Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu trên thế giới Khẳng định vai trò bồi dưỡng, nhiều tác giả như Pam Robbins Harvey B.Alvy, Andrew Carnegie,. cho rằng phải "Bồi dưỡng phát triển các kĩ năng cho nhân sự là con người" hay quan điểm "hiệu trưởng như một học viên suốt đời" và "Nếu hiệu trưởng muốn giúp giáo viên cải thiện công việc của họ thì hiệu trưởng phải liên tục học tập để cải thiện những gì mình đang làm".
Các tác giả coi trọng việc bồi dưỡng và tự bồi dưỡng của người CBQL đứng đầu nhà trường và cho rằng đây là "Cách sáng tạo để đưa ra một tầm nhìn mới và tầm quan trọng về một trường học" [38], tr19]. Năm 1997, tại Hội thảo khu vực Châu Á Thái Bình Dương do UNESCO tổ chức và các tác giả nghiên cứu đến nội dung bồi dưỡng như Vương Lạc Phu và Tưởng Nguyệt Thần, Kentd, John C. Các tác giả đề cập đến nội dung bồi dưỡng đáp ứng yêu cầu hiện nay như: Nghệ thuật giao tiếp; Quản lý thời gian; Tạo lập thành công bằng hợp tác hay tạo ra sự thay đổi tích cực; Cách giải quyết vấn đề; Thái độ và những phẩm chất quan trọng của nhà lãnh đạo như tầm nhìn, phát triển đội ngũ nhân sự. Các tác giả David Dean, Mark E.
Anderson đề xuất nội dung chương trình thiết kế theo chương trình khung và có công cụ hỗ trợ người dạy, người học đánh giá quá trình giảng dạy và học tập của họ. Nội dung chương trình cần bám sát thực tiễn, cần nghiên cứu một cách hệ thống tính chất và vấn đề hoạt động ở mỗi cấp độ QL, mỗi cán bộ lãnh đạo, mỗi chức vụ. Chương trình phải xây dựng 7 trên kinh nghiệm của người học và dựa vào kinh nghiệm thực tế của người lãnh đạo [33]. Một số tác giả như Mark E Anderson, Sergiovani, McPherson, Wynne, J.Mayar Cuar Hungari và E.
tập trung nghiên cứu các khuyết điểm mà các nhà QLGD hay gặp phải như: kĩ năng quan hệ con người, quan hệ nội bộ kém; thiếu khả năng nhìn nhận, thất bại trong việc lãnh đạo và ngăn chặn các mâu thuẫn; thiếu khả năng tạo động lực cho đội ngũ, tìm ra nguyên nhân và xác định chủ yếu là do các chương trình đào tạo, bồi dưỡng có những khiếm khuyết đã không đào tạo, bồi dưỡng họ những vấn đề cần thiết của công tác quản lý [33]. Phương pháp bồi dưỡng (BD) cũng được nhiều tác giả như: Harold Koontz, Mark E Anderson, Barret và Yoder (Mĩ), A. Mỗi tác giả đứng ở mỗi góc độ khác nhau để bàn về phương pháp BD, tựu chung lại các tác giả đặc biệt nhấn mạnh vấn đề về phát huy tính tích cực của đối tượng học. Do vậy các phương pháp thảo luận nhóm, dựng cảnh, tình huống, mô phỏng, thực hành,.
được các tác giả nghiên cứu và bàn luận một cách sâu sắc hay tổ chức cho học viên tham quan, thực tập tại các cơ sở giáo dục, thực hiện các bài tập thực hành, các tình huống trong quản lý trường học. Tác giả Barret Vaf Edgar Yoder, McPherson, Wynne với quan điểm "hiệu trưởng cần được học giao tiếp trong hoàn cảnh cụ thể thay vì chỉ được nghe giảng về điều đó. Cần tạo dựng các hoàn cảnh để người học thực hành những gì họ đang học" [38], tr67]. Các nghiên cứu trong nước Nhiều công trình nghiên cứu khoa học đã đề cập đến vấn đề bồi dưỡng CBQL giáo dục nói chung, CBQL giáo dục trung học cơ sở nói riêng.
