giữa các thành viên trong gia đình với nhau, nâng cao ý thức pháp luật của từng thành viên cũng là ý thức của từng công dân trong xã hội, tránh, tiến tới loại trừ mầm mống của tệ nạn xã hội. Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhiệm vụ phát triển nguồn nhân lực có tri thức, có công nghệ cao là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.
Phát triển con người, là phát triển từng thành viên trong gia đình trên nền tảng tư tưởng, đạo đức, lối sống tôn trọng và yêu thương lẫn nhau-những yếu tố 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thuộc tinh hoa của truyền thống dân tộc, của dòng họ, của gia đình những giá trị cơ bản của văn hóa Việt Nam. Hôn nhân là sự kết hợp giữa một người đàn ông được gọi là chồng và một người đàn bà được gọi là vợ một cách hợp pháp. Hôn nhân phải trên cơ sở tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng, thủy chung, gắn bó yêu thương nhau mới là nền tảng vững chắc của gia đình. Tuy nhiên, trong xã hội xưa và nay, những hành vi xâm phạm đến mối quan hệ hôn nhân, quan hệ gia đình vẫn diễn ra.
Từ những hành vi cản trở hôn nhân hoặc cưỡng ép kết hôn xâm phạm đến quyền kết hôn, ly hôn của người khác, đến khi hôn nhân đã được xác lập, tuy nhiên do quá trình tha hóa về nhân cách, dẫn đến hành vi ngoại tình xâm phạm đến chế độ một vợ một chồng tiến bộ. Trong xã hội hiện đại, mặc dù độ tuổi kết hôn của nam và nữ đã được quy định rõ ràng cụ thể trong Luật hôn nhân và gia đình năm 2000, nhưng vì những mục đích cá nhân, hoặc vì kém hiểu biết mà hành vi tổ chức tảo hôn, tảo hôn vẫn tái diễn, ảnh hưởng đến sự phát triển hoàn thiện của giống nòi, bởi lẽ những ông bố, bà mẹ trẻ khi chưa phát triển đầy đủ về tâm sinh lý sẽ khó có thể đảm bảo được điều kiện nuôi dạy con trẻ. Đặc biệt hơn nữa, hành vi giao cấu với người cùng dòng máu về trực hệ, với anh, chị em cùng huyết thống là hành vi vi phạm đạo đức bị xã hội lên án kịch liệt, nó ảnh hưởng xấu đến nhận thức của những thế hệ đi sau, đến thuần phong mỹ tục của dân tộc, ảnh hưởng đến sự phát triển lành mạnh của giống nòi. Bên cạnh đó, có những hành vi cũng đáng lên án và cần có một hình thức xử lý nghiêm khắc khi con ngược đãi bố mẹ, cháu ngược đãi ông bà, người có công nuôi dưỡng mình khôn lớn và ngược lại; từ chối hoặc trốn tránh việc cấp dưỡng đối với người mà mình có nghĩa vụ cấp dưỡng.
Nền tảng duy trì gia đình là sự yêu thương, chăm sóc, quan tâm đến nhau của từng thành viên, ngoài việc xâm hại đến mối quan hệ tốt đẹp vốn có của gia đình, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com biểu hiện của nhân cách xấu, nó còn xâm hại đến danh dự, nhân phẩm, sức khỏe, thậm chí là tính mạng của người bị xâm hại. Chế độ hôn nhân và gia đình được bảo vệ bằng các thiết chế xã hội, bằng các biện pháp đạo đức và bằng cả các biện pháp pháp luật. Trước tiên là bằng các thiết chế pháp luật hành chính, tiếp đó khi hành vi nguy hiểm đáng kể cho xã hội thì phải có biện pháp nghiêm khắc nhất, đủ sức răn đe và phòng ngừa tội phạm chung. Trên cơ sở đó, chế độ hôn nhân và gia đình được nhà nước ta bảo vệ bằng pháp luật hình sự, cụ thể hóa bằng các điều luật trong Bộ luật hình sự năm 1985, năm 1999.
Ví như vụ án cha đẻ Ngân Văn Túp (54 tuổi, trú tại xã Trung Thượng, huyện Quan Sơn, Thanh Hoá), vừa bị tuyên phạt 1 năm tù về tội loạn luân. Nạn nhân chính là con gái thứ hai của người đàn ông này với vợ. Hành vi mất nhân tính của Túp chỉ bị đưa ra ánh sáng khi dân bản Khạn làm đơn tố cáo tới cơ quan chức năng. Theo cáo trạng của viện kiểm sát nhân dân huyện Quan Sơn, suốt từ cuối năm 2004 đến khoảng tháng 5/2011, Ngân Văn Túp (SN 1958, trú tại bản Khạn, xã Trung Thượng, huyện biên giới Quan Sơn, tỉnh Thanh Hoá) đã thường xuyên ngủ với con gái ruột của mình là chị Ngân T.
