phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, mục lục, luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng, cụ thể: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận về thực thi chính sách phát triển đội ngũ giảng viên đại học. Chƣơng 2: Thực trạng thực thi chính sách phát triển đội ngũ giảng viên đại học ở Phân hiệu Trƣờng đại học Nội vụ Hà Nội tại Thành phố Hồ Chí Minh. Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi chính sách phát triển đội ngũ giảng viên đại học ở Phân hiệu Trƣờng đại học Nội vụ Hà Nội tại Thành phố Hồ Chí Minh thời gian tới. 11 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỰC THI CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC 1.
Lý luận cơ bản về phát triển đội ngũ giảng viên đại học 1. Khái niệm phát triển đội ngũ giảng viên đại học Giảng viên đại học Theo Từ điển Tiếng Việt, “giảng viên là tên gọi chung của ngƣời làm công tác giảng dạy ở các trƣờng chuyên nghiệp, các lớp đào tạo, huấn luyện, các trƣờng trên bậc phổ thông”[28]. Theo Điều 54 Luật Giáo dục Đại học năm 2012 (sửa đổi bổ sung năm 2018), “1. Giảng viên trong cơ sở giáo dục đại học là ngƣời có nhân thân rõ ràng; có phẩm chất, đạo đức tốt; có đủ sức khỏe để thực hiện nhiệm vụ; có trình độ đáp ứng quy định của Luật này, quy chế tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục đại học.
Chức danh giảng viên bao gồm trợ giảng, giảng viên, giảng viên chính, phó giáo sƣ, giáo sƣ. Cơ sở giáo dục đại học bổ nhiệm chức danh giảng viên theo quy định của pháp luật, quy chế tổ chức và hoạt động, quy định về vị trí việc làm và nhu cầu sử dụng của cơ sở giáo dục đại học. Trình độ tối thiểu của chức danh giảng viên giảng dạy trình độ đại học là thạc sĩ, trừ chức danh trợ giảng; trình độ của chức danh giảng viên giảng dạy trình độ thạc sĩ, tiến sĩ là tiến sĩ. Cơ sở giáo dục đại học ƣu tiên tuyển dụng ngƣời có trình độ tiến sĩ làm giảng viên; phát triển, ƣu đãi đội ngũ giáo sƣ đầu ngành để phát triển các ngành đào tạo” [5].
Nhƣ vậy, có thể hiểu, giảng viên bao gồm các nhà sƣ phạm đƣợc tuyển dụng và bổ nhiệm vào các ngạch giảng viên, giảng viên chính, phó giáo sƣ, 12 giảng viên cao cấp và giáo sƣ trong biên chế sự nghiệp của cơ sở đào tạo đại học - cao đẳng công lập hoặc trong danh sách làm việc toàn thời gian của cơ sở giáo dục đại học - cao đẳng ngoài công lập. Đội ngũ giảng viên đại học Về thuật ngữ đội ngũ, theo Từ điển tiếng Việt (1992), đội ngũ là một khối đông ngƣời cùng chức năng nghề nghiệp, đƣợc tập hợp và tổ chức thành một lực lƣợng [28]. Do cách tiếp cận khác nhau, các nhà nghiên cứu giáo dục đã có khái niệm đội ngũ khác nhau, nhƣng tựu trung lại đội ngũ là một nhóm ngƣời đƣợc tổ chức và tập hợp thành một lực lƣợng để cùng thực hiện một hay nhiều chức năng, họ có thể cùng nghề nghiệp, hoặc không cùng nghề nghiệp; nhƣng có chung một lý tƣởng, mục đích nhất định và gắn bó với nhau về quyền lợi vật chất, tinh thần. Theo Từ điển Giáo dục học: “Đội ngũ giảng viên là tập hợp những ngƣời đảm nhận công tác giáo dục và dạy học, có đủ tiêu chuẩn đạo đức, chuyên môn và nghiệp vụ quy định”[27].
