Luận văn: Nghiên cứu phân bố cá hạ lưu Sông Cái, Nha Trang và giải pháp bền vững

Luận văn thạc sĩ sinh thái học nghiên cứu thành phần loài và phân bố cá ở hạ lưu sông Cái Nha Trang, đề xuất giải pháp sử dụng bền vững.

• Trường học: Trường Đại Học Nha Trang
• Chuyên ngành: Sinh Thái Học
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Sinh Thái Học Nghiên Cứu Thành Phần Loài Đặc Điểm Phân Bố Cá Ở Hạ Lưu Sông Cái Thành Phố Nha Trang Và Đề Xuất Giải Pháp Sử Dụng Bền Vững
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Địa điểm: Nha Trang

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Nội dung nghiên cứu
• 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 5. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 7. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. LƯỢC SỬ VỀ NGHIÊN CỨU CÁ Ở VIỆT NAM
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu cá ở các thủy vực nội địa Việt Nam
• 1.1.2. Nghiên cứu cá ở Khánh Hòa
• 1.2. KHÁI QUÁT VỀ ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Khái quát đặc điểm tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 1.2.2. Khái quát đặc điểm kinh tế, xã hội trong khu vực
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Thời gian thực hiện
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Phương pháp xác định và đánh giá chất lượng môi trường nước
• 2.2.2. Phương pháp xác định thành phần loài cá
• 2.2.3. Phương pháp nghiên cứu phân bố cá
• 2.2.4. Phương pháp nghiên cứu đề xuất hướng phát triển bền vững
• 2.2.5. Phương pháp phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. MÔT SỐ ĐẶC ĐIỂM MÔI TRƯỜNG NƯỚC Ở HẠ LƯU SÔNG CÁI
• 3.1.1. Nhiệt độ nước tầng mặt
• 3.1.2. Nồng độ oxy hòa tan
• 3.1.3. Giá trị pH
• 3.1.4. Độ đục
• 3.1.5. Nhu cầu oxy sinh hóa
• 3.1.6. Nhu cầu oxy hóa học
• 3.2. THÀNH PHẦN LOÀI CÁ Ở HẠ LƯU SÔNG CÁI, NHA TRANG
• 3.2.1. Danh lục thành phần loài cá
• 3.2.2. Cấu trúc thành phần loài cá
• 3.2.3. Nhóm cá ưu thế ở hạ lưu sông Cái, Nha Trang
• 3.2.4. Nhóm loài cá ghi nhận có nguy cơ tuyệt chủng, cần được bảo vệ và bảo tồn
• 3.2.5. Những loài cá ngoại lai ở hạ lưu sông Cái, Nha Trang
• 3.2.6. So sánh khu hệ cá ở hạ lưu sông Cái và khu hệ cá của các sông khác
• 3.3. ĐẶC ĐIỂM PHÂN BỐ CÁC LOÀI CÁ Ở HẠ LƯU SÔNG CÁI, NHA TRANG
• 3.3.1. Các nhóm sinh thái cá
• 3.3.2. Phân bố cá theo thời gian
• 3.3.3. Phân bố cá theo không gian
• 3.3.4. Các nhóm cá di cư ở hạ lưu sông Cái, Nha Trang
• 3.4. ĐỀ XUẤT HƯỚNG SỬ DỤNG BỀN VỮNG NGUỒN LỢI CÁ Ở HẠ LƯU SÔNG CÁI, NHA TRANG
• 3.4.1. Những giá trị của nguồn lợi cá ở hạ lưu sông Cái, Nha Trang
• 3.4.2. Tình hình khai thác và sử dụng nguồn lợi cá ở hạ lưu sông Cái
• 3.4.3. Đánh giá tình hình nuôi thả cá ở hạ lưu sông Cái, Nha Trang
• 3.4.4. Những nhóm giải pháp đề xuất bảo tồn và sử dụng bền vững nguồn lợi cá ở hạ lưu sông Cái
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khám phá luận văn nghiên cứu cá ở hạ lưu sông Cái Nha Trang

Luận văn thạc sĩ sinh thái học của tác giả Trần Công Thịnh (2020) là một công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu, cung cấp cái nhìn toàn diện về thành phần loài và đặc điểm phân bố cá ở hạ lưu sông Cái, thành phố Nha Trang. Đây là khu vực chuyển tiếp quan trọng, nơi giao thoa giữa hệ sinh thái nước ngọt và vùng biển ven bờ, đóng vai trò như một bãi ương dưỡng tự nhiên quan trọng. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 7/2019 đến tháng 12/2019, một khoảng thời gian đủ để ghi nhận những biến động theo mùa. Mục tiêu của luận văn không chỉ dừng lại ở việc thống kê danh mục các loài cá, mà còn đi sâu phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân bố của chúng, từ đó làm cơ sở khoa học vững chắc cho việc đề xuất các giải pháp sử dụng bền vững. Công trình này có ý nghĩa thực tiễn to lớn, góp phần bổ sung vào kho tàng dữ liệu về đa dạng sinh học cá tại Khánh Hòa, một lĩnh vực mà các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào hệ sinh thái biển và rạn san hô. Các kết quả của luận văn là nguồn tài liệu quý giá cho các nhà quản lý, các nhà khoa học trong việc xây dựng quy chế quản lý, khai thác và quy hoạch các công trình trên sông, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững lưu vực sông. Việc hiểu rõ hệ sinh thái sông Cái và các quy luật biến động của quần xã cá là chìa khóa để bảo vệ nguồn lợi thủy sản Nha Trang, đảm bảo sinh kế cho cộng đồng và duy trì cân bằng sinh thái.

1.1. Tổng quan về tầm quan trọng của hệ sinh thái sông Cái

Sông Cái, con sông lớn nhất tỉnh Khánh Hòa, có vai trò cốt yếu đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực. Hạ lưu sông chảy qua thành phố Nha Trang tạo thành một vùng cửa sông độc đáo, là môi trường sống và sinh sản cho vô số loài thủy sinh vật. Đây không chỉ là nơi cung cấp nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt mà còn là một phần quan trọng của sinh kế cộng đồng ven sông. Hoạt động khai thác thủy sản trên sông đã nuôi sống nhiều thế hệ ngư dân. Hơn nữa, hệ sinh thái sông Cái còn mang lại các giá trị vô hình như điều hòa khí hậu, cảnh quan du lịch và là nơi lưu giữ đa dạng sinh học quan trọng. Việc nghiên cứu khu vực này giúp nhận diện rõ hơn những giá trị cốt lõi cần được bảo vệ.

