Luận văn thạc sĩ thực hiện pháp luật về trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách ở tỉnh thanh hoá thực trạng và giải pháp

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện pháp luật trợ giúp pháp lý cho người nghèo, đối tượng chính sách tại tỉnh Thanh Hóa.

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Thực Hiện Pháp Luật Về Trợ Giúp Pháp Lý Cho Người Nghèo Và Đối Tượng Chính Sách Tại Thanh Hóa - Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Cơ sở lý luận của thực hiện pháp luật về Trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách
• 1.1. Khái niệm nội dung pháp luật về Trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách xã hội
• 1.1.1. Khái niệm nội dung trợ giúp pháp lý

Tóm tắt

I. Luận văn thạc sĩ

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp thực hiện pháp luật trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách tại Thanh Hóa. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả của các chính sách hiện hành, đồng thời đề xuất các biện pháp cải thiện để đảm bảo công bằng xã hội và bảo vệ quyền lợi pháp lý cho các nhóm yếu thế.

1.1. Thực trạng

Thực trạng thực hiện pháp luật trợ giúp pháp lý tại Thanh Hóa cho thấy nhiều bất cập. Mặc dù đã có các quy định pháp lý rõ ràng, việc triển khai trên thực tế còn hạn chế. Các tổ chức trợ giúp pháp lý hoạt động chưa hiệu quả, thủ tục phức tạp, và nhận thức của người dân về quyền lợi pháp lý còn thấp. Điều này dẫn đến việc nhiều người nghèo và đối tượng chính sách không được tiếp cận đầy đủ với các dịch vụ pháp lý miễn phí.

1.2. Giải pháp

Để khắc phục thực trạng trên, nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể. Trong đó, việc tăng cường năng lực cho các tổ chức trợ giúp pháp lý, đơn giản hóa thủ tục, và nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân là những ưu tiên hàng đầu. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội để đảm bảo hiệu quả của các chính sách hỗ trợ pháp lý.

II. Pháp luật trợ giúp pháp lý

Pháp luật trợ giúp pháp lý là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật xã hội, nhằm đảm bảo quyền lợi pháp lý cho các nhóm yếu thế. Nghiên cứu này phân tích các quy định pháp luật hiện hành, đồng thời đánh giá hiệu quả thực thi trên thực tế tại Thanh Hóa.

2.1. Hệ thống pháp luật

Hệ thống pháp luật về trợ giúp pháp lý tại Việt Nam đã được xây dựng tương đối hoàn chỉnh, với các văn bản pháp lý như Luật Trợ giúp pháp lý và các nghị định hướng dẫn thi hành. Tuy nhiên, việc thực thi các quy định này còn nhiều hạn chế, đặc biệt là tại các địa phương như Thanh Hóa, nơi có tỷ lệ người nghèo và đối tượng chính sách cao.

2.2. Bảo vệ quyền lợi

Mục tiêu chính của pháp luật trợ giúp pháp lý là bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người nghèo và đối tượng chính sách. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người dân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ pháp lý miễn phí. Điều này đòi hỏi sự cải thiện trong việc thực thi pháp luật và nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi của mình.

III. Người nghèo và đối tượng chính sách

Người nghèo và đối tượng chính sách là những nhóm đối tượng chính được hưởng lợi từ các chính sách trợ giúp pháp lý. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá nhu cầu và khả năng tiếp cận các dịch vụ pháp lý của các nhóm này tại Thanh Hóa.

3.1. Nhu cầu trợ giúp pháp lý

Người nghèo và đối tượng chính sách thường có nhu cầu cao về các dịch vụ pháp lý, đặc biệt là trong các lĩnh vực như dân sự, hôn nhân gia đình, và đất đai. Tuy nhiên, do hạn chế về tài chính và nhận thức, nhiều người trong số họ không thể tiếp cận được các dịch vụ này.

