phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của Luận văn gồm có 3 chƣơng, bao gồm: - Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về chỉ dẫn địa lý và kiểm soát độc lập đối với chỉ dẫn địa lý - Chƣơng 2. Đánh giá thực trạng quản lý và kiểm soát các chỉ dẫn địa lý đƣợc bảo hộ ở Việt Nam - Chƣơng 3. Giải pháp hình thành hệ thống kiểm soát độc lập để quản lý chỉ dẫn địa lý ở Việt Nam 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHỈ DẪN ĐỊA LÝ VÀ KIỂM SOÁT ĐỘC LẬP ĐỐI VỚI CHỈ DẪN ĐỊA LÝ 1. Chỉ dẫn địa lý 1. Khái niệm Từ xa xƣa các sản phẩm nông sản, thực phẩm, đồ uống, thủ công nghiệp, tơ lụa, đồ đồng, hƣơng liệu… có chất lƣợng và danh tiếng nhờ nguồn gốc xuất xứ đã thƣờng đƣợc gọi tên theo địa danh tƣơng ứng với nơi sản xuất ra nó. Nhu cầu sử dụng các sản phẩm có chất lƣợng và danh tiếng ngày càng tăng thì xu hƣớng giả mạo các sản phẩm này cũng xuất hiện, vì vậy, các chỉ dẫn này cần đƣợc bảo vệ để chống lại các hành vi lợi dụng danh tiếng, cạnh tranh không lành mạnh.
Các quy định pháp luật đầu tiên bảo hộ địa danh gắn với các sản phẩm có chất lƣợng và danh tiếng nhờ nguồn gốc địa lý mang lại xuất phát từ các nƣớc châu Âu nhƣ Pháp, Ý… vào thế kỷ 15. Các nghiên cứu đi trƣớc chỉ ra rằng quy định đầu tiên về bảo hộ sản phẩm gắn với địa danh là quy định của Quốc hội Pháp về việc bảo hộ sản phẩm pho mát Roquefort. Các quy định về bảo hộ địa danh gắn với sản phẩm sau đó đã đƣợc đƣa vào các điều ƣớc quốc tế nhằm hài hòa hóa các quy định trong quá trình thƣơng mại và từ đó các khái niệm liên quan đến CDĐL dần đƣợc hình thành tƣơng ứng với các mức độ bảo hộ khác nhau. Khái niệm chỉ dẫn địa lý theo các Điều ước quốc tế Khái niệm CDĐL lần đầu tiên đƣợc đề cập đến tại Hiệp định TRIPS năm 1994, tuy nhiên, trƣớc đó, các khái niệm liên quan đến CDĐL nhƣ chỉ dẫn nguồn gốc, tên gọi xuất xứ đã đƣợc đề cập đến tại các điều ƣớc quốc tế khác nhƣ Công ƣớc Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp năm 1883, Thỏa ƣớc Lisbon về Bảo hộ tên gọi xuất xứ và Đăng ký quốc tế… Cùng với quá trình hội nhập, khái niệm CDĐL đã đƣợc pháp điển hóa thông qua các vòng đàm phán đa phƣơng và đƣợc ghi nhận trong Hiệp định TRIPs.
Hiệp định TRIPS định nghĩa CDĐL “là những chỉ dẫn xác định một sản phẩm có nguồn gốc từ 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một khu vực địa lý xác định, mà tại đó chất lƣợng, danh tiếng hoặc các đặc tính khác của sản phẩm chủ yếu gắn với nguồn gốc địa lý của sản phẩm”. So với các điều ƣớc quốc tế có trƣớc, Hiệp định TRIPS đã xác định phạm vi bảo hộ khá chặt chẽ đối với CDĐL. Theo đó, điều kiện để bảo hộ CDĐL là chỉ dẫn đó phải chỉ dẫn nguồn gốc lãnh thổ của sản phẩm từ một quốc gia thành viên hoặc từ khu vực hay địa phƣơng của lãnh thổ đó và chất lƣợng uy tín hoặc đặc tính của sản phẩm phải có mối liên hệ chặt chẽ với các điều kiện của khu vực. Nhƣ vậy, Hiệp định TRIPS đã mở rộng nội hàm của khái niệm CDĐL bằng cách không giới hạn CDĐL ở phạm vi tên gọi (địa danh) nữa.