1.2. Mục tiêu chính của luận văn thạc sĩ sinh thái học này

Luận văn đặt ra ba mục tiêu cụ thể. Thứ nhất, xác định thành phần loài cá một cách chi tiết và hệ thống tại hạ lưu sông Cái. Thứ hai, làm rõ đặc tính phân bố của các loài cá theo không gian (từ vùng nước ngọt đến vùng nước lợ, mặn) và thời gian (mùa mưa và mùa khô). Thứ ba, dựa trên các kết quả thu được, đề xuất các nhóm giải pháp cơ bản nhằm hướng tới việc quản lý nguồn lợi thủy sản bền vững. Những mục tiêu này không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn giải quyết bài toán thực tiễn về việc cân bằng giữa khai thác và bảo tồn cá nước ngọt trong bối cảnh phát triển đô thị hóa nhanh chóng.

II. Phân tích các thách thức đối với đa dạng sinh học cá sông Cái

Nguồn lợi cá ở hạ lưu sông Cái đang đối mặt với sự suy giảm nghiêm trọng về cả năng suất và sự đa dạng. Luận văn của Trần Công Thịnh (2020) đã chỉ ra rằng nguyên nhân chính đến từ các hoạt động khai thác chưa hợp lý và tác động của con người đến hệ sinh thái sông. Việc sử dụng các ngư cụ mang tính hủy diệt, khai thác quá mức và không tuân thủ quy định về kích thước, mùa vụ sinh sản đã làm cạn kiệt nguồn lợi. Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng hai bên bờ sông đã dẫn đến nhiều hệ lụy. Sự phát triển của các khu dân cư, khu du lịch và cơ sở sản xuất đã làm gia tăng lượng chất thải đổ trực tiếp ra sông. Ô nhiễm nguồn nước sông Cái với các chỉ số COD, BOD5 ở một số khu vực vượt ngưỡng cho phép đang là mối đe dọa trực tiếp đến môi trường sống của các loài cá. Sự thay đổi dòng chảy do xây dựng các công trình như đập tạm ngăn mặn, kè bờ cũng ảnh hưởng đến các bãi đẻ, bãi ương dưỡng tự nhiên và các con đường di cư của nhiều loài cá. Những thách thức này đòi hỏi phải có sự can thiệp kịp thời và các giải pháp đồng bộ để ngăn chặn đà suy thoái, hướng tới phục hồi đa dạng sinh học cá và bảo vệ hệ sinh thái sông cho các thế hệ tương lai.

2.1. Tác động của con người và hoạt động khai thác chưa bền vững

Hoạt động khai thác thủy sản là một phần không thể thiếu trong sinh kế cộng đồng ven sông, tuy nhiên, nhiều phương pháp khai thác hiện nay lại thiếu tính bền vững. Việc sử dụng lưới có mắt quá nhỏ, khai thác bằng xung điện hay các chất độc hại đã tận diệt không chỉ cá lớn mà cả cá con và trứng cá. Tình trạng này làm suy giảm nghiêm trọng khả năng tái tạo của quần đàn cá. Thêm vào đó, sự phát triển kinh tế - xã hội thiếu quy hoạch đã dẫn đến việc lấn chiếm, thay đổi cấu trúc bờ sông, làm mất đi các thảm thực vật ven bờ - nơi trú ẩn và kiếm ăn quan trọng của nhiều loài cá.

2.2. Vấn đề ô nhiễm và suy thoái môi trường nước sông Cái

Chất lượng môi trường nước sông Cái đang bị đe dọa bởi nhiều nguồn ô nhiễm. Nước thải sinh hoạt từ các khu dân cư đông đúc, nước thải từ các hoạt động du lịch, sản xuất chưa qua xử lý triệt để đã làm tăng hàm lượng chất hữu cơ và các chất độc hại trong nước. Kết quả phân tích các chỉ số môi trường trong luận văn cho thấy ở một số vị trí gần cửa sông và khu dân cư, giá trị COD và BOD5 có xu hướng tăng cao, đặc biệt vào mùa khô. Tình trạng ô nhiễm nguồn nước sông Cái làm giảm nồng độ oxy hòa tan, ảnh hưởng trực tiếp đến sự sống và sinh sản của các loài thủy sinh vật, đặc biệt là các loài nhạy cảm với sự thay đổi của môi trường.

III. Bật mí 155 thành phần loài cá được tìm thấy ở hạ lưu sông Cái

Một trong những kết quả nổi bật nhất của luận văn là việc xác định được thành phần loài cá vô cùng phong phú tại hạ lưu sông Cái. Công trình đã ghi nhận tổng cộng 155 loài, thuộc 113 giống, 60 họ và 20 bộ. Con số này cho thấy một đa dạng sinh học cá rất cao, phản ánh tính chất đa dạng của các kiểu sinh cảnh từ nước ngọt, nước lợ đến nước mặn. Về cấu trúc, bộ cá Vược (Perciformes) thể hiện sự đa dạng nhất với 53 loài, chiếm 34,19% tổng số loài. Trong khi đó, họ cá Chép (Cyprinidae) chiếm ưu thế về số lượng giống với 11 giống. Đặc biệt, nghiên cứu còn phát hiện sự hiện diện của nhiều loài cá có giá trị kinh tế và các loài quý hiếm cần được ưu tiên bảo vệ. Việc xây dựng được một danh lục đầy đủ và cập nhật về khu hệ cá sông Cái không chỉ có giá trị về mặt khoa học mà còn là cơ sở dữ liệu nền tảng cho công tác quy hoạch bảo tồn và khai thác hợp lý. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy hạ lưu sông Cái là một điểm nóng về đa dạng sinh học cần được quan tâm và bảo vệ một cách nghiêm ngặt, đặc biệt trong bối cảnh các áp lực từ con người ngày càng gia tăng.

3.1. Cấu trúc khu hệ cá và các họ loài chiếm ưu thế

Khu hệ cá sông Cái thể hiện rõ sự đa dạng ở các cấp bậc phân loại. Ngoài bộ cá Vược và họ cá Chép chiếm ưu thế, các họ khác như cá Bống trắng (Gobiidae) với 12 loài, cá Liệt (Leiognathidae) và cá Bơn sọc (Soleidae) với 9 loài cũng đóng góp đáng kể vào sự đa dạng chung. Sự phong phú của các họ cá này cho thấy hệ sinh thái hạ lưu sông Cái có nhiều ổ sinh thái khác nhau, từ tầng đáy, tầng nước giữa đến tầng mặt, đáp ứng được yêu cầu về nơi sống và nguồn thức ăn cho nhiều nhóm cá có tập tính khác nhau.

3.2. Các loài cá quý hiếm cần được bảo tồn khẩn cấp

Nghiên cứu đã xác định được những loài cá có tên trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 và QĐ 82/2008/QĐ-BNN. Cụ thể, hai loài cá Ngựa thân trơn (Hippocampus kelloggi) và cá Ngựa chấm (Hippocampus trimaculatus) được xếp ở mức Nguy cấp (EN). Hai loài khác là cá Ngựa gai (Hippocampus histrix) và cá Cháo lớn (Megalops cyprinoides) ở mức Sẽ nguy cấp (VU). Sự tồn tại của những loài này là chỉ thị quan trọng cho sức khỏe của hệ sinh thái, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp bách cho công tác bảo tồn cá nước ngọt và các loài cá quý hiếm tại khu vực.

