Luận văn thạc sĩ về tội tham ô tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Long An

Luận văn thạc sĩ phân tích tội tham ô tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam tại tỉnh Long An, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Lê Hoàng Phước
• Người hướng dẫn: GS. Bùi Minh Thanh
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Nghiên Cứu Tội Tham Ô Tài Sản Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Tại Tỉnh Long An
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI THAM Ô TÀI SẢN THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội tham ô tài sản
• 1.2. Phân biệt tội tham ô tài sản với một số tội phạm khác
• 1.3. Lịch sử phát triển các quy định về tội tham ô tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam
• 2. Chương 2: ĐỊNH TỘI DANH VÀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI TỘI THAM Ô TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LONG AN
• 2.1. Khái quát về tình hình xét xử tội tham ô tài sản trên địa bàn tỉnh Long An
• 2.2. Thực tiễn định tội danh đối với tội tham ô tài sản trên địa bàn tỉnh Long An
• 2.3. Thực tiễn quyết định hình phạt đối với tội tham ô tài sản trên địa bàn tỉnh Long An
• 2.4. Nhận xét và đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự đối với tội tham ô tài sản trên địa bàn tỉnh Long An
• 3. Chương 3: CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG ĐÚNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI THAM Ô TÀI SẢN
• 3.1. Dự báo, những yếu tố tác động đến tình hình tội tham ô tài sản
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện và áp dụng pháp luật hình sự đối với tội tham ô tài sản
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội tham ô tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam

Tội tham ô tài sản là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong pháp luật hình sự Việt Nam. Theo quy định tại Điều 353 Bộ luật Hình sự năm 2015, tội này được định nghĩa là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý. Tình hình tham ô tài sản tại tỉnh Long An đang diễn ra phức tạp, với nhiều vụ án lớn gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngân sách nhà nước.

1.1. Khái niệm và dấu hiệu pháp lý của tội tham ô tài sản

Tội tham ô tài sản được hiểu là hành vi chiếm đoạt tài sản công bằng cách lợi dụng chức vụ, quyền hạn. Các dấu hiệu pháp lý bao gồm khách thể, mặt khách quan, mặt chủ thể và mặt chủ quan của tội phạm.

1.2. Lịch sử phát triển quy định về tội tham ô tài sản

Tội tham ô tài sản đã được quy định từ rất sớm trong pháp luật Việt Nam, bắt đầu từ Sắc lệnh số 223–SL năm 1946. Qua các thời kỳ, quy định về tội này đã được cập nhật và hoàn thiện trong các Bộ luật Hình sự năm 1985, 1999 và 2015.

II. Tình hình tội phạm tham ô tài sản tại tỉnh Long An

Tình hình tội phạm tham ô tài sản tại tỉnh Long An đang có xu hướng gia tăng. Các vụ án tham ô tài sản không chỉ gây thiệt hại lớn về tài chính mà còn ảnh hưởng đến uy tín của các cơ quan nhà nước. Việc điều tra và xử lý các vụ án này gặp nhiều khó khăn do tính chất phức tạp và tinh vi của các thủ đoạn phạm tội.

2.1. Thực trạng điều tra tội tham ô tài sản tại Long An

Công tác điều tra tội tham ô tài sản tại Long An gặp nhiều khó khăn do thiếu hụt nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Nhiều vụ án lớn chưa được xử lý triệt để.

2.2. Các vụ án tham ô tài sản điển hình tại Long An

Một số vụ án tham ô tài sản điển hình tại Long An đã thu hút sự chú ý của dư luận, như vụ án liên quan đến các cán bộ quản lý tài sản công, gây thiệt hại hàng tỷ đồng cho ngân sách nhà nước.

III. Phương pháp điều tra và xử lý tội tham ô tài sản

Để xử lý hiệu quả tội tham ô tài sản, cần áp dụng các phương pháp điều tra khoa học và hợp lý. Việc nâng cao năng lực cho các cơ quan chức năng là rất cần thiết để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi tham ô.

3.1. Các phương pháp điều tra tội tham ô tài sản

Các phương pháp điều tra bao gồm thu thập chứng cứ, phân tích tài liệu và phỏng vấn nhân chứng. Sự phối hợp giữa các cơ quan điều tra và kiểm sát là rất quan trọng.

