Luận Văn Thạc Sĩ Nghiên Cứu Thực Hiện Pháp Luật Về Dân Chủ Cơ Sở Trên Địa Bàn Tỉnh Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh thanh hóa, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Lại Thế Nguyên
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hoàng Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Luận văn thạc sĩ và thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở

Luận văn thạc sĩ của Lại Thế Nguyên tập trung vào việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở tại tỉnh Thanh Hóa. Nghiên cứu này nhằm phân tích các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến việc thực thi pháp luật về dân chủ ở cấp cơ sở, đặc biệt là trong bối cảnh địa phương cụ thể. Dân chủ cơ sở được xem là nền tảng để phát huy quyền làm chủ của nhân dân, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội. Luận văn cũng đề cập đến các quy định pháp luật về dân chủ cơ sở và quá trình hình thành, phát triển của các quy định này tại Việt Nam.

1.1. Khái niệm và vai trò của dân chủ cơ sở

Dân chủ cơ sở là hình thức dân chủ trực tiếp, nơi người dân tham gia vào các quyết định liên quan đến đời sống cộng đồng. Theo luận văn, dân chủ cơ sở không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm của người dân trong việc xây dựng và phát triển địa phương. Pháp luật về dân chủ cơ sở đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Luận văn nhấn mạnh rằng, việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở góp phần mở rộng dân chủ, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

1.2. Quá trình hình thành pháp luật về dân chủ cơ sở

Luận văn trình bày quá trình hình thành và phát triển các quy định pháp luật về dân chủ cơ sở tại Việt Nam. Từ những quy định ban đầu trong Hiến pháp 1946 đến các văn bản pháp luật hiện hành, pháp luật về dân chủ cơ sở đã được hoàn thiện dần để phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Các văn bản như Nghị định 29/1998 và Pháp lệnh Thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn đã tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc thực hiện dân chủ cơ sở. Luận văn cũng chỉ ra rằng, việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội.

II. Thực trạng thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở tại Thanh Hóa

Luận văn phân tích thực trạng thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong việc thực hiện dân chủ cơ sở, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Các vấn đề như thiếu sự đồng bộ trong triển khai, nhận thức chưa đầy đủ của một bộ phận cán bộ và người dân, cùng với những khó khăn về kinh tế - xã hội đã ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở. Luận văn cũng đánh giá các yếu tố tự nhiên, kinh tế và xã hội của tỉnh Thanh Hóa tác động đến quá trình thực hiện dân chủ cơ sở.

2.1. Đặc điểm tự nhiên kinh tế và xã hội của Thanh Hóa

Tỉnh Thanh Hóa có đặc điểm tự nhiên, kinh tế và xã hội đa dạng, với sự pha trộn giữa vùng núi, nông thôn và đô thị. Điều này tạo ra những thách thức trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở. Luận văn chỉ ra rằng, các vùng núi và nông thôn còn nghèo nàn, lạc hậu đã ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận và thực hiện dân chủ cơ sở của người dân. Bên cạnh đó, sự phát triển kinh tế không đồng đều cũng là một yếu tố cản trở việc thực hiện hiệu quả pháp luật về dân chủ cơ sở.

2.2. Những hạn chế và nguyên nhân

Luận văn chỉ ra những hạn chế trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở tại Thanh Hóa, bao gồm việc thực hiện còn mang tính hình thức, thiếu sự đồng bộ và nhận thức chưa đầy đủ của một bộ phận cán bộ và người dân. Nguyên nhân của những hạn chế này bao gồm sự thiếu đồng bộ trong triển khai, nhận thức chưa đầy đủ về tầm quan trọng của dân chủ cơ sở, và những khó khăn về kinh tế - xã hội. Luận văn cũng nhấn mạnh rằng, việc khắc phục những hạn chế này là cần thiết để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở

Luận văn đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở tại Thanh Hóa. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện các quy định pháp luật, nâng cao nhận thức của các chủ thể, tăng cường đối thoại giữa người dân và cơ quan nhà nước, và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Luận văn cũng nhấn mạnh rằng, việc thực hiện dân chủ cơ sở cần được tiến hành đồng bộ với các nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội khác của địa phương.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật

Luận văn đề xuất việc hoàn thiện các quy định pháp luật về dân chủ cơ sở để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Các quy định cần được xây dựng dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn, đồng thời phải phù hợp với đặc điểm của từng địa phương. Việc hoàn thiện pháp luật về dân chủ cơ sở sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc thực hiện dân chủ cơ sở một cách hiệu quả.

