Chương 1. TONG QUAN Chương này trình bày tong quan về tình hình bệnh cơ xương khớp, chi phí thay thé khớp háng toàn phan và các nghiên cứu về thiết kế, chế tạo KHTP tại Việt Nam và trên thé giới. Qua đó nhận ra tương quan giữa tình hình trong nước và thé giới dé xác định mục tiêu, nội dung thực hiện và phương pháp nghiên cứu của luận văn.1 Tổng quan về tình hình bệnh cơ xương khớp 1.1 Tình hình bệnh cơ xương khớp ớ Việt Nam Với hơn 30% người trên tuổi 35 tuổi, 60% người trên 65 tuổi mắc chứng bệnh cơ xương khớp, Việt Nam đang được xếp vào một trong những quốc gia có tỷ lệ người mắc bệnh này cao của khu vực và thế giới. Ngoài xu hướng gia tăng, bệnh cơ xương khớp cũng đang trẻ hóa [1].
Đặc biệt là bệnh viêm khớp hang là một bệnh lý liên quan đên rượu bia và thuoc lá. Tại Bệnh viện (BV) Chan thương Chỉnh hình TP.HCM, số lượng bệnh nhân đến khám trong một năm vào khoảng 90 ngàn. Mỗi ngày tại BV Nhân Dân 115 có khoảng 200 bệnh nhân tới khám, tái khám các bệnh xương khóp, trong đó trên 50% là thoái hóa khớp. Khoảng 2/3 số bệnh nhân được chan đoán thoái hóa khớp phải nhập viện điều trị [2].
Tại Bệnh viện Chợ Ray, năm 2011, có 64 ngàn lượt bệnh nhân đến phòng khám khớp của bệnh viện, biến phòng khám khớp trở thành phòng khám có số lượng bệnh đông nhất trong các chuyên khoa. Trong khi đó, tại khoa co xương khớp của các BV Đại học Y Dược, BV Nhân dân Gia Định, BV Nguyễn Tri Phương, BV Thống Nhat, ., mỗi ngày mỗi bệnh viện cũng tiếp nhận hang trăm người mac các bệnh xương khớp đến thăm khám. Như vậy trên qui mô cả nước, ước tính số bệnh nhân khám khớp vào khoảng 1.000 người mỗi năm, trong đó khoảng 50% là thoái hóa khớp. Bệnh thoái hóa khớp Thoái hóa khớp là một bệnh lý thoái hóa ở khớp do những bệnh nhân bị bệnh lý này sẽ suy giảm chức năng của khớp theo thời gian [3].
Thoái hóa khớp bat đầu với sự phát hủy — hay thoái hóa — các khớp giữa các xương trong cơ thé. Những mô dan hồi, hay còn gọi là sụn, giúp tạo một lớp đệm giữa 2 xương khi chúng tiếp xúc với nhau, | Tổng quan giúp chúng khỏi ma sát vào nhau khi chúng ta cử động. Sun, cũng giỗng như các bộ phận giảm shock khác, sẽ mòn đi theo thời gian và do việc sử dụng khớp, và khi chuyện này xảy ra, mô đệm bảo vệ giữa các xương sẽ giảm xuống. Trong bệnh lý thoái hóa khớp, điều này sẽ làm cho phần xương bên dưới sụn trở nên dày lên và phát triển rộng ra ngoài tạo nên các mâu xương nhọn được gọi là gai xương.
Những cái gai xương này phát triên gan các dau của xương của các khớp bị ảnh hưởng và có thê gây đau hoặc tê bì. Nêu bệnh lý thoái hóa khớp nặng dân lên, phan sụn có thê vỡ ra khỏi xương, và lúc này các xương sẽ bat dau cọ xát vào nhau. Từ đó các dây chăng sẽ trở nên giãn ra và yêu dân [4]. Trong khi những dạng viêm khớp khác có thể ảnh hưởng tới những phân khác của cơ thé, ví dụ như da, thì bệnh lý thoái hóa khớp chỉ đơn thuần ảnh hưởng tới các khớp và có thé ảnh hưởng tới nhiều khớp khác nhau, ví dụ như khớp bàn tay, khớp gối và khớp hang [5].
