Nghiên cứu sự đánh giá bản thân của sinh viên tại Đại học Công nghiệp Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sự đánh giá bản thân của sinh viên trường Đại học Công nghiệp Quảng Ninh, phân tích và đưa ra kết luận.

• Tác giả: Cao Hải An
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thu Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Nghiên Cứu Sự Đánh Giá Bản Thân Của Sinh Viên Trường Đại Học Công Nghiệp Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Những nghiên cứu về đánh giá bản thân trên thế giới
• 1.3. Nghiên cứu về đặc điểm của đánh giá bản thân
• 1.3.1. Tính phù hợp của đánh giá bản thân
• 1.3.2. Tính phân biệt và tính khái quát của đánh giá bản thân
• 1.3.3. Độ cao, thấp của đánh giá bản thân
• 1.3.4. Tính bền vững của đánh giá bản thân
• 1.4. Nghiên cứu về ảnh hưởng của đánh giá bản thân tới sự phát triển nhân cách
• 1.5. Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng tới sự đánh giá bản thân
• 1.5.1. Ảnh hưởng của các yếu tố xã hội tới sự đánh giá bản thân
• 1.5.2. Ảnh hưởng của yếu tố tự nhiên tới sự đánh giá bản thân
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổ chức nghiên cứu
• 2.2. Mẫu nghiên cứu
• 2.3. Địa bàn nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp phân tích tài liệu
• 2.4.2. Phương pháp trắc nghiệm
• 2.4.3. Phương pháp quan sát
• 2.4.4. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 2.4.5. Phương pháp xử lý kết quả bằng thống kê toán học
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng đánh giá bản thân của SV trường ĐHCNQN
• 3.1.1. Đánh giá tổng thể về bản thân
• 3.1.2. Đánh giá bản thân theo các khía cạnh cụ thể
• 3.1.2.1. “Cái Tôi gia đình” trong ĐGBT của SV
• 3.1.2.2. “Cái Tôi xã hội” trong ĐGBT của SV
• 3.1.2.3. “Cái Tôi thể chất” trong ĐGBT của SV
• 3.1.2.4. “Cái Tôi học đường” trong ĐGBT của SV
• 3.1.2.5. “Cái Tôi cảm xúc” trong ĐGBT của SV
• 3.1.2.6. “Cái Tôi tương lai” trong ĐGBT của SV
• 3.2. Mức độ ĐGBT qua hai thang đo Rosenberg và E
• 3.3. Tương quan giữa kết quả học tập và sự ĐGBT của SV trường ĐHCNQN
• 3.3.1. Kết quả học tập của SV trường ĐHCNQN
• 3.3.2. Tương quan giữa kết quả học tập và sự đánh giá tổng thể về bản thân
• 3.3.3. Tương quan giữa kết quả học tập và sự ĐGBT về “Cái Tôi gia đình”
• 3.3.4. Tương quan giữa kết quả học tập và sự ĐGBT về “Cái Tôi xã hội”
• 3.3.5. Tương quan giữa kết quả học tập và sự ĐGBT về “Cái Tôi tương lai”
• 3.4. Một số biện pháp tác động giúp SV trường ĐHCNQN nâng cao khả năng đánh giá bản thân trong môi trường học đường
• 3.4.1. Điều chỉnh bản thân trong mối quan hệ với cha mẹ
• 3.4.2. Tích cực xây dựng các mối quan hệ xã hội
• 3.4.3. Cảm nhận tích cực về ngoại hình bản thân
• 3.4.4. Cải thiện khả năng tập trung của bản thân
• 3.4.5. Rèn luyện kỹ năng nhận thức cảm xúc bản thân
• 3.4.6. Định hướng ước mơ cho bản thân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đánh giá bản thân của sinh viên ĐHCNQN

Nghiên cứu đánh giá bản thân của sinh viên trường Đại học Công nghiệp Quảng Ninh (ĐHCNQN) là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực tâm lý học. Đánh giá bản thân không chỉ giúp sinh viên nhận thức rõ về năng lực và phẩm chất của mình mà còn ảnh hưởng đến kết quả học tập và sự phát triển nhân cách. Việc hiểu rõ về sự đánh giá bản thân sẽ giúp sinh viên có những điều chỉnh cần thiết trong quá trình học tập và phát triển.