3.3. Danh sách các loài cá có giá trị kinh tế và tiềm năng

Bên cạnh giá trị bảo tồn, nguồn lợi cá sông Cái còn có ý nghĩa kinh tế trực tiếp. Luận văn đã thống kê được 18 loài cá có giá trị kinh tế cao, thường xuyên được khai thác và buôn bán tại các chợ địa phương. Ngoài ra, có 28 loài nằm trong danh mục giống thủy sản được phép sản xuất, kinh doanh. Điều này mở ra tiềm năng phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững, giúp giảm áp lực khai thác tự nhiên và cải thiện sinh kế cộng đồng ven sông.

IV. Giải mã đặc điểm phân bố các loài cá ở hạ lưu sông Cái

Luận văn đã làm sáng tỏ các quy luật chi phối đặc điểm phân bố cá ở hạ lưu sông Cái, cho thấy sự ảnh hưởng rõ rệt của hai yếu tố chính là mùa vụ (thời gian) và độ mặn (không gian). Kết quả khảo sát chỉ ra rằng thành phần loài cá đánh bắt được vào mùa khô đa dạng hơn so với mùa mưa. Điều này có thể do mùa khô nước sông ổn định hơn, ít bị xáo trộn. Về không gian, sự phân bố loài có sự khác biệt lớn từ thượng nguồn ra cửa biển. Vùng nước gần cửa biển (nước mặn, lợ) có mức độ đa dạng loài cao hơn hẳn so với vùng nước ngọt phía trong đập ngăn mặn. Độ mặn chính là yếu tố sàng lọc, quyết định sự hiện diện của các nhóm cá khác nhau. Ngoài ra, nghiên cứu còn đi sâu phân tích các nhóm sinh thái và tập tính di cư. Việc xác định được 70/155 loài có hiện tượng di cư để sinh sản và kiếm ăn, đặc biệt là nhóm di chuyển giữa nước mặn và nước ngọt (amphidromous), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì sự kết nối thông suốt của dòng sông. Hiểu rõ những đặc điểm sinh học loài cá và quy luật phân bố này là chìa khóa để thực hiện các biện pháp giám sát môi trường nước và quản lý khai thác một cách khoa học.

4.1. Ảnh hưởng của yếu tố mùa vụ và độ mặn đến phân bố

Yếu tố mùa vụ và độ mặn có mối quan hệ chặt chẽ và tác động kép lên sự phân bố của cá. Vào mùa khô, lượng mưa ít, nước biển xâm nhập sâu vào trong sông, làm tăng độ mặn và tạo điều kiện cho các loài cá rộng muối từ biển di chuyển vào, làm tăng sự đa dạng. Ngược lại, vào mùa mưa, lượng nước ngọt từ thượng nguồn đổ về lớn, đẩy lùi ranh giới mặn, lúc này các loài cá nước ngọt lại chiếm ưu thế ở các khu vực phía trên. Sự biến động này cho thấy tính năng động và nhạy cảm của hệ sinh thái sông Cái.

4.2. Phân tích các nhóm sinh thái và tập tính di cư của cá

Nghiên cứu đã phân loại các loài cá dựa trên nhóm sinh thái (rộng muối, nước lợ, nước ngọt) và tập tính di cư. Kết quả cho thấy có 26 loài (chiếm 16,77%) thuộc nhóm di chuyển giữa nước mặn và nước ngọt để kiếm ăn. Tập tính di cư này là một phần quan trọng trong vòng đời của chúng. Do đó, các công trình như đập ngăn mặn có thể trở thành vật cản, phá vỡ các chu trình tự nhiên này. Việc hiểu rõ tập tính di cư là cơ sở để đề xuất các giải pháp kỹ thuật như xây dựng đường đi cho cá, đảm bảo sự liên thông của hệ sinh thái.

V. Hướng dẫn 4 giải pháp sử dụng bền vững nguồn lợi cá sông Cái

Từ những phân tích sâu sắc về thực trạng, luận văn đã đề xuất một hệ thống gồm 4 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm quản lý nguồn lợi thủy sản bền vững tại hạ lưu sông Cái. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào một khía cạnh mà bao quát toàn diện từ quản lý, kỹ thuật đến xã hội. Nhóm giải pháp thứ nhất là khai thác hợp lý, bao gồm việc quy hoạch lại các ngư cụ, quy định kích thước mắt lưới, và nghiêm cấm các hình thức khai thác hủy diệt. Nhóm thứ hai tập trung vào phát triển nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là các loài cá có giá trị kinh tế, nhằm giảm áp lực lên nguồn lợi tự nhiên. Nhóm thứ ba là bảo vệ môi trường và các hệ sinh thái quan trọng, yêu cầu phải có biện pháp kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải và thực hiện giám sát môi trường nước định kỳ. Cuối cùng, nhóm giải pháp thứ tư nhấn mạnh vai trò của cộng đồng thông qua giáo dục và truyền thông, nâng cao ý thức bảo vệ nguồn lợi, gắn kết việc bảo tồn với sinh kế cộng đồng ven sông. Việc triển khai đồng thời cả bốn nhóm giải pháp này được xem là chiến lược tối ưu để phục hồi và phát triển bền vững lưu vực sông Cái.

5.1. Quản lý khai thác hợp lý và phát triển nuôi trồng thủy sản

Để khai thác hợp lý, cần xây dựng và thực thi các quy định cụ thể về mùa vụ cấm đánh bắt đối với một số loài quan trọng trong mùa sinh sản. Đồng thời, cần hỗ trợ ngư dân chuyển đổi sang các ngư cụ thân thiện với môi trường. Về nuôi trồng, cần quy hoạch các vùng nuôi phù hợp, khuyến khích nuôi các loài bản địa có giá trị, áp dụng các công nghệ nuôi sạch để vừa tăng hiệu quả kinh tế, vừa không gây ô nhiễm môi trường.

5.2. Bảo vệ hệ sinh thái và thực hiện giám sát môi trường nước

Bảo vệ hệ sinh thái đòi hỏi phải khoanh vùng và phục hồi các khu vực quan trọng như bãi đẻ, bãi ương dưỡng, và các thảm thực vật ven sông. Cần thiết lập một mạng lưới giám sát môi trường nước thường xuyên để cảnh báo sớm các nguy cơ ô nhiễm. Các kết quả giám sát phải được công khai và làm cơ sở để xử lý nghiêm các hành vi gây ô nhiễm, đảm bảo chất lượng môi trường nước sông Cái.

