mở đầu cho một cuộc cách mạng chính trị trên thành bang Athens lúc bấy giờ. Những cuộc cải cách của Solon hay những cuộc cải cách sau đó của Pericles làm cho mâu thuẫn trong cuộc đấu tranh giữa hai phe dân chủ và phản dân chủ càng thêm sâu sắc. Plato là một trong những nhà triết học tham gia cuộc đấu tranh này. Do đứng trên lập trường của phái chủ nô quý tộc nên ông gay gắy chống đối lại với những chủ trương của phe chủ nô dân chủ.
Bởi vậy, triết học Plato mà đặc biệt là triết học chính trị xã 18 hội của Plato là sự phán ánh hiện thực cuộc đấu tranh này và qua đó ông đã thể hiện rõ ràng lập trường tư tưởng chính trị của mình. Héraclite (530-470 TCN), đứng trên lập trường của phe chủ nô quý tộc chống đối quyết liệt tư tưởng dân chủ của tầng lớp chủ nô dân chủ. Ông cho rằng: “Đấu tranh là nguồn gốc của sự hiện hữu và khởi nguyên của sự sống và tồn tại”. Đấu tranh theo ông là điều kiện để tạo nên sự hài hòa và phân hóa xã hội.
Thông qua đấu tranh, bản chất của sự vật được bộc lộ và từ đó con người mới chấp nhận được sự vật. Những tư tưởng của Héraclite còn bảo thủ và phiếm diện vì ông tuyệt đối hóa vai trò của cá nhân ưu tú: đối với ông một cá nhân ưu tú thì hơn cả vạn người bình thường. Ông cũng tỏ ra khinh miệt tầng lớp quần chúng và chủ trương đàn áp triệt để bất cứ cuộc khởi nghĩa nào của quần chúng nhân dân. Những tư tưởng này hầu như đều có trong tư tưởng của Plato, Plato cũng cùng chiến tuyến với Héraclite trong cuộc đấu tranh chống lại phe chủ nô dân chủ.
Hơn nữa tầng lớp quần chúng, hay ở Plato là tầng lớp những người lao động vẫn là những tầng lớp người thấp kém trong mắt các triết gia cổ đại này. Và những người ưu tú luôn được coi trọng và tuyệt đối hóa vai trò của họ nhà nước. Pythagore (571-497 TCN) cũng là nhà triết học chủ trương chống lại phe chủ nô dân chủ. Ông kịch liệt chống đối trước tình hình phái chủ nô quý tộc bị phái chủ nô dân chủ đánh chiếm và cướp chính quyền.
Bởi vậy, ông đã thành lập một tổ chức chính trị và triết học để kêu gọi đấu tranh giành lại chính quyền. Đây cũng là đường lối mà cả Socrate và Plato đi theo. Plato sống trong thời kỳ đất nước Hy Lạp chia cắt thành các thành bang với những thiết chế xã hội khác nhau, mà nổi bật là 2 thiết chế dân chủ và quý tộc, đại diện cho hai mô hình này là thanh bang Athens và thành bang Sparta. Từ cuộc đấu tranh về chính trị làm hình thành nên hai khuynh hướng tư tưởng đối lập nhau.
Một bên là tư tưởng ủng hộ, bảo vệ nền dân chủ mà đại diện cho tư tưởng này là Solon một bên là tư tưởng phản dân chủ, đấu tranh chống lại tư tưởng dân 19 chủ, đi theo khuynh hướng này là Héraclite, Pythagore, Socrates và sau này tiếp thu là Plato. Socrates (469-399 TCN) là nhà triết học có ảnh hưởng trực tiếp đến Plato. Những tư tưởng quan điểm triết học của Socrates đặc biệt là cái chết của Socrates đã tác động mạnh mẽ đến Plato. Socrates là người ủng hộ cho thể chế quý tộc của Sparte.