3.2. Quy trình xử lý tội tham ô tài sản

Quy trình xử lý tội tham ô tài sản cần tuân thủ các bước từ điều tra, truy tố đến xét xử. Cần đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình này.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả phòng chống tội tham ô tài sản

Để nâng cao hiệu quả phòng chống tội tham ô tài sản, cần có các giải pháp đồng bộ từ cải cách pháp luật đến tăng cường công tác giáo dục, tuyên truyền về phòng chống tham nhũng.

4.1. Cải cách pháp luật về tội tham ô tài sản

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến tội tham ô tài sản, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

4.2. Tăng cường công tác giáo dục và tuyên truyền

Giáo dục và tuyên truyền về phòng chống tham nhũng cần được thực hiện thường xuyên, nhằm nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức và người dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về tội tham ô tài sản

Tội tham ô tài sản là một vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết triệt để. Việc nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm này không chỉ bảo vệ tài sản nhà nước mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng, văn minh.

5.1. Đánh giá tổng quan về tình hình tội tham ô tài sản

Tình hình tội tham ô tài sản tại Việt Nam nói chung và Long An nói riêng đang có nhiều diễn biến phức tạp, cần có sự quan tâm đặc biệt từ các cơ quan chức năng.

5.2. Triển vọng tương lai trong công tác phòng chống tham ô

Triển vọng tương lai trong công tác phòng chống tham ô tài sản phụ thuộc vào sự quyết tâm của các cơ quan chức năng và sự tham gia tích cực của toàn xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tham ô tài sản là một trong những hành vi tham nhũng nguy hiểm bậc nhất, trực tiếp đe dọa đến sự ổn định kinh tế và uy tín của bộ máy nhà nước. Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, các vụ án tham nhũng tại Việt Nam gia tăng nhanh chóng về cả quy mô lẫn thủ đoạn tinh vi, với những đại án gây thất thoát hàng nghìn tỷ đồng như vụ Huỳnh Thị Huyền Như chiếm đoạt hơn 1.000 tỷ đồng, vụ Dương Chí Dũng gây thiệt hại 367 tỷ đồng (tham ô 28 tỷ đồng) hay vụ Vũ Quốc Hảo tham ô 130 tỷ đồng. Tại địa bàn tỉnh Long An, thống kê giai đoạn 2013 - 2017 ghi nhận 15 vụ án tham ô tài sản với 16 bị cáo trên tổng số 28 vụ án tham nhũng với 33 bị cáo, chiếm tỷ lệ áp đảo 53,5% về số vụ và 48,4% về số bị cáo.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ những khoảng trống lý luận và bất cập thực tiễn trong công tác định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội tham ô tài sản trên địa bàn tỉnh Long An. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa các dấu hiệu pháp lý cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) và Bộ luật Hình sự năm 2015, đánh giá toàn diện thực tiễn xét xử sơ thẩm và phúc thẩm của Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Long An trong thời gian 5 năm (2013 - 2017), từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật và định hướng nội luật hóa theo Công ước Liên Hợp Quốc về chống tham nhũng (UNCAC). Nghiên cứu mang lại ý nghĩa quan trọng trong việc chuẩn hóa quy trình tố tụng, hạn chế sai sót tư pháp và thúc đẩy tỷ lệ thu hồi tài sản bị chiếm đoạt đạt trên 60% trong thực tiễn thi hành án tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận cấu thành tội phạm của khoa học luật hình sự Việt Nam và lý thuyết kiểm soát quyền lực công vụ. Luận văn vận dụng đồng thời hai khung lý thuyết nền tảng: lý thuyết phân hóa trách nhiệm hình sự và lý thuyết về khách thể của tội phạm chức vụ nhằm giải quyết triệt để ranh giới định tội. Bốn khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa xuyên suốt đề tài bao gồm:

Thứ nhất, khái niệm tội tham ô tài sản theo Điều 353 Bộ luật Hình sự năm 2015, xác định đây là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý. Thứ hai, chủ thể đặc biệt, đòi hỏi người thực hiện hành vi phải có chức vụ, quyền hạn và trực tiếp hoặc gián tiếp có nghĩa vụ quản lý hợp pháp đối với tài sản. Thứ ba, khách thể kép, bao gồm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức và quyền sở hữu tài sản của Nhà nước hoặc tổ chức ngoài nhà nước. Thứ tư, mặt chủ quan với lỗi cố ý trực tiếp và mục đích vụ lợi cá nhân.

