Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC VẬN DỤNG TÌNH HUỐNG TRONG DẠY HỌC MÔN CHÍNH TRỊ Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM LÀO 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài về vận dụng tình huống trong dạy học Vận dụng tình huống trong dạy học là một trong những phương pháp được nhiều nhà giáo dục quan tâm và nghiên cứu, trong đó có thể kể đến các công trình nghiên cứu sau đây: Tác giả T.V Cudriaxep, “Tạo nên tình huống vấn đề - phương tiện tích cực hóa học sinh”, Tạp chí Giáo dục nghề nghiệp kỹ thuật, số 7/1965. Trong bài viết này, tác giả đã nêu ra quan niệm về tình huống và tình huống có vấn đề, tầm quan trọng của việc tạo nên tình huống có vấn đề trong dạy học là phương tiện tích cực hóa học sinh.
Khi sử dụng phương pháp dạy học này sẽ giúp cho học sinh phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo.Machiuskin trong cuốn sách “Tình huống có vấn đề trong tư duy và trong dạy học”, Nxb Giáo dục, Hà Nội đã phân tích về việc sử dụng tình huống trong dạy học nêu vấn đề. Theo tác giả: “Tính nêu vấn đề trong dạy học phải được hiểu trước hết là một giai đoạn cần thiết trong quá trình hình thành hành động, trong quá trình lĩnh hội tri thức” [11; tr.Marzand (2011), Nghệ thuật và khoa học dạy học (Người dịch: Nguyễn Hữu Châu), Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội. Trong cuốn sách này, tác giả cũng đã đề cập tới các phương pháp dạy học tích cực trong đó có việc sử dụng tình huống trong dạy học nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học. Để sử dụng tình huống trong dạy học theo tác giả người giáo viên cần phải biết lựa chọn nội dung kiến thức cho phù hợp đấy là một nghệ thuật trong dạy học.
6 Nhóm tác giả Robert J.Pollock (2011), Các phương pháp dạy học hiệu quả (Người dịch Nguyễn Hồng Vân), Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội. Trong công trình nghiên cứu này, các tác giả cũng đề cập tới phương phương dạy học tình huống coi đó là một trong những phương pháp dạy học hiệu quả mà người giáo viên nên sử dụng khi dạy học. Ở Việt Nam, cũng đã có không ít những công trình nghiên cứu về vận dụng tình huống trong dạy học. Cụ thể như: Tác giả Nguyễn Thị Doan (1994), “Vận dụng phương pháp tình huống trong giảng dạy đại học”, Tạp chí Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp, số 5.
Bài báo đã nêu khái quát về khái niệm, đặc điểm của phương pháp dạy học tình huống, việc vận dụng tình huống trong giảng dạy đại học là một trong những yêu cầu của việc đổi mới giáo dục đại học hiện nay. Tác giả Trần Văn Hà (1996), “Lý thuyết tình huống và phương pháp xử lý tình huống trong hoạt động dạy học, nghiên cứu, quản lý, lãnh đạo”, Tạp chí Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp, số 6. Trong bài viết này, tác giả đã trình bày những quan niệm khác nhau về tình huống và các bước tiến hành xử lý tình huống trong dạy học. Trong các luận văn, luận án của nhiều tác giả cũng đã nghiên cứu phương pháp dạy học tình huống và việc sử dụng tình huống trong dạy học đối với các môn học cụ thể: Tác giả Đinh Tuấn Dũng (2002), “Đổi mới phương pháp dạy học theo tình huống”, Kỷ yếu hội thảo nâng cao chất lượng đào tạo toàn quốc lần thứ III, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hà Nội.
Tác giả Phan Văn Tỵ (2002) , Vận dụng phương pháp tình huống trong dạy học môn Giáo dục học ở Học viện Chính trị quân sự, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Hà Nội. Tác giả Phan Văn Sia (2003), Vận dụng phương pháp tình huống trong quá trình dạy học môn Giáo dục học dưới hình thức nhóm ở trường Cao đẳng Sư phạm Trà Vinh, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Hà Nội. Tác giả Vũ Thị Hương Trà (2016), Kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp sử dụng tình huống trong dạy học Pháp luật ở trường 7 Cao đẳng Y tế Thái Nguyên, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Thái Nguyên. Tác giả Nguyễn Hồng Tuyết Quân (2018), Dạy học theo tình huống môn Giáo dục công dân chương trình lớp 10 ở các trường THPT thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn, Luận văn thạc sĩ Giáo dục học, Thái Nguyên….
Các công trình nghiên cứu này đều cho thấy: dạy học theo tình huống là một quan điểm dạy học, trong đó việc dạy học được tổ chức theo những chủ đề phức hợp gần với các tình huống thực của cuộc sống và nghề nghiệp. Quá trình học tập được tổ chức trong môi trường học tập tạo điều kiện kiến tạo tri thức theo cá nhân và trong mối quan hệ xã hội của việc học tập. Những nghiên cứu của các nhà khoa học trên đây về dạy học tình huống và sử dụng tình huống trong dạy học là những cơ sở lý luận quan trọng để tác giả kế thừa khi luận giải quan niệm về việc vận dụng tình huống trong dạy học môn Chính trị ở trường Cao đẳng sư phạm Khang Khai. Các công trình nghiên cứu trong nước về vận dụng tình huống trong dạy học đối với môn Chính trị Đối với nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, những năm gần đây Chính phủ Lào đã có nhiều chương trình cải cách giáo dục giúp đào tạo nguồn nhân lực phục vụ công cuộc xây dựng và phát triển đất nước thời kì đổi mới.
Nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, Bộ Giáo dục và Thể thao Lào đã tập trung cải thiện cơ cấu giáo dục, củng cố ngành giáo dục, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường đào tạo về lý luận chính trị cho giáo viên và các nhà quản lý giáo dục các cấp. Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực cũng được áp dụng trong các nhà trường ở Lào. Trong đó, sử dụng tình huống trong dạy học cũng đã được giáo viên sử dụng. Tuy nhiên, chưa có nhiều công trình nghiên cứu khoa học tại Lào về việc vận dụng tình huống trong dạy học nói chung và đặc biệt chưa có công trình nghiên cứu khoa học cụ thể nào về vận dụng tình huống trong dạy học môn Chính trị ở các trường đại học, cao đẳng ở Lào.
Chủ yếu, các tác giả tập trung 8 nghiên cứu các biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học các môn Lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng, các trường Chính trị và Hành chính của Lào. Cụ thể như: Tác giả Vilayseng Nouxaylor (2012), Nâng cao chất lượng giảng dạy môn Triết học Mác - Lênin ở trường Cao đẳng Sư phạm Khang Khai, tỉnh Xiêng Khoảng, Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, Luận văn thạc sỹ Giáo dục học, Trường Đại học Vinh. Trong công trình này, tác giả đã nghiên cứu thực trạng chất lượng giảng dạy môn Triết học Mác - Lênin cho sinh viên ở trường Cao đẳng Sư phạm Khang Khai, tỉnh Xiêng Khoảng, chỉ ra những hạn chế về chương trình, phương pháp dạy và học. Để nâng cao chất lượng giảng dạy môn Triết học Mác - Lênin ở trường Cao đẳng Sư phạm Khang Khai, tỉnh Xiêng Khoảng, đề tài cho rằng cần tập trung vào các giải pháp như đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá, tăng cường phương tiện, cơ sở vật chất cho dạy học các môn Lý luận chính trị trong đó có môn Triết học Mác - Lênin.
Tác giả Chanhha Daolasouk (2017), Nâng cao chất lượng dạy học các môn Lý luận Chính trị ở trường Cao đẳng Sư phạm Khang Khai, tỉnh Xiêng Khoảng - Lào, Luận văn thạc sỹ Giáo dục học, Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên. Đề tài đã khái quát cơ sở lý luận và phân tích thực trạng chất lượng dạy học các môn Lý luận Chính trị ở trường Cao đẳng Sư phạm Khang Khai, tỉnh Xiêng Khoảng - Lào. Đề tài khẳng định: “Trong hàng loạt các yếu tố đó thì yếu tố chương trình đào tạo, phương pháp dạy và học là có ý nghĩa tiên quyết. Để nâng cao chất lượng dạy học các môn khoa học chính trị, nhất thiết phải đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp dạy và học” [6; tr.
Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc đổi mới phương dạy học, cần vận dụng các phương pháp dạy học tích cực để góp phần nâng cao chất lượng dạy học các môn Lý luận Chính trị của các nhà trường của Lào. 9 Tác giả Phasith Keokhady (2017), “Vận dụng phương pháp thuyết trình tích cực trong dạy học môn Lý luận chính trị ở trường Cao đẳng Sư phạm Đông Khang Xạng, thủ đô Viêng Chăn” Luận văn thạc sỹ Giáo dục học, Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên. Trong đó, tác giả cũng nêu ra quan niệm về tình huống và sử dụng tình huống trong dạy học. Tác giả cũng nhấn mạnh đến sự cần thiết của việc sử dụng tình huống có vấn đề trong dạy học các môn Lý luận chính trị ở Lào.
Theo tác giả: “Trong quá trình dạy học môn Lý luận chính trị, muốn có bài thuyết trình có sức thuyết phục, GV phải tạo ra tình huống có vấn đề. Tình huống có vấn đề là tình huống nảy sinh mâu thuẫn giữa một bên là chủ thể có nhu cầu giải quyết tình huống đó với một bên là những tri thức kỹ năng và phương pháp hiện có của chủ thể chưa đủ để giải quyết, để tạo ra cho mình có hiểu biết về nó và cách hiểu giải quyết tình huống” [13, tr. Như vậy, việc vận dụng tình huống có vấn đề kết hợp với các phương pháp dạy học tích cực khác trong giảng dạy các môn Lý luận chính trị ở Lào là một trong những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của môn học này. Mặc dù, chưa có một công trình nghiên cứu khoa học độc lập nào về vận dụng tình huống trong dạy học môn Chính trị ở các trường Cao đẳng sư phạm ở Lào, song dựa trên các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về phương pháp dạy học tình huống và việc vận dụng tình huống trong dạy học đề tài luận văn sẽ tiếp tục nghiên cứu để xây dựng được quy trình vận dụng tình huống trong dạy học môn Chính trị ở trường Cao đẳng sư phạm Khang Khai, tỉnh Xiêng Khoảng góp phần nâng cao hơn chất lượng dạy và học đối với môn học này của nhà trường.