MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong công cuộc đổi mới để phát triển đất nước hiện nay, tất cả các bậc học, ngành học trên cả nước đã và đang tích cực thực hiện Theo Nghị quyết Đại hội Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII (Đảng cộng sản Việt Nam, 2021), nội dung nêu rõ: phải tiếp tục đổi mới đồng bộ mục tiêu, nội dung, chương trình, phương thức, phương pháp GD&ĐT theo hướng hiện đại, hội nhập quốc tế, phát triển con người toàn diện, đáp ứng những yêu cầu mới của phát triển kinh tế - xã hội, khoa học và công nghệ, thích ứng với cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư là một bộ phận của hệ thống GD quốc dân. GDTH đóng vai trò quan trọng, được xem là cấp học nền tảng, có nhiệm vụ cung cấp nhu cầu học vấn cơ sở cho toàn dân. Luật giáo dục 2019 xác định mục tiêu cụ thể đối với GD tiểu học là: "Nhằm giúp HS hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để HS tiếp tục học Trung học cơ sở'' (Luật giáo dục, 2019).
Coi trọng GD&ĐT là quốc sách hàng đầu để phát triển con người đáp ứng yêu cầu mới của đất nước, đặc biệt GD thế hệ trẻ thời đại 4.0 đòi hỏi phải đổi mới căn bản, toàn diện nền GD Việt Nam, trong đó có nội dung HĐDH theo yêu cầu đổi mới GD – một vấn đề vừa có tính thời sự, vừa mang tính lâu dài Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá – hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đã chỉ rõ: Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện. Thông tư 3145/BGDĐT- GDTH hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ GDTH năm 2020 - 2021 nhấn mạnh: chú trọng đổi mới công tác QL, quản trị trường học theo hướng đẩy mạnh phân cấp QL, tăng cường quyền tự chủ của nhà trường, phải đảm báo tính hệ thống, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với từng đối tượng và từng cấp học. Đổi mới quá trình DH từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất HS. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; GD nhà trường gắn với GD gia đình và GD xã hội cộng đồng (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2020).
Để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế đất nước cũng như yêu cầu đổi mới GD trong bối cảnh hiện nay, việc nâng cao chất lượng DH trong 1 các nhà trường là việc làm cấp bách. Để nâng cao chất lượng DH, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp từ nội dung, chương trình, phương pháp DH đến chất lượng đội ngũ GV, CSVC…, trong đó hoạt động QL đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Vậy, quản lý HĐDH trong bối cảnh hiện nay ra sao? QL như thế nào để vừa đảm bảo chất lượng vừa đạt được mục tiêu GD là phát triển năng lực HS? đó là câu hỏi mà các nhà QL cần phải trả lời, trong thực tiễn cả nước đang thực hiện chương trình GDPT 2018. Chương trình GDPT 2018 bảo đảm phát triển phẩm chất và năng lực người học thông qua nội dung GD với những kiến thức, kỹ năng cơ bản, thiết thực, hiện đại; hài hoà đức, trí, thể, mỹ; chú trọng thực hành, vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học để giải quyết vấn đề trong học tập và đời sống; tích hợp cao ở các lớp học dưới, phân hoá dần ở các lớp học trên; thông qua các phương pháp, hình thức tổ chức GD phát huy tính chủ động và tiềm năng của mỗi HS, các phương pháp đánh giá phù hợp với mục tiêu GD và phương pháp GD đề ra (Bộ giáo dục và Đào tạo, 2018).
Ở các trường TH, lứa tuổi HS tiểu học thường được bắt đầu từ 06 hoặc 7 tuổi và kết thúc vào lúc 13 hoặc 14 tuổi (từ lớp 1 - 5), đây là thời gian vàng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với mỗi cá nhân, thời kỳ chuyển tiếp từ tuổi thơ sang tuổi thiếu niên, và cũng là thời kỳ chuẩn bị quan trọng nhất cho những bước trưởng thành sau này. HĐDH ở các trường tiểu học theo yêu cầu đổi mới GD sẽ tạo bước chuyển biến căn bản, mạnh mẽ, toàn diện về chất lượng GD&ĐT; là một trong những hoạt động GD quan trọng nhất, quyết định vấn đề sinh tồn của nhà trường. Thực tế cho thấy, HĐDH ở các trường tiểu học vẫn còn tồn tại những thách thức không nhỏ. Đó là năng lực tự học, tự phục vụ bản thân và các kĩ năng giải quyết vấn đề của HS chưa phù hợp, chưa coi trọng thực hành và ứng dụng thực tế; GV còn làm thay cho HS, trong giờ học GV còn đọc giảng nhiều, ít cho HS được bộc lộ điều mình đã biết, HS chưa tự chiếm lĩnh tri thức, chưa phát huy được tính tích cực học tập của HS đồng thời việc QL và các điều kiện bảo đảm chất lượng GDTH cũng chưa theo kịp yêu cầu đổi mới.