5.3. Nâng cao nhận thức cộng đồng và đảm bảo sinh kế bền vững

Giải pháp gốc rễ nằm ở việc thay đổi nhận thức và hành vi của cộng đồng. Cần tổ chức các chương trình truyền thông, tập huấn cho ngư dân về tầm quan trọng của việc bảo vệ nguồn lợi. Đồng thời, cần xây dựng các mô hình sinh kế cộng đồng ven sông bền vững thay thế, chẳng hạn như du lịch sinh thái, để người dân thấy được lợi ích kinh tế trực tiếp từ việc bảo vệ môi trường, từ đó tự nguyện tham gia vào công tác bảo tồn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lưu vực sông Cái Nha Trang có chiều dài dòng chính khoảng 84 km cùng diện tích lưu vực xấp xỉ 2.000 km², đóng vai trò huyết mạch trong việc cung cấp nguồn nước, điều hòa khí hậu và phát triển kinh tế xã hội cho hơn 422.601 cư dân thành phố Nha Trang. Hạ lưu sông Cái là vùng chuyển tiếp sinh thái đặc biệt nhạy cảm giữa môi trường nước ngọt nội địa và rạn san hô vịnh Nha Trang, đóng vai trò như bãi đẻ, bãi ương dưỡng tự nhiên của nhiều đàn cá ven bờ. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng với mật độ dân cư nội thành đạt 1.683 người/km², sự phát triển của hệ thống cơ sở lưu trú du lịch cùng sự hiện diện của công trình đập tạm ngăn mặn Vĩnh Phương đã làm biến đổi sâu sắc chế độ dòng chảy và suy giảm chất lượng nguồn nước. Thực trạng này đặt nguồn lợi thủy sản trước áp lực suy giảm nghiêm trọng về sản lượng đánh bắt và cấu trúc thành phần loài.

Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá toàn diện các chỉ tiêu môi trường nước, xác định cấu trúc thành phần loài cá, phân tích quy luật phân bố sinh thái theo không gian - thời gian, đồng thời xây dựng hệ thống giải pháp sử dụng bền vững nguồn lợi cá. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào vùng hạ lưu sông Cái thuộc địa phận thành phố Nha Trang, được tiến hành khảo sát thực địa liên tục tại 9 trạm quan trắc từ tháng 7/2019 đến tháng 12/2019. Về mặt khoa học và thực tiễn, công trình đã định loại thành công 155 loài cá, phát hiện 4 loài có tên trong Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 và 28 loài thuộc danh mục giống thủy sản được phép sản xuất kinh doanh theo Quyết định 57/2008/QĐ-BNN, cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác quy hoạch lưu vực và quản lý nghề cá địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phân vùng sinh thái cửa sông và tương quan thích nghi độ mặn trong môi trường thủy sinh nhiệt đới. Theo khung phân loại môi trường nước tự nhiên ở Việt Nam, hệ thống thủy vực được phân định thành 3 nhóm cơ bản dựa trên nồng độ muối: vùng nước ngọt có độ mặn dưới 0,5‰, vùng nước lợ có biên độ dao động từ 0,5‰ đến 30‰ (chia nhỏ thành lợ nhạt 0,5 - 5‰, lợ vừa 5 - 18‰ và lợ mặn 18 - 30‰), và vùng nước mặn có độ mặn từ 30‰ đến 35‰. Sự biến thiên độ mặn chi phối trực tiếp đến áp suất thẩm thấu, quá trình trao đổi chất và sự hình thành các quần xã cá đặc trưng.

Bên cạnh đó, đề tài tích hợp mô hình phân loại tập tính di cư của cá theo lý thuyết của Northcote năm 1984 cùng cơ sở dữ liệu FishBase của Froese và Pauly năm 2019. Mô hình này phân chia khu hệ cá thành 6 nhóm sinh thái di cư bao gồm: nhóm cá sống ở biển vào nước ngọt sinh sản (Anadromous), nhóm cá sống ở nước lợ ra biển sinh sản (Catadromous), nhóm cá di chuyển qua lại giữa nước ngọt và biển để tìm kiếm thức ăn (Amphidromous), nhóm cá di cư hoàn toàn trong nội địa nước ngọt (Potamodromous), nhóm cá chỉ di cư ngoài biển (Oceanodromous) và nhóm cá định cư không di cư (Non-migratory). Việc kết hợp các khái niệm về bậc phân loại học cá, cấu trúc quần xã và chỉ số tương đồng sinh thái tạo nên khung phân tích chặt chẽ để đánh giá động thái khu hệ cá hạ lưu sông Cái.

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ 9 trạm khảo sát đại diện (ký hiệu từ A1 đến A9) trải dài từ thượng lưu cầu gỗ Diên Phú, qua xã Vĩnh Trung, Vĩnh Thạnh, Vĩnh Phương, Vĩnh Ngọc, phường Ngọc Hiệp đến khu vực Cửa Lớn tại phường Vĩnh Phước. Quá trình thu mẫu hiện trường được thực hiện định kỳ 1 tháng/lần trong suốt 6 đợt khảo sát từ tháng 7/2019 đến tháng 12/2019 theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6663-6:2018 và TCVN 6663-3:2016. Cỡ mẫu chất lượng nước bao gồm 7 thông số: nhiệt độ, độ mặn, pH, độ đục, nồng độ oxy hòa tan (DO) được đo trực tiếp tại hiện trường bằng thiết bị đo đa chỉ tiêu chuyên dụng YSI PRO DSS của Mỹ; nhu cầu oxy sinh hóa (BOD5) được phân tích trong phòng thí nghiệm bằng phương pháp ủ bình đen 5 ngày ở 20°C theo tiêu chuẩn SMEWW 5210-B; nhu cầu oxy hóa học (COD) được xác định bằng phương pháp hồi lưu mở theo SMEWW 5220-B.