(SN 1983, cùng trú tại bản Khạn, xã Trung Thượng, là con gái thứ 2 của ông Túp với vợ) như vợ chồng. Phát hiện hành vi bất chính của Túp, dân bản đã nhiều lần khuyên can nhưng ông này không nghe, vẫn tiếp tục ngựa quen đường cũ. Nhiều năm trôi qua, đến ngày 26/8/2011, Ban quản lý bản Khạn đã quyết định làm đơn tố giác hành vi đồi bại của Ngân Văn Túp đến Cơ quan cảnh sát điều tra công an huyện Quan Sơn. Ngày 15/3/2012 Tòa án nhân dân huyện quan Sơn đã tuyên phạt Ngân Văn Túp 1 năm tù giam về tội "Loạn luân".
Cũng theo kết quả điều tra, Ngân Văn Túp là người hoàn toàn bình thường, không có biểu hiện bệnh lý, có đầy đủ năng lực chịu trách nhiệm hình sự. Đối với Ngân T., tuy 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đồng ý quan hệ tình dục với cha đẻ của mình, nhưng xét về ý thức chủ quan, các lần quan hệ tình dục, M. là người bị động, do ông Túp chủ động "đòi hỏi". được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự.
Chỉ qua trường hợp trên đây, có thể thấy được các hành vi xâm phạm đến chế độ hôn nhân và gia đình mặc dù có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội không lớn, nhưng đối với truyền thống, đạo đức của dân tộc là nghiêm trọng. Có thể thấy sức ảnh hưởng ghê gớm của những hành vi như thế đến đời sống xã hội, ý thức của những người trong cuộc và cả những người xung quanh. Ảnh hưởng xấu đến ý thức của một bộ phận không nhỏ trong xã hội, dường như là vô hình nhưng lại len lỏi đến từng ngóc ngách tâm hồn của mỗi một con người. Nếu không khéo léo điều chỉnh thì tâm hồn, nhân cách bị tha hóa sẽ khiến cho con người đó suy nghĩ và hành động không theo lối sống tốt đẹp, mà lệch lạc, thậm chí còn trở thành tội phạm trong tương lai.
Do đó, việc điều chỉnh các hành vi xâm phạm đến chế độ hôn nhân và gia đình bằng các quy phạm pháp luật hình sự thật sự có ý nghĩa trong việc phòng ngừa và chống loại tội phạm trong lĩnh vực này. Một lần nữa cần khẳng định, giá trị của gia đình, của hôn nhân hạnh phúc là giá trị bền vững mà bất cứ một xã hội phát triển, một xã hội văn minh cần hướng tới và bảo vệ. Tương ứng với từng giai đoạn lịch sử phát triển của xã hội, các hành vi xâm phạm đến chế độ hôn nhân và gia đình đã được điều chỉnh ở mức độ khác nhau và có không ít các quy phạm pháp luật hình sự được áp dụng đối với các hành vi này như trong Bộ luật Hồng Đức hay Bộ luật Gia Long – những bộ luật điển hình cho thời kỳ phong kiến mà giá trị của nó vẫn còn mang tính thời đại cho đến ngày nay. Không chỉ ở Việt Nam chúng ta, mà pháp luật hình sự các nước trên thế giới cũng dành sự quan tâm đến việc bảo vệ quan hệ hôn nhân và gia đình khỏi sự xâm hại của tội phạm.
Do đó, việc nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển cũng như là kinh nghiệm lập pháp của một số nước trên thế 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giới trong các phần dưới đây là cần thiết để thấy được vị trí nền tảng của gia đình của hôn nhân trong bất cứ một xã hội nào. Lịch sử hình thành và phát triển của các quy pháp pháp luật hình sự về các tội xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình 1. Từ thời kỳ phong kiến đến trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 Pháp luật nói chung và pháp luật hình sự nói riêng được chính quyền phong kiến thời kỳ này quan tâm. Do ảnh hưởng của Nho giáo mà pháp luật của Nhà nước quân chủ Việt Nam chịu ảnh hưởng sâu sắc của hệ thống pháp luật phong kiến Trung Quốc, ở một chừng mực nhất đình thì không phải là mô phỏng hoàn toàn.
Năm 1010, Lý Công Uẩn lên ngôi hoàng đế, đặt niên hiệu là Thuận Thiên, lập nên nhà Lý. Việc soạn thảo và ban bố pháp luật được chú trọng. Cụ thể, năm 1042 vua Lý Thái Tông đã ban hành bộ Hình thư có 3 tập với tư cách là bộ luật thành văn đầu tiên của Việt Nam. Nhưng đáng tiếc đến nay bộ luật đó không còn, nên chúng ta không có điều kiện để tìm hiểu về nội dung của các điều luật trong đó.