3.2. Nâng cao nhận thức và đối thoại

Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức của các chủ thể về pháp luật về dân chủ cơ sở. Các chương trình tuyên truyền, phổ biến pháp luật cần được triển khai rộng rãi để người dân hiểu rõ quyền và trách nhiệm của mình. Bên cạnh đó, việc tăng cường đối thoại giữa người dân và cơ quan nhà nước cũng là một giải pháp quan trọng để thúc đẩy dân chủ cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ 1. Dân chủ ở cơ sở và pháp luật về dân chủ ở cơ sở 1. Dân chủ ở cơ sở 1. Khái niệm dân chủ Dân chủ (Demoscratie) có nguồn gốc từ Hy lạp cổ đại, gồm 2 từ “demos” có nghĩa là dân và “kratos” là quyền lực.

“Demoskratia” - dân chủ - có nghĩa là quyền lực thuộc về nhân dân. Từ điển Bách khoa Việt Nam định nghĩa: “Dân chủ là hình thức tổ chức thiết chế chính trị của xã hội dựa trên việc thừa nhận nhân dân là nguồn gốc của quyền lực, thừa nhận nguyên tắc bình đẳng và tự do. Dân chủ cũng được vận dụng vào các tổ chức và hoạt động của những tổ chức và thiết chế xã hội nhất định” [19]. Có thể nói rằng, phương thức thực hiện dân chủ đã trải qua một quá trình vận động và biến đổi.

Ở buổi đầu sơ khai lịch sử của nhân loại, quyền lực của cộng đồng được thể hiện dưới hình thức tự quản, mọi thành viên đều có quyền tham gia vào các quyết định lớn của cộng đồng, họ vừa là chủ thể, vừa là đối tượng chịu sự điều chỉnh của quyền lực ấy. Đây là hình thức thực hiện dân chủ chất phác, và được coi là “thời đại hoàng kim” của dân chủ, vì mọi quyền lực xã hội về cơ bản đều thuộc về nhân dân. Cho đến khi lực lượng sản xuất dần phát triển và xã hội có của cải dư thừa đã làm xuất hiện tình trạng chiếm hữu tài sản và theo đó quyền lực công cộng dần bị biến dạng từ chỗ là phương thức điều chỉnh hành vi con người trong xã hội, trở thành công cụ của một bộ phận người này dùng để tước đoạt, đàn áp một bộ phận người khác. Với sự xuất hiện của nhà nước - tổ chức đại diện cho quyền lực chính trị của giai cấp chủ nô lập ra để bảo vệ lợi ích của giai cấp đó - quyền lực cộng đồng chuyển hóa thành quyền lực nhà nước.

Ngay từ thời kỳ đầu tiên của nhà nước, một số nền dân chủ đã tồn tại, tiêu biểu là nền dân chủ Athens. Khi người dân Athens nổi dậy, lật đổ giới quý tộc, họ đã cùng nhau tiến hành tổ chức công việc và quản lý thành bang. Tuy nhiên theo các học giả, nền dân chủ đầu tiên trên thế giới này về bản chất vẫn là “thể chế dân chủ không hoàn hảo” và “công dân chỉ thuộc về một số người Athens” [12, tr. 7 Khi chế độ phong kiến ra đời thay thế cho chế độ chiếm hữu nô lệ, mặc dù giai cấp nô lệ được giải phóng và không hoàn toàn thuộc sở hữu của giai cấp chủ nô, nhưng họ vẫn không thoát khỏi sự áp bức, bóc lột của giai cấp thống trị.