1.1. Khái niệm đánh giá bản thân trong tâm lý học

Đánh giá bản thân (ĐGBT) là quá trình mà cá nhân tự nhận thức về giá trị, năng lực và phẩm chất của mình. Theo các nghiên cứu, ĐGBT có thể ảnh hưởng đến hành vi và quyết định của sinh viên trong học tập và cuộc sống.

1.2. Tầm quan trọng của ĐGBT đối với sinh viên

Đánh giá bản thân giúp sinh viên xác định được điểm mạnh và điểm yếu của mình, từ đó có thể phát triển các kỹ năng cần thiết để đạt được mục tiêu học tập và nghề nghiệp.

II. Những thách thức trong việc đánh giá bản thân của sinh viên ĐHCNQN

Mặc dù đánh giá bản thân là một yếu tố quan trọng, nhưng nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc thực hiện điều này. Những thách thức này có thể đến từ áp lực xã hội, sự thiếu tự tin, hoặc những kỳ vọng không thực tế từ bản thân và người khác.

2.1. Áp lực từ môi trường học tập

Sinh viên thường phải đối mặt với áp lực từ việc học tập, thi cử và sự cạnh tranh với bạn bè. Điều này có thể dẫn đến việc họ không thể đánh giá chính xác khả năng của mình.

2.2. Thiếu tự tin và nhận thức sai lệch

Nhiều sinh viên không tự tin vào khả năng của mình, dẫn đến việc đánh giá bản thân thấp hơn thực tế. Điều này có thể ảnh hưởng đến động lực học tập và sự phát triển cá nhân.

III. Phương pháp nghiên cứu đánh giá bản thân của sinh viên ĐHCNQN

Để nghiên cứu sự đánh giá bản thân của sinh viên, nhiều phương pháp đã được áp dụng, bao gồm khảo sát, phỏng vấn và phân tích tài liệu. Những phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy về mức độ ĐGBT của sinh viên.

3.1. Phương pháp khảo sát

Khảo sát được thực hiện thông qua bảng hỏi, giúp thu thập ý kiến của sinh viên về sự đánh giá bản thân của họ. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để đưa ra kết luận.

3.2. Phương pháp phỏng vấn sâu

Phỏng vấn sâu với sinh viên và giảng viên giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến ĐGBT và những trải nghiệm cá nhân của sinh viên trong quá trình học tập.

IV. Kết quả nghiên cứu về đánh giá bản thân của sinh viên ĐHCNQN

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng mức độ đánh giá bản thân của sinh viên ĐHCNQN có sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm sinh viên. Những sinh viên có kết quả học tập tốt thường có sự đánh giá bản thân tích cực hơn.

4.1. Mức độ đánh giá bản thân theo kết quả học tập

Nghiên cứu chỉ ra rằng sinh viên có học lực khá thường có sự tự đánh giá cao hơn so với sinh viên có học lực trung bình. Điều này cho thấy mối liên hệ giữa ĐGBT và kết quả học tập.

4.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến ĐGBT

Các yếu tố như môi trường gia đình, sự hỗ trợ từ bạn bè và giảng viên có ảnh hưởng lớn đến sự đánh giá bản thân của sinh viên. Những yếu tố này cần được xem xét để cải thiện ĐGBT.

V. Giải pháp nâng cao khả năng đánh giá bản thân cho sinh viên ĐHCNQN

Để nâng cao khả năng đánh giá bản thân, sinh viên cần được trang bị các kỹ năng cần thiết và tạo ra môi trường hỗ trợ tích cực. Các giải pháp có thể bao gồm việc tổ chức các buổi hội thảo, chương trình đào tạo kỹ năng mềm và tạo cơ hội cho sinh viên thực hành tự đánh giá.

5.1. Tổ chức các buổi hội thảo về ĐGBT

Các buổi hội thảo sẽ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của ĐGBT và cách thực hiện đánh giá bản thân một cách hiệu quả.

