Luận Văn Thạc Sĩ: Khảo Sát Ngôn Ngữ Phỏng Vấn Trên Truyền Hình Ở Thừa Thiên Huế

Khảo sát ngôn ngữ phỏng vấn trên truyền hình ở Thừa Thiên Huế trong luận văn thạc sĩ USSH, phân tích đặc điểm và xu hướng ngôn ngữ.

• Tác giả: Hoàng Lê Thúy Nga
• Người hướng dẫn: GS. Hoàng Trọng Phiến
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Báo Chí
• Đề tài: Khảo Sát Ngôn Ngữ Phỏng Vấn Trên Truyền Hình Ở Thừa Thiên - Huế
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. PHỎNG VẤN VÀ PHỎNG VẤN BÁO CHÍ
• 1.1.1. Khái niệm Phỏng vấn
• TÀI LIỆU KHAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khảo Sát Ngôn Ngữ Phỏng Vấn Truyền Hình Tại Thừa Thiên Huế

Khảo sát ngôn ngữ phỏng vấn truyền hình tại Thừa Thiên Huế là một nghiên cứu quan trọng nhằm hiểu rõ hơn về cách thức giao tiếp và tương tác trong các cuộc phỏng vấn. Nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao chất lượng phỏng vấn mà còn góp phần vào việc phát triển ngôn ngữ truyền thông tại địa phương. Việc khảo sát này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về các yếu tố ngôn ngữ, văn hóa và phong cách giao tiếp trong bối cảnh truyền hình.

1.1. Khái Niệm Ngôn Ngữ Phỏng Vấn Truyền Hình

Ngôn ngữ phỏng vấn truyền hình là hình thức giao tiếp đặc thù, nơi người dẫn chương trình đặt câu hỏi và người được phỏng vấn trả lời. Hình thức này không chỉ đơn thuần là hỏi và đáp mà còn bao gồm các yếu tố phi ngôn ngữ như cử chỉ, biểu cảm và ngữ điệu.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Khảo Sát Ngôn Ngữ

Khảo sát ngôn ngữ phỏng vấn giúp xác định các vấn đề tồn tại trong giao tiếp truyền hình, từ đó đưa ra giải pháp cải thiện. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng chương trình mà còn tạo ra sự kết nối tốt hơn với khán giả.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Ngôn Ngữ Phỏng Vấn Tại Thừa Thiên Huế

Mặc dù ngôn ngữ phỏng vấn truyền hình có vai trò quan trọng, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức cần được giải quyết. Các cuộc phỏng vấn thường thiếu sự hấp dẫn và không đạt hiệu quả giao tiếp cao. Điều này ảnh hưởng đến sự tiếp nhận thông tin của khán giả.

2.1. Chất Lượng Cuộc Phỏng Vấn Thấp

Nhiều cuộc phỏng vấn tại Thừa Thiên Huế chỉ mang tính hình thức, thiếu sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Điều này dẫn đến các cuộc đối thoại đơn điệu, không thu hút được sự chú ý của khán giả.

2.2. Thiếu Nghệ Thuật Giao Tiếp

Người dẫn chương trình thường thiếu kỹ năng điều hành cuộc phỏng vấn, dẫn đến việc không tạo ra được không khí thoải mái cho người được phỏng vấn. Điều này làm giảm chất lượng thông tin được truyền tải.

III. Phương Pháp Nâng Cao Chất Lượng Ngôn Ngữ Phỏng Vấn Truyền Hình

Để cải thiện chất lượng ngôn ngữ phỏng vấn truyền hình, cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp nâng cao kỹ năng của người dẫn chương trình mà còn cải thiện trải nghiệm của khán giả.

3.1. Đào Tạo Kỹ Năng Giao Tiếp

Cần tổ chức các khóa đào tạo cho người dẫn chương trình về kỹ năng giao tiếp và nghệ thuật phỏng vấn. Điều này giúp họ tự tin hơn trong việc điều hành cuộc phỏng vấn và tạo ra không khí thoải mái cho người tham gia.