Tình trạng mất dân chủ ngày càng trầm trọng hơn do quyền lực xã hội lúc này bị thâu tóm vào tay một cá nhân, đó là vua. Sự vận động và phát triển của dân chủ là khách quan, do đó nó không thể bị kìm hãm bởi sự thống trị của giai cấp phong kiến. Cùng với sự phát triển của nền công nghiệp, thương nghiệp, giai cấp tư sản ra đời và lớn mạnh, kéo theo sự sụp đổ của giai cấp phong kiến, thiết lập nền dân chủ tư sản. Tuy nhiên, dân chủ tư sản cũng có giá trị với giai cấp hữu sản.

Trước quá trình đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động tính dân chủ nhân dân bị đẩy lùi, thay vào đó là những đạo luật phản dân chủ ra đời, bằng sự chuyên chính của giai cấp tư sản. Khi so sánh với các nền dân chủ trước đó, thì dân chủ tư sản được cho là “…một tiến bộ vĩ đại” nhưng “trước sau nó vẫn là… một chế độ dân chủ chật hẹp, bị cắt xén, giả hiệu, giả dối, một thiên đường cho bọn giàu có, một cái bẫy và cái mồi giả dối với những người bị bóc lột, đối với những người nghèo”. Quyền tự do, dân chủ của chế độ dân chủ tư sản, theo C.Mác đó là “tự do” lựa chọn người thống trị mình, chứ không phải lựa chọn những người đại diện cho lợi ích của bản thân mình. Vì vậy, dân chủ tư sản không thể là mục tiêu cuối cùng của nhân loại.

Còn theo chủ nghĩa Mác - Lênin, dân chủ luôn mang tính giai cấp, ở đó luôn tồn tại và biến đổi cùng với các cuộc đấu tranh giai cấp và sự thay đổi của phương thức sản xuất chủ yếu là xã hội. Ở đây, dân chủ xã hội chủ nghĩa là một bước tiến cao hơn về chất so với các kiểu dân chủ khác, bản chất của dân chủ xã hội chủ nghĩa là giải phóng con người, để cho con người có thể hiện thực hóa những quyền tự nhiên của mình, tự làm chủ vận mệnh, tự quyết định những vấn đề xã hội.Mác thì dân chủ xã hội chủ nghĩa thực chất là chế độ “do nhân dân tự quy định nhà nước” nhân dân chính là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước. Nhân dân tự tổ chức quyền lực nhà nước qua bầu cử, tham gia quản lý và quyết định những vấn đề quan trọng, kiểm tra, giám sát hoạt động của nhà nước thông qua các hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện. Và chính thực tế đã chứng minh, dưới chế độ xã hội chủ nghĩa, chính quyền do giai cấp công nhân và nhân dân lao động giành được, thì quyền làm chủ của 8 nhân dân mới trở thành thực chất.

Dân chủ xã hội chủ nghĩa gắn liền với cuộc đấu tranh giải phóng giai cấp, giải phóng con người, vì sự tiến bộ xã hội. Suy cho cùng, mục đích cao nhất của dân chủ xã hội chủ nghĩa là giải phóng con người và toàn thể loài người, để xây dựng một xã hội không có giai cấp, không có áp bức bóc lột, mọi người đều bình đẳng, tự do, ấm no và hạnh phúc. Chính dân chủ xã hội chủ nghĩa luôn gắn liền với cuộc đấu tranh giai cấp, giải phóng dân tộc và toàn thể nhân loại. Trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, C.Ăngghen đã vạch rõ rằng: một khi những người cộng sản hoàn thành mục tiêu chính trị của mình, thì dân chủ không còn mang tính hình thức nữa, mà đi vào cuộc sống.

