Luận văn thạc sĩ luật kinh tế quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo pháp luật việt nam hiện nay

Khám phá luận văn thạc sĩ về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam hiện nay. Phân tích và đánh giá chi tiết.

• Tác giả: Ngô Quang Huy
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đình Hảo
• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Quản Lý Và Sử Dụng Vốn Nhà Nước Tại Doanh Nghiệp Theo Pháp Luật Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP
• 1.1. Quan niệm về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 1.2. Nội dung quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 1.3. Pháp luật về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 1.4. Các nhân tố tác động đến quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 1.5. Kinh nghiệm nước ngoài về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP THEO PHÁP LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Quy định về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam
• 2.2. Thực tiễn quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở Việt Nam hiện nay
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 3.1. Quan điểm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở nước ta hiện nay
• 3.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp ở nước ta hiện nay
• 3.3. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quản lý vốn nhà nước

Quản lý vốn nhà nước là một trong những vấn đề trọng tâm trong luận văn. Tác giả phân tích khái niệm vốn nhà nước và các quy định pháp luật liên quan. Vốn nhà nước bao gồm các nguồn từ ngân sách nhà nước, quỹ đầu tư phát triển, và các nguồn vốn khác do Nhà nước quản lý. Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý hiệu quả vốn nhà nước để đảm bảo bảo toàn và phát triển giá trị vốn. Các quy định pháp luật hiện hành về quản lý vốn nhà nước được đánh giá là còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng thất thoát và sử dụng kém hiệu quả.

1.1. Khái niệm vốn nhà nước

Vốn nhà nước được định nghĩa là toàn bộ giá trị bằng tiền hoặc tài sản do Nhà nước đầu tư vào các doanh nghiệp. Luận văn trích dẫn các quy định pháp luật như Luật Đấu thầu 2013 và Luật Ngân sách Nhà nước 2015 để làm rõ khái niệm này. Vốn nhà nước không chỉ bao gồm vốn từ ngân sách mà còn cả các nguồn vốn khác như quỹ đầu tư phát triển và vốn tín dụng do Chính phủ bảo lãnh.

1.2. Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp

Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp là quá trình đưa vốn nhà nước vào sản xuất, kinh doanh nhằm đảm bảo hiệu quả và bảo toàn giá trị vốn. Luận văn chỉ ra rằng, việc quản lý vốn nhà nước hiện nay còn phân tán và thiếu sự giám sát chặt chẽ, dẫn đến nhiều vấn đề như đầu tư dàn trải và thất thoát vốn.

II. Sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp

Sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp là một nội dung quan trọng trong luận văn. Tác giả phân tích thực trạng sử dụng vốn nhà nước tại các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) và chỉ ra nhiều hạn chế như vi phạm pháp luật, đầu tư không hiệu quả, và quản lý tài chính yếu kém. Luận văn cũng đề cập đến các nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, bao gồm sự thiếu minh bạch trong quản lý và sự can thiệp quá mức của các cơ quan nhà nước.

2.1. Thực trạng sử dụng vốn nhà nước

Thực trạng sử dụng vốn nhà nước tại các DNNN được đánh giá là còn nhiều bất cập. Các doanh nghiệp thường vi phạm pháp luật trong quá trình đầu tư và quản lý vốn, dẫn đến tình trạng thất thoát và sử dụng kém hiệu quả. Luận văn trích dẫn các ví dụ cụ thể từ các tập đoàn lớn như Tập đoàn Dầu khí và Tập đoàn Than khoáng sản.

2.2. Nguyên nhân và hậu quả

Nguyên nhân chính của tình trạng sử dụng kém hiệu quả vốn nhà nước là sự thiếu minh bạch trong quản lý và sự can thiệp quá mức của các cơ quan nhà nước. Hậu quả là nhiều dự án đầu tư không mang lại lợi nhuận, thậm chí gây thất thoát vốn lớn.

III. Pháp luật Việt Nam về quản lý và sử dụng vốn nhà nước

Luận văn phân tích các quy định pháp luật Việt Nam liên quan đến quản lý và sử dụng vốn nhà nước. Tác giả chỉ ra rằng, mặc dù đã có nhiều văn bản pháp luật được ban hành, nhưng hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều lỗ hổng và chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Các quy định về giám sát và kiểm soát vốn nhà nước còn thiếu chặt chẽ, dẫn đến tình trạng lạm dụng và thất thoát vốn.