5.2. Đào tạo kỹ năng mềm cho sinh viên

Đào tạo kỹ năng mềm như giao tiếp, quản lý thời gian và tự nhận thức sẽ giúp sinh viên tự tin hơn trong việc đánh giá bản thân và phát triển bản thân.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai về ĐGBT của sinh viên ĐHCNQN

Nghiên cứu về đánh giá bản thân của sinh viên ĐHCNQN không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ý nghĩa thực tiễn. Việc nâng cao khả năng ĐGBT sẽ giúp sinh viên phát triển toàn diện hơn trong học tập và cuộc sống.

6.1. Tầm quan trọng của ĐGBT trong tương lai

Đánh giá bản thân sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng nghề nghiệp và phát triển cá nhân của sinh viên trong tương lai.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về ĐGBT

Cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến ĐGBT và cách thức cải thiện ĐGBT cho sinh viên trong các môi trường học tập khác nhau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự đánh giá bản thân (ĐGBT) là một yếu tố tâm lý quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách và kết quả học tập của sinh viên. Theo ước tính, trong vòng hơn 10 năm cuối thế kỷ XX, đã có hơn 20.000 công trình nghiên cứu về ĐGBT trên thế giới, cho thấy tầm quan trọng và sự quan tâm sâu sắc của lĩnh vực này. Tuy nhiên, tại Việt Nam, nghiên cứu về ĐGBT, đặc biệt là ở đối tượng sinh viên, vẫn còn hạn chế. Luận văn này tập trung nghiên cứu sự đánh giá bản thân của sinh viên trường Đại học Công nghiệp Quảng Ninh (ĐHCNQN) trong giai đoạn từ năm 2009 đến 2010, với mẫu nghiên cứu gồm 200 sinh viên, 20 cán bộ Đoàn thanh niên và 20 giáo viên chủ nhiệm.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá mức độ ĐGBT của sinh viên, phân tích mối tương quan giữa ĐGBT và kết quả học tập, từ đó đề xuất các biện pháp nâng cao khả năng tự đánh giá trong môi trường học đường. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc giúp sinh viên nhận thức đúng năng lực bản thân, từ đó phát huy điểm mạnh và khắc phục điểm yếu, góp phần nâng cao chất lượng học tập và phát triển nhân cách toàn diện. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại Trường Đại học Công nghiệp Quảng Ninh, xã Yên Thọ, huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết tâm lý học về đánh giá bản thân, trong đó có lý thuyết của William James về mối quan hệ giữa cái tôi hiện thực và cái tôi lý tưởng, cũng như quan điểm của Cooley và Mead về sự nội tâm hóa các phán xét của người khác để hình thành ĐGBT. Ngoài ra, thuyết của Albert Bandura về “cái tôi hiệu quả” cũng được áp dụng để phân tích sự đa chiều của ĐGBT trong các lĩnh vực khác nhau của cuộc sống.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Đánh giá bản thân (ĐGBT): Là sự tự nhận xét, đánh giá tổng thể về giá trị và năng lực của bản thân trong các mối quan hệ xã hội và hoạt động cá nhân.
• Cái Tôi: Hệ thống các niềm tin, thái độ và ý kiến về bản thân, bao gồm các khía cạnh như cái Tôi gia đình, xã hội, thể chất, học đường, cảm xúc và tương lai.
• Tự ý thức: Trình độ phát triển cao của ý thức về bản thân, trong đó ĐGBT là một bộ phận cấu thành quan trọng.
• Các yếu tố ảnh hưởng: Bao gồm yếu tố khách quan như gia đình, nhà trường, nhóm bạn cùng lứa tuổi, phương tiện truyền thông đại chúng và yếu tố chủ quan như trình độ phát triển nhân cách, sức khỏe, kỳ vọng cá nhân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tổ chức theo ba giai đoạn: chuẩn bị (từ 1/2009 đến 12/2009), nghiên cứu thực địa (1/2010 đến 4/2010) và phân tích dữ liệu, viết báo cáo (5/2010 đến 8/2010). Mẫu nghiên cứu gồm 200 sinh viên được chọn theo tiêu chí đại diện về giới tính, ngành học và trình độ đào tạo tại ĐHCNQN.

