Tổng quan nghiên cứu

Thị trường xây dựng nhà cao tầng tại các đô thị lớn của Việt Nam đang chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ về quy mô kỹ thuật và mật độ không gian ngầm. Theo ước tính từ các báo cáo chuyên ngành xây dựng đô thị, các dự án có từ 3 đến 5 tầng hầm thường đối mặt với nguy cơ chậm tiến độ và bội chi ngân sách từ 15% đến 25% nếu thiếu một hệ thống điều hành chuyên nghiệp. Công tác quản lý thực hiện dự án thi công đóng vai trò then chốt quyết định sự thành bại của công trình, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chủ đầu tư, ban quản lý, tư vấn giám sát và các nhà thầu thi công.

Dự án Tòa nhà hỗn hợp Han Jardin (lô đất N01-T6, T7 thuộc Khu Đoàn ngoại giao, phường Xuân Tảo, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội) là công trình tổ hợp thương mại và căn hộ cao cấp quy mô lớn với 45 tầng nổi và 3 tầng hầm. Tổng diện tích sàn tầng hầm lên đến 27.666 m2 và tổng diện tích sàn phần nổi đạt 123.985,5 m2. Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề tối ưu hóa công tác quản lý thi công kết cấu phần ngầm do Ban quản lý dự án 67 trực thuộc Tổng Công ty Xây dựng Hà Nội - CTCP (HANCORP) thực hiện.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý thực hiện dự án thi công, phân tích và đánh giá toàn diện thực trạng quản trị tại Ban quản lý dự án 67, từ đó chỉ ra những thành tựu cùng các nút thắt tồn tại. Phạm vi nghiên cứu thời gian tập trung vào giai đoạn thi công kết cấu phần ngầm từ ngày 20/12/2019 đến ngày 20/8/2020. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc đề xuất bộ giải pháp điều hành nhằm rút ngắn thời gian xử lý phát sinh kỹ thuật, duy trì tỷ lệ 0 vụ tai nạn lao động nghiêm trọng và kiểm soát chi phí thực tế không vượt tổng dự toán được duyệt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý dự án hiện đại và các quy định pháp luật hiện hành của ngành xây dựng Việt Nam. Khung lý thuyết tích hợp hai mô hình cốt lõi:

Thứ nhất, mô hình Ngũ giác mục tiêu quản lý dự án do Từ Quang Phương (2018) phát triển từ tam giác mục tiêu truyền thống (Thời gian - Chi phí - Chất lượng), bổ sung hai thành tố bắt buộc là An toàn lao động và Vệ sinh môi trường. Mô hình này thiết lập nguyên tắc cân bằng và phân tích đánh đổi giữa 5 mục tiêu dưới sự điều tiết của pháp luật xây dựng.

Thứ hai, mô hình quy trình quản lý thực hiện dự án 11 bước trong giai đoạn thi công công trình do Trung tâm Kiểm định chất lượng xây dựng (2012) chuẩn hóa, trải dài từ khâu lập kế hoạch nội bộ, quản lý hợp đồng, giám sát thi công ba bên đến nghiệm thu bàn giao và quyết toán vốn đầu tư.

Bên cạnh đó, các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: Quản lý chất lượng thi công theo quy định tại Nghị định số 46/2015/NĐ-CP; Quản lý tiến độ và chi phí đầu tư xây dựng theo Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 và Nghị định số 59/2015/NĐ-CP; và cơ chế phân quyền ủy quyền giữa Chủ đầu tư với Ban quản lý dự án chuyên ngành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao:

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp phỏng vấn chuyên sâu với cỡ mẫu gồm 7 chuyên gia và cán bộ quản lý cấp cao đại diện cho 6 chủ thể tham gia dự án: Tổng Công ty Xây dựng Hà Nội (Chủ đầu tư), Ban quản lý dự án 67, Tổng công ty Tư vấn thiết kế xây dựng Việt Nam VNCC (Tư vấn thiết kế), Viện khoa học công nghệ xây dựng IBST (Tư vấn thẩm tra), Liên danh TEXO - CDH (Tư vấn giám sát), cùng hai nhà thầu chính là Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng Bất động sản LANMAK và Công ty Cổ phần Thi công cơ giới xây lắp MCS. Phương pháp chọn mẫu chuyên gia có chủ đích được áp dụng nhằm khai thác góc nhìn đa chiều từ những người có quyền quyết định và am hiểu sâu sắc về kỹ thuật thi công tầng hầm sâu.

Nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm hồ sơ năng lực, báo cáo tài chính HANCORP giai đoạn 4 năm liên tục từ 2016 đến 2019, các biên bản nghiệm thu hiện trường, nhật ký an toàn lao động và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan.

Phương pháp phân tích dữ liệu chủ yếu là nghiên cứu tại bàn, thống kê mô tả, lập bảng biểu so sánh chỉ tiêu tài chính - kỹ thuật trên phần mềm Microsoft Excel. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đối chiếu trực tiếp dữ liệu thực tế tại công trường Han Jardin với các quy chuẩn định mức của Bộ Xây dựng và chỉ số bình quân ngành, từ đó lượng hóa chính xác các sai lệch về tiến độ và chi phí.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng quản lý thực hiện dự án thi công kết cấu phần ngầm Tòa nhà Han Jardin của Ban quản lý dự án 67 mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, về công tác an toàn lao động và bảo vệ môi trường: Ban quản lý dự án 67 đã thiết lập hệ thống rào chắn, biển cảnh báo và tổ chức huấn luyện an toàn đạt tỷ lệ 100% cho toàn bộ kỹ sư, công nhân trước khi xuống hầm. Tỷ lệ xảy ra sự cố kỹ thuật nghiêm trọng hoặc tai nạn lao động trong suốt 8 tháng thi công phần ngầm được duy trì ở mức 0%.

Thứ hai, về quản lý chất lượng xây dựng: Quy trình nghiệm thu ba bước giữa Nhà thầu, Tư vấn giám sát TEXO - CDH và Ban quản lý dự án 67 được tuân thủ chặt chẽ. Hơn 98% các mẫu thí nghiệm bê tông thương phẩm, cốt thép và tường vây barrette đều đạt cường độ chịu lực thiết kế theo đánh giá thẩm tra của Viện IBST.

Thứ ba, về tiến độ thi công: Dự án ghi nhận một số giai đoạn chậm cục bộ từ 7 đến 14 ngày so với tiến độ cơ sở, chủ yếu ở khâu đào đất tầng hầm 2 và tầng hầm 3 do vướng mắc trong khâu xử lý điều chỉnh thiết kế bản vẽ thi công. Khoảng 15% đến 20% các phiếu yêu cầu xử lý kỹ thuật phát sinh mất nhiều thời gian phê duyệt giữa các phòng ban chuyên môn.

Thứ tư, về quản lý chi phí và thanh quyết toán: Công tác quản lý khối lượng bám sát hồ sơ trúng thầu, tuy nhiên chi phí phát sinh cho các biện pháp phụ trợ hạ mực nước ngầm và quan trắc dịch chuyển địa chất tạo ra áp lực biến động chi phí từ 3% đến 5% so với dự toán ban đầu của gói thầu phần ngầm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các kết quả trên đến từ sự đan xen giữa nhân tố chủ quan và khách quan. Việc duy trì an toàn và chất lượng cao bắt nguồn từ cơ cấu tổ chức bộ máy của Ban quản lý dự án 67 được kiện toàn bài bản với đầy đủ các bộ phận kỹ thuật, kế toán, an toàn. Tuy nhiên, sự chậm trễ trong tiến độ xử lý thiết kế xuất phát từ quy trình phối hợp đa tầng nấc giữa Ban quản lý và bộ máy điều hành Tổng công ty HANCORP, khiến các quyết định điều chỉnh kỹ thuật tại hiện trường chưa đạt tốc độ tối ưu.