3.1. Quy định pháp luật hiện hành

Các quy định pháp luật Việt Nam về quản lý và sử dụng vốn nhà nước được đánh giá là còn nhiều bất cập. Luận văn trích dẫn các văn bản pháp luật như Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp để làm rõ những hạn chế trong hệ thống pháp luật hiện hành.

3.2. Đề xuất hoàn thiện pháp luật

Luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về quản lý và sử dụng vốn nhà nước. Các giải pháp bao gồm tăng cường giám sát, kiểm soát vốn nhà nước và xây dựng các quy định pháp luật chặt chẽ hơn để ngăn chặn tình trạng thất thoát và lạm dụng vốn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhà nước giữ vị trí then chốt trong việc xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, nắm giữ khối tài sản ước tính lên tới gần 400 tỷ USD. Mặc dù đóng vai trò trụ cột trong việc điều tiết vĩ mô và đóng góp nguồn thu ngân sách, thực tiễn quản lý và sử dụng nguồn vốn này trong giai đoạn 2011 - 2018 đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Tình trạng quản lý phân tán giữa các Bộ, ngành chủ quản và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đã dẫn đến sự xung đột lợi ích giữa chức năng quản lý nhà nước về kinh tế và quyền đại diện chủ sở hữu vốn.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật Kinh tế của tác giả Ngô Quang Huy, dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Đình Hảo tại Học viện Khoa học Xã hội, tập trung giải quyết bài toán pháp lý cấp bách về cơ chế quản trị nguồn vốn công tại các doanh nghiệp. Nghiên cứu xác định mục tiêu làm rõ hệ thống lý luận, đánh giá thực trạng quy định pháp luật cũng như hiệu quả vận hành thực tế tại 583 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Phạm vi nghiên cứu bao quát quá trình đổi mới thể chế từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đến thời điểm thành lập Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp vào tháng 9 năm 2018.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình được lượng hóa thông qua việc phân tích thực trạng thoái vốn ngoài ngành, đánh giá chỉ số an toàn tài chính và làm rõ nguyên nhân của các khoản lỗ lũy kế hơn 12.504 tỷ đồng tại các tập đoàn lớn. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ khoa học vững chắc nhằm tái cấu trúc danh mục đầu tư công, hướng tới mục tiêu tinh gọn còn khoảng 150 doanh nghiệp nhà nước nòng cốt và tối ưu hóa tỷ suất sinh lời trên tổng vốn chủ sở hữu quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết đại diện (Principal-Agent Theory) và lý thuyết quản trị công mới (New Public Management), nhằm giải quyết bài toán bất cân xứng thông tin và xung đột lợi ích giữa chủ sở hữu nhà nước và người đại diện quản lý vốn tại doanh nghiệp. Khung lý thuyết này làm rõ bản chất của quyền tài sản, cơ chế ủy quyền và trách nhiệm giải trình trong môi trường kinh doanh hiện đại.

Ba khái niệm cốt lõi được luận văn chuẩn hóa bao gồm:

• Vốn nhà nước tại doanh nghiệp: Bao gồm toàn bộ giá trị vốn hình thành từ ngân sách nhà nước, các quỹ đầu tư phát triển, quỹ hỗ trợ sắp xếp doanh nghiệp và vốn tín dụng do Chính phủ bảo lãnh theo quy định tại Điều 3 Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp năm 2014.
• Bảo toàn và phát triển vốn: Nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đòi hỏi doanh nghiệp phải duy trì giá trị thực tế của vốn chủ sở hữu, bù đắp hao mòn tài sản qua trích lập dự phòng rủi ro và tạo ra mức tỷ suất sinh lời dương sau thuế.
• Quyền đại diện chủ sở hữu vốn: Hệ thống quyền lực và trách nhiệm pháp lý được phân định rành mạch giữa cơ quan quản lý vĩ mô và tổ chức chuyên trách kinh doanh vốn, bảo đảm không can thiệp trực tiếp vào hoạt động điều hành thường nhật.