Mẫu cá được thu thập bằng phương pháp kết hợp điều tra đánh bắt trực tiếp cùng ngư dân địa phương với tần suất 1 lần/tháng và thu mua mẫu tươi tại 4 chợ đầu mối thủy sản ven sông gồm chợ Ngọc, chợ Vĩnh Phương, chợ Ga và chợ cá Xóm Cồn. Mẫu sinh vật được cố định và bảo quản trong dung dịch formol nồng độ 4 - 10% theo quy trình chuẩn của Pravdin năm 1973 và Motomura cùng Ishikawa năm 2013. Quá trình định loại hình thái cá dựa vào hệ thống tài liệu phân loại của Vương Dĩ Khang năm 1963, Kottelat năm 2001 và 2013, kết hợp cập nhật danh pháp quốc tế từ FishBase. Số liệu được phân tích định lượng bằng phần mềm MS Excel 2010, phân tích chỉ số tương đồng Bray-Curtis và hệ số gần gũi Sorensen bằng phần mềm Primer 5.0, đồng thời số hóa bản đồ phân bố sinh thái bằng phần mềm MapInfo 15.0 nhằm đảm bảo độ chuẩn xác và tính trực quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận và định loại tổng cộng 155 loài cá thuộc 113 giống, 60 họ, 20 bộ, thuộc 2 lớp chính là lớp cá Sụn (Chondrichthyes) với 1 loài cá Đuối bồng (Dasyatis akajei) và lớp cá Xương (Osteichthyes) với 154 loài chiếm tỷ lệ 99,35%. Trong cấu trúc bậc bộ, bộ cá Vược (Perciformes) thể hiện tính đa dạng vượt trội nhất khi sở hữu 20 họ (chiếm 33,33% tổng số họ), 31 giống (chiếm 27,43% tổng số giống) và 53 loài (chiếm 34,19% tổng số loài). Đứng thứ hai là bộ cá Bống (Gobiiformes) với 16 loài (chiếm 10,32%), tiếp theo là bộ cá Chép (Cypriniformes) với 14 loài (chiếm 9,03%) và bộ cá Bơn (Pleuronectiformes) với 13 loài (chiếm 8,39%). Ở cấp độ họ, họ cá Chép (Cyprinidae) dẫn đầu về độ đa dạng với 11 giống (9,73%) và 13 loài (8,39%), trong khi giống cá Móm (Gerres) là giống có số lượng loài phong phú nhất khu vực với 6 loài (chiếm 3,87%).

Về giá trị bảo tồn, nghiên cứu xác định có 4 loài cá quý hiếm nằm trong Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 và Quyết định 82/2008/QĐ-BNN. Cụ thể có 2 loài ở mức Nguy cấp (EN) là cá Ngựa thân trắng (Hippocampus kelloggi) và cá Ngựa ba chấm (Hippocampus trimaculatus); 2 loài ở mức Sẽ nguy cấp (VU) là cá Ngựa gai (Hippocampus histrix) và cá Cháo lớn (Megalops cyprinoides). Ngoài ra, khu hệ cá còn ghi nhận 18 loài có giá trị thương phẩm cao và 28 loài thuộc danh mục giống thủy sản được phép sản xuất kinh doanh theo Quyết định 57/2008/QĐ-BNN. Phân tích tập tính di cư cho thấy 70/155 loài (chiếm 45,16%) có hoạt động di cư sinh sản và dinh dưỡng, trong đó nhóm cá di chuyển giữa vùng nước ngọt và nước mặn để kiếm mồi (Amphidromous) chiếm tỷ lệ cao nhất với 26 loài (16,77%).

Thảo luận kết quả

Sự phân bố của các loài cá ở hạ lưu sông Cái chịu sự chi phối mạnh mẽ của gradient độ mặn và biến thiên thủy văn theo mùa. Độ mặn tầng mặt biến thiên từ 0‰ đến 27,22‰, giảm dần từ vùng cửa biển Cửa Lớn vào sâu trong nội địa. Vào mùa khô từ tháng 7 đến tháng 8, nhiệt độ nước đạt trung bình 31,2 - 31,8°C và độ mặn xâm nhập sâu khiến thành phần loài cá khai thác được đa dạng hơn, tập trung nhiều loài cá biển và cá nước lợ. Ngược lại, mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12 với lượng mưa đỉnh điểm vào tháng 11 đạt 703 mm (chiếm 39,73% lượng mưa cả năm) làm suy giảm độ mặn và gia tăng độ đục lên mức 57,8 - 72,8 NTU tại các trạm thượng nguồn, khiến các loài cá nước lợ có xu hướng di chuyển dạt ra gần cửa sông.

Theo không gian, số lượng loài phân bố tại các trạm gần biển A1 - A3 cao hơn rõ rệt so với các trạm nước ngọt A7 - A9. Đập tạm Vĩnh Phương đóng vai trò như một bức tường ngăn mặn nhân tạo, tạo ra sự phân tách sinh thái rõ rệt: phía trên đập nước duy trì ngọt quanh năm thích hợp cho các loài thuộc họ cá Chép, phía dưới đập là vùng giao thoa nước lợ - mặn nơi các loài thuộc bộ cá Vược và bộ cá Bống chiếm ưu thế. Chất lượng nước tầng mặt đạt chuẩn A1 theo QCVN 08-MT:2015/BTNMT với nồng độ oxy hòa tan (DO) trung bình 5,93 - 6,36 mg/l và BOD5 dao động 2,47 - 2,85 mg/l. Tuy nhiên, chỉ số COD tại khu vực đô thị A1 - A3 nhiều thời điểm đạt 7,71 - 12,39 mg/l (vượt mốc 10 mg/l), phản ánh tác động tiêu cực từ chất thải sinh hoạt và du lịch ven bờ. Kết quả phân tích chỉ số tương đồng sinh thái Bray-Curtis trên biểu đồ nhánh cây (dendrogram) và ma trận hệ số gần gũi Sorensen đã chứng minh sự tách biệt rõ ràng về cấu trúc loài giữa hai cụm sinh cảnh thượng lưu và hạ lưu đập ngăn mặn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phục hồi và khai thác hiệu quả nguồn lợi cá hạ lưu sông Cái, 4 nhóm giải pháp chiến lược cần được triển khai đồng bộ:

Thứ nhất, kiểm soát và tổ chức lại hoạt động khai thác thủy sản hợp lý. Chi cục Thủy sản tỉnh Khánh Hòa cần ban hành quy định cấm sử dụng các loại ngư cụ có mắt lưới dưới 1,5 cm, cấm triệt để việc đánh bắt bằng xung điện và chất nổ. Thiết lập thời gian đóng cửa khai thác tạm thời tại vùng cửa sông Cái từ tháng 3 đến tháng 8 hàng năm nhằm bảo vệ bãi đẻ và cá con của các loài di cư sinh sản, hướng tới mục tiêu giảm 30% tỷ lệ cá con bị khai thác non trong vòng 2 năm tới.

Thứ hai, bảo vệ môi trường nước và khôi phục hành lang di cư sinh thái. Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Khánh Hòa chủ trì dự án thiết lập hệ thống quan trắc tự động kiểm soát nước thải từ các cơ sở du lịch và làng nghề ven sông, đảm bảo 100% cơ sở xả thải đạt quy chuẩn môi trường trước năm 2025. Phối hợp với ban quản lý công trình thủy lợi nghiên cứu thiết kế âu dẫn cá hoặc đường tràn sinh thái tại đập ngăn mặn Vĩnh Phương nhằm khôi phục đường di cư tự nhiên cho 70 loài cá di cư.

Thứ ba, đẩy mạnh phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững và phục hồi nguồn lợi. Trung tâm Khuyến nông tỉnh Khánh Hòa triển khai các mô hình nuôi lồng bè an toàn sinh học đối với 28 loài cá trong danh mục Quyết định 57/2008/QĐ-BNN như cá Vược, cá Hồng, cá Mú. Xây dựng đề án sinh sản nhân tạo và thả giống bổ sung định kỳ 50.000 con giống bản địa mỗi năm vào lưu vực sông Cái giai đoạn 2024 - 2026.