Thuật ngữ “chỉ dẫn” đƣợc nêu trong Hiệp định TRIPS có thể đƣợc coi là bất cứ dấu hiệu nào, tên gọi, địa danh hoặc biểu tƣợng… Mặt khác, Hiệp định TRIPS cũng không giới hạn đối tƣợng đƣợc bảo hộ gắn liền với CDĐL là nông sản hay thực phẩm, mà chỉ đƣa ra khái niệm sản phẩm. Điều này có nghĩa là ngoại trừ các dịch vụ thì tất cả các sản phẩm kể cả các sản phẩm thủ công, mỹ nghệ đều thuộc đối tƣợng bảo hộ CDĐL. Có thể nói Hiệp định TRIPS đã đƣa ra một khái niệm khái quát và nền tảng nhất về CDĐL. Trên cơ sở các quy định của Hiệp định TRIPS, các quốc gia thành viên có thể có các định nghĩa khác nhau về CDĐL.
Nhìn chung, các định nghĩa về CDĐL của pháp luật các nƣớc tham gia Hiệp định TRIPS mặc dù không hoàn toàn thống nhất nhƣng về cơ bản có sự tƣơng đồng. Quy định của Liên minh châu Âu về khái niệm chỉ dẫn địa lý Tiêu biểu nhất của hệ thống bảo hộ CDĐL đó là các quy định của Liên minh châu Âu. Quy chế của Ủy ban châu Âu số 510/2006 ban hành ngày 20/3/2006 đƣa ra hai định nghĩa tƣơng đƣơng với hai hình thức bảo hộ là tên gọi xuất xứ và CDĐL. Theo đó, tên gọi xuất xứ là tên một khu vực, địa điểm, một quốc gia để mô tả nông sản hoặc thực phẩm có nguồn gốc từ khu vực, địa điểm cụ thể hoặc quốc gia đó, có chất lƣợng hoặc đặc tính phụ thuộc cơ bản vào môi trƣờng địa lý cụ thể với các yếu tố tự nhiên, con ngƣời và việc sản xuất, chế biến, chuẩn bị đƣợc thực hiện tại khu vực đó.
Trong khi đó, khái niệm CDĐL có nội hàm tƣơng tự với khái niệm tên gọi 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xuất xứ nói trên nhƣng yêu cầu về sự liên kết giữa sản phẩm và khu vực địa lý yếu hơn. Cụ thể là CDĐL chỉ yêu cầu một trong những khâu sản xuất/chế biến/chuẩn bị đƣợc diễn ra tại khu vực địa lý trong khi đối với tên gọi xuất xứ, các khâu nói trên đều phải diễn ra tại khu vực địa lý. Nhƣ vậy, trong các quy định của Liên minh châu Âu tồn tại song song cả hai khái niệm tên gọi xuất xứ và CDĐL. So với Hiệp định TRIPS thì các quy định của Liên minh châu Âu thu hẹp nội hàm của cả hai khái niệm này ở mức độ chỉ là các tên gọi của khu vực, quốc gia, địa điểm… Tuy nhiên, Quy chế 510/2006 lại quy định rằng: Địa danh hoặc tên gọi không phải địa danh truyền thống chỉ dẫn một nông sản hoặc thực phẩm đáp ứng các điều kiện tại định nghĩa nói trên cũng sẽ đƣợc coi là chỉ dẫn nguồn gốc hoặc chỉ dẫn địa lý.
Điều này có nghĩa là các quy định của Liên minh châu Âu chấp nhận bảo hộ cả những tên gọi không phải là địa danh và nhấn mạnh đến mối quan hệ giữa các đặc tính của sản phẩm và các điều kiện địa lý. Khái niệm chỉ dẫn địa lý trong pháp luật của Việt Nam Trƣớc khi Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 đƣợc ban hành thì các quy định pháp luật của Việt Nam chỉ tồn tại thuật ngữ “Tên gọi xuất xứ hàng hóa”. Khái niệm này đƣợc đề cập đến tại Bộ Luật Dân sự năm 1995, Nghị định 63/CP của Chính phủ. Khi Luật SHTT năm 2005 đƣợc ban hành thì khái niệm TGXXHH đã đƣợc mở rộng thành khái niệm CDĐL.