3.2. Sử Dụng Các Công Cụ Hỗ Trợ

Áp dụng các công cụ hỗ trợ như kịch bản phỏng vấn và các câu hỏi chuẩn bị trước sẽ giúp người dẫn chương trình có sự chuẩn bị tốt hơn, từ đó nâng cao chất lượng cuộc phỏng vấn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Ngôn Ngữ Phỏng Vấn

Nghiên cứu ngôn ngữ phỏng vấn truyền hình không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn cao. Những kết quả từ nghiên cứu này có thể được áp dụng để cải thiện chất lượng các chương trình truyền hình tại Thừa Thiên Huế.

4.1. Cải Thiện Chất Lượng Chương Trình

Kết quả nghiên cứu có thể giúp các đài truyền hình điều chỉnh nội dung và hình thức phỏng vấn, từ đó nâng cao chất lượng chương trình và thu hút khán giả hơn.

4.2. Tăng Cường Sự Kết Nối Với Khán Giả

Việc cải thiện ngôn ngữ phỏng vấn sẽ giúp tạo ra sự kết nối tốt hơn giữa người dẫn chương trình và khán giả, từ đó nâng cao hiệu quả truyền thông.

V. Kết Luận Về Khảo Sát Ngôn Ngữ Phỏng Vấn Tại Thừa Thiên Huế

Khảo sát ngôn ngữ phỏng vấn truyền hình tại Thừa Thiên Huế là một nghiên cứu cần thiết và có ý nghĩa quan trọng. Những kết quả từ nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao chất lượng phỏng vấn mà còn góp phần vào sự phát triển của truyền thông tại địa phương.

5.1. Tương Lai Của Ngôn Ngữ Phỏng Vấn

Với sự phát triển của công nghệ và truyền thông, ngôn ngữ phỏng vấn sẽ tiếp tục phát triển và thay đổi. Cần có sự nghiên cứu liên tục để theo kịp xu hướng mới.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần mở rộng nghiên cứu sang các lĩnh vực khác của truyền thông để có cái nhìn toàn diện hơn về ngôn ngữ và giao tiếp trong truyền hình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh truyền thông đại chúng ngày càng phát triển, ngôn ngữ giao tiếp trên truyền hình giữ vai trò then chốt trong việc truyền tải thông tin và tạo dựng mối quan hệ tương tác giữa người dẫn chương trình và khán giả. Tại Thừa Thiên Huế, các cuộc phỏng vấn trên truyền hình được xem là hình thức giao tiếp hội thoại đặc thù, vừa mang tính thời sự vừa có tính nghệ thuật cao. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều cuộc phỏng vấn tại các đài truyền hình địa phương như Trung tâm Truyền hình Việt Nam tại Huế (HVTV) và Đài Phát thanh-Truyền hình Thừa Thiên Huế (TRT) còn tồn tại nhiều hạn chế về chất lượng ngôn ngữ và nghệ thuật giao tiếp, dẫn đến hiệu quả truyền thông chưa cao.

Luận văn tập trung khảo sát ngôn ngữ phỏng vấn trên truyền hình ở Thừa Thiên Huế, với mục tiêu làm rõ cấu trúc hội thoại, các yếu tố ngôn ngữ và phi ngôn ngữ trong phỏng vấn, đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng các cuộc phỏng vấn truyền hình địa phương. Nghiên cứu dựa trên 50 cuộc phỏng vấn được ghi âm, chuyển đổi thành văn bản và phân tích chi tiết, trong phạm vi thời gian từ năm 2007 đến 2008 tại hai đài HVTV và TRT. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả giao tiếp truyền hình, góp phần cải thiện chất lượng thông tin và thu hút khán giả tại khu vực miền Trung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết chính: lý thuyết báo chí học về thể loại phỏng vấn và lý thuyết ngữ dụng học về giao tiếp hội thoại.

• Lý thuyết báo chí học: Phỏng vấn được xem là một thể loại báo chí độc lập, thể hiện dưới hình thức đối thoại hỏi - đáp giữa nhà báo và đối tượng nhằm cung cấp thông tin cho công chúng. Đặc trưng của phỏng vấn là tính thời sự, ngắn gọn, súc tích và hấp dẫn, đồng thời đòi hỏi kỹ năng nghệ thuật đặt câu hỏi và ứng xử giao tiếp chuẩn mực.