3.2. Tiếp cận dịch vụ

Việc tiếp cận các dịch vụ trợ giúp pháp lý của người nghèo và đối tượng chính sách tại Thanh Hóa còn nhiều khó khăn. Các tổ chức trợ giúp pháp lý hoạt động chưa hiệu quả, và thủ tục để được hưởng dịch vụ còn phức tạp. Điều này đòi hỏi sự cải thiện trong việc tổ chức và quản lý các dịch vụ này.

IV. Thanh Hóa và thực hiện pháp luật

Thanh Hóa là một tỉnh có tỷ lệ người nghèo và đối tượng chính sách cao, do đó việc thực hiện pháp luật trợ giúp pháp lý tại đây có ý nghĩa quan trọng. Nghiên cứu này đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp để cải thiện hiệu quả thực thi pháp luật tại địa phương.

4.1. Thực trạng tại Thanh Hóa

Thực trạng thực hiện pháp luật trợ giúp pháp lý tại Thanh Hóa cho thấy nhiều bất cập. Các tổ chức trợ giúp pháp lý hoạt động chưa hiệu quả, và nhận thức của người dân về quyền lợi pháp lý còn thấp. Điều này dẫn đến việc nhiều người nghèo và đối tượng chính sách không được tiếp cận đầy đủ với các dịch vụ pháp lý miễn phí.

4.2. Giải pháp cải thiện

Để cải thiện thực trạng tại Thanh Hóa, nghiên cứu đề xuất các giải pháp như tăng cường năng lực cho các tổ chức trợ giúp pháp lý, đơn giản hóa thủ tục, và nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội để đảm bảo hiệu quả của các chính sách hỗ trợ pháp lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện pháp luật về trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách là một trong những trụ cột quan trọng nhằm bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật của mọi công dân theo nguyên tắc Hiến định. Tại tỉnh Thanh Hóa, với quy mô dân số trên 3,7 triệu người theo số liệu thống kê năm 2006, tỷ lệ người nghèo và đối tượng chính sách chiếm khoảng 33% dân số (tương đương hơn 1,22 triệu người). Trong đó, địa phương ghi nhận khoảng 275.000 người có công với cách mạng, gần 162.000 người tàn tật, 9.600 người già cô đơn không nơi nương tựa, 10.470 trẻ em mồ côi và hơn 200.000 đồng bào dân tộc thiểu số tại các xã thuộc Chương trình 135.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu trợ giúp pháp lý rất lớn của nhóm đối tượng yếu thế với những rào cản về điều kiện địa lý tự nhiên, nhận thức pháp luật và nguồn lực tổ chức tại địa phương. Mục tiêu cụ thể là làm sáng tỏ cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật trợ giúp pháp lý, đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động từ khi thành lập Trung tâm Trợ giúp pháp lý tỉnh Thanh Hóa vào tháng 3 năm 1999 đến năm 2007, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật.

Phạm vi nghiên cứu tập trung tại không gian hành chính 27 huyện, thị xã, thành phố của tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn 1999–2007. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp nâng cao tỷ lệ tiếp cận công lý từ dưới 30% lên mục tiêu trên 85% cho các nhóm yếu thế, giải quyết dứt điểm các tranh chấp đất đai phức tạp kéo dài và bảo đảm 100% đối tượng chính sách được thụ hưởng dịch vụ pháp lý miễn phí chất lượng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết cốt lõi: Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa về quyền con người, quyền công dân và Lý thuyết về các hình thức thực hiện pháp luật trong khoa học pháp lý. Hoạt động trợ giúp pháp lý được tiếp cận như một thiết chế bảo đảm an sinh xã hội và là công cụ hiện thực hóa nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm pháp lý then chốt:

1. Trợ giúp pháp lý: Căn cứ theo Điều 3 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006, đây là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, nâng cao hiểu biết pháp luật và bảo vệ công lý xã hội.
2. Người nghèo: Được xác định theo chuẩn nghèo quy định tại Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ với mức thu nhập bình quân từ 200.000 đồng/người/tháng trở xuống ở khu vực nông thôn và 260.000 đồng/người/tháng ở thành thị.
3. Đối tượng chính sách xã hội: Bao gồm 275.000 người có công với cách mạng, người tàn tật, người già và trẻ em không nơi nương tựa, đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
4. Bốn hình thức thực hiện pháp luật: Tuân thủ pháp luật, chấp hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật trong tổ chức và cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ hệ thống báo cáo tổng kết 10 năm công tác trợ giúp pháp lý của Bộ Tư pháp (1997–2007), báo cáo tổng kết thực tiễn của Sở Tư pháp tỉnh Thanh Hóa, cùng hệ thống hồ sơ thụ lý vụ việc tại Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Thanh Hóa.

