CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THUC TIEN VE PHÁT TRIEN KINH TE THEO CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Khái lược về Chương trình xây dựng nông thôn mới 1. Nông thôn và phát triển nông thôn 1. Nông thôn Nông thôn được coi như là khu vực địa lý, nơi đó sinh kế cộng đồng gắn bó, có quan hệ trực tiếp đến khai thác, sử dụng môi trường và tài nguyên thiên nhiên cho hoạt động sản xuất nông nghiệp là chủ yếu.
Hiện nay trên thế giới chưa thống nhất định nghĩa về nông thôn và có nhiều quan điểm khác nhau. Theo định nghĩa trong từ điển Tiếng Việt thì “nông thôn” được hiểu là khu dân cư chủ yếu làm nghề nông; khái niệm nông thôn dùng dé chi một địa bàn mà ở đó sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. Cũng có quan điểm cho rằng để xác định vùng nông thôn chỉ cần dựa vào trình độ phát triển cơ sở hạ tang kĩ thuật, hay quan điểm khác lại cho rang nên dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường, phát triển hàng hóa dé xác định. Như vậy, khái niệm nông thôn chỉ mang tính chất tương đối và có sự khác biệt xét trên mỗi quan điểm, mỗi góc độ của các quốc gia khác nhau.
Trong điều kiện Việt Nam hiện nay có thể khăng định nồng thôn là một vùng khác với đô thị ở chỗ: đó là nơi sinh sống và làm việc của cộng đồng những người nông dân, ở đó mật độ dân cư thấp, kết cau ha tang kém phát triển, trình độ tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hóa thấp kém [15]. Phát triển nông thôn Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với rất nhiều quan điêm khác nhau. 10 - Theo Ngân hàng thế giới (1975): “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống kinh té và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển”.
- Phát triển nông thôn là một quá trình tất yếu cải thiện một cách bền vững về kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng sông của dân cư nông thôn. Như vậy, phát triển nông thôn có tác động theo nhiều chiều cạnh khác nhau. Ngày nay các nhà học giả và các nhà làm chính sách luôn quan tâm tới van đề phát triển nông thôn bền vững, đó là sự phát triển KT-XH nông thôn với tốc độ cao, là quá trình làm tăng mức sống của người dân nông thôn; phát triển nông thôn phù hợp với nhu cầu của con người, đảm bảo sự tồn tại bền vững và sự tiên bộ lâu dải trong nông thôn. Xuất phát từ các quan điểm trên, theo tác giả luận văn: Phát triển nông thôn là: - Về tong quát: Phát triển nông thôn bao gồm tất cả các van dé gan với đời sống của người dân và môi trường, không gian sống của khu vực nông thôn; - Là một quá trình đa chiều hướng tới hội nhập bền vững trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường; - Một quá trình ồn định và bền vững với những thay đổi về kinh tế , xã hội, văn hóa, môi trường hướng tới hiện đại và sự thịnh vượng lâu dài của cả cộng đồng.
Chương trình xây dựng nông thôn mới Nông thôn mới là khái niệm chỉ mang tính tương đối và biến động theo từng quốc gia, từng thời kì nhất định. Có thể khăng định rằng: Nông thôn mới trước tiên phải là nông thôn, không phải thị tứ, thị trần, thị xã, thành phố và 11 khác với nông thôn truyền thống hiện nay, có thé khái quát gọn theo năm nội dung cơ bản sau: Thứ nhất, đó là làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; Thứ hai, sản xuất phải phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hóa; Thứ ba, đời sống về vật chất và tinh thần của người dân ở nông thôn ngày càng được nâng cao; Thứ tư, ban sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển; Thứ năm, xã hội nông thôn an ninh tốt, quan lý dân chủ [26]. Với mục tiêu chung nhằm xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng KT-XH từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lí, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; đồng thời đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao. Trên cơ sở bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới (quy định trong Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ), Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010, phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020 gồm 11 nội dung, cụ thê: 1.
Quy hoạch xây dựng nông thôn mới; 2. Phát triển kinh tế - xã hội; 3. Chuyển dịch cơ cau, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập; 4. Giảm nghèo và an sinh xã hội; 5.
Đổi mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất có hiệu quả ở nông thôn; 12 6. Phát triển giáo dục - đảo tạo ở nông thôn; 7. Phát triển y tế, chăm sóc sức khỏe cư dân nông thôn; 8. Xây dựng đời sống văn hóa, thông tin và truyền thông nông thôn; 9.
Cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn; 10. Nâng cao chất lượng tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thé chính trị - xã hội trên địa bàn; 11. Giữ vững an ninh, trật tự xã hội nông thôn. Có thé khang định rang, mục đích cuối cùng của xây dựng nông thôn mới đó chính là hướng tới kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của nông dân được nâng cao.