Phương pháp thu thập dữ liệu bao gồm:

• Phân tích tài liệu: Tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước về ĐGBT.
• Trắc nghiệm: Sử dụng thang đo Rosenberg Self-Esteem Scale (10 mệnh đề) để đánh giá tổng thể ĐGBT và thang đo E.S (82 mệnh đề) để đánh giá các khía cạnh cụ thể của cái Tôi.
• Quan sát và phỏng vấn sâu: Thu thập thông tin định tính về thái độ và hành vi của sinh viên.
• Xử lý số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 11.5 để phân tích thống kê, kiểm định tương quan giữa ĐGBT và kết quả học tập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ đánh giá bản thân của sinh viên: Kết quả thang đo Rosenberg cho thấy sinh viên ĐHCNQN có mức độ ĐGBT trung bình với điểm trung bình khoảng 2.8 trên thang 4. Thang đo E.S phân tích chi tiết các khía cạnh cái Tôi, trong đó cái Tôi gia đình và cái Tôi xã hội có điểm trung bình cao hơn (khoảng 3.7-3.8 trên thang 5), trong khi cái Tôi cảm xúc và cái Tôi thể chất thấp hơn (khoảng 3.1-3.3).

2. Tương quan giữa ĐGBT và kết quả học tập: Sinh viên có học lực khá trở lên có mức độ ĐGBT tích cực hơn sinh viên học lực trung bình. Cụ thể, điểm ĐGBT tổng thể của nhóm học lực khá cao hơn nhóm trung bình khoảng 15%. Tương quan tích cực được ghi nhận giữa kết quả học tập và các khía cạnh cái Tôi gia đình, xã hội và tương lai với hệ số tương quan lần lượt là 0.42, 0.38 và 0.35 (p < 0.05).

3. Ảnh hưởng của các yếu tố xã hội: Gia đình và nhóm bạn cùng lứa tuổi đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và duy trì ĐGBT của sinh viên. Sinh viên nhận được sự quan tâm, đánh giá tích cực từ gia đình và bạn bè có xu hướng tự đánh giá bản thân cao hơn. Phương tiện truyền thông đại chúng cũng ảnh hưởng đến nhận thức và thái độ của sinh viên về bản thân, tuy nhiên tác động này có thể mang tính hai mặt.

4. Đặc điểm tâm lý của sinh viên: Sinh viên trong giai đoạn chuyển tiếp sau (17-24 tuổi) có sự phát triển trí tuệ và cảm xúc đa dạng, nhưng cũng dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài dẫn đến sự không ổn định trong ĐGBT, đặc biệt là trong các khía cạnh cảm xúc và thể chất.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước về vai trò của ĐGBT trong phát triển nhân cách và kết quả học tập. Mức độ ĐGBT trung bình phản ánh thực trạng sinh viên còn nhiều băn khoăn, chưa tự tin hoàn toàn về bản thân, đặc biệt trong các khía cạnh cảm xúc và thể chất. Sự tương quan tích cực giữa ĐGBT và học lực cho thấy sinh viên có nhận thức đúng đắn về năng lực bản thân sẽ có động lực học tập cao hơn.

Biểu đồ phân phối điểm ĐGBT theo các khía cạnh có thể minh họa rõ sự khác biệt giữa các yếu tố, giúp nhà trường và gia đình tập trung hỗ trợ những mặt yếu kém. Bảng thống kê tương quan giữa học lực và ĐGBT cũng cho thấy tầm quan trọng của việc phát triển ĐGBT để nâng cao kết quả học tập.

Nguyên nhân của những phát hiện này có thể do ảnh hưởng của môi trường gia đình, nhà trường và nhóm bạn, cũng như sự phát triển tâm lý đặc thù của lứa tuổi sinh viên. So sánh với các nghiên cứu trước đây, mức độ ĐGBT của sinh viên ĐHCNQN tương đương với mức trung bình của học sinh trung học cơ sở tại Hà Nội, nhưng có sự khác biệt về các khía cạnh cụ thể do điều kiện môi trường và đặc điểm đối tượng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục và hỗ trợ tâm lý tại nhà trường: Nhà trường cần tổ chức các chương trình đào tạo kỹ năng tự nhận thức, tự đánh giá và quản lý cảm xúc cho sinh viên, nhằm nâng cao điểm số ĐGBT, đặc biệt trong các khía cạnh cảm xúc và thể chất. Thời gian thực hiện trong vòng 1-2 năm, do phòng Công tác sinh viên phối hợp với khoa Tâm lý học thực hiện.