Khung lý thuyết cũng phân định ranh giới pháp lý giữa tội tham ô tài sản với ba tội phạm lân cận: tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (Điều 355), tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174) và tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175) dựa trên mối liên hệ giữa thẩm quyền quản lý tài sản và phương thức thủ đoạn chiếm đoạt.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ 15 hồ sơ vụ án hình sự về tội tham ô tài sản với 16 bị cáo được Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Long An xét xử từ ngày 01/01/2013 đến hết ngày 31/12/2017, kết hợp cùng 5 báo cáo tổng kết định kỳ của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Long An và các văn bản chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn diện (exhaustive sampling) đối với 100% các bản án tham ô tài sản đã có hiệu lực pháp luật trên địa bàn tỉnh trong khung thời gian nghiên cứu 5 năm. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính bao quát thực tiễn, tránh hiện tượng thiên vị mẫu và phản ánh trung thực diện mạo tư pháp của một địa phương cửa ngõ Đồng bằng sông Cửu Long. Các phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm: phương pháp phân tích quy phạm pháp luật hình sự, phương pháp so sánh lịch sử lập pháp (giai đoạn từ Sắc lệnh 223/SL năm 1946 đến Bộ luật Hình sự năm 2015), phương pháp thống kê mô tả và phương pháp tổng kết án lệ thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng và định tính thực tiễn xét xử tại tỉnh Long An trong 5 năm (2013 - 2017) cho thấy 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tội tham ô tài sản luôn chiếm vị trí hàng đầu trong cơ cấu tội phạm tham nhũng tại địa phương với 15 trên 28 vụ án (53,5%) và 16 trên 33 bị cáo (48,4%). Đặc biệt vào năm 2013, tỷ lệ này đạt mức kỷ lục khi chiếm 80% tổng số vụ (4/5 vụ) và 66,7% tổng số bị cáo (4/6 bị cáo), khẳng định tham ô là hành vi tham nhũng phổ biến nhất trong khu vực công.

Thứ hai, địa bàn xảy ra tội phạm phân bổ chủ yếu ở cấp cơ sở và các đơn vị hành chính sự nghiệp, giáo dục. Điển hình như vụ Lê Minh Trung tại Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Thủ Thừa lập khống chứng từ tập huấn Chương trình SEQAP chiếm đoạt hơn 101 triệu đồng; hay vụ Đoàn Thị Út tại Trường THPT Thạnh Hóa bỏ ngoài sổ sách học phí của 111 học sinh và tiền hoa hồng bảo hiểm y tế để chiếm đoạt 50,8 triệu đồng.

Thứ ba, phương thức phạm tội chuyển biến theo hướng tinh vi, kết hợp công nghệ và chứng từ giả để rút ruột ngân sách với giá trị lớn. Điển hình là vụ Lê Nguyễn Minh Thư (kế toán Trường Tiểu học Trương Công Xưởng, Đức Hòa) sử dụng 124 giấy rút dự toán ngân sách giả và 13 ủy nhiệm chi giả để chiếm đoạt 749,5 triệu đồng; vụ Huỳnh Duy Thanh (kế toán Công an huyện Bến Lức) lợi dụng chức năng quản lý tài chính chiếm đoạt hơn 2,4 tỷ đồng. Ngoài ra, vụ Bùi Thị Thanh Xuân tại UBND xã Nhơn Ninh (Tân Thạnh) đã lập khống danh sách chi trả trợ cấp cho 27 người đã qua đời qua 51 lần để chiếm đoạt hơn 172 triệu đồng.

Thứ tư, công tác định tội danh đối với vai trò đồng phạm còn bộc lộ sự thiếu thống nhất. Trong vụ án Lê Nguyễn Minh Thư, bị cáo Võ Quốc Việt (chồng của Thư) đã mở thẻ ngân hàng để nhận tiền chiếm đoạt nhưng chỉ bị xử lý về tội chứa chấp hoặc tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có (Điều 250 Bộ luật Hình sự năm 1999) với mức án 1 năm tù treo, thay vì phải định tội đồng phạm giúp sức trong tội tham ô tài sản theo Điều 278.