Ở các trường tiểu học, HĐDH theo yêu cầu đổi mới GD được triển khai còn nhiều bất cập, hiệu quả thấp. Nguyên nhân của thực trạng này một phần do công tác QLGD chưa phù hợp trong bối cảnh đổi mới GD. Thời gian qua, các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương đã có những bước phát triển cả về quy mô và chất lượng để đáp ứng nhu cầu học tập của con em người dân và công tác QLGD cơ bản hoàn thành nhiệm vụ. Tuy nhiên, HĐDH 2 theo yêu cầu đổi mới GD ở các trường TH còn khá nhiều hạn chế, cần phải đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp… Để HĐDH theo yêu cầu đổi mới GD ở các trường tiểu học Thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương ngày càng hiệu quả hơn, cần chú trọng công tác quản lý HĐDH theo yêu cầu đổi mới GD ở các trường tiểu học trên địa bàn.
Đó là lý do tác giả chọn đề tài “Quản lý hoạt động dạy học ở các trường TH thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương trong bối cảnh đổi mới giáo dục” làm vấn đề nghiên cứu cho luận văn. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về quản lý HĐDH ở các trường Tiểu học, đề tài tiến hành khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng quản lý HĐDH học ở các trường TH thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương trong bối cảnh đổi mới GD. Từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH học ở các trường TH thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương trong bối cảnh đổi mới GD 3. Tổng quan tình hình nghiên cứu 3.
Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài Trong bối cảnh của nền kinh tế thị trường phát triển như vũ bảo như ngày nay thì yêu cầu tất yếu về người lao động phải có trình độ chuyên môn cao và có một nghề nghiệp nhất định để đáp ứng các nhu cầu mà xã hội đặt ra. Đối với một quốc gia phát triển có nền kinh tế phát triển và đòi hỏi nguồn nhân lực có chất lượng ngày càng cao, chính vì vậy vai trò của HĐDH bối cảnh đổi mới GD là vô cùng quan trọng và cần thiết trong xã hội hiện nay. Do đó, vấn đề DH đã được nhiều nhà triết học, nhà GD ở cả phương Đông và phương Tây đề cập đến từ rất lâu. Tuy nhiên HĐDH cũng đã xuất hiện từ rất lâu ở các quốc gia trên thế giới.
Hầu hết, các công trình nghiên cứu đều khẳng định vai trò của HĐDH đối HS tiểu học là giúp các em có phương pháp học tập mới phù hợp với năng lực của chính bản thân. Từ đó, tạo thêm hứng thú học tập cho chính mình, nhằm nâng cao nhận thức của các em về các phương pháp DH mới của GV để các em tiếp thu kiến thức một cách nhanh chóng và tốt hơn.Trong những thập niên gần đây do sự gia tăng về dân số và nhu cầu GD khiến GD về HĐDH ở các quốc gia đã có nhiều thay đổi nhằm định hướng cho các phương pháp học tốt hơn ở các cấp sau GDTH. Công nghệ và đào tạo HĐDH ngày nay đang trở thành nền tảng trong hệ thống GD của mọi quốc gia trên thế giới. 3 Theo quan điểm của Cômenki (1592 - 1670), ông đã đưa ra quan điểm GD phải thích ứng với tự nhiên.
Theo ông, quá trình DH để truyền thụ và tiếp nhận tri thức là phải dựa vào sự vật, hiện tượng do HS tự quan sát, tự suy nghĩ mà hiểu biết, không nên dùng uy quyền bắt buộc, gò ép HS chấp nhận bất kì một điều gì và ông đã nêu ra một số nguyên tắc DH có giá trị rất lớn đó là: nguyên tắc trực quan; nguyên tắc phát huy tính tự giác tích cực của HS; nguyên tắc hệ thống và liên tục; nguyên tắc củng cố kiến thức; nguyên tắc giảng dạy theo khả năng tiếp thu của HS (vừa sức); DH phải thiết thực; DH theo nguyên tắc cá biệt (J.F Khanlamôp đã viết trong quyển: Phát huy tính tích cực của HS thế nào, đã khẳng định vai trò to lớn của tính tích cực chủ động trong việc tiếp thu tri thức mới. Tác giả cho rằng: “Quá trình nắm kiến thức mới không thể hình thành bằng cách học thuộc bình thường các nguyên tắc, các kết luận khái quát hóa, nó phải được xây dựng trên cơ sở của việc cải tiến công tác tự lập của HS, của việc phân tích logic sâu sắc tài liệu dự kiện làm nền tảng cho việc hình thành các khái niệm khoa học” (I. Kharlamôp, 1979) Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, dưới sự tác động, ảnh hưởng của tiến bộ khoa học, kĩ thuật cũng như sự phát triển của các trào lưu dân chủ, sự nhận thức về hoạt động DH trong nhà trường có sự phát triển mới. John Dewey (1859 - 1952) - nhà GD Mỹ, đã phê phán cách thức tổ chức hoạt động DH áp đặt, thiếu động lực phát triển các kĩ năng giao tiếp của HS, ông viết: “Đa số trường học vận dụng những PP có khuynh hướng khuyến khích chủ nghĩa cá nhân, buộc tất cả HS trong lớp phải đồng loạt đọc cùng những cuốn sách như nhau và đọc thuộc lòng những bài học giống hệt nhau.