Nghiên cứu tiến hành khảo sát thực chứng với cỡ mẫu 500 phiếu điều tra xã hội học được phân bổ tại 11 huyện miền núi và các huyện đồng bằng, ven biển. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng nhằm bảo đảm tính đại diện cho cả 3 vùng địa hình đặc thù của tỉnh: vùng núi chiếm 75,44% diện tích, vùng đồng bằng chiếm 14,61% và vùng ven biển chiếm 9,95%.

Các phương pháp phân tích chủ đạo gồm: phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp lịch sử cụ thể, phương pháp phân tích - tổng hợp và phương pháp so sánh luật học. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đánh giá khách quan, toàn diện quá trình chuyển hóa các quy phạm của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006 và Nghị định số 07/2007/NĐ-CP vào đời sống thực tế trên một địa bàn rộng lớn có 3,7 triệu dân. Timeline nghiên cứu bao quát tiến trình từ năm 1999 đến năm 2007 và định hướng phát triển đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 4 phát hiện thực tiễn quan trọng về công tác trợ giúp pháp lý tại tỉnh Thanh Hóa:

Thứ nhất, quy mô mạng lưới tổ chức có sự phát triển nhanh chóng nhưng phân bổ chưa đồng đều. Cùng với sự phát triển của cả nước từ 2 trung tâm thí điểm năm 1997 lên 64 trung tâm năm 2003, Trung tâm Trợ giúp pháp lý tỉnh Thanh Hóa thành lập từ tháng 3 năm 1999 đã mở rộng mạng lưới với 118 chi nhánh và 701 câu lạc bộ trợ giúp pháp lý trên toàn quốc. Tuy nhiên, tại Thanh Hóa, các điểm hỗ trợ tập trung chủ yếu ở khu vực đồng bằng, trong khi 222 xã miền núi và hơn 100 xã vùng cao vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ trực tiếp.

Thứ hai, cơ cấu lĩnh vực trợ giúp pháp lý có sự chênh lệch rõ nét. Số liệu hồ sơ thụ lý cho thấy các vụ việc liên quan đến đất đai, nhà ở và tranh chấp dân sự chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới khoảng 65%, khiếu nại hành chính và chế độ chính sách chiếm khoảng 20%, trong khi hoạt động tham gia tố tụng hình sự chỉ chiếm khoảng 15% tổng số vụ việc.

Thứ ba, hiệu quả tiếp cận của đồng bào dân tộc thiểu số còn ở mức thấp. Mặc dù khu vực 11 huyện miền núi chiếm gần 30% dân số toàn tỉnh (trên 1 triệu người với hơn 300.000 người Mường và hơn 200.000 người Thái), các đợt trợ giúp pháp lý lưu động mới chỉ đáp ứng được khoảng 35% nhu cầu thực tế của hơn 200.000 người dân thuộc diện thụ hưởng chính sách tại các xã 135.

Thứ tư, công tác tư vấn và hòa giải tại cơ sở đạt hiệu quả cao trong việc giữ vững an ninh trật tự. Hoạt động trợ giúp pháp lý đã hướng dẫn, giải quyết dứt điểm trên 80% vụ việc mâu thuẫn nội bộ trong nhân dân, giảm tải khoảng 30% lượng đơn thư khiếu nại vượt cấp gửi lên các cơ quan hành chính cấp tỉnh.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu nghiên cứu phản ánh mối tương quan chặt chẽ giữa đặc thù địa bàn và hiệu quả thực thi pháp luật. Về mặt biểu diễn dữ liệu, các phát hiện trên có thể được minh họa trực quan bằng biểu đồ cơ cấu hình quạt thể hiện tỷ trọng các lĩnh vực tư vấn (đất đai 65%, hành chính 20%, tố tụng 15%) và bảng so sánh mức độ tiếp cận dịch vụ giữa khu vực đồng bằng (đạt xấp xỉ 70%) so với khu vực miền núi cao (chỉ đạt khoảng 35%).