Thảo luận kết quả

Thực trạng nêu trên xuất phát từ sự buông lỏng kiểm tra nội bộ, sự chủ quan trong quản lý tài chính của thủ trưởng đơn vị và trình độ nhận thức pháp lý chưa đồng đều của một số cán bộ tiến hành tố tụng. Về mặt trình bày trực quan, diễn biến này được phản ánh sinh động qua Biểu đồ so sánh tỷ lệ tội tham ô tài sản qua các năm (dao động từ 80% năm 2013, 37,5% năm 2014, 62,5% năm 2015, 50% năm 2016 và 40% năm 2017) và Bảng tổng hợp các mức hình phạt áp dụng (với mức án nghiêm khắc từ 10 năm tù đối với Bùi Văn Liêm đến 18 năm tù đối với Huỳnh Duy Thanh).

So với các công trình nghiên cứu trên phạm vi toàn quốc, dữ liệu tại Long An cho thấy tính phức tạp của tội phạm ở cấp cơ sở, nơi người phạm tội thường kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ kế toán - thủ quỹ. Kết quả này chứng minh rằng việc Bộ luật Hình sự năm 2015 bổ sung định lượng chi tiết (các mức 2 triệu, 100 triệu, 500 triệu và 1 tỷ đồng) và mở rộng xử lý hành vi tham ô trong khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước tại Khoản 6 Điều 353 là hoàn toàn cấp thiết để bịt kín các kẽ hở pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả xét xử tội tham ô tài sản, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị hành động cụ thể:

Thứ nhất, hoàn thiện văn bản hướng dẫn áp dụng Điều 353 Bộ luật Hình sự năm 2015. Tòa án nhân dân tối cao cần chủ trì ban hành Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán giải thích chi tiết khái niệm người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp ngoài nhà nước và tiêu chí xác định đồng phạm giúp sức, hoàn thành trong giai đoạn 2018 - 2020 nhằm đảm bảo tính đồng bộ khi xét xử.

Thứ hai, chuẩn hóa năng lực điều tra và định tội danh cho cơ quan tiến hành tố tụng địa phương. Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân tỉnh Long An cần phối hợp tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm trong lộ trình 2019 - 2023, tập trung vào kỹ năng giám định tài chính và chứng cứ điện tử, hướng tới mục tiêu giảm 100% các trường hợp sai lệch tội danh giữa các giai đoạn truy tố và xét xử.

Thứ ba, thiết lập quy trình kiểm soát tự động hóa ngân sách công. Ủy ban nhân dân tỉnh Long An cần chỉ đạo 100% đơn vị hành chính sự nghiệp triển khai hệ thống quản lý tài chính kết nối trực tiếp với Kho bạc Nhà nước có tích hợp chữ ký số trước năm 2021, triệt tiêu khả năng làm giả giấy rút dự toán và chứng từ thanh toán khống.

Thứ tư, tối ưu hóa cơ chế truy nguyên và thu hồi tài sản thất thoát. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Long An cần thực hiện áp dụng biện pháp phong tỏa tài khoản, kê biên tài sản ngay trong 24 giờ đầu tiên khi thụ lý tố giác tội phạm chức vụ, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ thu hồi tài sản tham ô đạt tối thiểu 70% trong giai đoạn 2020 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng:

Cơ quan tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán): Luận văn cung cấp khung phân tích tiêu chuẩn để định tội danh chính xác, phân biệt đồng phạm giúp sức với tội tiêu thụ tài sản, áp dụng trực tiếp trong giải quyết các vụ án kinh tế, chức vụ phức tạp.

Học viên, giảng viên và nhà nghiên cứu luật học: Tài liệu đóng vai trò là chuyên khảo hữu ích về luật hình sự thực định, cung cấp hệ thống dữ liệu sơ cấp về 15 vụ án tham ô thực tế tại Long An phục vụ giảng dạy môn Luật Hình sự và Tội phạm học.

Lãnh đạo cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập: Tài liệu giúp nhận diện các lỗ hổng quản trị tài chính điển hình (như việc thu học phí, chi trả trợ cấp người có công, quyết toán kinh phí dự án), từ đó xây dựng quy chế kiểm soát nội bộ ngăn chặn vi phạm từ sớm.

Doanh nghiệp và tổ chức ngoài nhà nước: Giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nắm bắt phạm vi điều chỉnh mới của Bộ luật Hình sự năm 2015 đối với khu vực tư nhân, chủ động xây dựng quy trình kiểm toán và phòng chống tham ô nội bộ.