Luận văn cũng đối chiếu với các mô hình quốc tế tiêu biểu như Ủy ban Quản lý và Giám sát tài sản nhà nước (SASAC) của Trung Quốc quản lý 146 tập đoàn kinh tế và mô hình công ty cổ phần đầu tư chuyên nghiệp Temasek của Singapore với danh mục tài sản đạt 223 tỷ đô la Singapore vào năm 2014.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng tập dữ liệu thứ cấp toàn diện từ 583 doanh nghiệp nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ và 273 doanh nghiệp có cổ phần chi phối của Nhà nước trong khung thời gian từ năm 2011 đến năm 2018. Phương pháp chọn mẫu toàn diện đối với toàn bộ khối tập đoàn và tổng công ty nhà nước được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện tuyệt đối và phản ánh chính xác bức tranh tài chính vĩ mô của khu vực kinh tế nhà nước.

Phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp với thống kê định lượng được áp dụng để rà soát 136 văn bản quy phạm pháp luật trung ương và 152 văn bản hướng dẫn thi hành cấp địa phương. Việc kết hợp phương pháp quy nạp pháp lý và phân tích số liệu tài chính giúp luận văn đánh giá khách quan các lỗ hổng thể chế, chỉ rõ sự chồng chéo giữa Luật Doanh nghiệp năm 2014 và Luật số 69/2014/QH13, từ đó xác lập cơ sở khoa học cho các giải pháp hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô tài sản và vốn chủ sở hữu của khối doanh nghiệp nhà nước ghi nhận sự tăng trưởng rõ rệt nhưng hiệu quả sử dụng vốn chưa tương xứng. Đến năm 2016, tổng tài sản của các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước đạt 3.547.000 tỷ đồng, tăng 45,8% so với năm 2011; vốn chủ sở hữu đạt 1.183.000 tỷ đồng, tăng 92,2%. Hệ số bảo toàn vốn bình quân đạt 1,038 lần, hệ số nợ tổng quát ở mức 0,54 lần và hệ số khả năng thanh toán tổng quát đạt 1,84 lần, cho thấy cấu trúc tài chính tổng thể vẫn nằm trong giới hạn an toàn.

Thứ hai, đóng góp vào ngân sách nhà nước duy trì ở mức cao nhưng phụ thuộc lớn vào một số tập đoàn đầu ngành. Tổng số nộp ngân sách phát sinh năm 2016 đạt 251.845 tỷ đồng, chiếm 24,82% tổng cân đối thu ngân sách quốc gia. Trong đó, riêng Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam nộp 74.548 tỷ đồng và Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội nộp 30.860 tỷ đồng. Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) bình quân đạt 10%, trong đó một số đơn vị có hiệu suất vượt trội như Viettel đạt 43,5% và Tập đoàn Cao su Việt Nam đạt 30,4%.

Thứ ba, hoạt động đầu tư ra nước ngoài và thoái vốn ngoài ngành bộc lộ nhiều rủi ro pháp lý và tổn thất tài chính. Tính đến cuối năm 2016, 18 tập đoàn, tổng công ty thực hiện 110 dự án đầu tư quốc tế với tổng vốn đăng ký 12,608 tỷ USD, nhưng có tới 25,5% dự án báo lỗ và 29% dự án lỗ lũy kế kéo dài. Trong giai đoạn 2011 - 2015, các đơn vị đã thoái được 9.835 tỷ đồng đầu tư ngoài ngành (bất động sản, tài chính, ngân hàng), thu về 11.000 tỷ đồng.

Thứ tư, tình trạng thất thoát, nợ khó đòi và vi phạm quy định pháp lý còn diễn biến phức tạp. Kiểm toán nhà nước đã phát hiện và buộc truy nộp bổ sung vào ngân sách 255,427 tỷ đồng tiền thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường do khai thác khoáng sản sai phép. Báo cáo tài chính ghi nhận 17 tập đoàn, tổng công ty còn tồn đọng lỗ lũy kế lên tới 12.504 tỷ đồng và nợ phải thu khó đòi tại các công ty mẹ là 11.396 tỷ đồng, buộc phải trích lập dự phòng 9.824 tỷ đồng.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm cho thấy nguyên nhân cốt lõi của tình trạng kém hiệu quả xuất phát từ cơ chế "vừa đá bóng, vừa thổi còi" khi các Bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cùng lúc thực hiện ba chức năng: quản lý ngành, chủ quản hành chính và đại diện chủ sở hữu vốn. Điều này tạo ra sự can thiệp hành chính sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh, làm suy giảm tính tự chủ của người quản trị doanh nghiệp.