Nguyên nhân chính của sự chênh lệch này xuất phát từ địa hình chia cắt phức tạp với 13 xã giáp biên giới nước bạn Lào, giao thông đi lại cách trở và rào cản ngôn ngữ của 7 dân tộc anh em cùng sinh sống. Bên cạnh đó, số lượng trợ giúp viên pháp lý chuyên trách còn quá mỏng so với quy mô 3,7 triệu dân, chế độ thù lao cho mạng lưới cộng tác viên cơ sở chưa tương xứng với khối lượng công việc. So với các báo cáo toàn quốc của Bộ Tư pháp giai đoạn 2005-2007, Thanh Hóa là địa bàn chịu áp lực lớn nhất về số lượng đối tượng cần trợ giúp với 33% dân số thuộc diện chính sách. Ý nghĩa thực tiễn của phát hiện này khẳng định tính tất yếu phải chuyển đổi mô hình trợ giúp pháp lý từ bị động tại trụ sở sang chủ động lưu động về tận các thôn, bản vùng sâu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp đột phá nhằm bảo đảm thực hiện hiệu quả pháp luật trợ giúp pháp lý:

1. Kiện toàn tổ chức bộ máy và mạng lưới chi nhánh cơ sở: Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa và Sở Tư pháp cần phê duyệt đề án thành lập từ 5 đến 7 chi nhánh Trung tâm Trợ giúp pháp lý đặt tại các cụm huyện miền núi như Quan Hóa, Mường Lát, Như Xuân trong giai đoạn 2008–2010. Mục tiêu bảo đảm mỗi chi nhánh có tối thiểu 2 trợ giúp viên pháp lý chuyên trách, giảm bán kính tiếp cận dịch vụ của người dân vùng cao từ 80 km xuống dưới 25 km.
2. Nâng cao năng lực và chuẩn hóa đội ngũ cộng tác viên: Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Thanh Hóa chủ trì tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ chuyên sâu 2 lần/năm cho hơn 500 cộng tác viên tại 222 xã miền núi. Phấn đấu đến năm 2012, 100% cán bộ tư pháp - hộ tịch xã và trưởng thôn, bản được trang bị kỹ năng phân loại, chuyển giao vụ việc và tư vấn pháp luật sơ bộ.
3. Tăng cường kinh phí hoạt động và phương tiện lưu động: Ủy ban nhân dân tỉnh phối hợp cùng Sở Tài chính bố trí tăng ngân sách chi cho hoạt động trợ giúp pháp lý tối thiểu 15-20% mỗi năm. Ưu tiên trang bị 100% phương tiện di chuyển và thiết bị truyền thông lưu động cho các đợt công tác tại 100 xã vùng cao và 13 xã biên giới giai đoạn 2009–2015.
4. Đẩy mạnh xã hội hóa và phối hợp liên ngành trong hoạt động tố tụng: Đoàn Luật sư tỉnh Thanh Hóa phối hợp với Sở Tư pháp, Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân tỉnh ký kết quy chế phối hợp tham gia tố tụng. Phấn đấu huy động tối thiểu 50% luật sư trên địa bàn đăng ký tham gia trợ giúp pháp lý miễn phí, nâng tỷ lệ người nghèo và đối tượng chính sách được cử người bào chữa trong các vụ án hình sự lên trên 90% từ năm 2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cán bộ quản lý nhà nước và lãnh đạo ngành Tư pháp (Sở Tư pháp, UBND các cấp): Cung cấp cơ sở lý luận và số liệu thực chứng để hoạch định chính sách an sinh xã hội; áp dụng trong việc xây dựng đề án quy hoạch mạng lưới chi nhánh trợ giúp pháp lý cấp huyện và phân bổ ngân sách địa phương.
2. Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư và Tư vấn viên pháp luật: Trang bị kiến thức chuyên sâu về quy trình áp dụng pháp luật, kỹ năng tư vấn giải quyết tranh chấp đất đai và bảo vệ quyền lợi cho nhóm người yếu thế; sử dụng làm cẩm nang hướng dẫn trong các vụ việc trợ giúp lưu động tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật học: Cung cấp khung phân tích chuẩn mực về 4 hình thức thực hiện pháp luật kết hợp phân tích thực tiễn tại một địa phương 3,7 triệu dân; sử dụng làm tài liệu giảng dạy, học tập và phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan đến quyền tiếp cận công lý.
4. Các tổ chức chính trị - xã hội và tổ chức phi chính phủ: Giúp hiểu rõ rào cản pháp lý và tâm lý của hơn 1,22 triệu người nghèo và đối tượng chính sách; vận dụng vào việc thiết kế các dự án truyền thông pháp luật cộng đồng và thành lập các câu lạc bộ trợ giúp pháp lý tại cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Người nghèo và đối tượng chính sách tại Thanh Hóa được hưởng những hình thức trợ giúp pháp lý nào? Theo quy định của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006, các đối tượng được thụ hưởng 4 hình thức dịch vụ miễn phí: tư vấn pháp luật (hướng dẫn, giải đáp, soạn thảo đơn từ); tham gia tố tụng (bào chữa, bảo vệ quyền lợi hợp pháp tại Tòa án); đại diện ngoài tố tụng; và hỗ trợ hòa giải tại cơ sở trong các vụ việc dân sự, hôn nhân gia đình, đất đai và chính sách xã hội.