Câu hỏi thường gặp

Điểm khác biệt cốt lõi giữa tội tham ô tài sản và tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là gì? Sự khác biệt căn bản nằm ở dấu hiệu chủ thể và mối quan hệ với tài sản. Tội tham ô tài sản đòi hỏi chủ thể đặc biệt là người có chức vụ, quyền hạn và có trách nhiệm quản lý tài sản bị chiếm đoạt. Ngược lại, tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản có chủ thể thông thường và người phạm tội hoàn toàn không có quyền quản lý hợp pháp đối với tài sản trước khi thực hiện hành vi gian dối.

Vì sao Bộ luật Hình sự năm 2015 mở rộng xử lý tội tham ô sang khu vực ngoài nhà nước? Quy định tại Khoản 6 Điều 353 nhằm bảo đảm bình đẳng giữa các thành phần kinh tế theo Hiến pháp năm 2013 và đáp ứng yêu cầu nội luật hóa Điều 12 và Điều 21 của Công ước Liên Hợp Quốc về chống tham nhũng (UNCAC), trong bối cảnh các doanh nghiệp tư nhân nắm giữ nguồn vốn lớn và tiềm ẩn nguy cơ chiếm đoạt tài sản nội bộ nghiêm trọng.

Tỷ lệ tội tham ô chiếm bao nhiêu phần trăm trong cơ cấu án tham nhũng tại Long An? Theo số liệu thống kê của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Long An giai đoạn 2013 - 2017, tội tham ô tài sản chiếm 53,5% tổng số vụ án tham nhũng (15/28 vụ) và chiếm 48,4% tổng số bị cáo (16/33 bị cáo), trong đó năm 2013 chiếm tỷ lệ cao nhất lên đến 80% tổng số vụ.

Người không có chức vụ nhưng giúp sức mở tài khoản để rút tiền tham ô bị xử lý thế nào? Người không có chức vụ nhưng có hành vi bàn bạc, tạo điều kiện vật chất hoặc mở tài khoản ngân hàng giúp người có chức vụ thực hiện hành vi chiếm đoạt phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội tham ô tài sản với vai trò đồng phạm giúp sức theo quy định tại Điều 17 Bộ luật Hình sự, thay vì tội chứa chấp hay tiêu thụ tài sản.

Mức giá trị tài sản tối thiểu để truy cứu trách nhiệm hình sự tội tham ô tài sản là bao nhiêu? Theo Điều 353 Bộ luật Hình sự năm 2015, người có hành vi chiếm đoạt tài sản từ 2 triệu đồng trở lên sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Trường hợp dưới 2 triệu đồng vẫn bị xử lý nếu đã bị kỷ luật về hành vi này hoặc đã bị kết án về một trong các tội tham nhũng chưa được xóa án tích.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện lý luận về cấu thành tội tham ô tài sản, khẳng định tính chất khách thể kép và dấu hiệu chủ thể đặc biệt theo luật hình sự Việt Nam.
• Dữ liệu thực tiễn 15 vụ án tham ô (16 bị cáo) giai đoạn 2013 - 2017 tại tỉnh Long An phản ánh tỷ lệ chiếm ưu thế 53,5% trong nhóm tội tham nhũng, tập trung chủ yếu ở cấp cơ sở.
• Công trình chỉ rõ những bất cập trong việc định tội danh đồng phạm và phân hóa hình phạt qua các vụ án điển hình của địa phương.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp được đề xuất mang tính khả thi cao, gắn liền với việc thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015 và kiểm soát dòng tiền công.
• Nghiên cứu là nguồn tài liệu tham khảo thiết thực cho công tác lập pháp, đào tạo luật và thực tiễn xét xử tội phạm chức vụ tại các cơ quan tư pháp địa phương.

Trong giai đoạn 2018 - 2025, việc tiếp tục khảo sát thực tiễn áp dụng Bộ luật Hình sự năm 2015 đối với các pháp nhân và doanh nghiệp ngoài nhà nước sẽ là hướng phát triển cần thiết. Hãy ứng dụng ngay các phát hiện và kiến nghị từ luận văn để nâng cao năng lực định tội, hoàn thiện quy chế quản trị tài chính và đẩy mạnh hiệu quả công tác phòng chống tham nhũng tại cơ quan, đơn vị của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI THAM Ô TÀI SẢN THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý của tội tham ô tài sản 1. Khái niệm tội tham ô tài sản Tham ô tài sản có thể được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau, có thể là một hiện tượng tiêu cực xã hội, tệ nạn xã hội hay là hành vi vi phạm pháp luật. Theo từ điển tiếng Việt tham ô là:“Lợi dụng chức quyền hạn hoặc chức trách để ăn cắp của công” [52, tr.

