CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUAN VE HOAT DONG CHO VAY CO DAM BAO BANG TAI SAN THE CHAP TAI CAC NGAN HANG THUONG MAI 1. HOAT DONG CHO VAY CUA NHTM 1.1 Khái niệm Hoạt động cho vay là hoạt động mang tính truyền thống của NHTM. Với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, nhu cầu về vốn ngày càng gia tăng và dẫn tới hoạt động cho vay ngày càng phát triển và đóng góp quan trọng vào sự phát triển của nền kinh tế. Cho vay là hoạt động đem lại nguồn thu chủ yếu của ngân hàng thương mại.
Hoạt động cho vay của NHTM phải an toàn, hiệu quả thì NHTM mới tồn tại và phát triển. Muốn vậy các khâu của hoạt động cho vay phải tuân thủ các nguyên tắc nhất định và thực hiện trôi chảy để NHTM thu hồi được vốn và lãi khi kết thúc thời hạn cho vay. Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó TCTD giao cho khách hàng một lượng tài sản để sử dụng vào một mục đích và thời hạn nhất định theo thỏa thuận với điều kiện có hoàn trả cả gốc và lãi. Nhu vay, quan hệ cho vay thể hiện các nội dung: = Su chuyển giao quyền sử dụng một lượng giá trị từ người sở hữu sang người sử dụng; ~ _ Sự chuyển giao có tính tạm thời; - _ Khi hoàn lại một lượng giá trị đã chuyển giao cho người sở hữu phải kèm theo một lượng giá trị đôi thêm gọi là lợi tức tín dụng 1.
Vai trò của hoạt động cho vay v Hoạt động cho vay góp phan chuyén dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa — hiện đại hóa Phan lớn nguồn vốn của nhiều thành phần trong kinh tế đi vay từ ngân. hàng để bắt tay vào ngành thương mại dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn (ví dụ: kinh tế ngoài quốc doanh chiếm tới trên 70%). Do vậy, bằng các chính sách cho. vay, định hướng chung của nhà nước góp phần tạo cho nền kinh tế một cơ cấu kinh tế hợp lý, cân Bằng những công cụ tín dụng mà ngân hàng có thể cho vay ưu đãi những ngành nghề cần thiết đẻ phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước trong từng giai đoạn cụ thẻ.
v Hoạt động cho va góp phần điều hòa cung cầu dịch vụ, hàng hóa Doanh nghiệp muốn sản xuất kinh doanh, hoặc mở rộng sản xuất kinh doanh mà thiếu vốn thì doanh nghiệp phải vay vốn của ngân hàng. Nhưng doanh nghiệp chỉ thu được lợi nhuận cũng như có khả năng trả nợ ngân hàng khi doanh nghiệp tiêu thụ được hết số sản phẩm hàng hóa đã sản xuất ra, hay phải co một bộ phận những người tiêu dùng mua và có khả năng mua sản phẩm đó. Về phía người tiêu dùng, với mức thu nhập nhất định, họ không thể có đủ số tiền để mua hàng hóa mình muốn. Họ chủ đủ khả năng mua sau một thời gian dài tích lũy.
Đó là nguyên nhân dẫn đến chu kì tuần hoàn và luân chuyên vốn của doanh nghiệp bị ngưng trệ. Doanh nghiệp sẽ không thu hồi đủ tiền để thực hiện vòng quay sản xuất Do đó, ngân hàng cho doanh nghiệp vay sẽ thúc đây sản xuất kinh doanh, thì sẽ có nhiều hàng hóa. Ngân hàng cho người tiêu dùng vay sẽ thỏa mãn nhu cầu hàng hóa. Như vậy hoạt động cho vay của ngân hàng góp phần điều hòa cung cầu sản phâm, hàng hóa, dịch vụ cho nên kinh tế.