• Lý thuyết ngữ dụng học về hội thoại: Giao tiếp hội thoại là quá trình tương tác hai chiều, có sự luân phiên lượt lời giữa các bên tham gia. Các nguyên tắc hội thoại như phƣơng châm lượng, chất, quan hệ và cách thức (theo H. Gice) cùng nguyên lý lịch sự (theo Brown và Levinson) được áp dụng để phân tích cấu trúc, cặp thoại, quan hệ liên nhân và các yếu tố phi lời trong phỏng vấn truyền hình.

Các khái niệm chính bao gồm: cấu trúc hội thoại (mở thoại, thân thoại, kết thoại), cặp thoại hỏi - đáp, nguyên tắc lịch sự trong giao tiếp, yếu tố phi lời (cử chỉ, điệu bộ, giọng điệu, khoảng cách xã hội), vai trò của người dẫn chương trình (SP1) và người được phỏng vấn (SP2).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp định lượng, dựa trên nguồn dữ liệu gồm 50 cuộc phỏng vấn truyền hình được ghi âm và chuyển đổi thành văn bản tại hai đài HVTV và TRT.

• Chọn mẫu: Mẫu được chọn theo phương pháp phi xác suất, tập trung vào các cuộc phỏng vấn có tính chất giao tiếp đối thoại trực diện, đa dạng về chủ đề và đối tượng tham gia (lãnh đạo, chuyên gia, quần chúng).

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả để đếm số lượt lời, thời lượng phát ngôn hỏi và trả lời, phân loại cặp thoại. Phân tích ngôn ngữ hội thoại và quan hệ liên nhân được áp dụng để đánh giá cấu trúc, nội dung, nguyên tắc hội thoại và yếu tố phi lời.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu trong năm 2007-2008, phân tích và đối chiếu với các nghiên cứu trước đó về ngôn ngữ truyền hình và phỏng vấn báo chí, đặc biệt so sánh với chương trình “Người đương thời” của Đài Truyền hình Việt Nam (VTV1).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cấu trúc cuộc phỏng vấn truyền hình tại Thừa Thiên Huế gồm ba phần: mở thoại, thân thoại và kết thoại. Thời lượng trung bình của các phần lần lượt là 1-2 phút, 25-60 phút và dưới 2 phút. Ví dụ, chương trình “Khách mời trong tuần” (TRT) có thời lượng 6-15 phút với khoảng 10 lượt lời, trong khi các chương trình tọa đàm có thể kéo dài đến 60 phút với 44 lượt lời.

2. Số lượng và thời gian lượt lời hỏi và trả lời: Các câu hỏi thường ngắn (từ 3 đến 59 giây), nhưng câu trả lời của người được phỏng vấn thường dài (từ 1 phút 55 giây đến hơn 4 phút). Ví dụ, trong chương trình tọa đàm “Luật cư trú” (TRT), câu trả lời dài nhất lên đến 4 phút 1 giây, trong khi câu hỏi chỉ khoảng 20-24 giây. Điều này dẫn đến số lượt lời ít, làm giảm tính sinh động và hấp dẫn của cuộc phỏng vấn.

3. Vi phạm nguyên tắc hội thoại: Người được phỏng vấn (SP2) thường trả lời dài dòng, không tập trung vào trọng tâm câu hỏi, vi phạm phƣơng châm lượng và cách thức. Câu hỏi của người dẫn chương trình (SP1) đôi khi quá dài, phức tạp, không phù hợp với ngôn ngữ nói trên truyền hình, gây khó khăn cho người trả lời và làm giảm hiệu quả giao tiếp.

4. Quan hệ giao tiếp và nguyên tắc lịch sự: Người dẫn chương trình và người được phỏng vấn thể hiện quan hệ vị thế rõ ràng, với SP1 giữ vai trò chủ động, SP2 phụ thuộc vào câu hỏi. Nguyên tắc lịch sự được chú trọng nhằm giữ thể diện cho cả hai bên, tuy nhiên vẫn tồn tại những trường hợp SP1 sử dụng ngôn ngữ chưa chuẩn mực, gây khó chịu cho khán giả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ việc thiếu kỹ năng nghệ thuật đặt câu hỏi và điều hành cuộc phỏng vấn của người dẫn chương trình, cũng như sự chuẩn bị chưa kỹ lưỡng về nội dung và đối tượng phỏng vấn. So với các chương trình phỏng vấn trên VTV1, các cuộc phỏng vấn tại Thừa Thiên Huế có số lượt lời ít hơn, thời gian trả lời dài hơn, dẫn đến hiệu quả truyền thông kém hơn.