Dữ liệu tài chính trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua hai biểu đồ chuyên sâu:

• Biểu đồ cấu trúc tài sản và nợ: Thể hiện tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (0,45 lần) so với tỷ lệ nợ phải trả (0,54 lần), minh họa trực quan tính an toàn đòn bẩy tài chính.
• Bảng so sánh chỉ số ROE và ROA: Đối chiếu mức sinh lời giữa các ngành then chốt viễn thông (43,5%), cao su (30,4%) với các đơn vị chịu lỗ lớn như Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (lỗ phát sinh 335,078 tỷ đồng) và Tổng công ty Viễn thông Toàn cầu (lỗ 949,854 tỷ đồng).

So sánh với nghiên cứu về mô hình SASAC của Trung Quốc cho thấy sự can thiệp hành chính quá mức sẽ làm méo mó thị trường và gia tăng tình trạng độc quyền nhóm. Ngược lại, kinh nghiệm từ Temasek Singapore chứng minh rằng việc áp dụng nguyên tắc quản trị thị trường, bảo đảm minh bạch thông tin tài chính và trao quyền tự chủ tuyệt đối cho ban điều hành là chìa khóa then chốt để bảo toàn và phát triển dòng vốn quốc gia.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá nhằm nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước:

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư và quản lý vốn công. Tiến hành sửa đổi, bổ sung Luật số 69/2014/QH13 theo hướng xác định rõ quyền tài sản của Nhà nước tương đương với các cổ đông thông thường, chấm dứt việc điều chỉnh hoạt động doanh nghiệp bằng các mệnh lệnh hành chính. Cơ quan lập pháp cần chuẩn hóa quy chế định giá tài sản vô hình và quyền sử dụng đất khi cổ phần hóa, đặt mục tiêu hoàn thành khung pháp lý đồng bộ trong giai đoạn 2020 - 2022.

Thứ hai, chuyển giao triệt để quyền đại diện chủ sở hữu về cơ quan chuyên trách. Đẩy nhanh việc chuyển giao toàn bộ quyền đại diện phần vốn nhà nước từ các Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân các tỉnh về Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp và Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC). Giải pháp này do Chính phủ chủ trì thực hiện nhằm tách bạch 100% chức năng quản lý nhà nước khỏi quyền sở hữu tài sản.

Thứ ba, tái cơ cấu danh mục đầu tư và kiểm soát chặt chẽ hoạt động đầu tư mạo hiểm. Thực hiện thoái 100% vốn nhà nước tại các ngành nghề phi chiến lược và các dự án đầu tư ra nước ngoài kém hiệu quả. Bộ Tài chính và ban điều hành các tập đoàn cần thiết lập hạn mức đầu tư ngoài ngành bằng 0, đồng thời tập trung dòng vốn vào 11 lĩnh vực hạ tầng thiết yếu và công nghệ cao, thu gọn quy mô còn khoảng 150 doanh nghiệp nhà nước nòng cốt.

