Luận văn thạc sĩ phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy giải toán hình học không gian bằng phương pháp tọa độ001

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh qua dạy giải toán hình học không gian bằng phương pháp tọa độ.

• Tác giả: Bàng Thị Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Đỗ Long
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy giải toán hình học không gian bằng phương pháp tọa độ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tư duy sáng tạo. Năng lực tư duy sáng tạo. Tư duy sáng tạo trong toán học
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.3. Mục đích dạy giải bài tập hình học không gian ở phổ thông
• 1.4. Nội dung bài tập hình học không gian ở phổ thông
• 1.5. Đặc điểm, chức năng của giải bài tập hình học không gian ở phổ thông
• 1.6. Khả năng bồi dưỡng năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh phổ thông qua dạy học
• 1.7. Thực trạng việc dạy giải toán hình học không gian bằng phương pháp tọa độ ở trường phổ thông
• 1.8. Mục tiêu, yêu cầu, dạy giải toán hình học không gian bằng phương pháp tọa độ ở phổ thông
• 1.9. Nội dung chương trình hình học không gian ở trường phổ thông
• 1.10. Tình hình dạy và học giải toán hình không gian bằng phương pháp tọa độ
• 1.11. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH PHỔ THÔNG QUA DẠY GIẢI BÀI TẬP HÌNH HỌC KHÔNG GIAN
• 2.1. Cơ sở đề xuất các biện pháp thực
• 2.2. Một số biện pháp
• 2.2.1. Biện pháp 1: Tạo hứng thú học tập cho học sinh khi đặt học sinh vào các tình huống có vấn đề thôi thúc học sinh phải suy nghĩ giải quyết vấn đề từ các bài toán thực tế học toán hình học không gian
• 2.2.2. Biện pháp 2: Xây dựng bài toán mới từ bài toán đã cho bằng cách thay đổi giả thiết hoặc thay đổi câu hỏi của bài toán
• 2.2.3. Biện pháp 3: Khuyến khích học sinh tìm nhiều cách giải cho một bài toán hình học không gian
• 2.2.4. Biện pháp 4: Hướng dẫn học sinh cách nhìn nhận bài toán, hình vẽ dưới các khía cạnh khác nhau để lựa chọn được cách giải phù hợp
• 2.2.5. Biện pháp 5: Hướng dẫn học sinh phân tích các yếu tố bài toán để
• 2.3. Thiết kế một số giáo án giải toán hình học không gian bằng phương pháp tọa độ nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Mục đích của thực nghiệm sư phạm. Nội dung của thực nghiệm. Tổ chức thực nghiệm. Đối tượng thực nghiệm. Kế hoạch thực nghiệm. Tổ chức thực nghiệm. Kiểm tra đánh giá
• 3.3. Đánh giá kết quả thực nghiệm. Cơ sở để đánh giá thực nghiệm. Kết quả của thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển tư duy sáng tạo trong dạy toán hình học không gian

Phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong môn Toán, việc áp dụng các phương pháp dạy học mới như phương pháp tọa độ có thể giúp học sinh hình thành và phát triển tư duy sáng tạo. Việc này không chỉ giúp học sinh giải quyết các bài toán hình học không gian một cách hiệu quả mà còn kích thích khả năng tư duy độc lập và sáng tạo của các em.

1.1. Khái niệm tư duy sáng tạo trong giáo dục

Tư duy sáng tạo được hiểu là khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề một cách mới mẻ và hiệu quả. Trong giáo dục, việc phát triển tư duy sáng tạo giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn biết cách áp dụng chúng vào thực tiễn.

1.2. Vai trò của toán học trong phát triển tư duy sáng tạo

Toán học, đặc biệt là hình học không gian, đóng vai trò quan trọng trong việc rèn luyện tư duy logic và khả năng phân tích. Việc giải quyết các bài toán hình học không gian giúp học sinh phát triển khả năng tư duy trừu tượng và sáng tạo.