Giá trị về dân chủ, tự do và công bằng của ngày hôm qua mang ý nghĩa mới về chất trong một tương lai không còn sự phân cực xã hội gay gắt nữa. Bởi vậy, sau khi giành được chính quyền, giai cấp công nhân cùng toàn thể nhân dân lao động bắt tay ngay vào việc xây dựng và củng cố bộ máy nhà nước - cơ chế đảm bảo dân chủ. Đồng thời, giai cấp công nhân đã lãnh đạo nhân dân lao động đập tan bộ máy nhà nước cũ, thiết lập nên một cơ chế mới để nhân dân xây dựng một xã hội thực sự dân chủ, xã hội của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; nhân dân cùng nhau xây dựng một xã hội mới công bằng, dân chủ, văn minh.Mác cũng đã chỉ ra rằng: nền dân chủ thực sự và rộng rãi phải gắn liền với nền dân chủ của nhân dân. Chỉ có thực hiện nền dân chủ nhân dân một cách đầy đủ, xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa gắn với nhà nước xã hội chủ nghĩa mới có một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ thực sự về cơ sở kinh tế là chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu, thực sự là dân chủ của đại đa số nhân dân lao động (giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và các tầng lớp giai cấp khác trong xã hội). Nhà nước xã hội chủ nghĩa luôn bảo vệ quyền và lợi ích của đông đảo nhân dân lao động, đồng thời trấn áp mọi sự phản kháng của giai cấp bóc lột, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa được thực hiện bằng Nhà nước “của dân, do dân, vì dân” dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, sự lãnh đạo của Đảng luôn thể hiện bản chất của giai cấp công nhân, đây chính là tính nhất nguyên của Nhà nước xã hội chủ nghĩa. Khái niệm dân chủ cơ sở Từ xa xưa trong lịch sử, con người đã cùng tồn tại, sinh sống trên một địa bàn nhất định. Cho đến nay, trong học tập, lao động, công tác và sinh hoạt, mỗi cá nhân luôn có sự gắn bó mật thiết với nhau, có sự ràng buộc và gắn bó với cơ quan, 9 đơn vị, tổ chức hoặc cùng sinh sống trên một địa bàn dân cư nhất định – đó là cấp cơ sở.

Trương Hồ Hải: Ở bất cứ đất nước nào, xã hội nào, tổ chức nào, nếu xét theo cấu trúc thì cũng bao gồm một hệ thống từ nhỏ đến lớn. Mà những cấu trúc nhỏ này nếu xét trong một hệ thống thì nó có tư cách như một chỉnh thể tương đối hoàn chỉnh, độc lập nhưng lại có sự thống nhất tạo nên một nền tảng cho toàn bộ hệ thống thì đó được gọi là cơ sở [16, tr. Cơ sở là tế bào trong hệ thống chính trị nước ta. Hệ thống chính trị ở nước ta được tổ chức dựa trên 4 cấp: Trung ương, tỉnh, huyện, xã (cơ sở).

Là cấp cuối cùng nhưng chính ở cơ sở (xã, phường, thị trấn) là nơi trực tiếp thực hiện và kiểm nghiệm một cách chính xác nhất các chủ trương, đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội, quốc phòng - an ninh trong thực tiễn khách quan của từng giai đoạn phát triển của lịch sử đất nước. Bởi vậy, các quy định về dân chủ muốn thành hiện thực, trước hết phải được thực thi tại cơ sở. Chỉ có dân chủ thực sự khi các quyền con người được thực hiện trước hết ở cơ sở, từng người dân có quyền được biết, được bàn, được kiểm tra giám sát mọi hoạt động diễn ra ở cơ sở. Lúc đó quyền con người, quyền công dân mới trở thành hiện thực.

Và dân chủ cơ sở cũng có ý nghĩa quan trọng đối với việc phát huy sức mạnh của bộ máy nhà nước nói riêng và hệ thống chính trị nói chung. “Khi dân chủ được thực hiện từ cơ sở, thể chế, luật pháp, bộ máy nhà nước mới có sức mạnh, mới hướng vào mục tiêu phục vụ dân, bảo vệ dân, chăm lo cho nhân dân, lắng nghe ý kiến và nguyện vọng của nhân dân. Nhờ có dân chủ ở cơ sở mà Đảng mới phát huy được uy tín, ảnh hưởng xã hội rộng lớn trong dân.