vˆ Hoạt động cho vay góp phần điều tiết và phân phối các nguôn vốn Vốn sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế vận động liên tục và biểu. hiện các hình thức khác nhau qua mỗi giai đoạn của quá trình sản xuất, tạo thành chu kì tuần hoàn và luân chuyển vốn được thể hiện dưới dạng tiền tệ. Trong quá trình đó, để duy trì hoạt động liên tục, đòi hỏi nguồn vốn của doanh nghiệp luôn tồn tại đồng thời ở ba giai đoạn: dự trữ - sản xuất - lưu thông. Từ đó xảy ra hiện tượng thừa, thiếu vốn tạm thời: tại một thời điểm nhất định có những đơn vị kinh tế có vốn tiền nhàn rỗi và có những đơn vị thiếu vốn.
Hiện tượng này xảy ra thường xuyên và phổ biến trong bắt kì nền kinh tế nào, làm nảy sinh nhu cầu ngày càng bức thiết phải giải quyết được vấn đề điều hòa vốn. NHTM với vai trò là một trung gian tài chính đứng ra tập trung phân phối lại tiền tệ. hòa cung cầu vốn cho các doanh nghĩ: tạo điều kiện cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp không bị gián đoạn vˆ Hoạt động cho vay góp phân giúp các thành phân kinh tế mở rộng ứng dụng công nghệ mới Với những doanh nghiệp trang bị trình độ kĩ thuật: còn thấp kém, công nghệ lỗi thời, thiếu đồng bộ làm giảm ưu thế của các doanh nghiệp, làm cho. các doanh nghiệp đó kém phát triển.
Thông qua vốn vay của ngân hàng, doanh nghiệp dùng đồng vốn này đề đầu tư, tìm kiếm những công nghệ hiện đại, đôi mới dây chuyền sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo ra nhiều sản phẩm thỏa mãn nhu cầu trong và ngoài nước. Như vậy hoạt động cho vay mở rộng ứng dụng công nghệ mới vào các doanh nghiệp, thông qua đó giúp doanh nghiệp sản xuất ngày càng có hiệu quả, mở rộng sản xuất kinh doanh. v Hoạt động cho vay mang lại lợi nhuận lớn cho ngân hàng và thúc đẩy các hoạt động khác của ngân hang Cho vay là một trong những hoạt động lớn của ngân hàng. Ở các nước phát triển, doanh thu từ hoạt động này thường chiếm 70% hay đến 90% doanh thu của ngân hàng, ở các nước đang phát triển.
Hiện nay 80% doanh thu của các NHTM là từ hoạt động tín dụng, mà hoạt động cho vay chiếm tỷ trọng lớn. Nhờ có hoạt động cho vay, mà các đơn vị kinh tế có thể vay của ngân. hàng để đầu tư cho hoạt động sản xuất kinh doanh, lợi nhuận mà doanh nghiệp thu được không những đủ tiền trả cho ngân hàng mà còn có tiền gửi vào ngân hàng, nghĩa là làm tăng hoạt động huy động vốn của ngân hàng. Mặt khác, khi sản xuất kinh doanh phát triển, xã hội phát triển thì các hoạt động dịch vụ của ngân hàng cũng phát triển.3 Phân loại Hiện nay hoạt động cho vay được phân theo nhiều loại khác nhau tùy theo yêu cầu của khách hàng và mục tiêu quản lý của ngân hàng.
Sau đây là một số cách phân loại. a) Phân theo thời hạn: ~ Cho vay ngắn hạn : Các khoản cho vay có thời hạn vay từ 1 năm trở xuống được xếp là cho vay ngắn hạn. Đối với cá nhân các khoản vay này được thực hiện thông qua các hình thức như cho vay từng lần hoặc thông qua việc phát hành thẻ tín dụng. Đối với các doanh nghiệp,cũng có thẻ thông qua hình thức cho cho vay từng lần hoặc cấp hạn mức tín dụng cho khách hàng.