Thứ tư, minh bạch hóa thông tin tài chính và nâng cấp chuẩn mực quản trị nội bộ. Áp dụng bắt buộc bộ tiêu chuẩn kế toán quốc tế IFRS và công khai báo cáo tài chính kiểm toán độc lập định kỳ hàng quý. Hội đồng thành viên các tổng công ty phải xây dựng hệ thống kiểm toán nội bộ độc lập, xử lý dứt điểm 11.396 tỷ đồng nợ phải thu khó đòi và gắn trách nhiệm bồi thường vật chất trực tiếp đối với người đại diện phần vốn khi để xảy ra tổn thất tài sản công.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thực tiễn và lý luận sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Cơ quan xây dựng chính sách và đại diện chủ sở hữu vốn: Các chuyên viên, nhà hoạch định tại Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp và SCIC có thể sử dụng các số liệu thực chứng và đề xuất thể chế để sửa đổi Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước, tối ưu hóa quy trình giám sát danh mục tài sản 400 tỷ USD.
2. Ban lãnh đạo, kiểm soát viên và người đại diện vốn tại doanh nghiệp: Thành viên Hội đồng thành viên, Tổng giám đốc và Kiểm soát viên tại hơn 500 doanh nghiệp nhà nước tham khảo các khung tiêu chí bảo toàn vốn, phương pháp quản trị rủi ro nợ phải thu và lộ trình thoái vốn ngoài ngành đúng luật định.
3. Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Luật Kinh tế: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật toàn diện về pháp luật tài chính công, quyền tài sản của Nhà nước và hệ thống luận cứ phân tích các mô hình quản trị công ty mẹ - công ty con.
4. Luật sư, kiểm toán viên và chuyên gia tư vấn tái cấu trúc doanh nghiệp: Khai thác các phân tích quy định về chuyển nhượng vốn, xử lý tài sản đất đai, quy trình xử lý lỗ lũy kế và giải quyết tranh chấp hợp đồng trong các dự án đầu tư công nghiệp, khoáng sản.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Vốn nhà nước tại doanh nghiệp được định nghĩa như thế nào theo luật định?
Căn cứ Khoản 8 Điều 3 Luật số 69/2014/QH13, vốn nhà nước tại doanh nghiệp gồm vốn từ ngân sách nhà nước, vốn tiếp nhận có nguồn gốc ngân sách, quỹ đầu tư phát triển tại doanh nghiệp, quỹ hỗ trợ sắp xếp doanh nghiệp và vốn vay do Chính phủ bảo lãnh. Các nguồn vốn này được đầu tư thông qua 4 phương thức luật định để thành lập mới, bổ sung vốn điều lệ hoặc mua cổ phần.

Câu hỏi 2: Doanh nghiệp nhà nước thực hiện bảo toàn vốn bằng những biện pháp nào?
Theo Điều 22 Nghị định số 91/2015/NĐ-CP, doanh nghiệp bảo toàn vốn thông qua việc chấp hành đúng chế độ quản lý tài chính, mua bảo hiểm tài sản bắt buộc, trích lập đầy đủ các khoản dự phòng rủi ro (giảm giá hàng tồn kho, nợ phải thu khó đòi, giảm giá đầu tư tài chính) và sử dụng lợi nhuận sau thuế để bù đắp các khoản lỗ lũy kế phát sinh.

Câu hỏi 3: Vì sao cần chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu về Ủy ban Quản lý vốn nhà nước?
Việc chuyển giao nhằm xóa bỏ triệt để tình trạng phân tán quyền lực tại các Bộ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Mô hình cơ quan chuyên trách độc lập giúp tách bạch chức năng quản lý hành chính nhà nước với quyền kinh doanh vốn, ngăn ngừa xung đột lợi ích, nâng cao tính chuyên nghiệp và minh bạch hóa trách nhiệm giải trình theo thông lệ quản trị quốc tế.

Câu hỏi 4: Thực trạng đầu tư ra nước ngoài của các doanh nghiệp nhà nước giai đoạn qua ra sao?
Tính đến năm 2016, có 18 tập đoàn thực hiện 110 dự án với tổng vốn đăng ký 12,608 tỷ USD, tập trung lớn nhất tại Tập đoàn Dầu khí (53%) và Viettel (17%). Hiệu quả kinh tế còn thấp khi 25,5% dự án báo lỗ và 29% dự án lỗ lũy kế, đồng thời đối mặt với nhiều rủi ro về tranh chấp pháp lý và suy giảm giá hàng hóa toàn cầu.

Câu hỏi 5: Thách thức lớn nhất trong việc thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp hiện nay là gì?
Thách thức lớn nhất nằm ở việc định giá tài sản vô hình, thương hiệu và giá trị lợi thế quyền thuê đất công. Nhiều doanh nghiệp lợi dụng hình thức liên doanh, hợp tác đầu tư bằng quyền thuê đất rồi tiến hành thoái vốn để chuyển nhượng đất công ngầm, gây thất thoát ngân sách lớn và kéo dài tiến độ tái cơ cấu danh mục đầu tư.