Một trong những kết quả trực tiếp của tình trạng thoái hóa khớp là đau khớp. Cơn đau do thoái hóa khớp có thể nhẹ hay nặng, và có thể nặng lên khi vận động khớp, hoặc vào cuối ngày. Thoái hóa khớp có thể làm giới hạn khả năng vận động và tính linh hoạt của khớp, làm cho khớp bị ảnh hưởng không thé di chuyển dễ dàng hoặc han chế khả năng cử động. Trong một số trường hợp nặng, thoái hóa khớp thậm chí có thé dẫn đến tàn tật.
Cảnh chau | \chém bị hur %3 Hẹp khe khớp À. Viên ổ cố ¬%T1 Chỏm | xưng dui Xá xX Gai xufong Xương dui Hình 1.1 Thoái hóa khớp háng. 2 Tổng quan Các yếu tô tăng nguy cơ thoái hóa khớp Tuổi là một trong những yếu t6 tăng nguy cơ thoái hóa khớp. Các bệnh nhân bi thoái hóa khớp thường biểu hiện triệu chứng khi gần 50 tuổi, kéo dài cho tới già.
Gia đình có tiền sử bị thoái hóa khớp và tình trạng thừa cân cũng làm cho bạn tăng nguy cơ bị thoái hóa khớp. Hơn nữa, các thương tốn ở vùng khớp hoặc gãy xương ảnh hưởng vào khớp cũng có thể dẫn đến thoái hóa khớp ở thời gian sau này của cuộc đời, cũng như việc sử dụng khớp quá mức trong thời gian dai, ví dụ như khuyu tay ở những người chơi tennis. Thêm vào đó, thoái hóa khớp thường gặp và nặng hơn ở phụ nữ, đặc biệt là ở khớp gối và ban tay [5]. Một vài bệnh lý khác cũng có thé góp phan gây ra thoái hóa khớp.
Bao gồm các rồi loạn về đông máu vi dụ như bệnh lý hemophilia, hoặc những bệnh lý ảnh hưởng đến lượng máu cung cấp cho khớp, hoặc những dạng khác của viêm khớp [6].2 Bệnh co xương khớp trên thé giới Thống kê trong những năm gan đây của Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật của Mỹ cho thấy, các bệnh viêm khớp là nguyên nhân hàng đầu gây tàn phế cho con người, tiếp theo là các van dé về lưng va cột sống. Thống kê cũng cho thấy, hơn 1/3 dân số mắc các bệnh về xương khớp, 80% người trên 55 tuổi bị thoái hóa khớp. Mỗi năm, thoái hóa khớp cũng gây ra 1 triệu lượt nhập viện và 45 triệu lượt khám, lam ton thất 100 tỷ USD cho chi phí điều trị và mat sức lao động. Dự kiến đến năm 2030, số trường hợp bị viêm khớp sẽ tang 34% đạt 67 triệu người Mỹ [7].
Vào năm 2005, các khớp háng và gối nhân tạo của Mỹ và Châu Âu là hai thị trường lớn nhất thé giới, trong đó Mỹ chiếm khoảng 50%, Châu Âu chiếm 30%. Trong năm này, doanh thu khớp hang nhân tạo dat 2 ty USD tại Mỹ và 1,4 ty USD tại Châu Au [8]. Vào năm 2011, thị trường khớp hang và khớp gối của thé giới vào khoảng 12.8 ty USD, trong đó thị trường Mỹ dat giá trị 6,8 tỷ USD, chiếm 52,8% toàn bộ thị trường thé giới. Thị trường khớp gối dat giá trị 7 tỷ USD, còn thị trường khớp hang là 5.
Dự kiến thị trường khớp háng và khớp gối của thế giới tăng trưởng đều đặn và đạt giá trị 22 ty USD vào năm 2022 [9]. Tổng quan Theo thống kê của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), gồm 34 thành viên là quốc gia có thu nhập cao, thì số lượng những người bị viêm xương khớp đã tăng lên và dự kiến sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới, vì hai lý do: một là dân số lão hóa, mà kết quả là tăng số người dân trên 60 tuổi với nguy cơ bị viêm xương khớp cao và hai là sự pho biến ngày càng tăng của bệnh béo phì là yếu tố chính của bệnh viêm xương khớp [10]. Số trường hợp thay thế khớp háng đã tăng lên nhanh chóng trong thập kỷ vừa qua ở hau hết các quốc gia OECD. Trung bình, tỷ lệ thay thế khớp hang tăng hơn 25% từ năm 2000 đến năm 2009.