Tác giả Vũ Ngọc Hải viết: "Đào tạo cán bộ quản lý giáo dục trong phát triển giáo 8 dục Việt Nam hiện đại và hội nhập quốc tế". Theo tác giả, công tác đào tạo CBQL giáo dục hiện nay phải: phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; phát triển hài hòa giáo dục công lập và ngoài công lập; CBQL giáo dục cần có năng lực thực hiện vai trò giám sát bằng luật pháp; ưu tiên đào tạo cán bộ quản lý nhà nước về giáo dục; trang bị năng lực độc lập, tính bản lĩnh và trách nhiệm; tăng tính tích cực, chủ động cho CBQL để tham gia hội nhập quốc tế sâu rộng. Tác giả Vương Thanh Hương viết về: "Một số xu hướng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý nhà trường trong bối cảnh hội nhập quốc tế". Đội ngũ lãnh đạo luôn đóng vai trò quan trọng mang tính quyết định sự thành bại của tổ chức nói chung và của nhà trường nói riêng.
Bài viết đề cập đến một số xu hướng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ lãnh đạo nhà trường trong bối cảnh mới. Tác giả Hoàng Văn Dương viết về những yêu cầu đối với phẩm chất, trình độ, năng lực của đội ngũ CBQL giáo dục trước yêu cầu đổi mới giáo dục. Các tác giả khẳng định về vai trò quan trọng của bồi dưỡng đối với các nhà quản lý trường học, đồng thời đã phân tích điểm mạnh, điểm yếu của giáo dục Việt Nam trong so sánh với yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế, phân tích thực trạng chất lượng đội ngũ giáo viên (GV) và đội ngũ cán bộ QLGD và yêu cầu phải có một hệ thống tiêu chuẩn cho đội ngũ GV và CBQL đáp ứng yêu cầu hiện nay. Bàn về nội dung bồi dưỡng cán bộ QLGD, các tác giả Nguyễn Văn Đệ, Vũ Lan Hương và nhiều tác giả cho rằng cần xây dựng "mẫu hình" người cán bộ QLGD nói chung với "các tố chất quản lý phù hợp" và khẳng định đây chính là yếu tố "sống còn của một cơ chế hướng tới hội nhập".
Những tố chất mà tác giả nhắc đến bao gồm tố chất nhân cách và trí tuệ (nhận thức mẫu mực, tác phong mẫu mực, kiến thức mẫu mực và hiệu quả mẫu mực); tố chất quản lý; tố chất về năng lực lãnh đạo và tổ chức. Nhiều công trình nghiên cứu khoa học đề cập vấn đề bồi dưỡng CBQL, 9 GV như Nguyễn Văn Lê với cuốn sách "Nghề thầy giáo” [30]; Các tác giả Phạm Mạnh Hùng, Trần Đình Châu cùng với nhóm tác giả với "Cẩm nang Hiệu trưởng trường trung học cơ sở"[26], Tác giả Lê Quỳnh với "Cẩm nang Nghiệp vụ quản lý trường học" [40], các tác giả đều đề cập vai trò, nhiệm vụ của người CBQL, công tác bồi dưỡng CBQL, nhấn mạnh việc bồi dưỡng cần theo một hệ thống từ Trung ương đến địa phương, có hình thức, giải pháp phong phú mang tính định hướng, tùy thuộc vào điều kiện quốc gia, địa phương với việc xây dựng quy trình phù hợp, từng bước nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ QLGD. Bộ GD&ĐT đã xuất bản nhiều tài liệu tập huấn như: Tài liệu bồi dưỡng Hiệu trưởng trường phổ thông theo hình thức liên kết Việt Nam – Singapore [8], Tài liệu tập huấn triển khai Chuẩn hiệu trưởng trong trường THCS, THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học [9], Một số chuyên đề bồi dưỡng CBQL và giáo viên THCS [13], trong đó có đề cập đến nội dung bồi dưỡng cho CBQL trường trung học cơ sở và một trong những căn cứ định hướng xây dựng chương trình bồi dưỡng cho CBQL trường trung học cơ sở đó là Quy định Chuẩn hiệu trưởng trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học được ban hành theo Thông tư số 29/2009/TT-BGDĐT ngày 22/10/2009 và Thông tư số 14/2018/TT-BGDĐT ngày 20/7/2018 của Bộ GD&ĐT [13]. Bàn về phương pháp đào tạo, bồi dưỡng, các tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Phạm Viết Nhụ và các cộng sự thực hiện đề tài trọng điểm cấp bộ: "Định hướng đổi mới nội dung và phương thức bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông", xác định các yêu cầu, năng lực của người cán bộ quản lý và đề xuất định hướng đổi mới nội dung và phương thức bồi dưỡng.