Khi so sánh với mặt bằng chung của ngành xây dựng cao tầng tại Hà Nội, nơi tỷ lệ dự án chậm tiến độ phần ngầm thường dao động quanh mức 20% đến 30% do địa chất phức tạp, kết quả kiểm soát tiến độ của Ban quản lý dự án 67 tại Han Jardin vẫn nằm trong ngưỡng kiểm soát tương đối tốt.

Để nâng cao tính trực quan trong báo cáo quản trị, dữ liệu nghiên cứu có thể được biểu diễn hiệu quả thông qua biểu đồ đường tiến độ S-curve so sánh giữa khối lượng tích lũy kế hoạch và thực tế theo từng tuần, kết hợp biểu đồ radar đa trục để đánh giá mức độ hoàn thành 5 trụ cột của mô hình Ngũ giác mục tiêu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp đột phá nhằm hoàn thiện công tác quản trị thi công cho các giai đoạn tiếp theo của Tòa nhà Han Jardin:

Thứ nhất, chuẩn hóa và rút ngắn quy trình phê duyệt điều chỉnh thiết kế: Ban quản lý dự án 67 cần phối hợp với Ban Kỹ thuật Tổng công ty HANCORP ban hành quy chế xử lý phiếu kỹ thuật hiện trường rút gọn, cắt giảm thời gian phê duyệt từ 14 ngày xuống tối đa dưới 5 ngày làm việc. Mục tiêu áp dụng ngay trong quý 1 năm 2021 nhằm phục vụ thi công 45 tầng phần thân.

Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mô hình hóa thông tin công trình BIM và số hóa tiến độ: Tổng công ty HANCORP và Ban quản lý dự án 67 cần triển khai áp dụng phần mềm quản lý tiến độ tích hợp mô hình 4D BIM, giảm thiểu 20% thời gian họp giao ban định kỳ và phát hiện sớm 100% xung đột kết cấu cơ điện trước khi lắp đặt, hoàn thành đào tạo chuyển giao trong vòng 6 tháng.

Thứ ba, nâng cao năng lực và trách nhiệm cá nhân thông qua cơ chế KPI kỹ thuật: Ban quản lý dự án 67 triển khai đánh giá hiệu suất định kỳ hàng tháng cho 100% cán bộ giám sát và chỉ huy trưởng công trường, gắn tỷ lệ hoàn thành khối lượng nghiệm thu và chỉ số an toàn lao động vào cơ chế khen thưởng trực tiếp.

Thứ tư, tăng cường kiểm soát dòng tiền và chi phí phát sinh: Ban quản lý dự án 67 chủ động phối hợp các đơn vị tư vấn rà soát đơn giá cho các hạng mục phát sinh ngoài hợp đồng trong thời hạn không quá 10 ngày kể từ khi lập biên bản hiện trường, giữ vững tỷ lệ sai lệch chi phí xây dựng dưới 2% tổng mức đầu tư được duyệt.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

Thứ nhất, các Chủ đầu tư và Ban quản lý dự án bất động sản: Tài liệu cung cấp cẩm nang thực chứng để vận dụng mô hình Ngũ giác mục tiêu vào quản lý các công trình cao tầng có tầng hầm sâu tại các khu đô thị lớn.

Thứ hai, các Nhà thầu thi công xây lắp và Đơn vị tư vấn giám sát: Cán bộ kỹ thuật có thể tham khảo trực tiếp hệ thống bảng biểu kiểm soát an toàn, quy trình nghiệm thu vật liệu đầu vào và phương pháp điều phối tiến độ thi công phần ngầm.

Thứ ba, Học viên cao học và Nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Quản lý dự án xây dựng: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa số liệu tài chính doanh nghiệp 4 năm và phỏng vấn chuyên gia đa bên.