2. Phát huy vai trò của gia đình: Khuyến khích gia đình tạo môi trường yêu thương, quan tâm và đánh giá tích cực để hỗ trợ sinh viên phát triển ĐGBT phù hợp. Có thể tổ chức các buổi tọa đàm, hội thảo dành cho phụ huynh hàng năm nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của gia đình trong phát triển nhân cách sinh viên.

3. Xây dựng môi trường nhóm bạn tích cực: Tạo điều kiện cho sinh viên tham gia các hoạt động đoàn thể, câu lạc bộ nhằm phát triển kỹ năng xã hội và tăng cường sự chấp nhận, đánh giá tích cực từ bạn bè. Thời gian triển khai liên tục trong năm học, do Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên chủ trì.

4. Sử dụng phương tiện truyền thông có chọn lọc: Hướng dẫn sinh viên tiếp nhận thông tin từ truyền thông đại chúng một cách có chọn lọc, tránh ảnh hưởng tiêu cực đến ĐGBT. Nhà trường phối hợp với các chuyên gia truyền thông tổ chức các buổi tập huấn định kỳ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục: Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chương trình đào tạo, hỗ trợ sinh viên phát triển kỹ năng tự đánh giá và quản lý cảm xúc, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo.

2. Sinh viên: Hiểu rõ về bản thân, nhận thức đúng năng lực và điểm yếu, từ đó có kế hoạch học tập và phát triển cá nhân hiệu quả hơn.

3. Phụ huynh: Nắm bắt vai trò quan trọng của gia đình trong việc hình thành ĐGBT của con em, từ đó tạo môi trường gia đình tích cực, hỗ trợ con phát triển toàn diện.

4. Chuyên gia tâm lý học và nghiên cứu giáo dục: Tham khảo để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về ĐGBT và các yếu tố ảnh hưởng, cũng như ứng dụng trong tư vấn tâm lý và giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

1. Đánh giá bản thân là gì và tại sao nó quan trọng với sinh viên?
   Đánh giá bản thân là sự tự nhận xét, đánh giá tổng thể về giá trị và năng lực của bản thân. Nó quan trọng vì giúp sinh viên nhận thức đúng năng lực, tạo động lực học tập và phát triển nhân cách.

2. Mức độ đánh giá bản thân của sinh viên ĐHCNQN hiện nay ra sao?
   Sinh viên có mức độ ĐGBT trung bình, với điểm trung bình khoảng 2.8 trên thang 4 theo thang đo Rosenberg, cho thấy còn nhiều tiềm năng để phát triển.

3. Có mối liên hệ nào giữa ĐGBT và kết quả học tập không?
   Có, sinh viên có học lực khá trở lên thường có ĐGBT tích cực hơn nhóm học lực trung bình, với mức độ tương quan tích cực và có ý nghĩa thống kê.

4. Yếu tố nào ảnh hưởng nhiều nhất đến ĐGBT của sinh viên?
   Gia đình và nhóm bạn cùng lứa tuổi là hai yếu tố xã hội quan trọng nhất, bên cạnh các yếu tố chủ quan như sức khỏe và kỳ vọng cá nhân.

5. Làm thế nào để nâng cao khả năng đánh giá bản thân của sinh viên?
   Thông qua giáo dục kỹ năng tự nhận thức, tạo môi trường gia đình và nhóm bạn tích cực, cũng như hướng dẫn tiếp nhận thông tin truyền thông có chọn lọc.