Lúc sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng: “Đứng về phía cán bộ mà nói, tham ô là ăn cắp của công thành của tư; đục khoét của Nhân dân; ăn bớt của bộ đội; tiêu ít mà khai nhiều, lợi dụng của chung của Chính phủ để làm của riêng cho địa phương mình, đơn vị mình cũng là tham ô. Đứng về phía nhân dân mà nói, tham ô là ăn cắp của công, khai gian lậu thuế”. Tội tham ô tài sản là tội phạm được Nhà nước ta quy định từ rất sớm. Giai đoạn trước Bộ luật Hình sự 1985 và Bộ luật Hình sự 1999, tội tham ô tài sản đã được đề cập đến lần đầu tiên trong Sắc lệnh số 223–SL ngày 27 tháng 11 năm 1946 do Chủ tịch Hồ Chí Minh ban hành được xem là văn bản quy phạm pháp luật đầu tiên về tội tham ô tài sản.

Sau khi Bộ luật Hình sự năm 1985 được ban hành thì tội tham ô tài sản được quy định tại Điều 133 với tội danh: “Tham ô tài sản xã hội chủ nghĩa” thuộc Chương các tội phạm xâm phạm sở hữu. Bộ luật Hình sự năm 1999 được sửa đổi bổ sung năm 2009 thì tội tham ô tài sản được quy định tại Điều 278, thuộc Chương XXI Chương các tội phạm về chức vụ. Tội tham ô tài sản được quy định như sau: “1. Người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý có giá trị từ hai triệu đồng đến dưới năm mươi triệu 6 đồng hoặc dưới hai triệu đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ hai đến bảy năm.

Gây hậu quả nghiêm trọng; b. Đã bị kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm; c. Đã bị kết án về một trong các tội quy định tại Mục A Chương này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm”. Các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự được quy định tại các khoản 2, khoản 3, khoản 4 của Điều này.

Bộ luật Hình sự năm 2015 thì tội tham ô tài sản được quy định tại Điều 353 thuộc Chương XXIII. Các tội phạm về chức vụ, tội tham ô tài sản được quy định như sau: “1. Người nào lợi dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý có giá trị từ 2.000 đồng hoặc dưới 2.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm: a) Đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm; b) Đã bị kết án về một trong các tội quy định tại Mục 1 Chương này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm”. Như vậy cả hai bộ luật hình sự đều nhất quán chủ thể của tội tham ô tài sản phải là người có chức vụ và quyền hạn, họ đã lợi dụng chức vụ và quyền hạn đó để chiếm giữ tài sản bất hợp pháp bằng nhiều cách khác nhau với mục đích chính là chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý.

Người phạm tội thực hiện hành vi này với lỗi cố ý trực tiếp với mục đích là vụ lợi, xâm phạm hoạt động đúng đắn của các cơ quan của Nhà nước các tổ chức xã hội khác. Tội tham ô tài sản luôn có yếu tố là lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản do chính mình có trách nhiệm quản lý bằng nhiều cách khác nhau. Các dấu hiệu pháp lý của tội tham ô tài sản Cấu thành tội phạm là cơ sở pháp lý duy nhất và là cơ sở thực tế để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một người thực hiện hành vi chứa đựng các yếu tố cấu thành tội phạm. Cũng như bất kì loại tội phạm nào, tội tham ô tài sản được cấu thành bởi bốn yếu tố: Khách thể của tội phạm, mặt khách quan của tội phạm, mặt chủ thể của tội phạm và mặt chủ quan của tội phạm.

Khách thể của tội tham ô tài sản Luật hình sự Việt Nam trên cơ sở thừa nhận tính giai cấp của pháp luật nói chung cũng như của luật hình sự nói riêng, khẳng định: “Khách thể của tội phạm là quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ và bị tội phạm xâm hại” [36, tr. Điều 352, Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định khái niệm về tội phạm chức vụ là: “Các tội phạm về chức vụ là những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức do người có chức vụ thực hiện trong khi thực hiện công vụ, nhiệm vụ”. Đối với tội tham ô tài sản thì hiện nay có nhiều ý kiến khác nhau về khách thể của tội phạm này: - Ý kiến thứ nhất cho rằng: Khách thể trực tiếp của tội tham ô tài sản là quan hệ sở hữu còn khách thể loại là hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức. - Ý kiến thứ hai cho rằng: Khách thể của tội tham ô tài sản chắc chắn là quyền sở hữu của Nhà nước.