Thứ tư, nâng cao nhận thức cộng đồng và thực thi cơ chế đồng quản lý. Ủy ban nhân dân thành phố Nha Trang cùng Hội Nghề cá thành lập các tổ đồng quản lý nghề cá tại 8 xã, phường ven sông. Tổ chức các chiến dịch truyền thông bảo tồn 4 loài cá quý hiếm thuộc Sách Đỏ Việt Nam (đặc biệt là các loài cá ngựa Hippocampus), cam kết 100% ngư dân tự nguyện thả lại tự nhiên các cá thể nguy cấp khi vô tình đánh bắt được.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhà nghiên cứu và học viên sau đại học chuyên ngành Sinh thái học, Thủy sinh học, Hải dương học: Luận văn cung cấp bộ khóa phân loại hoàn chỉnh của 155 loài cá cùng phương pháp tiếp cận đa chiều về sinh thái cửa sông nhiệt đới, làm tài liệu tham chiếu tin cậy cho các đề tài nghiên cứu so sánh khu hệ cá thủy vực nội địa và ven biển miền Trung.

Cán bộ quản lý tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Thủy sản và Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Khánh Hòa: Các số liệu định lượng về 7 chỉ tiêu chất lượng nước, danh lục 4 loài cá nguy cấp và thực trạng ngư cụ khai thác là cơ sở pháp lý và khoa học để xây dựng quy hoạch phân vùng khai thác thủy sản, lập báo cáo đánh giá tác động môi trường các công trình ven sông Cái.

Chủ cơ sở, doanh nghiệp và hợp tác xã nuôi trồng thủy sản tại khu vực Nam Trung Bộ: Dữ liệu về 28 loài cá thuộc danh mục giống thương phẩm và 18 loài cá kinh tế bản địa giúp các đơn vị định hướng lựa chọn đối tượng nuôi mới, tối ưu hóa quy trình thuần hóa cá nước lợ và phát triển các sản phẩm thủy sản đặc sản gắn liền với chỉ dẫn địa lý sông Cái.

Các tổ chức phi chính phủ và hiệp hội bảo tồn thiên nhiên: Luận văn cung cấp dữ liệu nền tảng về mối liên kết sinh thái giữa cửa sông Cái và rạn san hô vịnh Nha Trang, hỗ trợ xây dựng các dự án tài trợ bảo tồn đa dạng sinh học, thiết lập các khu bảo tồn nguồn lợi thủy sản vi mô dựa vào cộng đồng địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Khu hệ cá ở hạ lưu sông Cái Nha Trang có mức độ đa dạng sinh học như thế nào?
Nghiên cứu đã ghi nhận 155 loài cá thuộc 113 giống, 60 họ và 20 bộ. Trong đó, bộ cá Vược chiếm ưu thế lớn nhất với 53 loài (34,19%), họ cá Chép dẫn đầu về số giống với 11 giống (9,73%) và 13 loài (8,39%). Cấu trúc này phản ánh sự giao thoa phong phú giữa nguồn gốc cá nội địa và cá biển ven bờ.

Những loài cá quý hiếm nào có nguy cơ tuyệt chủng được ghi nhận trong nghiên cứu?
Khu vực ghi nhận 4 loài cá quý hiếm thuộc Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 và Quyết định 82/2008/QĐ-BNN, gồm 2 loài Nguy cấp (EN) là cá Ngựa thân trắng (Hippocampus kelloggi) và cá Ngựa ba chấm (Hippocampus trimaculatus); cùng 2 loài Sẽ nguy cấp (VU) là cá Ngựa gai (Hippocampus histrix) và cá Cháo lớn (Megalops cyprinoides).

Yếu tố môi trường nào chi phối mạnh mẽ nhất đến sự phân bố của các loài cá?
Độ mặn và chế độ dòng chảy theo mùa là hai yếu tố quyết định. Độ mặn dao động mạnh từ 0‰ đến 27,22‰ tạo nên sự phân tầng rõ rệt giữa vùng cửa sông và nội địa. Vào mùa khô, độ đa dạng loài đạt mức cao hơn do sự xâm nhập của nhiều loài cá biển và cá nước lợ.

Công trình đập ngăn mặn Vĩnh Phương tác động như thế nào đến nguồn lợi cá?
Đập ngăn mặn tạo rào cản chia cắt dòng chảy tự nhiên thành hai vùng môi trường biệt lập, ngăn cản hành trình di cư kiếm ăn và sinh sản của 70 loài cá di cư (chiếm 45,16% tổng số loài), làm suy giảm cục bộ khả năng tái tạo quần thể cá trên toàn lưu vực sông Cái.

Luận văn đề xuất các giải pháp trọng tâm nào để bảo tồn và phát triển nguồn lợi cá?
Tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ gồm: hoàn thiện quy chế khai thác và kiểm soát kích thước mắt lưới; xây dựng công trình đường dẫn cá qua đập Vĩnh Phương và giám sát nguồn thải; phát triển nuôi thương phẩm 28 loài cá bản địa; và thành lập các tổ đồng quản lý nghề cá cộng đồng.

Kết luận

• Luận văn đã thiết lập danh mục phân loại học toàn diện với 155 loài cá thuộc 113 giống, 60 họ và 20 bộ tại vùng hạ lưu sông Cái Nha Trang.
• Khẳng định vai trò quan trọng của khu vực như một bãi đẻ và bãi ương dưỡng tự nhiên khi ghi nhận tới 70 loài cá có tập tính di cư sinh sản và dinh dưỡng.
• Phát hiện và lập hồ sơ bảo tồn cho 4 loài cá nguy cấp thuộc Sách Đỏ Việt Nam cùng 28 loài cá giống kinh tế theo Quyết định 57/2008/QĐ-BNN.
• Làm rõ cơ chế chi phối của gradient độ mặn (0 - 27,22‰) và tác động của đập ngăn mặn Vĩnh Phương đến quy luật phân bố quần xã cá.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật, thể chế và cộng đồng mang tính khả thi cao nhằm phục hồi hệ sinh thái sông Cái giai đoạn 2024 - 2030.

Công trình là tài liệu khoa học nền tảng có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc cho công tác quản lý tài nguyên thủy sản bền vững tại tỉnh Khánh Hòa. Các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và cộng đồng địa phương cần nhanh chóng phối hợp triển khai các khuyến nghị nhằm bảo vệ vẹn toàn nguồn gen quý giá của lưu vực sông Cái.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TONG QUAN TAI LIEU 1. LƯỢC SỬ VỀ NGHIÊN CỨU CÁ Ở VIỆT NAM. Tình hình nghiên cứu cá ở các thủy vực nội địa Việt Nam. Nim trong vành đai khí hậu nhiệt đới gió mùa, Việt Nam có thềm lục địa đài và tông lớn, hệ thống sông ngồi, ao hd, dim pha dày đặc mang tính chất đặc trg của các hệ sinh thái nhiệt đới với sự đa dạng và phong phú các loài thủy sinh vật.