Chuẩn hộ nghèo để được hưởng trợ giúp pháp lý miễn phí được xác định như thế nào? Người nghèo được xác định theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, bao gồm những hộ có mức thu nhập bình quân đầu người từ 200.000 đồng/tháng trở xuống tại khu vực nông thôn và từ 260.000 đồng/tháng trở xuống tại thành thị, có giấy chứng nhận hộ nghèo do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp.

Tại sao lĩnh vực đất đai và dân sự lại chiếm tỷ trọng lớn nhất (khoảng 65%) trong các vụ việc trợ giúp pháp lý? Thanh Hóa có diện tích tự nhiên rộng lớn với 245.367 ha đất nông nghiệp và 553.999 ha đất lâm nghiệp. Quá trình chuyển đổi kinh tế thị trường, đô thị hóa và giao đất lâm nghiệp tại 11 huyện miền núi làm nảy sinh nhiều tranh chấp ranh giới, bồi thường giải phóng mặt bằng, trong khi nhận thức pháp luật đất đai của người dân còn hạn chế.

Người được trợ giúp pháp lý có quyền yêu cầu thay đổi người thực hiện trợ giúp không? Có. Theo Điều 11 và Điều 45 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006, người thụ hưởng có quyền yêu cầu thay đổi trợ giúp viên hoặc luật sư nếu có căn cứ chứng minh người đó có quyền lợi đối lập trong vụ việc, có quan hệ thân thích với bên đối phương hoặc có hành vi không bảo đảm tính khách quan.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hoạt động trợ giúp pháp lý được quy định ra sao? Theo Khoản 3 Điều 15 và Khoản 3 Điều 18 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006, nếu người thực hiện trợ giúp pháp lý có lỗi gây thiệt hại cho người được trợ giúp, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước hoặc tổ chức hành nghề luật sư có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật trợ giúp pháp lý thông qua 4 hình thức: tuân thủ, chấp hành, sử dụng và áp dụng pháp luật trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền.
• Nghiên cứu phản ánh trung thực thực trạng công tác trợ giúp pháp lý tại tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 1999–2007, nơi có quy mô dân số trên 3,7 triệu người và 33% thuộc diện thụ hưởng chính sách xã hội.
• Luận văn chỉ rõ các hạn chế cốt lõi về tỷ lệ tiếp cận dịch vụ tại 222 xã miền núi (mới đạt khoảng 35%) và sự mất cân đối giữa các lĩnh vực trợ giúp khi đất đai chiếm tới 65% tổng số vụ việc.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao đã được xây dựng, tập trung vào việc thành lập từ 5 đến 7 chi nhánh liên huyện, chuẩn hóa hơn 500 cộng tác viên và tăng 15-20% ngân sách hằng năm.
• Đóng góp chính của luận văn là cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc giúp tỉnh Thanh Hóa và ngành Tư pháp hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền công lý cho người nghèo và đối tượng chính sách xã hội đến năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Cơ sở lý luận của thực hiện pháp luật về Trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách 1. Khái niệm nội dung pháp luật về Trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách xã hội 1. Khái niệm nội dung trợ giúp pháp lý Khái niệm nội dung trợ giúp pháp lý là vấn đề rất quan trọng trong thực hiện pháp luật về trợ giúp pháp lý. Chính vì vậy, từ khái niệm nội dung trợ giúp pháp lý cho ta cơ sở để nghiên cứu những vấn đề về lý luận cũng như về thực tiễn thực hiện pháp luật trợ giúp pháp lý.

