MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng cho sự phát triển về thể chất, trí tuệ, tình cảm thẩm mỹ của trẻ em Việt Nam. Trẻ em đƣợc tiếp cận với GDMN càng sớm, càng thúc đẩy quá trình học tập và phát triển của các giai đoạn tiếp theo. Từ những kỹ năng mà trẻ tiếp thu đƣợc qua chƣơng trình GDMN sẽ là nền tảng cho việc học tập sau này.
Hoạt động khám phá khoa học nói riêng phát triển nhận thức nói chung là lĩnh vực phát triển có tầm quan trọng trong việc giáo dục trẻ mầm non. Hoạt động khám phá khoa học đối với trẻ mầm non là hoạt động giúp trẻ khám phá tự nhiên thông qua nhận biết, quan sát, tìm hiểu, khám phá về đặc điểm, tính chất của các sự vật, hiện tƣợng thế giới xung quanh. Thông qua các hoạt động khám phá khoa học bằng hình thức quan sát, thí nghiệm giáo viên không chỉ là ngƣời giúp trẻ mở rộng vốn tri thức, mà còn giúp trẻ hình thành các năng lực tƣ duy, khả năng phán đoán và giải quyết vấn đề trong cuộc sống, nuôi dƣỡng lòng say mê khám phá, tìm tòi với mọi vật, mọi đối tƣợng, phát triển khả năng tƣ duy suy luận, phản biện, trình bày trƣớc tập thể, khả năng nhớ lâu hơn, có chủ định hơn, và đó là những tiền đề cần thiết trang bị cho trẻ sẵn sàng tâm lý tự tin bƣớc vào lớp 1 và trong suốt cuộc đời sau này. Theo văn bản hợp nhất số 01/VBHN-BGDĐT ngày 13 tháng 4 năm 2021 của Bộ giáo dục, mục tiêu chung đối với trẻ mẫu giáo phải đạt đƣợc về mặt phát triển nhận thức là khả năng ham hiểu biết, thích khám phá, tìm tòi các sự vật, hiện tƣợng xung quanh, có khả năng quan sát, so sánh, phân loại, phán đoán, chú ý, ghi nhớ có chủ định, có khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề đơn giản theo những cách khác nhau.
Điều này cho thấy rằng, hoạt động khám phá khoa học đối với trẻ luôn đƣợc chú trọng và đầu tƣ ở lứa tuổi mẫu giáo. Giáo viên, ngƣời giáo dục mầm non phải biết xây dựng mục tiêu giáo dục phù hợp với tình hình thực tế của trẻ để tất cả trẻ đều đƣợc phát triển đồng đều ở tất cả các lĩnh vực. Đối với trẻ 5-6, đây là lứa tuổi cực kỳ quan trọng trong việc phát triển về mặt nhận thức, tình cảm, và hình thành nhân cách. Trẻ nhƣ trang giấy trắng bắt đầu học hỏi nhận thức suy luận mọi vật xung quanh thông qua hoạt động khám phá với sự định hƣớng của cô để làm nền tảng kiến thức giúp trẻ bƣớc vào lớp 1 trở nên tự tin, mạnh dạn hơn.