Kết luận

• Luận văn chuẩn hóa hệ thống lý luận về vốn nhà nước, chỉ rõ vai trò nòng cốt của khối tài sản gần 400 tỷ USD trong việc giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.
• Công trình đã phân tích bức tranh thực trạng tài chính tại 583 doanh nghiệp nhà nước nắm giữ 100% vốn, chỉ ra sự tăng trưởng 45,8% về tổng tài sản nhưng còn tồn đọng 12.504 tỷ đồng lỗ lũy kế.
• Đóng góp khoa học then chốt là việc nhận diện rõ các xung đột thể chế giữa Luật Doanh nghiệp và pháp luật quản lý vốn, đồng thời đánh giá bài học từ mô hình SASAC và Temasek.
• Lộ trình cải cách được xác lập với 4 nhóm giải pháp: sửa đổi Luật số 69/2014/QH13, chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu về cơ quan chuyên trách, đẩy nhanh thoái vốn ngoài ngành và chuẩn hóa kế toán quốc tế IFRS.
• Đề nghị các nhà nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp áp dụng ngay hệ thống giải pháp của luận văn để nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo toàn tối đa nguồn lực tài sản quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG VỐN NHÀ NƯỚC TẠI DOANH NGHIỆP 1. Quan niệm về quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp - h i niệ ốn nhà nướ Để các doanh nghiệp có thể tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp này phải có vốn, vốn này bao gồm vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp và vốn do doanh nghiệp đó huy động. Đối với các doanh nghiệp không phải là DNNN thì phần vốn doanh nghiệp huy động có thể là vốn của tư nhân hoặc vốn của nhà nước. Đối với các DNNN, để thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh của mình cần phải có vốn, vốn này bao gồm vốn chủ sở hữu của DNNN và vốn do DNNN đó huy động.

Theo quy định hiền hành, khái niệm về vốn nhà nước được thể hiện trong nhiều văn bản khác nhau. Tại Điều 4 giải thích từ ngữ Luật Đấu thầu năm 2013 quy định: “Vốn Nhà nướ bao ồ ốn ngân sách Nhà nướ ; công trái ố gia, trái hi Chính hủ trái hi chính yền ịa hươn ; ốn hỗ t ợ phát t iển chính thứ ốn vay ư ãi ủa các nhà tài t ợ; ốn từ ỹ phát triển h ạt n s n hiệ ; ốn tín ụn ầ tư h t t iển ủa Nhà nướ ; ốn tín ụn Chính hủ bả ãnh; ốn vay ượ bả ả bằn tài sản ủa Nhà nướ ; ốn ầ tư phát t iển ủa doanh n hiệ nhà nướ ; giá t ị yền sử ụn ất”. Tại Điều 4 Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 quy định: “Ngân sách Nhà nướ là toàn b các kh ản thu, chi ủa Nhà nướ ượ toán và th hiện trong t kh ản thời gian nhất ịnh do ơ quan Nhà nướ có thẩ yền y t ịnh ể bả ả th hiện các hứ năn nhiệ ụ ủa Nhà nướ ”. 8 Khoản 8 Điều 3 Luật quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp ghi rõ: “Vốn nhà nước tại doanh nghiệp bao gồm vốn từ n ân s h nhà nước, vốn ti p nhận có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước; vốn từ quỹ ầ tư h t t iển tại doanh nghiệp, quỹ hỗ trợ sắp x p doanh nghiệp; vốn tín dụng do Chính phủ bảo lãnh, vốn tín dụn ầ tư h t triển của Nhà nước và vốn kh ượ Nhà nướ ầ tư tại doanh nghiệ ”.

Hoạt động đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp là việc Nhà nước sử dụng vốn từ ngân sách nhà nước hoặc vốn từ các quỹ do Nhà nước quản lý để đầu tư vào doanh nghiệp. Hình thức đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp chủ yếu thông qua các phương thức sau: Một là, đầu tư vốn nhà nước để thành lập doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Hai là, đầu tư bổ sung vốn điều lệ cho doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ đang hoạt động. Ba là, đầu tư bổ sung vốn nhà nước để tiếp tục duy trì tỷ lệ cổ phần, vốn góp của Nhà nước tại công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên.