Trong phạm vi luận văn này, đội ngũ giảng viên đƣợc hiểu là một tập hợp các nhà sƣ phạm đƣợc tuyển dụng và bổ nhiệm vào các ngạch giảng viên, giảng viên chính, phó giáo sƣ, giảng viên cao cấp và giáo sƣ trong biên chế sự nghiệp của cơ sở đào tạo đại học - cao đẳng công lập hoặc trong danh sách làm việc toàn thời gian của cơ sở giáo dục đại học - cao đẳng ngoài công lập, đƣợc tổ chức thành một lực lƣợng, cùng chung một nhiệm vụ là thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đề ra cho tập hợp đó. Họ làm việc có kế hoạch và gắn bó với nhau thông qua lợi ích về vật chất và tinh thần trong khuôn khổ quy định của pháp luật, thể chế xã hội. Khi đề cập đến đội ngũ giảng viên là nói đến quy mô, cơ cấu, sự gắn kết giữa những con ngƣời trong một tổ chức có chung nhiệm vụ, hành động hƣớng tới những mục tiêu nhất định. Đội ngũ giảng viên của một cơ sở đào tạo chính là số lƣợng, cơ cấu giảng viên của cơ sở đó hợp 13 thành tổ chức để thực hiện nhiệm vụ và mục tiêu chung của cơ sở giáo dục, đào tạo đó.
Phát triển đội ngũ giảng viên đại học “Phát triển” là một thuật ngữ đƣợc dùng khá phổ biến trong thời đại ngày nay, đây là một khái niệm khá rộng lớn, nó bao trùm nhiều lĩnh vực khác nhau nhƣ tự nhiên, xã hội, con ngƣời, đồng thời cũng bao hàm nhiều chiều cạnh khác nhau cả về lƣợng và về chất. Từ điển Tiếng Việt định nghĩa “phát triển là biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp” [28, tr. Từ điển tƣờng giải và liên tƣởng tiếng Việt định nghĩa: “Phát triển là sự lớn lên về mặt kích thƣớc, độ rộng (số lƣợng) hay về mặt giá trị, tầm quan trọng (chất lƣợng). Ví dụ “phát triển nhảy vọt”[26].
Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam thì “phát triển là phạm trù triết học chỉ ra tính chất của những biến đổi đang diễn ra trong thế giới. Phát triển là một thuộc tính của vật chất. Mọi sự vật và hiện tƣợng của hiện thực không tồn tại trong trạng thái khác nhau từ khi xuất hiện đến lúc tiêu vong,… nguồn gốc của phát triển là sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập”[26]. Theo Piper và Glatter, “Phát triển đội ngũ giảng viên là một nỗ lực mang tính chất thƣờng xuyên nhằm hòa hợp các lợi ích, mong muốn và các đòi hỏi mà đội ngũ giảng viên đã cân nhắc kỹ để tiếp tục phát triển sự nghiệp của mình trên cơ sở có tính đến các yêu cầu của nhà trƣờng nơi họ công tác”[25].
Tóm lại, dù đứng trên quan điểm nào thì việc phát triển đội ngũ nói chung và phát triển đội ngũ giảng viên nói riêng cũng cần phải đạt đƣợc 4 tiêu chuẩn: đủ về số lƣợng, đồng bộ về cơ cấu, đảm bảo về chất lƣợng và đồng thuận về hành động. Trong phạm vi luận văn này, phát triển đội ngũ giảng viên đƣợc hiểu là một quá trình xây dựng, hoàn thiện hoặc thay đổi thực trạng 14 của đội ngũ giảng viên, giúp cho đội ngũ giảng viên lớn mạnh về mọi mặt: số lƣợng, chất lƣợng, cơ cấu hợp lý, có trình độ chuyên môn kỹ thuật, nghiệp vụ sƣ phạm để hoàn thành nhiệm vụ theo quy định về quyền, nghĩa vụ, tiêu chuẩn theo chức danh giảng viên trong Luật Giáo dục đại học. Vai trò của phát triển đội ngũ giảng viên đại học Đối với cá nhân Phát triển đội ngũ giảng viên trong trƣờng đại học giúp bản thân từng cá nhân giảng viên trong trƣờng đại học hoàn thiện bản thân, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, ngoại ngữ, tin học có chuyên môn cao, thích ứng hiệu quả với xu hƣớng toàn cầu hóa. Đồng thời, việc phát triển đội ngũ giảng viên còn giúp mỗi giảng viên năng động hơn, có khả năng tìm tòi, đổi mới, sáng tạo, trình độ chuyên môn tốt, có phƣơng pháp giảng dạy tích cực, thích ứng tốt với nhiệm vụ trong bối cảnh, tình hình mới tại các cơ sở giáo dục đại học.