Kết luận

• Sinh viên trường Đại học Công nghiệp Quảng Ninh có mức độ đánh giá bản thân ở mức trung bình, với sự khác biệt rõ rệt giữa các khía cạnh cái Tôi.
• Có mối tương quan tích cực và có ý nghĩa giữa ĐGBT và kết quả học tập, đặc biệt ở các khía cạnh cái Tôi gia đình, xã hội và tương lai.
• Gia đình, nhà trường, nhóm bạn cùng lứa tuổi và phương tiện truyền thông đại chúng là những yếu tố ảnh hưởng quan trọng đến ĐGBT của sinh viên.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao khả năng tự đánh giá của sinh viên trong môi trường học đường, góp phần phát triển nhân cách và nâng cao chất lượng học tập.
• Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng và biện pháp can thiệp phù hợp trong giai đoạn tiếp theo (2012-2015) để hoàn thiện mô hình phát triển ĐGBT cho sinh viên.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao khả năng tự đánh giá bản thân sẽ giúp sinh viên phát huy tối đa tiềm năng, đạt được thành công trong học tập và cuộc sống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Những nghiên cứu về đánh giá bản thân trên thế giới Trong bài viết “Về khái niệm tự đánh giá bản thân” đăng trên Tạp chí Tâm lý học, Tiến sĩ Đỗ Ngọc Khanh (2004a) đã có những tổng hợp và đánh giá về lý thuyết Tự đánh giá của các hòn đá tảng trong lĩnh vực này. Nhìn chung, có một vài lý thuyết về nhân cách đưa sự ĐGBT như một biến số có ý nghĩa nhưng chỉ có thuyết của Alder coi biến này đóng một vai trò chính.

Alder nhìn nhận một cách rõ ràng sự quan trọng của tự đánh giá nhưng ông quan tâm đến nó trong việc áp dụng vào trị liệu hơn là giải thích lý thuyết. Trường phái Phân tâm mới (với đại diện là Sullivan, Horney và Fromm) đã đánh giá tầm quan trọng của sự ĐGBT nhưng cũng chỉ coi nó như một chủ đề riêng lẻ chứ không đặt nó vào trung tâm học thuyết của mình. Một vài nhà tâm lý học khác như Hartmann, Erikson và Jacobson có liên hệ đến sự tự đánh giá nhưng lại chỉ liên hệ gián tiếp. Rogers cũng quan tâm tới sự ĐGBT nhưng chủ yếu là ở bản chất chung của các trải nghiệm của các khách thể và sự chấp nhận thể nghiệm của cá nhân.

Có thể nói, James, Mead và Charles là những nhà tâm lý học đầu tiên cung cấp khả năng và hướng dẫn chính cho việc nghiên cứu về ĐGBT. Họ quan tâm đến nguồn gốc và mức độ của sự ĐGBT. Tuy nhiên, họ vẫn còn bị hạn chế do chưa chỉ ra được những nhân tố ảnh hưởng tới sự tự đánh giá. Trong những năm gần đây, đánh giá bản thân (ĐGBT) là một đề tài đã và đang được quan tâm nghiên cứu nhiều trên thế giới.

Thống kê cho thấy, trong vòng hơn 10 năm cuối của thế kỷ XX đã có hơn 20.000 công trình nghiên cứu về ĐGBT (Bolognini, 1998). Theo đánh giá của Hiệp hội Xã hội học và Tâm lý học Mỹ, trong hơn 30 năm qua, đã có hàng nghìn bài báo, đầu sách về ĐGBT và con số này vẫn không ngừng gia tăng (Owens, Stryker và Goodman, 2001). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Cao Hải An Vậy ĐGBT đã và đang được nghiên cứu theo những phương diện nào? Chúng ta sẽ tìm hiểu thông qua phần phân tích dưới đây. Nghiên cứu về đặc điểm của đánh giá bản thân Các nhà nghiên cứu đã tìm hiểu, nghiên cứu và đưa ra một số đặc điểm của ĐGBT.

Đó là: Tính phù hợp của ĐGBT; tính phân biệt và tính khái quát của ĐGBT; độ cao - thấp của ĐGBT và tính bền vững của ĐGBT. * Tính phù hợp của đánh giá bản thân Tự đánh giá là hình ảnh về những đặc điểm, phẩm chất, năng lực, thái độ… của bản thân trong các tình huống của hiện thực khách quan. Tính phù hợp của tự đánh giá diễn tả sự tự đánh giá đúng, khách quan, chính xác những hiện tượng được đánh giá. Cụ thể là cá nhân phải đánh giá đúng mức độ của các hiện tượng tâm lý có ở bản thân.