Ông không thể chấp nhận được việc số đông dân thường lên nắm chính quyền. Vì trong suy nghĩ của ông đó là những con người tầm thường và dốt nán, do đó không thể đặt chính quyền vào tay họ được. Những người có thể lãnh đạo đất nước phải là những người có năng lực và được chuẩn bị những điều cần thiết mới có thể lãnh đạo được và đây phải là thiểu số. Yêu cầu dân chúng phải phục tùng mọi đòi hỏi của chính quyền và đặc biệt là phải tuyệt đối tuân thủ luật pháp dù luật pháp đó là tốt hay xấu.
Tất cả những điều đó là muốn cho dân chúng phải phục tùng một cách vô điều kiện chính quyền. Ông cho rằng, xã hội không thể tồn tại nếu như các đạo luật bất lực. Giá trị cao nhất theo ông là việc sống tuân thủ pháp luật. Tất cả những tinh thần trên của Socrates đều được Plato kế thừa và phát huy, mặc dù những tư tưởng đó có phần bảo thủ và phiếm diện Là một trong những học trò sất sắc của Socrates, Plato chịu ảnh hưởng trực tiếp và sâu sắc những tư tưởng của Socrates cả về thế giới quan và nhân sinh quan, trong đó có những tư tưởng về chính trị - xã hội.
Nhân vật mà Plato thường sử dụng trong các tác phẩm của mình chính là Socrates. Học thầy của mình cả trong cách truyền đạt tri thức, Plato trình bày quan điểm của mình hầu hết dưới dạng những cuộc đối thoại để truy tìm chân lý. Có thể nhận thấy rằng Plato đã tiếp thu và phát triển quan niệm của Socrates trên nhiều phương diện: về lập trường chính trị ủng hộ giai cấp quý tộc, đấu tranh chống lại tư tưởng dân chủ vì cho rằng tư tưởng dân chủ còn bộc lộ nhiều hạn chế, bất công và vì vậy, cần xóa bỏ. Từ đây, ông đưa ra ý tưởng xây dựng một nhà nước cộng hòa quý tộc lý tưởng, nhấn mạnh cả về vấn đề đức hạnh chính trị.
20 Những quan điểm chính trị - xã hội của Plato thể hiện sự thống nhất, chặt chẽ và nhất quán với những quan niệm thế giới quan, nhân sinh quan của ông. Trong thế giới quan, Plato cho rẳng tồn tại đích thực là ý niệm, ý niệm của ông thuộc về thế giới tinh thần. Vì vậy, Plato là một nhà triết học duy tâm khách quan. Sự phân chia những thang bậc trong thế giới ý niệm như thế nào thì ông cũng thể hiện sự phân chia ấy trong xã hội hiện thực.
Quan điểm chính trị xã hội của Plato thể hiện rõ nét thế giới quan duy tâm của ông khi ông tuyệt đối hóa tri thức, yếu tố thuộc về tinh thần mà hạ thấp vật chất, người lãnh đạo trong thành bang lý tưởng là người có tri thức chứ không phải là người giàu có. Về nhân sinh quan, theo Plato, con người được tạo thành từ thể xác và linh hồn nhưng thể xác chỉ là nơi cầm tù linh hồn, ràng buộc linh hồn vào những ham muốn, dục vọng tầm thường. Linh hồn là do Thượng đế ban cho, cái có trước ở thế giới ý niệm và trú ngụ trên các vì sao. Và có các loại linh hồn khác nhau, vì vậy, cũng có những loại người khác nhau.
Trong tác phẩm “Cộng hòa”, sự phân chia các giai cấp trong xã hội dựa trên những khả năng tự nhiên của con người, khả năng đó bị quy định bởi những linh hồn khác nhau ở thế giới ý niệm. Khi những linh hồn tốt trú ngụ trong thể xác con người sẽ tạo ra những người có khả năng tự nhiên vượt trội và người này khi được giáo dục bài bản trong nhà nước lý tưởng sẽ trở thành những nhà cai trị thành bang. Trong khi những linh hồn không tốt trú ngụ trong thân xác con người sẽ tạo nên khả năng tự nhiên của con người ấy không tốt và trở thành tầng lớp lao động. Từ đây, có thể thấy cách nhìn nhận thế giới và con người của Plato quy định đến những tư tưởng chính trị - xã hội của ông.