Vì vậy, nghiên cứu về hệ sinh vật thủy sinh nói chung và khu hệ cá nói riêng ở nước ta đã và đang rất được chú trọng. Nghiên cứu về cá ở Việt Nam được bắt đầu từ khá sớm, công trình nghiên cứu. cá đầu tiên có thể kể đến là của H. Sauvage (1881) trong ấn phẩm “Nghiên cứu về khu hệ cá Á Châu và mô tả một số loài mới ở Đông Dương”, tác giả đã thống kế được 139 loài chung cho toàn Đông Dương và mô tả 2 loài mới ở miễn Bắc Việt Nam.

Năm 1884, tác giả đã mô tả 10 loài cá ở sông Hồng (Hà Nội), trong đó có 7 loài mới [25]. Vaillant (1891) thu thập 6 loài, mô tả 4 loài mới ở Lai Châu. Năm 1929, Tirant và cộng sự đã công bố thành phản loài và mô tả 70 loài cá ở sông Hương (Huế) trong đó. có 5 loài mới mà ông đã thu thập mẫu vật từ năm 1883.

Ngoài ra, còn có các tác giả người nước ngoài khác như 1, Henry (1856), Pellagin (1906, 1907, 1923, 1928, 1932, 1934), P. Chevey (1930, 1932, 1935, 1936, 1937) đã có nhiều nghiên cứu về cá ở các sông suối miền Bắc Việt Nam và phát hiện sự có mặt cia ca Chinh Nhat (Anguilla .Japoniea) ở sông Hồng [84]. Năm 1937, một công trình tổng hợp về cá nước ngọt miễn Bắc Việt Nam của P. Lemasson - “Góp phần nghiên cứu v các loài cá nước ngọt miễn Bắc Việt Nam” đã giới thiệu 17 họ, 98 loài; đây được xem là công, trình nghiên cứu tổng hợp đây đủ nhất về cá lúc bẩy giờ [13], Mặc dù, việc nghiên cứu cá nội địa ở nước ta được đề cập từ rất sớm, nhưng đa số các công trình đều của các tác giá người nước ngoài như: Anh, Pháp, Mỹ, Trung 'Quốc,.

Việc nghiên cứu về cá ở trong thời gian này chỉ mới dừng lại ở mức độ mô tả, thống kê thành phần loài còn về phương pháp khai thác, sử dụng, phát triển và bảo vệ nguồn lợi chưa được thực hiện nhiều. 'Thời kỹ kháng chiến chồng thực dân Pháp (1945 - 1954), việc nghiên cứu cá bị gián đoạn. Sau hiệp định Gemever 1954, miễn Bắc được hoàn toàn giải phóng, miễn Nam tiếp tục kháng chiến chống Mỹ, công tác nghiên cứu cá được tiếp tuc do cl các nhà khoa học Việt Nam hành, tập trung chủ yếu ở miễn Bắc. Giai đoạn 1955 -1975, nhiều công trình tiêu biểu về cá của các tác giả như: Đảo.

Văn Tiền và Mai Đình Yên (1959): “Dẫn liệu sơ bộ ngư giới sông Bồi” và “Dẫn liệu sơ bộ ngư giới Ngồi Thia” (1960); Đào Văn Tiến, Đăng Ngọc Thanh, Mai Đình Yên (1961): *Điều tra nguồn lợi sinh vật hồ Tây”; Mai Đình Yên (1962): *Sơ bộ điều tra thành phẫn, nguồn gốc và phân bố của chủng quản cá sông Hồng”; Nguyễn Văn Hảo (1964): “Din ligu nguồn lợi cá hỗ Ba Bê”; Hoàng Duy Hiệp và Nguyễn Duy Hảo (1964): “Kết quả điều tra nguồn lợi cá sông Thao”; Mai Đình Yên (1966): *Đặc điểm. sinh học một số loài cá ruộng ở đồng bằng miền Bắc Việt Nam”; Đoàn Lệ Hoa, Phạm. 'Văn Doãn (1971): *Sơ bộ điều tra nguồn lợi cá sông Mã”; P. Những nghiên cứu này đã được tổng hợp trong "Các loài cá kinh tế nước ngọt Việt Nam” của Mai Đình Yên (1978) [89].

“Trong thời gian này, một số công trình nghiên cứu vẻ cá do người Việt Nam và người nước ngoài thực hiên ở miễn Nam như: Trần Ngọc Lợi và Nguyễn Cháu (1964); Fourmanvir (1965); M. Taki (1974) [124] Sau năm 1975, kế thừa thành quả của những giai đoạn trước, công tác nghiên cứu cá được phát triển rộng khắp trên cả nước. Nhiều công trình nghiên cứu vẻ thành. phản loài, đặc điểm sinh học các loài đã được triển khai, lấp dẫn các điểm trắng chưa.

được điều tra 'Ở miền Bắc, Mai Đình Yên (1978) đã thông kê danh mục, mô tả, lập khóa định. loại, đặc điểm phân bổ và giá trị kinh tế của 201 loài cá nước ngọt ở các tỉnh miễn Bắc trong tác phẩm: * ịnh loại cá nước ngọt ở các tỉnh miền Bắc Việt Nam” [90] Ở miễn Nam, Mai Đình Yên công sự (1992) khi nghiên cứu "Thành pi loài cá sông Tiền, sông Hậu, sông Vàm Cỏ, sông Sải Gòn và sông Đồng Nai” đã xác định được 255 loài [91]. Ngoài ra, Trương Thủ Khoa và Trần Thị Thu Hương (1993) khi nghiên cứu khu hệ cá Đồng bằng sông Cửu Long đã xác định 137 loai [36]. Một số nghiên cứu cá tiêu biểu ở miền Trung và Tây Nguyên, kế đến như: Dương Tuấn (1979): “Đặc điểm, thành phần loài khu hệ cá đầm Châu Trúc” (39 loài); Nguyễn Văn Hảo, Nguyễn Hữu Dực (1994): “Thành phần loài ở một số sông suối Tây Nguyên” (82 loài) [24] ‘Vo Van Phú (1995, 1997) khi nghiên cứu “Thanh phin các loài cá ở dim phá “Thừa Thiên Huế” đã xác định được 163 loài thuộc 95 lồng nằm trong 60 họ và 17 bộ 142]: đây được xem là công trình nghiên cứu đầy đủ nhất về khu hệ cá đẳm phá vào thời gian này.