Các khoản cho vay dưới hình thức hạn mức tín dụng thường được đảm bảo bằng hàng tồn kho, các khoản phải thu, hoặc tài sản có định.Các khoản vay ngắn hạn có rủi ro thấp hơn cho vay trung và dài hạn do có thời hạn vay ngắn do đó lãi suất thấp hơn. Đây là hình thức cho vay chủ yếu của các NHTM. - Cho vay trung và đài hạn : Là các khoản vay có thời hạn vay trên 1 năm. Có nhiều cách xếp loại khác nhau, nhưng cách xếp loại thông thường là 10 cho vay trung hạn là từ 1 đến 5 năm, cho vay dài hạn là trên 5 năm.
Các khoản vay này thường có giá trị lớn được dùng để mua sắm đất đai, nhà cửa, máy móc thiết bị hoặc đầu tư xây dựng.Nguồn hoàn trả thường dựa trên các nguồn lưu chuyền tiền tệ lâu dài và ôn định. Các khoản vay dài hạn thường được trả dần theo các khoản thanh toán lãi và gốc theo quý hoặc tháng, lãi được tính là lãi gộp. Do thời gian cho vay dài hơn nên khả năng xảy ra rủi ro tín dụng đối với cho vay trung và dài hạn lớn hơn cho vay ngắn hạn, vì vậy lãi suất cho vay cao hơn, và đòi hỏi nhiều yêu cầu hơn để đảm bảo an toàn tín dụng. Các khoản vay dài hạn thường được đảm bảo bằng tài sản cố định, tài sản lưu động thường được ít được sử dụng dé đảm bảo cho các khoản vay này.
b) Phân loại theo mục đích vay: ~ Cho vay tiêu dùng: Giúp tài trợ cho cá nhân hay hộ gia đình trong việc mua sắm nhà cửa, ôtô, trang thiết bị gia đình, hoặc trang trải các khoản phi va chi phi cá nhân khác. Các cá nhân hoặc hộ gia đình muốn có một khoản vốn lớn để cải tạo nâng cấp ngôi nhà hoặc mua một ngôi nhà, hoặc căn hộ mới, họ sẽ đến vay ngân hàng với cam kết sẽ thanh toán khoản vay nhiều lần (bao gồm lãi và một phan vốn gốc) trong nhiều năm dựa vào thu nhập hàng tháng của mình. Thời gian vay có thể là vài năm nhưng cũng có trường hợp đến trên 20 năm. Các khoản vay này thường được đảm bảo bằng tài sản thuộc sở hữu của khách hàng hoặc là tài sản được hình thành từ vốn vay.Cho vay tiêu dùng là hình thức tín dụng đang phát triển trong những năm gần đây, và mang lại khoản lợi nhuận cao cho các ngân hàng trên thể giới.
Tuy nhiên hình thức tín dụng này cũng mang lại nhiều rủi ro nhất cho NHTM bởi vì tình hình tài chính của cá nhân và hộ gia đình có thể thay đổi nhanh chóng tuỳ theo tình trạng công việc và sức khỏe của họ. Chính vì vậy mà loại hình cho vay tiêu 1I dùng cũng được quản lý chặt chẽ bởi các điều kiện để đảm bảo an toàn tín dụng. - Cho vay công nghiệp và thương mại : Giúp các doanh nghiệp trang trải các chỉ phí phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh và phát triển. Có thé phan chia tiếp thành 2 loại cho vay: + Cho vay đầu tư vào tài sản lưu động : Giúp doanh nghiệp có một khoản vốn ngắn hạn để trang trải chi phí mua sắm nguyên vật liệu, công.
cụ lao động, trả lương cho công nhân viên, trong khi tiền bán hàng chưa thu được. Nguyên nhân của tình trạng này là do sự lệch về thời gian giữa các dòng tiền đi vào và đi ra của doanh nghiệp. Thông thường các khoản vay vốn lưu động được đảm bảo bằng các khoản phải thu hoặc được thế chấp bằng hàng tồn kho. Ngân hàng cũng thường yêu cầu khách hàng phải có các khoản số dư bù tiền gửi.