Bốn là, đầu tư vốn nhà nước để mua lại một phần hoặc toàn bộ doanh nghiệp. Như vậy, thực chất vốn nhà nước tại doanh nghiệp, chủ yếu là doanh nghiệp nhà nước (DNNN) được quan niệm là toàn b giá t ị bằn tiền hay giá t ị bằn tài sản do nhà nướ ầ tư ể ứn ra ban ầ và trong các quá trình sản x ất ti theo ủa DNNN. Đây là n ồn số t ủa h ạt n sản x ất kinh doanh ủa DNNN trong nền kinh t thị t ườn hiện nay. - h i niệ ản ý à sử ụn ốn nhà nướ tại anh n hiệ Theo nghĩa chung nhất, quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại DN, chủ yếu là DNNN là việc đưa vốn nhà nước vào sản xuất, kinh doanh nhằm bảo đảm hiệu quả, bảo toàn và gia tăng giá trị vốn nhà nước đầu tư vào doanh 9 nghiệp; phòng, chống dàn trải, lãng phí, thất thoát vốn Nhà nước tại doanh nghiệp.

Trên thực tế, quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại DN được thực hiện theo hai hình thức: quản lý và sử dụng vốn trong phạm vi DNNN và quản lý và sử dụng vốn đầu tư ra ngoài phạm vi DNNN. Mục đích quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp là để hình thành và duy trì doanh nghiệp ở những khâu, công đoạn then chốt trong một số ngành, lĩnh vực mà các thành phần kinh tế khác không tham gia hoặc thuộc diện Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, duy trì tỷ lệ cổ phần, vốn góp; bảo đảm nguồn vốn được sử dụng có hiệu quả, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước. Cơ quan đại diện chủ sở hữu, cơ quan quản lý nhà nước không can thiệp trực tiếp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, hoạt động quản lý, điều hành của người quản lý doanh nghiệp. Nội dung quản lý và sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp Căn cứ vào khái niệm quản lý và sử dụng vốn Nhà nước tại DN đã nêu ở trên, nội dung quản lý và sử dụng vốn Nhà nước tại DN được thể hiện ở hai khía cạnh: Thứ nhất, quản lý và sử dụng vốn trong phạm vi DNNN.

Trong nền kinh tế thị trường, DNNN là một đơn vị sản xuất kinh doanh độc lập, được tự chủ trong hoạt động kinh tế và tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhà nước thực hiện việc giao quyền quản lý, sử dụng vốn và tài sản cho doanh nghiệp nhằm tạo ra sự độc lập tương đối trong việc tổ chức sản xuất kinh doanh. Mục tiêu cuối cùng của chính sách quản lý và sử dụng vốn, tài sản là bảo toàn và phát triển vốn tại doanh nghiệp. Vì thế, DNNN có nghĩa vụ theo dõi chặt chẽ sự biến động của vốn và tài sản, đảm bảo theo đúng các nguyên tắc kế toán hiện hành, tránh thất thoát tài sản, nguồn vốn của nhà nước.

Đồng thời, DN cũng phải được trao quyền lựa chọn cơ cấu tài sản và các loại vốn cho hợp lý nhằm phát triển kinh doanh có hiệu quả. Trên tinh thần đó, DNNN có trách nhiệm mở sổ và ghi sổ kế toán theo 10 dõi chính xác toàn bộ tài sản và vốn hiện có theo đúng chế độ hạch toán kế toán, thống kê hiện hành; phản ánh trung thực, kịp thời tình hình sử dụng, biến động của tài sản và vốn trong quá trình kinh doanh của DN. Theo đó, DNNN được quyền sử dụng vốn và qũy để kinh doanh theo nguyên tắc có hiệu quả, bảo toàn và phát triển vốn. Trường hợp sử dụng các loại vốn và quỹ khác với mục đích sử dụng đã quy định cho các loại vốn và quỹ đó thì phải theo nguyên tắc hoàn trả, như: dùng các quỹ dự phòng, quỹ khen thưởng, quỹ phúc lợi.để kinh doanh thì phải hoàn trả quỹ đó khi có nhu cầu sử dụng.