KPKH đối với trẻ 5-6 tuổi là hoạt động đƣợc tổ chức 1 dƣới dạng khám phá, quan sát, tìm hiểu, thực hành thử và thí nghiệm theo hình thức quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, trẻ là ngƣời chủ động khám phá, thực hành, trẻ đƣợc quyền trau đổi bàn luận cùng nhau, đƣợc tôn trọng bình đẳng nhƣ nhau trong môi trƣờng giáo dục lớp học do cô tổ chức. Với dạy học theo quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, cô chỉ là ngƣời hƣớng dẫn, điều khiển, tổ chức định hƣớng lại những kiến thức kỹ năng thái độ cho trẻ một cách chính xác càng làm cho quá trình hoạt động khám phá của trẻ càng trở nên sinh động, thích thú hơn vì trẻ luôn nghĩ mình đang đƣợc thực hiện một việc khám phá vô cùng mới lạ mà trƣớc đây mình chƣa biết về điều đó. Đặc biệt hơn ở lứa tuổi này trẻ rất hoạt bát, nhạy bén, thích khám phá tìm tòi, thử nghiệm những cái mới lạ dù chƣa thật sự biết chính xác đúng hay sai, làm đƣợc hay không làm đƣợc. Tuy nhiên, mọi việc luôn có sự phát triển riêng, luôn có hai mặt lợi và hại, song song với sự phát triển mạnh mẽ về công nghiệp 4.0, đô thị hóa thì việc đi đôi với thiên nhiên sẽ bị thu hẹp dần, môi trƣờng khí hậu bị ảnh hƣởng, ô nhiễm, động đất, núi lửa, hạn hán, lũ lụt, mƣa bão, gió giông, có thể trẻ sẽ không nhận biết đƣợc xung quanh mình thiên nhiên vô cùng hùng vĩ, xinh đẹp, mỗi loài hoa có những đặc điểm màu sắc riêng, những con vật đƣợc sinh ra và phát triển không giống nhau, tại sao có ngày và đêm, cây lớn lên và phát triển nhƣ thế nào, ếch phát triển ra sao, vòng đời của bƣớm nhƣ thế nào.
Mọi thứ đối với trẻ vô cùng kỳ lạ, phong phú muôn màu muôn vẻ, càng khám phá càng thích thú vì trẻ đƣợc trải nghiệm thực tế qua quan sát, thực hành và thấy đƣợc chính kết quả mình thực hiện. Theo luật giáo dục 2019 Điều 24, yêu cầu về nội dung, phƣơng pháp giáo dục mầm non: Nội dung giáo dục mầm non phải bảo đảm phù hợp với sự phát triển tâm sinh lý của trẻ em; hài hòa giữa bảo vệ, chăm sóc, nuôi dƣỡng với giáo dục trẻ em; phát triển toàn diện về thể chất, tình cảm, kỹ năng xã hội, trí tuệ, thẩm mỹ; tôn trọng sự khác biệt; phù hợp với các độ tuổi và liên thông với giáo dục tiểu học. Phƣơng pháp giáo dục mầm non đƣợc quy định nhƣ sau: Giáo dục mẫu giáo phải tạo điều kiện cho trẻ em đƣợc vui chơi, trải nghiệm, tìm tòi, khám phá môi trƣờng xung quanh bằng nhiều hình thức, đáp ứng nhu cầu, hứng thú của trẻ em. Với vai trò quản lý phụ trách công tác chăm sóc giáo dục tại đơn vị, qua dự giờ giáo viên dạy lớp, cũng nhƣ kiểm tra công tác chuyên môn tại các trƣờng mầm non, quan sát và đặt câu hỏi đối với trẻ 5-6 tuổi về hoạt động KPKH tại các trƣờng 2 mầm non, tôi nhận thấy giáo viên đầu tƣ và chuẩn bị đầy đủ đồ dùng đa phƣơng tiện, áp dụng phƣơng pháp đổi mới, linh động, sáng tạo, ứng dụng công nghệ thông tin trong quá trình tổ chức, trẻ tham gia hào hứng, sôi nổi, phối hợp tạo nhóm và hoàn thành mục đích yêu cầu cô đƣa ra.
Năm học 2020-2021, các trƣờng MN trong thị xã Tân Uyên tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp cơ sở đạt 95% giáo viên giỏi/1 trƣờng, Phòng giáo dục Tân Uyên tổ chức hội thi giáo viên dạy giỏi cấp thị xã kết quả 78/88 đạt 89%, Sở giáo dục Bình Dƣơng tổ chức hội thi giáo viên giỏi cấp tỉnh kết quả 21/22 GV đạt 95%,. Các tiết dạy đó đƣợc các CBQL đánh giá tốt, đạt 100% giáo viên giỏi các cấp. Bên cạnh những kết quả đạt đƣợc ở nhiều giáo viên, vẫn còn một số hạn chế ở các giáo viên khác của các trƣờng trong hoạt động khám phá khoa học đối với trẻ 5-6 tuổi nhƣ hình thức tổ chức đơn giản, nội dung khám phá chƣa đƣợc đầu tƣ, số lần tổ chức hoạt động khám phá trong tuần chƣa phù hợp còn ít so với chế độ sinh hoạt trong tuần. Tôi nhận thấy rằng giáo viên có một đặc điểm chung là tổ chức hoạt động dạy học thƣờng theo hình thức đối phó.