Việc câu trả lời dài dòng và không tập trung làm giảm khả năng tiếp nhận thông tin của khán giả, bởi theo nghiên cứu truyền thông, khán giả truyền hình khó ghi nhớ thông tin khi bị nhồi nhét quá nhiều trong một lượt lời. Ngoài ra, việc SP1 không ngắt lời hoặc điều chỉnh kịp thời cũng làm mất tính tương tác và sinh động của cuộc phỏng vấn.

Kết quả nghiên cứu cho thấy cần thiết phải nâng cao kỹ năng giao tiếp hội thoại, đặc biệt là nghệ thuật đặt câu hỏi ngắn gọn, rõ ràng, phù hợp với ngôn ngữ nói trên truyền hình. Đồng thời, việc tuân thủ nguyên tắc lịch sự và sử dụng các yếu tố phi lời như cử chỉ, giọng điệu cũng góp phần tạo nên sự hấp dẫn và hiệu quả của phỏng vấn truyền hình.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh thời lượng lượt lời hỏi và trả lời giữa các chương trình, bảng thống kê số lượt lời và cặp thoại theo thời lượng chương trình, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt về cấu trúc và hiệu quả giao tiếp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đào tạo kỹ năng đặt câu hỏi và điều hành phỏng vấn cho người dẫn chương trình: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về nghệ thuật giao tiếp hội thoại, kỹ thuật đặt câu hỏi ngắn gọn, rõ ràng, phù hợp với ngôn ngữ nói trên truyền hình. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ câu hỏi mở, giảm thiểu câu hỏi dài dòng trong vòng 6 tháng, do Trung tâm đào tạo truyền hình và các đài địa phương phối hợp thực hiện.

2. Xây dựng kịch bản phỏng vấn chi tiết và linh hoạt: Chuẩn bị kỹ lưỡng hệ thống câu hỏi, chia nhỏ các câu hỏi phức tạp thành các câu hỏi đơn giản, dễ hiểu, kích thích người được phỏng vấn bày tỏ quan điểm. Thời gian thực hiện trong vòng 3 tháng trước mỗi chương trình, do biên tập viên và phóng viên chịu trách nhiệm.

3. Tăng cường sử dụng yếu tố phi lời trong phỏng vấn: Đào tạo người dẫn chương trình về kỹ năng sử dụng cử chỉ, điệu bộ, giọng điệu phù hợp để tăng tính sinh động và hấp dẫn cho cuộc phỏng vấn. Mục tiêu cải thiện sự tương tác và thu hút khán giả trong vòng 6 tháng, do bộ phận sản xuất chương trình thực hiện.

4. Tăng cường giám sát và phản hồi chất lượng phỏng vấn: Thiết lập hệ thống đánh giá định kỳ các chương trình phỏng vấn, thu thập ý kiến phản hồi từ khán giả và chuyên gia để điều chỉnh kịp thời. Thời gian thực hiện liên tục, do ban giám đốc đài và phòng nghiên cứu phát triển nội dung đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà báo và người dẫn chương trình truyền hình: Nghiên cứu giúp nâng cao kỹ năng giao tiếp, nghệ thuật đặt câu hỏi và điều hành phỏng vấn, từ đó cải thiện chất lượng chương trình và thu hút khán giả.

2. Giảng viên và sinh viên chuyên ngành báo chí và truyền thông: Cung cấp tài liệu tham khảo về lý thuyết và thực tiễn ngôn ngữ phỏng vấn trên truyền hình, hỗ trợ đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu.

3. Các nhà quản lý và biên tập viên đài truyền hình địa phương: Giúp nhận diện các hạn chế trong công tác sản xuất chương trình phỏng vấn, từ đó xây dựng chiến lược nâng cao chất lượng nội dung và hiệu quả truyền thông.

4. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng và ngữ dụng học: Tài liệu tham khảo quý giá về ứng dụng lý thuyết hội thoại trong nghiên cứu giao tiếp truyền hình, mở rộng phạm vi nghiên cứu liên ngành.

Câu hỏi thường gặp

1. Phỏng vấn truyền hình khác gì so với phỏng vấn báo in và phát thanh?
   Phỏng vấn truyền hình kết hợp cả ngôn ngữ lời nói và yếu tố phi lời như cử chỉ, điệu bộ, giọng điệu, tạo cảm giác trực tiếp và sinh động hơn. Trong khi đó, báo in tập trung vào văn bản biên tập kỹ lưỡng, phát thanh chỉ truyền tải âm thanh.

2. Tại sao câu trả lời trong phỏng vấn truyền hình thường dài hơn câu hỏi?
   Người được phỏng vấn thường giải thích, phân tích sâu hơn để làm rõ vấn đề, trong khi câu hỏi cần ngắn gọn để kích thích trả lời mở. Tuy nhiên, câu trả lời quá dài có thể làm giảm hiệu quả truyền thông.

3. Nguyên tắc lịch sự ảnh hưởng thế nào đến phỏng vấn truyền hình?
   Nguyên tắc lịch sự giúp giữ thể diện cho cả người hỏi và người trả lời, tạo không khí giao tiếp thân thiện, tránh gây khó chịu cho khán giả và nâng cao tính chuyên nghiệp của chương trình.

4. Yếu tố phi lời quan trọng ra sao trong phỏng vấn truyền hình?
   Yếu tố phi lời như cử chỉ, ánh mắt, giọng điệu góp phần truyền tải cảm xúc, thái độ và tăng tính thuyết phục, hấp dẫn cho cuộc phỏng vấn, giúp khán giả dễ dàng tiếp nhận thông tin.

5. Làm thế nào để nâng cao chất lượng phỏng vấn truyền hình tại địa phương?
   Cần đào tạo kỹ năng giao tiếp cho người dẫn chương trình, chuẩn bị kỹ lưỡng kịch bản, sử dụng hiệu quả yếu tố phi lời, đồng thời giám sát và phản hồi chất lượng chương trình thường xuyên.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ vai trò quan trọng của ngôn ngữ và giao tiếp hội thoại trong phỏng vấn truyền hình tại Thừa Thiên Huế, đồng thời chỉ ra những hạn chế về kỹ năng và nghệ thuật giao tiếp hiện nay.
• Cấu trúc phỏng vấn gồm mở thoại, thân thoại và kết thoại được phân tích chi tiết, với số liệu cụ thể về thời lượng và lượt lời trong các chương trình thực tế.
• Nghiên cứu áp dụng thành công lý thuyết báo chí học và ngữ dụng học hội thoại để phân tích sâu sắc các yếu tố ngôn ngữ và phi ngôn ngữ trong phỏng vấn truyền hình.
• Đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao kỹ năng đặt câu hỏi, điều hành phỏng vấn và sử dụng yếu tố phi lời, góp phần cải thiện chất lượng chương trình truyền hình địa phương trong vòng 6-12 tháng tới.
• Khuyến khích các nhà báo, giảng viên, nhà quản lý và nhà nghiên cứu sử dụng kết quả luận văn làm cơ sở phát triển chuyên môn và nghiên cứu sâu hơn về giao tiếp truyền hình.

Các đài truyền hình địa phương nên triển khai đào tạo kỹ năng giao tiếp cho người dẫn chương trình và xây dựng hệ thống giám sát chất lượng phỏng vấn để nâng cao hiệu quả truyền thông, đồng thời khuyến khích nghiên cứu mở rộng về ngôn ngữ truyền hình trong các vùng miền khác nhau.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề để phù hợp với mục đích nhằm thu đƣợc đầy đủ, chính xác và nhanh chóng 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhất thông tin. Vì vậy, việc tiếp cận đối tƣợng sẽ giúp ích cho công tác phỏng vấn dễ dàng và đạt hiệu quả nhƣ mong muốn. Điều quan trọng là phải tạo đƣợc mối quan hệ và sự cảm thông, sự gần gũi, tin cậy giữa phóng viên và ngƣời đƣợc phỏng vấn. Phóng viên phải tạo đƣợc cảm giác tự nhiên, thoải mái cho ngƣời trả lời phỏng vấn.