Do vậy, trong quá trình thực hiện xây dựng nông thôn mới cần tạo động lực, ưu tiên phan đấu đạt các tiêu chí trong nhóm kinh tế và tổ chức sản xuất bởi đây là những yêu cầu cốt lõi và cũng là những tiêu chí khó thực hiện. Thực hiện được các tiêu chí này sẽ là cơ sở để các địa phương thực hiện nhanh và có hiệu quả các tiêu chí khác. Tuy nhiên, làm sao dé thực hiện được các tiêu chí này một cách bền vững đang là vấn đề lớn đặt ra cho các địa phương trong quá trình xây dựng nông thôn mới. Điều này đòi hỏi cần phải có sự quan tâm, chú trọng hơn nữa của các cấp, các ngành từ Trung ương đến cơ sở dé có thé thực hiện được các tiêu chí này một cách bên vững.
Phát triển kinh tế theo Chương trình xây dựng nông thôn mới 1. Khái niệm, vai trò của phát triển kinh tế theo Chương trình xây dựng nông thôn mới 1. Một số khái niệm - Phát triển kinh tế: Phát triển nói chung, phát triển kinh tế nói riêng, là một khái niệm dùng để chỉ trạng thái vận động không ngừng của sự vật và hiện tượng kinh tế theo 13 chiều hướng tiến bộ trong quá trình thay đổi cả về số lượng va chất lượng của quá trình đó. Đó là dòng tiến hóa có sự thay đổi mạnh về chất trong nội sinh của một quá trình nhất định.
Hiểu theo cách chung nhất, phát triển kinh tế là một quá trình lớn lên hay tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Trong đó bao gồm cả sự gia tăng về thu nhập và sự tiến bộ về cơ cấu KT-XH. Như vậy, phát triển kinh tế được xem như là quá trình biến đổi cả về lượng và về chất, nó là sự kết hợp một cách chặt chẽ quá trình hoan thiện của hai vấn đề về kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia [24]. Theo cách hiểu như vậy, phát triển phải là một quá trình lâu dai và do các nhân tố nội tại của nền kinh tế quyết định.
Nội dung của phát triển kinh tế được khái quát theo ba tiêu thức: Một là, sự gia tăng tông mức thu nhập của nên kinh tê và mức gia tăng thu nhập bình quân trên một đâu người. Đây là tiêu thức thê hiện quá trình biên đôi về lượng của nên kinh tê, là điêu kiện cân đê nâng cao mức sông vật chất của một quốc gia và thực hiện những mục tiêu khác của phát triển [24]. Hai là, sự biến đổi cơ cấu ngành kinh tế theo xu hướng ngày càng hiện đại. Đây là tiêu thức phản ánh sự biến đổi về chất của nền kinh tế một quốc gia.
Dé phân biệt các giai đoạn phát triển kinh tế hay so sánh tốc độ phát triển kinh tế giữa các nước với nhau, người ta thường dựa vào dấu hiệu về dạng cơ cau ngành kinh tế mà quốc gia đạt được [24]. Ba là, sự biến đổi ngày càng tốt hơn trong van đề xã hội. Mục tiêu cuối cùng của sự phát triển kinh tế trong các quốc gia không phải là tăng trưởng hay chuyển dịch cơ cấu kinh tế, mà là việc nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân và đạt được sự tiễn bộ xã hội. Hoàn thiện các tiêu chí này là sự thay đôi về chất xã hội của quá trình phát triển [24].
14 Như vậy, sự phát triển trên đã giải quyết được vấn đề về “chất” của quá trình tăng trưởng khi gắn sự gia tăng thu nhập với việc giải quyết tốt hơn các van dé của xã hội, tuy vậy lại chưa quan tâm đến van dé sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên và nâng cao chất lượng môi trường sống của con người. Chính vi vậy, khái niệm về phát triên bên vững đã được đê cập đên. Theo cách đề cập tại Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững tô chức ở Johannesbug (Nam Phi, 2002), Phát triển bền vững là sự phát triển không những chỉ đáp ứng các nhu cầu của hiện tại mà còn không làm ảnh hưởng xấu, cản trở đến phát triển của các thế hệ tương lai, là quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý, hài hòa giữa ba mặt của sự phát triển, gồm: tăng trưởng kinh tế, cải thiện các van dé xã hội và bảo vệ môi trường. Như vậy phát triển bền vững được xây dựng nên với ba nội dung cơ bản: bền vững về kinh tế, bền vững về xã hội và bền vững về mội trường.