Khái niệm trợ giúp pháp lý, diễn đạt và vận dụng vào từng lĩnh vực khác nhau, có cách giải thích khác nhau. Theo Từ điển tiếng Việt, Viện Ngôn ngữ học, Nxb Đà Nẵng, 2001, thì khái niệm "trợ giúp" được hiểu là "giúp đỡ" [57, tr.767], pháp lý tức là "nguyên lý về pháp luật " [57, tr. Theo Từ điển từ và ngữ Việt Nam, Giáo sư Nguyễn Lân, Nxb Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, 2005 thì "trợ giúp " là giúp đỡ" như nông dân bị mất mùa do lũ lụt, Nhà nước cấp lúa giống, con giống cho nông dân để tiếp tục sản xuất không thu tiền [35, tr.1923], còn về "pháp lý" là "nguyên lý của pháp luật" [35, tr. Theo Đại từ điển Tiếng Việt, Nguyễn Như ý, Nxb Văn hoá - Thông tin, 1999, thì "trợ giúp" hiểu là "sự giúp đỡ, bảo trợ, hỗ trợ, giúp cho ai việc gì, đem lại cho ai cái gì, đang lúc khó khăn, đang lúc cần đến", thuật ngữ "pháp lý " được hiểu là lý lẽ, lẽ phải theo pháp luật, nói một cách khái quát pháp lý là lí luận [58]; theo Từ điển luật học, Nxb Tư pháp - Nxb Từ điển Bách khoa, 2006, thì pháp lý: những khía cạnh, phương diện khác nhau của đời sống pháp luật của một quốc gia, "pháp lý" chỉ những lý lẽ, lẽ phải theo pháp luật, giá trị pháp lý bắt buộc từ một sự việc, hiện tượng xã hội, những nguyên lý, phạm trù, khái niệm lý luận về pháp luật [53, tr.

Do vậy, dù là "giúp đỡ", "bảo trợ" hay là hỗ trợ cũng có thể được hiểu là "trợ giúp". ở đây trợ giúp được hiểu là sự 12 giúp đỡ cho ai đó đang gặp khó khăn, nhằm làm giảm bớt khó khăn về một vấn đề mà họ đang cần, cái họ đang cần ở đây là "pháp lý". Nghiên cứu một số nước trên thế giới về khái niệm trợ giúp pháp lý như: Vương quốc Anh, Hà Lan, Thụy Điển, Trung Quốc. xét thấy, các nhà khoa học pháp lý đều lấy lí luận về dân chủ, nhân quyền làm nền tảng, họ đánh giá trợ giúp pháp lý là một đảm bảo cho công dân có hoàn cảnh khó khăn, không có điều kiện tiếp cận và sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp và chính đáng của mình theo quy định của pháp luật.

