Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ HỌC SINH TIỂU HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu trên thế giới ĐG theo định hướng PTNL là xu hướng ĐG HS trên thế giới hiện nay được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu, cụ thể là: Cuốn “Measurement and Evaluation in Teaching” (Đo lường và đánh giá trong dạy học) của Norman E. Gronlund cho người đọc những hiểu biết về nguyên tắc và quy trình ĐG cần thiết cho việc dạy học hiệu quả.
Qua đó tác giả nhấn mạnh rằng, nếu không thể ĐG được các NL của người học thì việc ĐG chỉ có tính hình thức và đã vi phạm các nguyên tắc trong ĐG. Cuốn tài liệu “Educational Assessment of Students” (Đánh giá học sinh) của Anthony J. Nitko, Đại học Arizona (Mỹ) đề cập đến rất nhiều nội dung của ĐG HS, bao gồm: Phát triển các kế hoạch giảng dạy kết hợp với ĐG; các ĐG về mục tiêu, hiệu quả; ĐG HS. Không chỉ vậy, cuốn sách còn cho rằng: Hiệu quả của công tác ĐG có tốt hay không là do NL QL của người Hiệu trưởng nhà trường.
Như vậy, tác phẩm này đã nêu lên vai trò, tầm quan trọng của công tác QL trong ĐG HS nói chung [1]. Cuốn “Measuring Educational Achievement” (Đo lường thành tích giáo dục) của C. Paloma và Robert L. Ebel đã mô tả rất chi tiết phương pháp ĐG HS ở các trường phổ thông ở Mỹ.
Công trình này cho thấy ĐG HS cần tập trung vào ĐG các NL hình thành và phát triển của người học [11]. Trong quyển “A Teacher's Guide to Assessment” (Hướng dẫn giáo viên đánh giá), D. Macintosh trình bày rất cụ thể, chuyên sâu về những lý luận cơ bản của ĐG trong lớp học, cách lập kế hoạch ĐG, cách ĐG, cho điểm, và cả cách thức ĐG bằng nhận xét của GV đối với HS. Đây là cuốn e 8 sách gọi mở rất nhiều cho nhà QL trong công tác QL hoạt động ĐG HS theo tiếp cận phát triển NL [18].
Cuốn “Monitering Educational Achivement” của N. Postlethwaite (2004) đã giải thích ý nghĩa của khái niệm “giám sát thành tích giáo dục”, chỉ ra các nhóm tiêu chí được ĐG và một số vấn đề đặt ra đối với các nhà QL giáo dục trong công tác QL nhà trường nói chung và QL hoạt động ĐG HS nói riêng. Còn khá nhiều nghiên cứu cụ thể về QL hoạt động ĐG HS theo định hướng PTNL trong các nhà trường hiện nay, như: “Monitering Evaluation: Some Tools, Methods and Approches” do Worbank phát hành (2004); “Managing Evaluation in Educational” của Kath Aspinwall, Tim Simkins, John F. John Me Auley (1992); “Mười bước tiến tới hệ thống giám sát và đánh giá dựa trên kết quả” của Jody Zall Kusek, Ray C.
Những nghiên cứu này cho chúng ta biết các nghiệp vụ QL cần thực hiện để QL hoạt động ĐG HS như thế nào cho hiệu quả và làm như thế nào để ĐG HS trong bối cảnh đổi mới giáo dục ở thời đại hiện nay. Các nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu, tài liệu về vấn đề ĐG trong giáo dục nói chung và ĐG HS tiểu học nói riêng, cụ thể là: Cuốn “Cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng học tập của HS phổ thông” (3/1995) của Hoàng Đức Nhuận và Lê Đức Phúc là tài liệu làm nền tảng cho việc tiếp cận các khái niệm, các thuật ngữ về ĐG giáo dục cũng như những yêu cầu về nội dung và kỹ thuật ĐG [33]. Công trình “Đánh giá trong giáo dục” của Trần Bá Hoành lại đề cập đến các thuật ngữ, khái niệm, các nguyên tắc ĐG, kỹ thuật ĐG được dùng trong các trường đại học và cao đẳng sư phạm. Tài liệu này đã cung cấp cho người đọc những kiến thức cơ bản làm nền tảng cho việc kiểm tra, ĐG trong giáo dục [23].
Trong cuốn “Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập” (xuất bản e 9 năm 1995, tái bản năm 2005), tác giả Dương Thiệu Tống đã đưa đến cho người đọc những hiểu biết rất sâu sắc về phần ĐG định lượng kết quả học tập của HS [43]. Tác giả Phó Đức Hòa với chuyên khảo “Đánh giá giáo dục tiểu học” cũng đã đề cập đến vấn đề ĐG HS tiểu học theo quy trình - tức là ĐG theo định hướng nội dung, từ đó làm nền tảng cơ sở để xây dựng ĐG theo định hướng PTNL [ 22]. Cuốn “Kiểm tra, đánh giá trong giáo dục” của Nguyễn Công Khanh và các cộng sự đã trình bày kết quả nghiên cứu vấn đề ĐG HS theo định hướng PTNL. Đây là cuốn sách có giá trị rất lớn trong bối cảnh đổi mới hoạt động, ĐG theo định hướng PTNL trong các nhà trường hiện nay [ 24].