Những DN này được quyền thay đổi cơ cấu tài sản và các loại vốn cho việc phát triển kinh doanh có hiệu quả, bảo toàn và phát triển vốn. Cùng với đó, các DNNN phải xây dựng quy chế quản lý, bảo quản, sử dụng tài sản của DN; quy định rõ trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân đối với các trường hợp làm hư hỏng, mất mát tài sản. Định kỳ và khi kết thúc năm tài chính doanh nghiệp phải tiến hành kiểm kê toàn bộ tài sản và vốn hiện có; xác định chính xác số tài sản thừa, thiếu, tài sản ứ đọng, mất phẩm chất, nguyên nhân và xử lý trách nhiệm; đồng thời để có căn cứ lập báo cáo tài chính của DN. DN phải mở sổ theo dõi chi tiết tất cả các khoản công nợ phải thu trong và ngoài DN.

Định kỳ (tháng, qúy) DN phải đối chiếu, tổng hợp, phân tích tình hình công nợ phải thu; đặc biệt là các khoản nợ đến hạn, quá hạn và các khoản nợ khó đòi. Các khoản nợ không thu hồi được, cần xác định rõ mức độ, nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp xử lý. Trong quá trình sản xuất, kinh doanh của mình, các DNNN được quyền cho thuê hoạt động các tài sản thuộc quyền quản lý và sử dụng của mình, để nâng cao hiệu suất sử dụng, tăng thu nhập nhưng phải theo dõi, thu hồi tài sản khi hết hạn cho thuê. Đối với tài sản cho thuê hoạt động, DN vẫn phải trích khấu hao theo chế độ quy định.

DN được đem tài sản thuộc quyền quản lý và sử dụng của mình để cầm cố, thế chấp vay vốn hoặc bảo lãnh tại các tổ chức tín dụng theo đúng trình tự, thủ tục quy định của pháp luật. DN không được 11 đem cầm cố, thế chấp, cho thuê các tài sản đi mượn, đi thuê, nhận giữ hộ, nhận cầm cố, nhận thế chấp. của DN khác nếu không được sự đồng ý của chủ sở hữu tài sản đó. Ngoài ra, DNNN được nhượng bán các tài sản không cần dùng, lạc hậu về kỹ thuật để thu hồi vốn sử dụng cho mục đích kinh doanh có hiệu qủa hơn.

Chênh lệch giữa số tiền thu được do thanh lý, nhượng bán tài sản với giá trị còn lại trên sổ kế toán và chi phí nhượng bán, thanh lý (nếu có) được hạch toán vào kết quả kinh doanh của DN. Mọi tổn thất tài sản của DN phải lập biên bản xác định mức độ, nguyên nhân và trách nhiệm đưa ra biện pháp xử lý. DN được đánh giá lại tài sản và hạch toán tăng giảm vốn khoản chênh lệch do đánh giá lại tài sản trong các trường hợp sau: Kiểm kê đánh giá lại tài sản theo quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền; Thực hiện cổ phần hóa, đa dạng hóa hình thức sở hữu, chuyển đổi sở hữu doanh nghiệp; Dùng tài sản để liên doanh, góp vốn cổ phần (khi đem tài sản đi góp vốn và khi nhận tài sản về). Thứ hai, sử dụng vốn đầu tư ra ngoài phạm vi DNNN.

DNNN được sử dụng vốn, tài sản để đầu tư ra ngoài DN theo nguyên tắc có hiệu quả, bảo toàn và phát triển vốn, tăng thu nhập và bảo đảm nhiệm vụ thu nộp NSNN; việc đầu tư phải tuân theo các quy định hiện hành của pháp luật. Các hình thức đầu tư ra ngoài DN gồm: mua cổ phiếu, góp vốn liên doanh, góp cổ phần và các hình thức đầu tư khác. DNNN được phép đưa vốn và tài sản đầu tư trực tiếp ra nước ngoài theo quy định của pháp luật. Trong quá trình sử dụng vốn, DNNN phải có nghĩa vụ bảo toàn và phát triển vốn.