Thể hiện tính nhất quán trong hệ thống quan niệm triết học Plato. Tóm lại, những tư tưởng chính trị xã hội của Plato có tiền đề lý luận sâu xa từ cuộc đấu tranh tư tưởng giữa hai luồng tư tưởng dân chủ và phản dân chủ. Tiền đề lý luận trực tiếp tác động sâu sắc đến Plato là những tư tưởng chính trị - xã hội của những nhà tư tưởng trước đó đặc biệt là của Socrates. Đồng thời quan 21 điểm chính trị - xã hội của Plato là sự nhất quán trong quan điểm với thế giới quan và nhân sinh quan của ông.3 Khái lược về cuộc đời và sự nghiệp của Plato Plato là nhà triết học Hy Lạp cổ đại, tên thực là Aristocles, Plato là biệt danh lúc trẻ của ông.
Tên Aistocles được đặt giống tên ông nội, theo phong tục xứ sở là con trưởng và cháu đích tôn. Có nhiều tài liệu khác nhau viết về năm sinh, năm mất và nơi sinh của Plato: có tài liệu cho rằng ông sinh năm 430 TCN cũng có tài liệu ghi rằng ông sinh năm 428 TCN, hay 427 TCN; nơi sinh ở thành Athens hoặc đảo Aegina, mất năm 348 TCN hoặc 347 TCN. Cha ông là Ariston, mẹ ông là Perictione thuộc dòng dõi quý tộc, mà nổi tiếng nhất là Solon (638-558 TCN) pháp quan Athens nhiệm kỳ 594-3TCN. Em họ bà là Critias là thủ lĩnh nhóm Ba mươi bạo chúa.
Ông có 2 em trai và một em gái. Sau khi cha ông qua đời, lúc Plato còn rất nhỏ, mẹ ông tái giá với ông Pyrilampes, nhân vật giàu có, thế lực trong nhóm dân chủ ủng hộ lãnh tụ Pericles. Plato có em trai cùng mẹ khác cha tên Antipphone. Có thể thấy Plato có liên hệ mật thiết với giai cấp quý tộc Athens, tuy nhiên ông vẫn giữ được thái độ cơ bản của một bậc sĩ phu: ngay thẳng, khách quan trong lối sống cũng như trong sáng tác.
Thời kỳ mà Plato sống, thành bang Athens diễn ra rất nhiều những biến động về chính trị - xã hội, vì vậy Plato đã chứng kiến liên tục chính sự phát triển, suy đồi, sụp đổ của của các hình thức chính thể. Những quan sát trên thực tế cùng với đầu óc nhanh nhạy trong nhìn nhận những sự kiện lịch sử đã ảnh hưởng trực tiếp đến tư tưởng và tác phẩm của ông. Ông là người có nhiều ưu thế hơn các thanh niên cùng thời như: là con nhà giàu có, gia đình quý tộc, dòng họ quyền thế, thân thể cường tráng và được tiếp thu đầy đủ giáo dục thời đại. Nhưng ông lại không theo đuổi sự nghiệp chính trị.
Bởi ông nhận thấy, nhóm Ba mươi bạo chúa khi mời ông tham gia điều hành thành bang vẫn còn duy trì tình trạng bất công, tàn bạo. Và thêm vào đó, sự kiện 22 người thầy của ông là Socrates bị kết án tử hình đã gây chấn động và ông quyết định vĩnh biệt chính trị. Sau khi Socrates qua đời năm 339TCN, khi đó Plato mới 28 tuổi, ông lui về Megara thành phố trong vùng Megaris nằm giữa vịnh Corinth và vịnh Saronic, gặp gỡ các thân hữu từng là học trò của Socrates. Sau đó, ông đi thăm thú nhiều nơi như: đến thành phố Cyrene trong vùng Cyrenaica thuộc địa Bắc Phi diện kiến nhà toán học Eudoxus, tới Ai Cập, rồi đến Ý và đảo Sicile thăm viếng triết phái Pythagora.