Tốc độ tăng trưởng thậm chí còn cao hơn trường hợp thay thế khớp gối, gần như tăng gấp đôi trong thập kỷ qua. Ở Mỹ, tỷ lệ thay thế khớp háng tăng gần như tăng gấp đôi từ năm 2000. Ở Đan Mạch, tỷ lệ thay thế khớp háng đã tăng khoảng 20% từ năm 2000 đến năm 2009. Tốc độ tăng trưởng ở các nước khác như Pháp và Israel thì ít hơn.
Số khớp háng thay thế trung bình ở các quốc gia thuộc OECD là 154 khớp/ 100. Vào năm 2009, Đức, Thụy Sỹ và Áo là các quốc gia có tỉ lệ thay thế khớp háng cao nhất lần lượt là: 296, 287, 240 khớp/100. Trong khi đó Mỹ có tỉ lệ thay khớp hang chỉ 184 khớp/100.000 dân do cơ cau dân số của Mỹ trẻ hơn [11]. Nếu giả sử Việt Nam có tỉ lệ thay thé khớp hang thấp hơn nhiều (vi mức thu nhập trung bình của người dân thấp), chăng hạn chỉ 10 khớp/ 100.000 dân mỗi năm, thì với 90 triệu dân sẽ có nhu cau vào khoảng 9.000 ca thay khớp háng mỗi năm.
Con số này sẽ tăng lên khi dân số ngày cảng già hơn.3 Chỉ phí cho thay thế khớp hang nhân tao Theo Orthopedic Networks News, tạp chí chuyên về những van dé chi phí và chất lượng trong cơ xương khớp [12], các số liệu từ 8 công ty lớn trên thế giới sản xuất khớp hang (Zimmer, DePuy, Smith & Nephew, Biomet, Stryker, Wright Medical, Exactech và DJO Surgical) cho thay: từ năm 2010 đến 2011, giá bán KHTP trung bình của các công ty nảy tăng 5. Giá trung bình cụ thể cho từng loại khớp háng như sau: khớp háng toàn phần kim loại — kim loại giá trung bình là 16.816 USD, tiếp theo khớp háng toàn phần gốm — gốm giá trung bình là 15.690 USD, khớp hang toàn phan có lớp phủ kim loại — polyme giá trung bình 14.099 USD, khớp hang toàn phan không 4 Tổng quan lớp phủ kim loại — polyme giá trung bình 11. Như vậy các nhà cung cấp nồi tiếng có giá bán khớp háng khá cao. Ngoài 8 công ty nêu trên, theo [13], còn có một số nhà cung cấp khác như: Synthes, Medtronic, Seikagaku, Genzyme, Otto Bock HealthCare, Naton và Arthrex.
Theo [14], giá KHTP ở Thái Lan từ 2. Tại Việt Nam giá cũng tương tự, tùy loại khớp hang va tùy nha cung cấp, thường là ít noi tiếng. Nếu nhu cau của Việt Nam là 9.000 KHTP/ năm và giá trung bình mỗi khớp hang hiện nay là 85 triệu đồng thì chi phí hang năm mua KHTP của cả nước ước tính là 765 tỷ đồng. Nói rộng ra thì còn khớp gối, khớp vai, khớp mắt cá chân, v.
Chi phí hang năm cho việc mua để thay thế khớp háng và các loại khớp nhân tạo khác không phải là nhỏ. Mặt khác, vẫn đề cấp thiết đặt ra mang tính xã hội và nhân văn là không phải bệnh nhân nao cũng đủ tiền dé mua và thay khớp hang, nên cần nghiên cứu thiết kế và chế tạo khớp hang trong nước có chất lượng đạt các tiêu chuẩn quốc tế nhưng giá thành rẻ hơn so với ngoại nhập, để vừa tăng cơ hội cho bệnh nhân nghèo phải thay khớp hang, vừa giảm chi phí điều trị và vừa góp phan tiết kiệm ngoại tệ nhập khẩu. Trước khi đánh giá tong quan tình hình nghiên cứu, cần tìm hiểu về khớp hang tự nhiên và khớp háng nhân tạo.