Mặc dù hình thức diễn đạt khác nhau về khái niệm trợ giúp pháp lý, nhưng các khái niệm này đều thể hiện rõ 4 nội dung trợ giúp cơ bản, đó là: pháp lý, kinh tế, xã hội và nhân đạo. Về kinh tế, giúp đỡ tất cả hoặc một phần tài chính chi trả cho công dân có hoàn cảnh khó khăn khi tiếp cận với pháp luật và dịch vụ pháp lý thu phí của Luật sư; về pháp lý giúp đỡ công dân giải quyết các vụ liên quan đến pháp luật đụng chạm đến quyền, lợi ích thiết thực của họ; tạo ra sự công bằng khi công dân có hoàn cảnh khó khăn tiếp cận với pháp luật; về xã hội hoạt động trợ giúp pháp lý mang tính xã hội rộng rãi, thể hiện cụ thể là luôn có sự tham gia đông đảo của các lực luợng trong xã hội trong việc phổ biến pháp luật, tạo điều kiện cho người nghèo không ngừng nâng cao nhận thức về pháp luật; về nhân đạo trợ giúp pháp lý đã thể hiện đậm nét tính nhân đạo và nhân văn sâu sắc. ở Việt Nam, thuật ngữ "Trợ giúp pháp lý" chính thức được quy định trong trong Quyết định 734/TTg ngày 06/9/1997 của Thủ tướng Chính phủ về việc thành lập tổ chức trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách. Theo đó thuật ngữ "Trợ giúp pháp lý" xuất hiện phổ biến trên các văn bản pháp luật, sách báo và tạp chí.

Trong quá trình xây dựng "Luật trợ giúp pháp lý" các nhà khoa học nghiên cứu về trợ giúp pháp lý trên cơ sở tham khảo khái niệm "trợ giúp pháp lý" của một số nước trên thế giới và các quan niệm về "trợ giúp 13 pháp lý" ở Việt Nam để đưa ra một số khái niệm về "trợ giúp pháp lý". Theo đó khái niệm "trợ giúp pháp lý" được hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Theo nghĩa rộng, trợ giúp pháp lý được hiểu là việc thực hiện các dịch vụ pháp lý miễn phí của Nhà nước và xã hội cho người nghèo, người được hưởng chính sách ưu đãi và một số đối tượng khác do pháp luật quy định. Bằng các hoạt động tư vấn pháp luật, đại diện, bào chữa, kiến nghị giải quyết vụ việc và tham gia thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm bảo đảm cho mọi công dân bình đẳng trong tiếp cận pháp luật, góp phần thực hiện công bằng xã hội.

Theo nghĩa hẹp, trợ giúp pháp lý được hiểu là việc thực hiện các dịch vụ pháp lý miễn phí của các tổ chức trợ giúp pháp lý của Nhà nước cho người nghèo và người được hưởng chính sách ưu đãi thông qua hình thức tư vấn pháp luật, đại diện, bào chữa, kiến nghị giải quyết vụ việc và tham gia thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm bảo đảm cho mọi công dân bình đẳng trong tiếp cận pháp luật, góp phần thực hiện công bằng xã hội. Khái niệm "trợ giúp pháp lý" nêu trên đã chỉ rõ mục đích của hoạt động trợ giúp pháp lý là nhằm hướng tới bảo đảm thực hiện công bằng xã hội, phù hợp với điều kiện ngân sách Nhà nước phải chi trả cho hoạt động trợ giúp pháp lý. Tại điều 3 - Luật Trợ giúp pháp lý được Quốc hội nước Cộng hoà XHCN Việt Nam khoá XI, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 29/6/2006 quy định: Trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý theo quy định của luật này, giúp người được trợ giúp pháp lý bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật; góp phần vào việc phổ biến, giáo dục pháp luật, bảo vệ công lý, bảo đảm công bằng xã hội, phòng ngừa, hạn chế tranh chấp và vi phạm pháp luật. Từ phân tích trên, xác định nội dung trợ giúp pháp lý bao gồm: 14 Thứ nhất, thực hiện pháp luật về trợ giúp pháp lý của Trung trâm Trợ giúp pháp lý nhà nước; tổ chức hành nghề luật sư; tổ chức tư vấn pháp luật và cá nhân.