Theo Lepkina (1967), đánh giá bên ngoài là cơ sở để xem xét tự đánh giá của cá nhân; còn Franz (1982) lại cho rằng: sự thống nhất giữa tự đánh giá và đánh giá bên ngoài chỉ có ý nghĩa là các đánh giá này không khác nhau về nội dung chứ chưa đủ để khẳng định tự đánh giá phù hợp. Có thể nói, sự đánh giá bên ngoài và tự đánh giá phải dựa vào một hệ thống mức độ đánh giá phù hợp với tiêu chuẩn xã hội và cả hai sự đánh giá đó, về mặt nội dung cùng phải dựa vào hoàn cảnh, tình huống của hiện tượng được đánh giá. * Tính phân biệt và tính khái quát của đánh giá bản thân Một số tác giả nghiên cứu về tính phân biệt và tính khái quát của ĐGBT ở các lứa tuổi khác nhau cho thấy: Ở học sinh lớp 7, sự ĐGBT đã thể hiện cả hai xu hướng, cả phân biệt lẫn khái quát (Safin, 1975). Và cùng với sự phát triển của nhân cách, trẻ có khả năng ĐGBT về nhiều mặt hơn, mức độ độc lập tăng dần lên (Boivin, 1992).

Nhìn chung, giữa tính phân biệt và tính khái quát của tự đánh giá luôn có sự thống nhất chặt chẽ với nhau. Đối với mỗi cá nhân, trong các lĩnh vực hoạt động khác nhau, mức độ biểu hiện của các phẩm chất, năng lực… của cá nhân có sự khác nhau. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Cao Hải An Nói cách khác, cá nhân có sự tự đánh giá bản thân trong các dạng hoạt động khác nhau. Khi đó, tự đánh giá có tính phân biệt.

Từ sự đánh giá, nhận xét từng mặt về bản thân trong các dạng hoạt động khác nhau, cá nhân có sự đánh giá chung về những phẩm chất, năng lực, những thuộc tính… nhân cách của bản thân. Khi đó, tự đánh giá có tính khái quát… * Độ cao, thấp của đánh giá bản thân Khi nói tới độ cao, thấp của tự đánh giá có nghĩa là đề cập đến tiêu chuẩn đánh giá ở mỗi người. Tiêu chuẩn ấy được xây dựng trên các chuẩn mực, quy tắc xã hội của tập thể. Nói cách khác, một tiêu chuẩn đánh giá được xã hội thừa nhận thông qua lăng kính chủ quan của mỗi người; cá nhân tiếp nhận nó, đối chiếu mình với nó để nhận biết được những biểu hiện riêng của mình vào vị trí nào đó trong hệ thống các chuẩn mực định sẵn.

Thông qua đó, ta biết được độ cao, thấp của tự đánh giá… Nếu như một số nhà nghiên cứu khác cho rằng, độ cao thấp của ĐGBT phụ thuộc vào lứa tuổi, sự định hướng của cá nhân và hình ảnh bản thân, hình ảnh bên ngoài hay hình ảnh lý tưởng thì Harter (1999) lại cho rằng, trẻ em không có sự ĐGBT tổng quát cao hay thấp mà một đứa trẻ chỉ có thể nhận thấy bản thân có năng lực ở lĩnh vực này nhưng không có năng lực ở lĩnh vực khác… * Tính bền vững của đánh giá bản thân Tính bền vững của tự đánh giá được xác định trong mối liên hệ với những yêu cầu khác nhau và những khoảng thời gian khác nhau, nó liên quan tới một số đặc điểm tâm lý cá nhân: Tính bền vững của tự đánh giá phụ thuộc vào tính bền vững của sự tự khẳng định trong nhân cách và tính bền vững về mặt xã hội của nhóm có liên quan (Dissler, 1976). Nghiên cứu về ảnh hưởng của đánh giá bản thân tới sự phát triển nhân cách Theo Iarosevski & Petroski (1990), ĐGBT đóng vai trò là tác nhân điều chỉnh hành vi và hoạt động của con người. Ngoài ra, hai ông còn cho rằng mối liên hệ giữa LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Cao Hải An con người với thế giới xung quanh, sự phê phán, yêu cầu đối với bản thân và mối quan hệ thành công cũng như thất bại đều phụ thuộc vào sự ĐGBT. Burns (1979) và Covington (1992) tuy nghiên cứu ĐGBT vào hai thời điểm khác nhau nhưng họ đều cho rằng: Người ĐGBT cao thường cư xử, hành động có tính cộng đồng hơn, có trách nhiệm hơn, đạt được những thành công cao hơn, có xúc cảm xã hội cao hơn và hạnh phúc hơn.