Đặc biệt, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 có nhiều ứng dụng đƣợc thực hiện trong giáo dục, sự phát triển đội ngũ giảng viên sẽ giúp mỗi giảng viên tự mình vƣợt qua đƣợc những thách thức và nắm bắt những cơ hội của cuộc cách mạng này, nâng cao khả năng thích ứng nhanh nhất với môi trƣờng lao động và với tiến bộ khoa học công nghệ mới, với năng lực chuyên môn và trình độ nghiệp vụ cao; có ý chí vƣợt khó, bền bỉ trong công việc, có đạo đức nghề nghiệp thể hiện qua tinh thần kỷ luật, ý thức trách nhiệm, tinh thần dân chủ, hợp tác và ý thức vì cộng đồng; có kỹ năng làm việc nhóm, khả năng thay đổi, thích ứng nhanh, hội nhập cao, có sáng kiến đột phá, sáng tạo trong công việc; có năng lực thực tế tạo nên kết quả cao và vƣợt trội trong công việc, có năng lực cạnh tranh. Đối với tổ chức, xã hội Thứ nhất, phát triển đội ngũ giảng viên trong trƣờng đại học và cao đẳng là một yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lƣợng đào tạo nguồn nhân 15 lực chất lƣợng cao, thực hiện đổi mới giáo dục đại học, phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc. Đó là vì, đội ngũ giảng viên là chủ thể, nhân tố quyết định chất lƣợng giáo dục, đào tạo, là lực lƣợng sản xuất đặc biệt tạo ra sản phẩm là nguồn nhân lực. Cùng với vốn, sức lao động tri thức đã trở thành nhân tố quan trọng nhất, việc sản xuất ra tri thức (sáng tạo cái mới) sẽ trở thành hoạt động trọng yếu của nhân loại.
Hiệu quả đóng góp từ cá nhân, những ngƣời có học vấn càng cao thì sẽ cống hiến cho nền kinh tế - xã hội càng lớn. Phát triển đội ngũ giảng viên các trƣờng đại học để đào tạo nguồn nhân lực có chất lƣợng cao, để hàm lƣợng trí tuệ kết tinh trong sản phẩm hàng hóa ngày càng tăng; tài năng, trí tuệ, năng lực và bản lĩnh trong lao động sáng tạo của con ngƣời, không phải xuất hiện một cách ngẫu nhiên, tự phát, mà phải trải qua quá trình đào tạo, rèn luyện công phu có hệ thống. Thứ hai, phát triển đội ngũ giảng viên là công cụ mạnh nhất của công tác phát triển Nhà trƣờng, giúp đạt đƣợc các mục tiêu trong tƣơng lai và gắn chặt với việc lập kế hoạch chiến lƣợc. Đó là vì, đội ngũ giảng viên là chủ thể, nhân tố quyết định chất lƣợng giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học, dịch vụ và sự phát triển của nhà trƣờng.
Trƣờng đại học với đội ngũ giảng viên là chủ thể định hƣớng, kiến tạo sự phát triển của xã hội, giữ gìn bản sắc văn hóa, đóng vai trò quan trọng trong an sinh, công bằng và phản biện xã hội. Đội ngũ giảng viên là chủ thể quyết định sự phát triển, chất lƣợng đào tạo, nghiên cứu khoa học của mỗi trƣờng đại học và sự nghiệp giáo dục, đào tạo của đất nƣớc, tạo nên sự thành công của mỗi Quốc gia.