Các cô dạy mầm non nhƣng chƣa chú ý đến đặc điểm tâm sinh lý của trẻ, có cán bộ quản lý dự thì chuẩn bị chu đáo và tổ chức đầy đủ đúng trình tự, không có ngƣời dự thì tổ chức không có đồ dùng hỗ trợ, hay đem tranh, đồ dùng bằng nhựa cho quan sát và đàm thoại trả lời với nhau, hoặc để trẻ chơi tự do vào các giờ khám phá ngoài trời. Các cô chƣa chú ý trong thực tế CQBL hay đặt câu hỏi với trẻ hơn là hỏi cô giáo, ví dụ nhƣ đến trƣờng sẽ hỏi trẻ nhƣ hôm nay cô cho con làm gì, hôm qua con khám phá gì, con hãy kể tên những nội dung cô và các con khám phá thí nghiệm ở lớp, trong tuần các con đƣợc thực hành khám phá mấy lần, thƣờng làm nhƣ thế nào? Về nhà con có làm cho ba mẹ xem đƣợc nhƣ vậy không?. Và thƣờng trẻ sẽ trả lời chân thật. Làm nhƣ thế vô tình các cô đã làm cho trẻ không có hứng thú đến trƣờng, quan trọng hơn là làm chậm khả năng phát triển của trẻ trong giai đoạn hình thành các kỹ năng năng lực chuẩn bị vào lớp 1.
Mặt khác, đội ngũ CBQL cũng chƣa sâu sát trong công tác kiểm tra giám sát lịch sinh hoạt hàng ngày của GV, thƣờng kiểm tra dựa vào kế hoạch thao giảng-dự giờ đã xây dựng đầu tháng. Do đó, GV luôn có sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt, lên tiết rất tốt. Còn khi dự giờ đột xuất đối với hoạt động khám phá khoa học hay quan sát hoạt động ngoài trời, tình hình chung GV ít đầu tƣ, chuẩn bị đơn 3 giản. Về góp ý đánh giá nhận xét chuyên môn GV còn trên hình thức giấy tờ là nhiều, thời gian dự giờ góp ý rút kinh nghiệm GV cũng hạn chế do làm công tác chuyên môn nhà trƣờng phải quản lý rất nhiều mảng không chỉ tập trung giáo dục.
Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của quản lý hoạt động môi trƣờng khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo, đáp ứng với xu thế hội nhập của toàn nghành giáo dục mầm non hiện nay, thực hiện chủ trƣơng đổi mới phƣơng pháp giảng dạy trong toàn ngành giáo dục nói chung và bậc học mầm non nói riêng, các trƣờng mầm non tỉnh Bình Dƣơng nói chung và thị xã Tân Uyên nói riêng đã tích cực xây dựng và quản lý hoạt động môi trƣờng khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo đạt hiệu quả cao đồng thời phát huy tính sáng tạo trong tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ mẫu giáo phát huy hiệu quả học tập - tính tích cực sáng tạo ở trẻ. Tuy nhiên, việc quản lý hoạt động khám phá khoa học cho trẻ của giáo viên mầm non còn gặp nhiều khó khăn từ khâu lập kế hoạch, triển khai kế hoạch, công tác lãnh đạo, chỉ đạo, đặc biệt là hoạt động kiểm tra giám sát cũng chƣa đƣợc tiến hành thƣờng xuyên đã ảnh hƣởng hiệu quả hoạt động khám phá khoa học cho trẻ của giáo viên mầm non. Vì vậy, tác giả chọn đề tài “Quản lý hoạt động khám phá khoa học đối với trẻ 5-6 tuổi tại các trƣờng mầm non thị xã Tân Uyên tỉnh Bình Dƣơng” để làm đề tài nghiên cứu, tìm ra biện pháp cải tiến chăm sóc và phát triển giáo dục mầm non.