Điều này hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực của phóng viên. Về câu hỏi phỏng vấn Phỏng vấn là một nghiệp vụ chuyên môn báo chí có tính độc lập, mặc dù không có nhà báo nào lại không thực hiện nghiệp vụ phỏng vấn. Tuy nhiên, nhiều ngƣời nghĩ đơn giản rằng không có gì dễ cho bằng đặt một vài câu hỏi với một ngƣời nào đó rồi ghi lại những câu trả lời. Thực ra công việc này không kém phần phức tạp.

Câu hỏi phỏng vấn phải thiết kế sao cho đúng vấn đề, phải đúng mục đích đã đƣợc xác định, trực tiếp và ngắn gọn, đơn giản và dễ hiểu, kích thích đƣợc ngƣời trả lời. Nếu làm đƣợc điều đó, phóng viên không chỉ nhận đƣợc lời giải thích, câu trả lời mà còn cả quan điểm của đối tƣợng đƣợc phỏng vấn. Ngƣời phóng viên phải tạo cho đối tƣợng sự thoải mái, tự tin để cuộc nói chuyện diễn ra một cách tự nhiên. Lựa chọn câu hỏi xã giao thích hợp, vào đề là bƣớc chuẩn bị cần thiết giúp đối tƣợng dễ dàng bƣớc vào cuộc với sự thoải mái, tự tin cao.

Có khi phóng viên phải dùng một số câu hỏi không mấy liên quan đến vấn đề muốn hỏi để khai thác thông tin cần thiết hơn và đạt đến độ khách quan, trung thực hơn. Vì vậy, câu hỏi phỏng vấn phải luôn đạt độ linh hoạt cao. Thực chất các câu hỏi đầu tiên này làm chức năng dẫn nhập cuộc thoại. Nói theo ngôn ngữ học giao tiếp thì đó là chức năng tiếp xúc (contact).

Câu hỏi trong phỏng vấn đặt ra phải ở dạng câu hỏi chất vấn chứ không phải khẳng định. Cần tránh đặt ra những câu hỏi chỉ có một từ trả lời “có” và “không”. Phóng viên trong quá trình phỏng vấn phải đặt câu hỏi có hƣớng mở. Đó là câu hỏi để ngỏ cho ngƣời đƣợc phỏng vấn bày tỏ quan 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] điểm của mình một cách hoàn toàn tự do hoặc câu hỏi hàm ý cho phép một số cách trả lời nhất định.

Vì vậy, trong quá trình chuẩn bị phỏng vấn các nhà báo phải thận trọng trong việc nghiên cứu hệ thống câu hỏi. Mặt khác, nghệ thuật đặt câu hỏi, đòi hỏi nhà báo phải có kinh nghiệm nhất định,có những hiểu biết về lý luận và hiểu biết các phƣơng tiện biểu hiện hành vi hỏi của tiếng Việt. Thỉnh thoảng nhà báo nên hỏi lại để thẩm tra thông tin cũng nhƣ khẳng định độ chính xác, bổ sung điểm mơ hồ, chƣa rõ ràng trong câu trả lời cho đối tƣợng. Nếu cần, phóng viên có thể hỏi ngƣợc, hoặc phản đề để thẩm tra độ chính xác, tin cậy của thông tin và ngƣời cung cấp thông tin.

Nhà báo cũng cần chú ý khi nêu ra câu hỏi sao cho không để bất cứ một câu hỏi nào không đƣợc “đáp lại” hoặc nêu ra những câu hỏi quá khó, phức tạp khiến cho việc trả lời khó khăn và công chúng khó hiểu. Các thao tác cần thiết khi phỏng vấn Sau khi nêu rõ câu hỏi, điều quan trọng khi tiến hành phỏng vấn là phải biết lắng nghe (đối với báo in, truyền hình), ghi chép và ghi âm (đối với báo in, phát thanh). Để đặt những câu hỏi kế tiếp thích hợp, tạo cho cuộc phỏng vấn có đƣợc tính sống động, mạch lạc, ngƣời phỏng vấn phải biết lắng nghe và ghi chép. Nếu ngƣời trả lời dùng những thuật ngữ khó hiểu hay diễn đạt thiếu chính xác thì phải đƣợc giải thích.

