CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUY HOẠCH XÂY DỰNG 1. Giới thiệu chung về quy hoạch xây dựng và vai trò của quy hoạch xây dựng 1. Quy hoạch xây dựng Theo Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 ngày 18/6/2014, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2015, Quy hoạch xây dựng là việc tổ chức không gian của đô thị, nông thôn và khu chức năng đặc thù; tổ chức hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội; tạo lập môi trường thích hợp cho người dân sống tại các vùng lãnh thổ, bảo đảm kết hợp hài hòa giữa lợi ích quốc gia với lợi ích cộng đồng, đáp ứng mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu. Quy hoạch xây dựng được thể hiện thông qua đồ án quy hoạch xây dựng gồm sơ đồ, bản vẽ, mô hình và thuyết minh [11].
Trong hệ thống quy hoạch xây dựng hiện nay gồm: Quy hoạch xây dựng vùng, quy hoạch xây dựng khu chức năng đặc thù và quy hoạch xây dựng nông thôn. Đối với mỗi loại đồ án quy hoạch xây dựng đều có các cơ sở pháp lý phục vụ cho công tác lập đồ án và quản lý thực hiện theo đồ án được phê duyệt. Vai trò của quy hoạch xây dựng Quy hoạch xây dựng có vai trò hết sức quan trọng trong đầu tư xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội. Quy hoạch xây dựng tổ chức, sắp xếp không gian lãnh thổ, là cơ sở khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, đất đai và các nguồn lực phù hợp với điều kiện tự nhiên, đặc điểm lịch sử, kinh tế - xã hội, tiến bộ khoa học và công nghệ của đất nước trong từng giai đoạn phát triển.
Quy hoạch xây dựng là cơ sở tạo lập môi trường sống tiện nghi, an toàn và bền vững, thỏa mãn các nhu cầu vật chất và tinh thần ngày càng cao của nhân dân; bảo vệ môi trường, di sản văn hóa, bảo tồn di tích lịch sử - văn hóa, cảnh quan thiên nhiên, giữ gìn và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc. Quy hoạch xây dựng là căn cứ quan trọng cho công tác kế hoạch, quản lý đầu tư và thu hút đầu tư xây dựng; quản lý khai thác và sử dụng các công trình xây dựng trong đô thị, điểm dân cư nông thôn. Quy hoạch xây dựng là một trong những khâu 1 quan trọng để định hướng cho phát triển và kêu gọi đầu tư, bảo đảm đầu tư có hiệu quả và phát triển bền vững. Trong xây dựng và phát triển đô thị hiện nay, công tác quy hoạch xây dựng, quản lý quy hoạch xây dựng có vai trò quan trọng.
Đây là vấn đề vừa mang tính chiến lược nhưng phải đi trước một bước làm cơ sở cho đầu tư xây dựng các công trình, chỉnh trang và phát triển đô thị…Đồng thời là một trong những giải pháp chủ yếu để quản lý xây dựng đô thị phát triển theo hướng văn minh, hiện đại, góp phần làm tăng trưởng kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân, đảm bảo an ninh xã hội. Để phát huy vai trò quan trọng của quy hoạch xây dựng, nhiều vấn đề được đặt ra, đòi hỏi công tác quy hoạch xây dựng phải luôn đi trước; việc khảo sát, điều tra cơ bản, tính toán và dự báo, thu thập thông tin phục vụ công tác quy hoạch phải đầy đủ, khách quan, khoa học, có định hướng đúng và có tầm nhìn, phù hợp với điều kiện tự nhiên và xã hội tại khu vực; đòi hỏi nhà nước phải bảo đảm nguồn vốn từ ngân sách và có chính sách huy động các nguồn vốn khác đáp ứng yêu cầu của công tác quy hoạch xây dựng. Thực tế cho thấy, việc phát huy vai trò quan trọng của quy hoạch xây dựng phải tiến hành đồng thời với việc ngăn chặn, khắc phục tình trạng lãng phí, thất thoát, lợi ích nhóm ngay trong các giai đoạn của quá trình quy hoạch xây dựng; ngăn chặn tình trạng lãng phí, thất thoát trong đầu tư xây dựng do khâu quy hoạch gây ra. Tình hình quy hoạch và quản lý quy hoạch xây dựng 1.
Tình hình quy hoạch Hoạt động xây dựng gồm lập quy hoạch xây dựng, lập dự án đầu tư xây dựng công trình, khảo sát xây dựng, thiết kế xây dựng, thi công xây dựng, giám sát xây dựng, quản lý dự án, lựa chọn nhà thầu, nghiệm thu, bàn giao đưa công trình vào khai thác sử dụng, bảo hành, bảo trì công trình xây dựng và hoạt động khác có liên quan đến xây dựng công trình. Mặc dù hoạt động này thường được xem là riêng lẻ, song trong thực tế, đó là sự kết hợp của rất nhiều nhân tố. Đầu tiên, một nhà quản lý dự án chịu trách nhiệm quản lý công việc chung, sau đó những nhà thầu, kỹ sư tư vấn thiết kế, kỹ sư thi công, tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát, chịu trách nhiệm điều hành, thực hiện và giám sát hoạt động của dự án. Một dự án thành công đòi hỏi một kế hoạch xây dựng hiệu quả, bao gồm 2 việc thiết kế và thi công đảm bảo phù hợp với địa điểm xây dựng và đúng với mục đích, yêu cầu đề ra trong dự án; tổ chức thi công hợp lý, thuận tiện cho việc chuyên chở, lưu trữ vật liệu xây dựng; đảm bảo các tiêu chuẩn về môi trường,an toàn lao động; giảm thiểu những ảnh hưởng tới cộng đồng.