Thứ hai, thực hiện pháp luật về trợ giúp pháp lý miễn phí, tức là không thu tiền với các hình thức trợ giúp pháp lý như: Tư vấn pháp lý; làm văn bản như làm đơn khiếu nại, tố cáo, các văn bản p háp lý khác cho đối tượng được trợ giúp pháp lý; bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của đối tượng được trợ giúp pháp lý. Thứ ba, đối tượng được trợ giúp pháp lý là người nghèo và đối tượng chính sách xã hội. Khái niệm người nghèo và đối tượng chính sách xã hội - Người nghèo trong xã hội là một hiện t ượng xã hội: Có hai loại nghèo, nghèo về vật chất và nghèo về tinh thần (về tri thức), nghèo thường thiếu ăn, thiếu các điều kiện vật chất phục vụ cho cuộc sống hàng ngày. Cho nên các mục tiêu ăn, ở, mặc, đi lại, học hành là không được bảo đảm.

Nghèo về tinh thần, nó hạn chế về nhận thức, hạn chế về thông tin. Trong điều kiện đổi mới ở nước ta, đặc biệt là vận dụng cơ chế thị trường tất yếu dẫn đến việc phân hoá giàu nghèo. Nguyên nhân dẫn đến nghèo thì có những nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến nghèo. Về nguyên nhân khách quan: Do môi trường kinh tế, môi trường xã hội, môi trường địa lý; thất nghiệp dẫn đến nghèo là vấn đề tất yếu trong xã hội.

Về nguyên nhân chủ quan: Do năng lực tự thân, nhận thức, kiến thức, kỹ năng lao động của con người hạn chế. Trong điều kiện xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, bản chất của Nhà nước ta là nhằm vào con người, xây dựng con người phát triển toàn diện và đó cũng là động lực để phát triển xã hội; mục tiêu cơ bản là xây dựng xã hội dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Do đó, Đảng và Nhà nước ta có chính sách giúp đỡ người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn. Trong điều kiện quốc tế, vấn đề xoá đói 15 giảm nghèo trở thành vấn đề toàn cầu.

Người nghèo ở nước ta được xác định theo các tiêu chí như: mức thu nhập, điều kiện sinh hoạt. Mục đích chính sách của Nhà nước là trợ giúp pháp lý cho người nghèo và đối tượng chính sách miễn phí nhằm giúp cho các đối tượng trên tham gia các quan hệ pháp luật, thực hiện nghĩa vụ công dân như mọi người khác. Để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp cho họ, bảo đảm bình đẳng trước pháp luật của mọi người, bảo đảm trật tự pháp luật. - Đối tượng chính sách xã hội: chính sách xã hội của Đảng và Nhà nước ta đối với người nghèo nêu ở trên, mà còn đối với những người cô đơn, không nơi nương tựa.

Đây là những người không có điều kiện, họ gặp khó khăn nếu không có sự trợ giúp thì họ không tiếp cận với pháp luật được, không hiểu được quyền và nghĩa vụ của mình khi tham gia các hoạt động pháp luật. Theo Từ điển từ và ngữ Việt Nam, Giáo sư Nguyễn Lân, Nxb Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, 2005 thì: "Đối tượng" là sự việc nhằm vào để nghiên cứu hoặc hoạt động [35, tr.665], còn "chính sách" thì: Chính: việc nước, sách: kế hoạch, tức là đường lối, chủ trương của một Chính phủ hay một chính Đảng [35, tr. Như vậy, đối tượng chính sách chúng ta có thể hiểu là: Một bộ phận dân cư gặp khó khăn nhất định, được Nhà nước trợ giúp bằng một hoặc một số chủ trương, chính sách cụ thể, để họ giảm bớt khó khăn, góp phần thực hiện công bằng xã hội. Còn người nghèo là người thuộc hộ nghèo, được xác định theo chuẩn nghèo, do Thủ tướng Chính phủ quy định trong từng giai đoạn.