Nếu trong câu trả lời có thoáng qua những lời đánh giá, nhận xét hay hạ thấp uy tín của ai đó thì phóng viên không nên bỏ qua mà phải thông minh “lái khéo” theo phƣơng châm “ lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Trong quá trình phỏng vấn, phóng viên không nên ngồi quá gần đối tƣợng đƣợc phỏng vấn, nhƣ thế sẽ cản trở ngƣời đối thoại trả lời tập trung và tự nhiên. Tuy nhiên, cũng không nên ngồi quá xa bởi điều này sẽ tạo ra bầu không khí hơi căng thẳng hoặc nhạt nhẽo.Theo lý thuyết hội thoại, đó là khoảng cách. Chính khoảng cách quy định hiệu lực của hành vi trao-đáp.

16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khi tiến hành phỏng vấn, phong cách phóng viên phải chững chạc, khéo léo và nhạy bén; tôn trọng thể diện của ngƣời đƣợc phỏng vấn, tránh thái độ dạy đời, không bị tình cảm cá nhân chi phối. Sự khác nhau của thể loại phỏng vấn trong các loại hình báo chí Do đặc điểm của mỗi loại hình nên phỏng vấn trên báo in, phát thanh, truyền hình cũng có những đặc trƣng riêng biệt. Mỗi loại hình có hình thức diễn đạt, phƣơng thức làm việc khác nhau nhƣng mục đích chung đều nhằm đáp ứng sự tìm hiểu của công chúng. Phỏng vấn trên báo in Đối với báo in, độc giả có thể xem đi xem lại nếu thấy cần thiết.

Do đó, các câu hỏi cũng nhƣ câu trả lời đều đƣợc biên tập kỹ lƣỡng trƣớc khi in trên mặt báo. Tuy dành quyền chủ động trong biên tập nhƣng không nên tuỳ tiện thêm thắt ý này, ý kia vào câu trả lời. Nếu bài phỏng vấn thuộc các lĩnh vực quan trọng mà tuỳ tiện trong khâu biên tập thì nhà báo tự giết chết mình. Trong những trƣờng hợp cần thiết thì chỉ nên “cắt” bớt đi nhƣng không nên có “thêm” vào.

Khi biên tập phải cố gắng đến mức tối đa để giữ đƣợc khẩu khí của ngƣời trả lời. Phỏng vấn báo in phải ngắn gọn, không tạo cảm giác nhàm chán cho ngƣời đọc khi gặp phải những câu hỏi, câu trả lời sáo rỗng, khô khan, cứng nhắc. Phóng viên phải sắp xếp, đảo lộn trật tự câu hỏi để bài logic hơn. Cái hay, hấp dẫn đƣợc chuyển lên đầu để đáp ứng nhu cầu và lôi cuốn ngƣời đọc.

Thông thƣờng những câu hỏi, câu trả lời phải ngắn gọn, súc tích, tập trung đi thẳng vào vấn đề cần tìm hiểu. Phỏng vấn trên báo in kích thích tính tò mò, suy nghĩ, tƣởng tƣợng của độc giả. Bài phỏng vấn phải chú ý đến chân dung của ngƣời đƣợc phỏng vấn, tránh trƣờng hợp ngƣời đƣợc phỏng vấn là một ngƣời ở độ tuổi trung niên nhƣng ảnh chân dung trên mặt báo đăng là một thanh niên. Do hạn chế về trữ lƣợng, diện tích trên mặt báo nên các cuộc phỏng vấn thƣờng ngắn gọn, không dài dòng.

17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phỏng vấn trên phát thanh Đối với phát thanh, ngƣời nghe đài chỉ gián tiếp tiếp nhận thông tin bằng thính giác chứ không trực tiếp bằng thị giác. Ngƣời nghe đài chỉ nghe qua một lần nên những phỏng vấn trên đài phát thanh phải tạo đƣợc cảm giác gần gũi, tự nhiên nhƣ ngƣời phỏng vấn và ngƣời đƣợc phỏng vấn đang trò chuyện với nhau. Những cuộc phỏng vấn trên đài phát thanh thông thƣờng đều theo một chủ đề, một chƣơng trình nhất định, trừ những chuyên mục phát thanh trực tiếp có phỏng vấn.