Thứ tư, Cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về việc thực thi các điều khoản ủy quyền, phân cấp trách nhiệm chủ đầu tư theo Luật Xây dựng 2014 và Nghị định 46/2015/NĐ-CP tại các tổng công ty xây dựng quy mô lớn.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình Ngũ giác mục tiêu trong quản lý thi công công trình gồm những yếu tố nào? Mô hình Ngũ giác mục tiêu phát triển từ tam giác truyền thống, tích hợp toàn diện 5 yếu tố cốt lõi: An toàn lao động, Bảo vệ môi trường xây dựng, Chất lượng xây dựng, Tiến độ thi công và Chi phí đầu tư. Mô hình này giúp các nhà quản lý dự án thiết lập trạng thái cân bằng động giữa các yêu cầu kỹ thuật và pháp lý nghiêm ngặt.

Quy mô xây dựng và phạm vi nghiên cứu của Tòa nhà Han Jardin có điểm gì đặc biệt? Dự án có quy mô 45 tầng nổi và 3 tầng hầm với tổng diện tích sàn 151.651,5 m2 tại Khu Ngoại giao đoàn Hà Nội. Luận văn tập trung chuyên sâu vào giai đoạn thi công 3 tầng hầm diện tích 27.666 m2 trong khung thời gian 8 tháng từ ngày 20/12/2019 đến 20/8/2020.

Thực trạng quản lý an toàn và môi trường tại dự án Han Jardin đạt kết quả ra sao? Ban quản lý dự án 67 đã duy trì tỷ lệ 100% công nhân được đào tạo và cấp thẻ an toàn trước khi vào vị trí làm việc. Dự án đạt mục tiêu 0 vụ tai nạn lao động nghiêm trọng và kiểm soát 100% rác thải xây dựng theo đúng Nghị định 59/2015/NĐ-CP.

Nguyên nhân chính gây chậm tiến độ cục bộ trong thi công phần ngầm là gì? Nguyên nhân chủ yếu do quy trình phê duyệt các phiếu xử lý điều chỉnh thiết kế giữa Ban quản lý dự án 67, đơn vị tư vấn thiết kế VNCC và cấp lãnh đạo Tổng công ty HANCORP kéo dài từ 7 đến 14 ngày, tạo ra độ trễ nhất định trên đường găng tiến độ.

Luận văn đưa ra những khuyến nghị công nghệ nào để nâng cao hiệu quả thi công? Tác giả đề xuất ứng dụng nền tảng mô hình thông tin công trình BIM 4D kết hợp phần mềm quản lý tiến độ chuyên dụng, giúp trực quan hóa quy trình thi công, giảm thiểu 20% thời gian tổng hợp báo cáo và xử lý dứt điểm các xung đột kỹ thuật trước khi triển khai thực địa.

Kết luận

  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý thuyết Ngũ giác mục tiêu và quy trình 11 bước quản lý thi công công trình cao tầng.
  • Phân tích chi tiết thực trạng thi công 27.666 m2 sàn hầm của Tòa nhà Han Jardin, ghi nhận thành tích 0 sự cố tai nạn lao động và tỷ lệ mẫu thí nghiệm đạt chuẩn trên 98%.
  • Xác định rõ các điểm nghẽn về thủ tục phê duyệt thiết kế điều chỉnh kéo dài từ 7 đến 14 ngày và áp lực chi phí phát sinh từ 3% đến 5%.
  • Đóng góp 4 nhóm giải pháp có tính hành động cao, tập trung vào rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ dưới 5 ngày và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ BIM.
  • Xác định lộ trình triển khai các giải pháp điều hành đồng bộ cho giai đoạn thi công phần thân 45 tầng từ cuối năm 2020 đến năm 2022.

Các nhà quản lý dự án và chuyên gia trong ngành xây dựng có thể khai thác các bài học kinh nghiệm và mô hình quản trị của luận văn này để tối ưu hóa hiệu quả thực hiện các dự án cao tầng phức hợp trong tương lai.