Ngược lại, những người đánh giá bản thân thấp phải đối mặt với một loạt những vấn đề xã hội và tâm lý bởi vì các nhà nghiên cứu cho rằng họ là những người dễ bị ảnh hưởng, dễ chịu tác động, nhạy cảm với những ảnh hưởng tiêu cực từ môi trường xã hội cũng như tâm lý mà họ sống (Mecca, 1989; Owens và Stryker, 2001). Cũng có những chứng cứ cho thấy mọi người muốn chứng tỏ cái tôi của mình (Swann, Stein-Seroussi và Gisler, 1992), nên khi một người nào đó cảm thấy “mọi thứ thật tồi tệ”, người ta sẽ có khuynh hướng làm những điều không tốt (Heise & Smith- Lovin, 1981). Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng tới sự đánh giá bản thân Qua những nghiên cứu của các nhà khoa học, chúng ta thấy nổi lên hai yếu tố ảnh hưởng tới sự ĐGBT, đó là: Những yếu tố xã hội bên ngoài và những yếu tố tự nhiên bên trong. * Ảnh hưởng của các yếu tố xã hội tới sự đánh giá bản thân Các nhà Tâm lý học đã đưa ra một số yếu tố mà theo họ có ảnh hưởng tới việc cá nhân đánh giá về bản thân mình như sau: Con người chỉ có thể nhận biết bản thân mình thông qua người khác.

Chính sự đánh giá của những người xung quanh sẽ giúp chúng ta hiểu về bản thân mình. Theo Ananhiep (1980), chính trong quá trình giao tiếp mà con người hiểu được người khác và nhận biết được thái độ của người khác về mình. Sự đánh giá, chấp nhận của những người xung quanh cũng là yếu tố vô cùng quan trọng ảnh hưởng tới sự đánh giá của chúng ta về bản thân (Adler, 1927; Mead, 1934; Rogers, 1951; Hoge, Smith và Hanson, 1990). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Cao Hải An Mối quan hệ liên nhân cách với bố mẹ và những người thân trong gia đình cũng không nằm ngoài mối liên hệ đó.

Sự quan tâm, chăm sóc và đánh giá của gia đình ít nhiều làm cho cá nhân thấy mình có giá trị hoặc ít giá trị hơn (Adler, 1927; Rubinstein, 1974; Rosenberg, 1979; Bowlby, 1982). Những trải nghiệm trong gia đình cũng là yếu tố được Wallerstein và Kelly (1980), Felson và Zielinski (1989) đánh giá là yếu tố có ảnh hưởng tới sự ĐGBT. Đặc điểm của nhóm xã hội mà cá nhân tham gia, năng lực của những người trong nhóm cũng như vị trí của cá nhân trong nhóm là yếu tố cũng cần phải tính đến khi muốn làm tăng tính tích cực hay tiêu cực của quá trình tự đánh giá (Mendelson và White, 1985; Kail, 1998). Sự chấp nhận, sự đánh giá, mối quan hệ liên nhân cách, vị trí của cá nhân trong nhóm xã hội, năng lực nhận thức của cá nhân, sự thống nhất giữa cái Tôi và các lĩnh vực mà cá nhân quan tâm đều có sự ảnh hưởng nhất định đến tự ĐGBT (James, 1890; Coopersmith,1967; Rosenberg, 1979; Harter, 1984-1990; Tessers, 1988; McKay và Fanning, 2000).

* Ảnh hưởng của yếu tố tự nhiên tới sự đánh giá bản thân Nhìn chung, mọi hiện tượng tâm lý của cá nhân (xu hướng nhân cách, động cơ, nhu cầu, khả năng nhận thức của cá nhân.) đều có liên quan đến tự đánh giá. Trình độ phát triển của nhân cách cũng ảnh hưởng tới sự ĐGBT. Thời điểm dậy thì (dậy thì sớm hay muộn) được xem như một nhân tố ảnh hưởng tới sự ĐGBT (Steinberg, 1993).