Phần lớn câu hỏi của phỏng vấn phát thanh đều đƣợc chuẩn bị sẵn. Nhƣng phong cách hỏi và trả lời của phóng viên và đối tƣợng phải tạo đƣợc vẻ tự nhiên nhƣ đang nói chuyện, hỏi chuyện nhau một cách thoải mái, không gƣợng ép. Nói cách khác, câu hỏi đáp phải chuyển từ ngôn ngữ viết thành ngôn ngữ nói khi đọc. Phỏng vấn truyền hình Thể loại phỏng vấn truyền hình giữ một vị trí đặc biệt trên màn ảnh truyền hình.

Trên thực tế, không có một chƣơng trình thời sự nào mà trong đó các nhà báo lại không đƣa ra những câu hỏi đối với những nhân vật có thẩm quyền, lại không trao đổi với những ngƣời đã tham dự vào những sự kiện kiện khác nhau, lại không tìm hiểu ý kiến của những ngƣời chung quanh về những sự kiện quan trọng nào đó. Phỏng vấn trên truyền hình có các đặc điểm sau đây: 1. Phỏng vấn truyền hình là cuộc nói chuyện đích thực Nhờ tính chất nghe-nhìn của giao tiếp truyền hình đã đem đến cho công chúng nguồn thông tin không chỉ gồm lời nói với tất cả sự phong phú của nó về phép hùng biện, sắc thái ngữ điệu, cảm xúc (nhƣ trong lĩnh vực phát thanh), mà còn cả điệu bộ, cử chỉ, cách ứng xử của những ngƣời đối thoại, và nhiều khi còn gồm cả môi trƣờng chung quanh họ (trang trí nội thất 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nơi diễn ra đối thoại, cảnh quan, những ngƣời chung quanh). Phỏng vấn truyền hình thoả mãn đƣợc các tham tố một cuộc thoại nhƣ D.

Hymes đề xuất trong một từ tiếng Anh: Speaking. Ở đây: S là thoại trƣờng; p là vai ngƣời tham gia; e là mục đích; a là hành vi ngôn từ; k là cách thức; i là phƣơng tiện (kể cả ngôn ngữ); n là chuẩn mực; g là thể loại hoặc loại hình giao tiếp (ở đây là thể loại phỏng vấn) [ Trích theo Hoàng Trọng Phiến, Tập bài giảng Ngôn ngữ văn chương và báo chí, Hà Nội, 2008] Theo tác giả Trần Bảo Khánh, phỏng vấn truyền hình có 2 tầng thông tin: [25,128] Tầng thông tin thứ nhất: bao gồm lời nói của phỏng vấn (các câu hỏi) và lời nói của ngƣời đƣợc phỏng vấn (các câu trả lời) thông qua đó, nắm đƣợc nội dung sự kiện. Những thông tin về sự kiện trong cuộc phỏng vấn chủ yếu là thông tin qua lời nói. Tuy nhiên trong truyền hình, còn có tầng thông tin thứ hai.

Tầng thông tin thứ hai: đây là tầng thông tin chỉ có đƣợc trong phỏng vấn truyền hình. Thông qua phỏng vấn truyền hình không chỉ bao gồm sự kiện, nội dung mà còn cả bối cảnh, thái độ biểu cảm, động tác đều đƣợc thể hiện một cách đầy đủ, trọn vẹn hơn. Tiến trình của cuộc phỏng vấn truyền hình chân thật, không bị cắt xén, sự sai lệch về thông tin giữa ngƣời phỏng vấn đƣợc giảm ở mức tối thiểu. Dĩ nhiên là trong truyền hình, montage (dịch ra tiếng Việt có nghĩa là: sự lắp ghép; ở truyền hình “montage” có nghĩa là kỹ thuật dựng hình) có thể làm cuộc phỏng vấn có khác đi, nhƣng nếu lạm dụng thì ngƣời xem dễ nhận ra sự cắt xén, xuyên tạc.