CDĐL đƣợc Luật SHTT năm 2005 định nghĩa là dấu hiệu dùng để chỉ sản phẩm có nguồn gốc từ khu vực, địa phƣơng, vùng lãnh thổ hay quốc gia cụ thể. Định nghĩa này của Luật SHTT năm 2005 đã tiếp cận gần hơn với khái niệm về CDĐL đƣợc nêu tại Hiệp định TRIPS, có nghĩa là Luật SHTT năm 2005 không chỉ bảo hộ các tên gọi địa lý (địa danh) mà bảo hộ cả các dấu hiệu khác chỉ nguồn gốc địa lý của sản phẩm. Quan điểm của Luận văn về khái niệm CDĐL là khái niệm CDĐL đƣợc quy định tại Hiệp định TRIPS và Điều 22.4 Luật SHTT năm 2005 nói trên. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Bảo hộ chỉ dẫn địa lý CDĐL với tƣ cách là một đối tƣợng của quyền sở hữu trí tuệ đƣợc bảo hộ bằng các quy định pháp luật nhằm chống lại các hành vi xâm phạm quyền lợi hợp pháp của các nhà sản xuất, lừa dối ngƣời tiêu dùng về nguồn gốc và chất lƣợng của sản phẩm. Chính vì vậy, việc bảo hộ CDĐL đã đƣợc quy định tại các Điều ƣớc quốc tế và đƣợc pháp luật của hầu hết các quốc gia trên thế giới bảo hộ dƣới các hình thức khác nhau. Bảo hộ chỉ dẫn địa lý theo các Điều ước quốc tế và quy định của các nước trên thế giới về bảo hộ chỉ dẫn địa lý Ban đầu, việc bảo hộ CDĐL theo các điều ƣớc quốc tế đƣợc đƣa ra dƣới hình thức những quy định về chống chỉ dẫn sai lệch và lừa dối về nguồn gốc hàng hóa thông qua pháp luật bảo vệ ngƣời tiêu dùng và chống cạnh tranh không lành mạnh. Điều 10bis Công ƣớc Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp quy định một trong những hành động trái với tập quán trung thực trong công nghiệp và thƣơng mại bị coi là hành động cạnh tranh không lành mạnh là những chỉ dẫn hoặc khẳng định mà việc sử dụng chúng trong hoạt động thƣơng mại có thể gây nhầm lẫn cho công chúng về bản chất, quá trình sản xuất, tính chất, tính thích hợp để sử dụng hoặc số lƣợng của hàng hóa.
Thỏa ƣớc Madrid về chống chỉ dẫn sai lệch hoặc lừa dối về nguồn gốc hàng hóa đƣa ra các quy định nhằm chống lại các hành vi chỉ dẫn sai lệch hoặc lừa dối ngƣời tiêu dùng về nguồn gốc, chất lƣợng… của sản phẩm. Cụ thể là, bất kỳ sản phẩm nào mang chỉ dẫn sai lệch hoặc lừa dối mà qua đó một trong số các quốc gia thành viên của Thỏa ƣớc Madrid hoặc một địa điểm tại nƣớc đó đƣợc chỉ dẫn trực tiếp hay gián tiếp là nƣớc hoặc địa điểm xuất xứ thì hàng nhập khẩu vào bất kỳ quốc gia thành viên nào của Hiệp ƣớc Madrid đều bị tịch thu. Thỏa ƣớc Lisbon về Bảo hộ tên gọi xuất xứ và đăng ký quốc tế tên gọi xuất xứ là Điều ƣớc quốc tế đầu tiên thiết lập một hệ thống các quy định chính thức về bảo hộ tên gọi xuất xứ cũng nhƣ thiết lập các cơ sở cần thiết để 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đăng ký và bảo hộ quốc tế đối với tên gọi xuất xứ. Thoả ƣớc này cũng đƣa ra hai điều kiện cơ bản để bảo hộ Tên gọi xuất xứ, đó là, tên gọi xuất xứ phải đƣợc bảo hộ tại thị trƣờng nội địa và phải đƣợc đăng ký với Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới.
Tuy nhiên, Thỏa ƣớc Lisbon chỉ bảo hộ tên gọi xuất xứ, và đồng thời bảo hộ ở mức cao đối với các tên gọi xuất xứ.