CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐẦU TƯ XÂY DỰNGCƠ BẢN CẤP HUYỆN 1.1 Cơ sở lý luận về đầu tư xây dựng cơ bản và công tác quản lý nhà nước về xây dựng cơ bản 1.1 Khái niệm đặc điểm vai trò và ý nghĩa của đầu tư xây dựng cơ bản * Khái niệm đầu tư Thuật ngữ “đầu tư” có thể được hiểu đồng nghĩa với sự “ ỏ ra”, “sự hy sinh”. Từ đó có thể coi “đầu tư” là sự ỏ ra sự hy sinh cái gì đó ở hiện tại (tiền, sức lao động của cải vật chất, trí tuệ.) nhằm đạt được những kết quả có lợi cho người đầu tư trong tương lai. Theo Luật Đầu tư số 59/2005/QH11 ngày 29/11/2005 của Quốc Hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì “Đầu tư là việc nhà đầu tư ỏ vốn ằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan”[1]. * Đầu tư xây dựng cơ bản Đầu tư xây dựng cơ ản là một ộ phận của hoạt động đầu tư nói chung, nằm trong giai đoạn thực hiện đầu tư.
Đó là việc ỏ vốn để tiến hành các hoạt động xây dựng cơ ản (Từ bước lập quy hoạch, thiết kế, thi công, đưa vào khai thác sử dụng) Đầu tư xây dựng cơ ản trong nền kinh tế quốc dân là một ộ phận của đầu tư phát triển. Đây chính là quá trình ỏ vốn để tiến hành các hoạt động xây dựng cơ ản nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng ra các tài sản cố định trong nền kinh tế. Do vậy đầu tư xây dựng cơ ản là tiền đề quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của nền kinh tế nói chung và của các cơ sở sản xuất kinh doanh nói riêng. Là hoạt động chủ yếu tạo ra tài sản cố định đưa vào hoạt động trong lĩnh vực kinh tế xã hội, nhằm thu được lợi ích với nhiều hình thức khác nhau.
Đầu tư xây dựng cơ ản được thông qua nhiều hình thức xây dựng mới, cải tạo, mở rộng, hiện đại hoá hay khôi phục tài sản cố định cho nền kinh tế. Đầu tư xây dựng cơ ản là hoạt động đầu tư nhằm tạo ra các công trình xây dựng theo mục đích của người 4 Luan van đầu tư, là lĩnh vực sản xuất vật chất tạo ra các tài sản cố định và tạo ra cơ sở vật chất k thuật cho xã hội. Đầu tư xây dựng cơ ản có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Trong những năm qua nhà nước đã giành hàng chục ngàn tỷ đồng mỗi năm để đầu tư xây dựng nhiều công trình, nhà máy, đường giao thông quan trọng, mang lại nhiều lợi ích thiết thực.
* Đặc điểm của đầu tư xây dựng cơ bản Hoạt động đầu tư xây dựng cơ ản là một ộ phận của đầu tư phát triển do vậy nó cũng mang những đặc điểm của đầu tư phát triển như Diễn ra trong thời gian dài, đầu tư nhằm tìm kiếm lợi nhuận, thường mang tính rủi ro. Ngoài những đặc điểm của đầu tư nói chung thì đầu tư xây dựng cơ ản có những đặc điểm riêng thể hiện tính đặc thù trong hoạt động xây dựng cơ ản. Đầu tư xây dựng cơ ản đ i hỏi nguồn vốn đầu tư lớn Quy mô vốn đầu tư lớn nên đ i hỏi chủ đầu tư phải có giải pháp huy động vốn hợp lý, xây dựng kế hoạch đầu tư đúng đắn, quản lý tổng vốn đầu tư, ố trí vốn theo tiến độ thực hiện dự án. Hoạt động đầu tư xây dựng cơ ản đ i hỏi một số lượng vốn lao động, vật tư lớn, kéo dài trong suốt quá trình đầu tư.
Vì vậy trong quá trình đầu tư chúng ta phải có kế hoạch huy động và sử dụng nguồn vốn một cách hợp lý đồng thời có kế hoạch phân ổ nguồn lao động, vật tư thiết ị phù hợp đảm ảo cho công trình hoàn thành trong thời gian ngắn chống lãng phí nguồn lực. Thời gian dài, nhiều iến động Hoạt động đầu tư phát triển là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng ( ao gồm công tác chuẩn ị đầu tư, thực hiện đầu tư và vận hành các kết quả đầu tư cho đến khi thanh lý tài sản do đầu tư tạo ra). Ngoài ra hoạt động đầu tư không thể tách rời điều kiện tự nhiên, ị tác động nhiều ởi yếu tố tự nhiên.Quá trình sản xuất thi công xây dựng cơ ản thường phải tiến hành ngoài trời nên phụ thuộc nhiều vào điều kiện địa lý, tự nhiên, khí hậu tại nơi thi công. 5 Luan van Nhiều yếu tố tự nhiên có thể ảnh hưởng mà không lường trước được như tình hình địa chất thuỷ văn, ảnh hưởng của khíhậu thời tiết, mưa ão, động đất.