"Từ năm 2000 đến nay, có khá nhiễu công trình nghiên cứu về cá ở các lưu vực sông trên khắp cả nước. Đa số kết quả nghiên cứu đã đưa ra được danh mục thành. phần loài cá cho các thủy vực (bảng 1. Damh sách các công trình nghiên cứu nỗi bật về khu hệ cá thủy vực nội địa ở Việt Nam từ năm 2001 đến nay.

Tae gia Khu vực nghiên cứu. 1 [2001 | vo van Pa, Td tng Dian | RR RE Dw Cine oy tại 2 |2001 |teThiThoTháo,NghễnVănLc | Vòng se bến - SNE] Tp ry T[2003 y “Cường, Tuyên Thạch Xuñn MaiTinHoangNguyệt Vie] KhNúi Chúa, eyo Ninhade Thuận. ga BNET 3 V6 Vin Phi, Nguyen Duy Chik, PK by ck che cửa sông vàn 78 bol 4 | 2004 |uà Thi Hong biển miễn Trung. | VONguyễn Van Ngọc Phú, VũHoàngThị Tân Phương Anh, | sạn Tam Kỳ, Quảng Nam $3 | (45) Đầm phe Tam Giang Cla] 17) | ng) 6 |2005 | Vo Van Phi Hai, Thừa Thiên Huế 7 [2005 | Vi Vin Phi, Nan Mink Ty — | Sông Ba, Phụ Yên 7 TL 8 | 2005.

| Võụ Văn Phú và cộng 5 Khu Đghrôngbio tỉnhtnQuảng tiên Tả nhền 100 | (47) 9 |2006 | Võ Văn Phú. Hồ Thị Thanh Tâm Sông Hản, Đà Nẵng 108 | [49] T0- 2007 Võ Văn Phú, Hoàng Thị Long Viễn | Sông Bộ, Thủa ThẻnHuế —} — 145} T50) 11 [2008 | Va Vin Phi, Neuen Thanh Ding | Sông Ta Phú Lis, Thi | 95] 151) 6 TT | Năm Tác giá Khu vực nghiên cứu xác | Nguồn Vang quan Tang định. 12 | 2008 | Võ Văn Phú, Trần Thuy Cảm Hà | xanh của hai tỉnh Thừa Thiên. T9 | [52] Huế và QuảngTrị 5 ao Naud Pan Dam Loan, Ph Yen ma 14 [2009 | Va Vin Phi, Neen Dy Tin | SR © EB TA TRE) oy pm Lê Thị Thu Tháo, Nguyễn Phi Uy | Vùng đất ngập nước ven bi: 15 {2009 | va tỉnh Quảng Nam 128 | 172] Din Thr Phuong Anh, Phan Thi] Vang ben Nam fin dio Som 16 {2010 | Hoa Tra, thinh pho Ba Ning tea} avanmo_ | HỆ thing sng Vo Gia “Tha 17 |2010 | vaTHi Phuong Anh,Vo Vin Phi | He, 197| BỊ 18 [2010 | Nguyễn Minh Ty Sông Ba, Phú Yên.

182 | [84] 19-1 2011 | Tạ Thị Thủy và công sự Sông Ba Ché, Quảng Ninh 1331 I9Ị 20 [2012 | Téng Xuin Tim Sing Sit Gon, Tr. HO CHT sua lạ) 21 | 2012 >| Nast Văn Hoỳng Nguễn Hữu| Đảm pi Tan” Giana Ci Hải, Thừa Thiên Huế. 17 | 1 22 [R013 ean Dic Dat cngsw Ding bingng Cau Cong [327-7] Tong 23 [one | fanz Xu lân Lêm Hồng Xã Í bu lu sng Hậu; Xun Tan, Lim Hing Neos us| 167 24 |2014. | Cao thệnhTitĐặngDis, Kim Ting Thy ain Tam | Sôngcọ Cái Lớn, Kiên: Giang 17 B0] Va TH Phong.

Ani, Ngo Ti | Sing 25 |2015 | Thạnh Thụ. Nam Din, Tam KS, Qung a1) BỊ 26 [20s Nexen [Sam HạHa DeDoe Tâm Du TRÍ san Sông Hồng,hồng YênVà Bái mm 27 [ons | Neuyen Haw Duc Vu TH THN sing Pho iy «| (103) 28 [2015 | voVan Phi Hing {DinhDink Tang |Dìm PREphố TamTam Giang: Trung | Đảm Gia Cầu ng ts4 29 [2015 | Thái Ngọc Tr Đông bằng sông Cứu Long. 216 | [8l] “Nguyễn Xuan Hudin, Nguyễn Thành | Sông Soai Rep,Thanh Phd 30 | 2015 Nam, Nguyén Nhu Thanh Hỗ Chí Minh, it] BU 31 | 2015 | Nouydn Thi Tung Vivi edng su | Qua Sông Thủ Bom, Quang | 139] jg7) we [am [S8 Ti Bhơng Nôi Bnn Săn Su Teờg Gmg 8| —ay[ mạ HE. NgyinXuh Tin Nguyễn Thềh ÍCửa Cụ sôngong Cổ Cócha nà | H2] t8) Chiến BếnTe Tế Tạ Thụ Th, 34 |2018 | Nguyễn Văn Giang 35 | 2018 Í juuyễn Phi Uy Và Yð Văn Quang | Vòng Neti bên ven Bink Sông Bằng Giang - Kỳ Cùng.

Quin 202] 178) (23) [73] 36 ao | So How Duss Ngyễn Vấn sing inh, Ninh Thain %[ t9 37 [ony | Nguyen Naser, Taw esos Das, Nav THT Mi TacHệ hônog sôngcing Hồngnb sa} tn) 38 | 2019 | NguyenThanhNamvàcôngsy | Tumdạy St TÔ Côn | s6 | [17] 39 [2019 | Nguyễn Văn Quản và công sự Vùng biến vịnh Hạ Lone_ 460 | |6] 40 [2019 | Hoàng Ngọc Thảo, Đồ Thị Hoa, Hà | Sông Chu, Thọ Xuân, Thanh 64] [69] Soar TT | Năm Tae gi Khu vực nghiên cứu | oxic | Nguồn định Thị Sinh II Lê Thị Thu Thảo, 41 | 2019 | Va, Bhi Hong Long Nguyễn Phi Uy | beCá thường gặp Nam Trung 291 | [74] : - 42 |2019 |HoàngNgoeThẩovàcôngst là VựcNHgAnOMẫn vì sôngne Hai Hose | | Ne, gq | [70] 6 [09 Bũi[RH Xuân Trấn Vũ Thị Phmg| Sông onTu Nữ Thàh 7a] 181 Nhiều nghiên cứu đã đẻ cập đến đặc điểm phân bố của cá như: nghiên cứu của Poulsen và công sự (2004) về phân bố và sinh thái một số loài cá thường gặp ở Đồng. bằng sông Cửu Long [120]; nghiên cứu phân bố cá theo địa lý, địa hình và các hệ sinh.