- Ý kiến thứ ba cho rằng: Khách thể của tội tham ô tài sản là hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức và quan hệ sở hữu tài sản [31, tr. Trong ba ý kiến trên theo tác giả thì ý kiến thứ ba “Khách thể của tội tham ô tài sản là hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức và quan hệ sở hữu tài sản” thì đây là quan điểm phù hợp, đầy đủ và cũng là dấu hiệu về khách thể mà Điều 353 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định về tội tham ô tài sản. 8 Như vậy ý kiến này có phần đầy đủ khi xác định khách thể của tội tham ô tài sản hơn vì nó bao gồm các hành vi như xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và sở hữu của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội. Vì những lý do sau đây: - Lý do thứ nhất, tội tham ô tài sản xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức.

Tội tham ô tài sản nằm trong Chương XXIII các tội phạm về chức vụ thuộc Mục 1 các tội phạm tham nhũng như: Tội nhận hối lộ; tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản; tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công cụ; tội lạm quyền khi thi hành công vụ; tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi; tội giả mạo trong công tác làm ảnh đến uy tín của cơ quan, tổ chức. Theo Điều 2 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2005 quy định về các cơ quan, tổ chức bao gồm: Cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân, đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp của Nhà nước và các cơ quan, tổ chức, đơn vị khác có sử dụng ngân sách, tài sản của Nhà nước. Tham ô tài sản gây nguy hiểm nghiêm trọng nhất đến hoạt động đúng đắn và uy tín của các cơ quan, tổ chức đây là khách thể quan trọng và cơ bản để từ đó có thể phân biệt với các tội phạm khác có cùng hành vi chiếm đoạt tài sản nhưng không trực tiếp xâm hại đến các hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức. Việc xác định chính xác khách thể sẽ góp phần xác định tội danh trong việc điều tra, truy tố và xét xử tội phạm về chức vụ.

- Lý do thứ hai, tội tham ô tài sản xâm hại đến quan hệ sở hữu cơ quan Nhà nước, quan hệ sở hữu. Theo Điều 353 Bộ luật Hình sự năm 2015 thì đối tượng tác động là tài sản đặc biệt, tài sản thuộc quyền quản lý hợp pháp của người có chức vụ, quyền hạn. Tính hợp pháp thể hiện ở chỗ quyền năng quản lý đó được quy định trong pháp luật hoặc điều lệ của cơ quan, tổ chức. Người có trách nhiệm quản lý tài sản và lợi dụng trách nhiệm đó để chiếm đoạt tài sản 9 mình quản lý bằng hình thức trực tiếp hoặc gián tiếp giá trị chiếm đoạt phải định giá được từ 2.000 đồng trở lên thì sẽ cấu thành tội tham ô tài sản.

Nếu người chiếm đoạt tài sản không có trách nhiệm quản lý tài sản nhưng lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình để chiếm đoạt tài sản của người khác thì sẽ cấu thành tội phạm khác về chức vụ như: Tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản; tội nhận hối lộ; tội lợi dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản… Tài sản mà người phạm tội chiếm đoạt nếu có giá trị dưới 2.000 đồng thì phải thỏa mãn các điều kiện sau đây: Đã bị xử lý kỷ luật mà còn vi phạm, đã bị kết án một trong các quy định tại Mục 1 Chương này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Việc “đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm” đó là trường hợp người phạm tội đã có hành vi tham ô trước đó và đã bị xử lý kỷ luật như: Khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc lương… mà vẫn còn thực hiện hành vi tham ô tài sản trị giá dưới 2. Trường hợp “đã bị kết án về một trong các tội quy định tại Mục 1 Chương này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm” như vậy đó là trường hợp người phạm tội đã bị Tòa án kết tội về các tội danh sau đây: Tội nhận hối lộ; tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản; tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ; tội lạm quyền khi thi hành công vụ; tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi; tội giả mạo trong công tác. Người phạm tội chưa được xóa án tích về các tội danh nêu trên mà vẫn tiếp tục có hành vi tham ô tài sản có giá trị dưới 2.000 đồng thì cấu thành về tội tham ô tài sản.