Mặt khác giá thành chi phí vật liệu nhân công thường xuyên thay đổi biến động theo từng giai đoạn phụ thuộc vào điều kiện kinh tế xã hội từng giai đoạn phát triển. Tạo ra tài sản cố định có giá trị sử dụng lâu dài: Thời gian xây dựng cơ bản và thời gian tồn tại sản phẩm xây dựng cơ ản tồn tại lâu dài, Thời gian vận hành kết quả đầu tư xây dựng tính từ khi đưa công trình vào khai thác sử dụng cho đến khi hết thời hạn sử dụng. Có những tài sản cố định mang tính chất trường tồn theo thời gian như Kim Tự Tháp Ai Cập, Nhà thờ La Mã ở Rôm, Vạn Lý Trường Thành ở Trung Quốc. Nhiều thành quả đầu tư phát huy tác dụng lâu dài như Hệ thống giao thông, cầu cống, sân bay, bến cảng, nhà ga.
Liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực: Do sản phẩm xây dựng thường có quy mô lớn, cấu tạo phức tạp nên hoạt động đầu tư trong xây dựng cơ ản là quá trình phối hợp của nhiều ngành, nhiều bộ phận do nhiều đơn vị cùng tham gia thực hiện. Để thực hiện một dự án đầu tư xây dựng cơ ản thường có nhiều hạng mục, nhiều giai đoạn. Trên một công trường xây dựng có thể có nhiều đơn vị tham gia, các đơn vị này cùng hoạt động trên một không gian, thời gian, trong tổ chức thi công cần có sự phối hợp chặt chẽ với nhau để tạo ra sản phẩm cuối cùng. Do đó quy trình sản xuất quản lý, điều phối đ i hỏi tính cân đối, nhịp nhàng, liên tục giữacác ngành, giữa các bộ phận.
* Vai trò của đầu tư xây dựng cơ bản: Đầu tư xây dựng cơ ản có vai trò đối với nền kinh tế đó là Tăng cường cơ sở vật chất k thuật Đầu tư xây dựng cơ ản nó tạo ra tài sản cố định, tạo ra cơ sở vật chất k thuật cho xã hội, cho các ngành kinh tế quốc dân. Tác động trực tiếp này đã làm cho tổng tài sản của nền kinh tế quốc dân không ngừng được gia tăng trong nhiều lĩnh vực như công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải, thuỷ lợi, các công trình công cộng khác, nhờ vậy mà năng lực sản xuất của các đơn vị kinh tế không ngừng được nâng cao, sự tác động này có tính dây chuyền của những hoạt động 6 Luan van kinh tế nhờ đầu tư xây dựng cơ ản. Chẳng hạn như chúng ta đầu tư vào phát triển cơ sở hạ tầng giao thông điện nước của một khu công nghiệp nào đó, tạo điều kiện thuận lợi cho các thành phần kinh tế sẽ đầu tư mạnh hơn vì thế sẽ thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế nhanh hơn. Là điều kiện phát triển và thay đổi tỷ lệ, cân đối các ngành kinh tế: Khi đầu tư cơ sở vật chất k thuật của các ngành tăng sẽ làm tăng sức sản xuất vật chất và dịch vụ của ngành.
Phát triển và hình thành những ngành mới để phục vụ nền kinh tế quốc dân.Như vậy đầu tư làm thay đổi cơ cấu và quy mô phát triển của ngành kinh tế, từ đó nâng cao năng lực sản xuất của toàn bộ nền kinh tế. Đây là điều kiện tăng nhanh giá trị sản xuất và tổng giá trị sản phẩm trong nước, tăng tích lu đồng thời nâng cao đời sống vật chất tinh thần của nhân dân lao động, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cơ ản về chính trị, kinh tế xã hội. Cơ cấu kinh tế là mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành nền kinh tế. Ởmỗi quốc gia cơ cấu kinh tế thường được phân chia theo ngành, theo vùng (lãnh thổ) và theo thành phần kinh tế.
Mỗi ngành, mỗi vùng, mỗi thành phần kinh tế đều có tiềm năng và thế mạnh riêng. Đầu tư sẽ khai thác tiềm năng thế mạnh đó và tạo ra sự chuyển dịch về cơ cấu kinh tế, bởi lẽ khi tập trung đầu tư cho một ngành nào đó sẽ tạo ra những điều kiện thuận lợi to lớn cho ngành đó phát triển, nâng cao tỷ trọng sản phẩm trong toàn bộ nền kinh tế. Đầu tư có thể giải quyết những mất cân đối về phát triển giữa những vùng lãnh thổ, đặc biệt là giải quyết về cơ sở vật chất k thuật, đời sống văn hoá xã hội của người dân. Việc đầu tư giải quyết những mất cân đối về phát triển kinh tế giữa các vùng thường được thực hiện bằng vốn đầu tư của nhà nước, thông qua các định hướng chính sách chung.
nhằm đưa những vùng kém phát triển thoát khỏi tình trạng nghèo nàn lạc hậu, phát triển và khai thác tối đa những lợi thế so sánh, những tiềm năng sẵn có để đưa những vùng có tiềm năng phát triển tăng trưởng nhanh hơn và làm àn đạp cho các vùng khác cùng phát triển. Như vậy, để tạo ra sự chuyển dịch về cơ cấu kinh tế, vấn đề đầu tiên có tính then chốt là phải thực hiện đầu tư và phân ổ vốn một cách hợp lý. Mục tiêu cuối cùng của đầu tư là tạo ra hiệu quả cao, tăng trưởng kinh tế lớn. Do đómuốn tăng trưởng phải đầu tư phải tập trung vào những ngành có lợi suất đầu tư lớn 7 Luan van vào những ngành mũi nhọn, chú trọng đầu tư cho công nghiệp và dịch vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành, cơ cấu lãnh thổ một cách hợp lý, kết hợp với các chính sách hiệu quả về kinh tế nói chung và về đầu tư nói riêng thì sẽ tạo ra được một tốc độ tăng trưởng như mong muốn.