Tác giả Trần Thị Tuyết Oanh với công trình “Đánh giá và đo lường kết quả học tập” đã hệ thống khá đầy đủ các thuật ngữ và khái niệm, các nguyên tắc, phương pháp, kỹ thuật, các nội dung ĐG trong giáo dục [36]. Tác giả Lâm Quang Thiệp với cuốn “Lý thuyết và thực hành về đo lường và đánh giá trong giáo dục” đã đi sâu nghiên cứu về đo lường ĐG trong giáo dục bằng phương pháp định lượng được sử dụng trong giảng dạy và có tính thực tiễn cao [40]. Năm 2010, Bộ GD&ĐT cũng đã phát hành tài liệu tập huấn: “Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học theo Chuẩn kiến thức, kỹ năng”. Tài liệu này được sử dụng để tập huấn cho GV và cán bộ quản lý, chỉ đạo tiểu học nắm vững nội dung và hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS tiểu học theo Chuẩn kiến thức, kỹ năng, đáp ứng yêu cầu đổi mới của Bộ GD&ĐT.
Bên cạnh đó còn có một số bài viết, luận văn đề cập đến vấn đề QL hoạt động kiểm tra, ĐG kết quả học tập của HS như: Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh Trường tiểu học Lê Văn Tám – Hải e 10 Phòng (2013) của Nguyễn Thị Minh Khoa; Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ (2014) của Nguyễn Tiến Minh; Đánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực (2015) của Trần Ngọc Lan; Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học môn Giáo dục công dân ở các trường THPT huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An (2015) của Trương Xuân Quang; Quản lý hoạt động kiểm tra – đánh giá kết quả học tập của học sinh các trường THCS thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh (2016) của Phạm Thị Thúy Bình… Những nghiên cứu này đã bàn về quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS gắn với từng cấp học, môn học, với các địa phượng cụ thể. Tóm lại, các nghiên cứu khoa học kể trên, ở cả trong nước và nước ngoài, đã xây dựng được hệ thống lý luận về ĐG HS nói chung và ĐG HS theo định hướng PTNL nói riêng. Vấn đề ĐG và đổi mới hoạt động ĐG HS đã được thể hiện rất rõ ràng và cụ thể trong các nghiên cứu của các tác giả. Tuy nhiên chưa có nhiều công trình có tính chất chuyên biệt đi sâu nghiên cứu vấn đề quản lý hoạt động đánh giá HS theo định hướng phát triển năng lực ở các trường tiểu học; đặc biệt nghiên cứu vấn đề trên địa bàn huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định.
Vì vậy, tôi quyết định thực hiện đề tài nghiên cứu về quản lý hoạt động đánh giá HS theo định hướng phát triển năng lực ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định với hy vọng sẽ có những đóng góp nhất định trong việc bổ sung những vấn đề lý luận về kiểm tra, ĐG trong quá trình dạy học, giáo dục ở cấp tiểu học; đồng thời tìm kiếm đề xuất được các biện pháp quản lý để áp dụng có hiệu quả vào thực tiễn nhà trường, nhất là trong bối cảnh các trường tiểu học đang triển khai sâu rộng Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-BGDĐT ngày 28 tháng 9 năm 2016 về ĐG HS tiểu học. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường * Quản lý: Có nhiều cách hiểu, cách định nghĩa về khái niệm “quản lý” được đưa ra, cụ thể như sau: Harold Koontz định nghĩa: “QL là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra. Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “QL là tác động có mục đích có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể QL) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến.
Theo cách hiểu của Nguyễn Minh Đạo: “QL là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể QL về các mặt văn hoá, chính trị, kinh tể, xã hội bằng một hệ thống luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng”. Tác giả Trần Quốc Thành định nghĩa: “QL là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu; QL là một hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất định. Như vậy, có thể đi đến thống nhất cách hiểu về khái niệm “quản lý”: QL là sự tác động có ý thức thông qua kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra để chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt đến mục tiêu đúng ý chí của người QL và phù hợp với quy luật khách quan. * Quản lý giáo dục: - Về khái niệm “quản lý giáo dục”, tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: “QL giáo dục theo nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành phối hợp của các e 12 lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu xã hội”.
Theo cách hiểu của M. Kônđacôp: “QL giáo dục là tập hợp những biện pháp: Tổ chức, phương pháp cán bộ, kế hoạch hóa,. nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống giáo dục để tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về mặt chất lượng cũng như số lượng”. Từ những cách hiểu trên đây, chúng ta có thể đi đến cách hiểu chung nhất: QL giáo dục là quá trình vận dụng nguyên lý, khái niệm, phương pháp chung nhất của khoa học QL vào lĩnh vực QL giáo dục.