Tác giả nhấn mạnh đổi mới phương pháp bằng cách kết hợp hai trọng tâm "Duy trì phương thức coi trọng vai trò của các chuyên gia trong 10 việc tham gia bồi dưỡng, mặt khác đổi mới phương pháp bồi dưỡng theo hướng Lấy người học làm trung tâm, coi trọng việc khảo sát nhu cầu bồi dưỡng của cán bộ quản lý và điều chỉnh chương trình bồi dưỡng phù hợp với thực tiễn. Coi trọng vốn kinh nghiệm đa dạng và phong phú của người học để tổ chức các phương pháp lôi cuốn học viên cùng tham gia vào quá trình bồi dưỡng" [25, tr34]. Các tác giả cũng quan tâm phương pháp thực hành để hình thành các kĩ năng quản lý cho CBQL trường THCS. Đem đến cho các nhà QL và người học một phương pháp đào tạo, bồi dưỡng năng lực QL của người CBQL trường THCS theo hướng tích cực hoá người học hay "Cần hướng tới nhu cầu thiết thực của người học đó là công tác quản lý nhà trường, gắn với tình huống sư phạm, gắn công tác quản lý nhà trường với quản lý xã hội" [25, tr23] và quan điểm "Cần đổi mới phương pháp bồi dưỡng tập trung theo hướng tổ chức các hoạt động cá nhân/nhóm để học viên được tham gia tích cực vào nội dung lớp học và được vận dụng tại chỗ" [25, tr24].
Trong những năm gần đây, đã có nhiều luận văn thạc sĩ giáo dục học, khoa học QLGD nghiên cứu về vấn đề bồi dưỡng CBQL trường THCS như: “Phát triển đội ngũ Hiệu trưởng trường THCS ở các tỉnh vùng Tây Bắc theo hướng chuẩn hóa” của tác giả Nguyễn Huy Hoàng đã đề xuất một số giải pháp phát triển đội ngũ Hiệu trưởng, trên cơ sở đánh giá thực trạng đội ngũ CBQL trường THCS (2011). Thực trạng công tác quy hoạch đội ngũ CBQL trường THCS huyện An Dương, thành phố Hải Phòng, tác giả Trần Thị Thu đã đề xuất 3 giải pháp đổi mới công tác quy hoạch đội ngũ này: 1) Đổi mới trong việc tuyển chọn đội ngũ GV đưa vào quy hoạch CBQL; 2) Đổi mới công tác quy hoạch, thực hiện phương châm “động” và “mở” trong xây dựng quy hoạch; 3) Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ GV (2012). Tác giả Trần Thu Hà qua nghiên cứu thực tiễn đội ngũ CBQL trường THCS quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội đã đề xuất giải pháp phát triển đội ngũ này của 11 quận, như sau: đổi mới cách đánh giá xếp loại CBQL; tăng cường chỉ đạo công tác bồi dưỡng mọi mặt cho đội ngũ CBQL; đổi mới công tác tham mưu đề xuất trong công tác bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, luân chuyển CBQL; tăng cường xây dựng môi trường thuận lợi cho sự phát triển đội ngũ CBQL trường THCS (2014).