Trong thời gian qua, với chính sách đổi mới, hội nhập, cùng với sự phát triển nhanh về các mặt kinh tế - xã hội, hệ thống các đô thị Việt Nam đã tăng nhanh cả về số lượng, chất lượng. Đóng góp cho sự phát triển chung có vai trò lớn của hệ thống quy hoạch xây dựng. Tuy nhiên, công tác quy hoạch còn những vấn đề cần khắc phục trong thời gian tới, cụ thể: Quy hoạch chung là cơ sở tổng thể, có tính định hướng cho sự phát triển của đô thị. Còn để phát triển bền vững phải có quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết.
Quy hoạch chung đô thị có ảnh hưởng đến quá trình phát triển của từng đô thị nhưng còn thiếu hiệu quả, chưa phù hợp thực tế phát triển tại địa phương. Có một khoảng cách lớn giữa quy hoạch mang tính tầm nhìn và thực tế triển khai quy hoạch được duyệt. Thiếu cơ chế chính sách để chuyển hoá quy hoạch thành các chương trình kế hoạch thực tế phù hợp với phát triển của địa phương dẫn đến nhiều quy hoạch “treo” sau khi được phê duyệt. Để các quy hoạch có hiệu quả hơn, quy hoạch cần có tính chiến lược, dựa trên các nguồn lực thực tế của địa phương và phải tính tới các rủi ro, để có tính khả thi cao hơn.
Quy hoạch phân khu được triển khai để điều tiết sử dụng đất, kết nối hạ tầng cơ sở, nhưng thiếu hoặc chưa thể hiện vai trò hoặc không tách bạch được với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất dẫn đến những khó khăn trong quản lý đầu tư, giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất vào mục đích phát triển đô thị. Quy hoạch chi tiết tại các địa điểm thiếu hoặc có nhưng chưa đảm bảo quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật xây dựng, thiếu diện tích cây xanh, mặt nước, công viên và các công trình phúc lợi công cộng. Khi thực hiện quy hoạch các ngành chưa đồng bộ, gắn kết nhau dẫn đến chồng chéo, lãng phí đất đai, tiền của, hiệu quả đầu tư kém, thậm chí có công trình chưa đưa vào hoạt động đã phải phá bỏ, hoặc đầu tư nửa chừng không hoạt động được. Tình hình quản lý quy hoạch xây dựng Trong những năm gần đây công tác quản lý quy hoạch xây dựng trên cả nước được quan tâm thực hiện theo đúng quy định bao gồm các nội dung: Công khai công bố quy hoạch xây dựng được phê duyệt; công tác cắm mốc giới quy hoạch ra thực địa; việc triển khai lập quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết; lập quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị; cấp giấy phép quy hoạch và chứng chỉ quy hoạch; cấp giấy phép xây dựng; công tác kiểm tra và xử lý vi phạm trong quản lý quy hoạch xây dựng.
Nhiều địa phương đô thị đã có diện mạo mới, hiện đại; khu vực nông thôn đã thay đổi lớn thực hiện theo chương trình nông thôn mới. Thực tế hiện nay còn một số tồn tại như: Việc quản lý đất công (đất đã thu hồi), quỹ đất chuẩn bị đầu tư dự án, đất hành lang giao thông chưa chặt chẽ, nghiêm minh dẫn đến tình trạng lấn chiếm của một số hộ dân. Khi dự án đầu tư việc thu hồi đất, giải quyết, phân xử, xử lý các tình huống rất phức tạp, kéo dài và ảnh hưởng đến kỷ cương, trật tự xã hội; việc xây dựng không có giấy phép và xây dựng sai giấy phép xây dựng vẫn còn xảy ra do việc quản quy hoạch xây dựng và quản lý đất đai lỏng lẻo; cán bộ thực hiện nhiệm vụ nể nang, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm; việc kiểm tra, xử lý vi phạm chưa nghiêm minh. Mặt khác, do nguồn kinh phí các địa phương dành cho công tác thực hiện và quản lý quy hoạch xây dựng còn hạn hẹp nên một số nội dung công tác quy hoạch xây dựng chưa được triển khai gây khó khăn trong quá trình quản lý.
Tại khoản 3, Điều 44, Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2015 quy định cắm mốc giới xây dựng ngoài thực địa như sau: Sau khi đồ án quy hoạch xây dựng được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt, Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm sau: - Tổ chức lập và phê duyệt hồ sơ cắm mốc giới theo quy hoạch xây dựng đã được phê duyệt. Thời gian lập và phê duyệt hồ sơ cắm mốc giới không quá 30 ngày, kể từ ngày đồ án quy hoạch xây dựng được phê duyệt. Việc cắm mốc giới ngoài thực địa phải được hoàn thành trong thời hạn 45 ngày kể từ ngày hồ sơ mốc giới được phê duyệt; - Tổ chức triển khai cắm mốc giới ngoài thực địa đối với đồ án quy hoạch chi tiết xây dựng sau khi đã có nhà đầu tư được lựa chọn. 4 Trên thực tế với quy định này rất khó khăn cho Ủy ban nhân dân các cấp triển khai việc cắm mốc xây dựng do thiếu nguồn kinh phí thực hiện.