II. Thách thức trong việc dạy giải toán hình học không gian

Dạy giải toán hình học không gian bằng phương pháp tọa độ gặp nhiều thách thức. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc hình dung và áp dụng các khái niệm hình học vào thực tế. Điều này dẫn đến việc học sinh cảm thấy chán nản và không hứng thú với môn học.

2.1. Khó khăn trong việc hình dung không gian

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hình dung các khối hình trong không gian ba chiều. Điều này ảnh hưởng đến khả năng giải quyết bài toán và phát triển tư duy sáng tạo.

2.2. Thiếu động lực học tập

Sự thiếu hứng thú và động lực học tập là một trong những nguyên nhân chính khiến học sinh không phát triển được tư duy sáng tạo. Việc áp dụng phương pháp dạy học truyền thống không còn phù hợp với nhu cầu hiện tại.

III. Phương pháp tọa độ trong dạy giải toán hình học không gian

Phương pháp tọa độ là một trong những phương pháp hiệu quả giúp học sinh giải quyết các bài toán hình học không gian. Phương pháp này không chỉ giúp đơn giản hóa quá trình giải toán mà còn kích thích tư duy sáng tạo của học sinh.

3.1. Lợi ích của phương pháp tọa độ

Phương pháp tọa độ giúp học sinh dễ dàng hình dung và giải quyết các bài toán hình học không gian. Học sinh có thể áp dụng các công thức đại số để tìm ra kết quả một cách nhanh chóng và chính xác.

3.2. Cách áp dụng phương pháp tọa độ trong giảng dạy

Giáo viên có thể thiết kế các bài giảng sử dụng phương pháp tọa độ để giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo. Việc đưa ra các bài toán thực tiễn sẽ giúp học sinh thấy được giá trị của kiến thức đã học.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp tọa độ trong dạy học

Việc áp dụng phương pháp tọa độ trong dạy học không chỉ giúp học sinh giải quyết bài toán hiệu quả mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực. Học sinh có thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó phát triển tư duy sáng tạo.

4.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm

Kết quả thực nghiệm cho thấy việc áp dụng phương pháp tọa độ đã giúp học sinh cải thiện đáng kể khả năng giải toán hình học không gian. Học sinh trở nên tự tin hơn trong việc giải quyết các bài toán phức tạp.

4.2. Phản hồi từ học sinh

Học sinh đã có những phản hồi tích cực về phương pháp dạy học mới. Các em cảm thấy hứng thú hơn với môn Toán và có động lực học tập cao hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong dạy học toán

Phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy giải toán hình học không gian bằng phương pháp tọa độ là một hướng đi đúng đắn. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại sẽ giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy độc lập và sáng tạo.

5.1. Tương lai của giáo dục toán học

Giáo dục toán học cần tiếp tục đổi mới để đáp ứng nhu cầu của thời đại. Việc phát triển tư duy sáng tạo sẽ là một trong những mục tiêu hàng đầu trong giáo dục.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật các phương pháp dạy học mới và áp dụng chúng vào thực tiễn giảng dạy. Việc tạo ra môi trường học tập tích cực sẽ giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh là một yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân lực trí thức. Theo ước tính, môn Toán, đặc biệt là hình học không gian, đóng vai trò quan trọng trong việc rèn luyện tư duy sáng tạo, giúp học sinh phát triển khả năng suy luận, tưởng tượng và giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, thực tế giảng dạy tại các trường phổ thông cho thấy nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc tiếp cận và giải các bài toán hình học không gian do tính trừu tượng và phức tạp của nội dung.

Luận văn tập trung nghiên cứu phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh lớp 12 thông qua dạy giải toán hình học không gian bằng phương pháp tọa độ. Nghiên cứu được thực hiện tại Trường THPT Phúc Lợi, Long Biên, Hà Nội trong khoảng thời gian từ tháng 01/2018 đến tháng 10/2018. Mục tiêu chính là thiết kế hệ thống bài giảng và biện pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập, đồng thời nâng cao hiệu quả học tập môn Toán, chuẩn bị kiến thức cho kỳ thi THPT Quốc gia.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học hình học không gian, góp phần phát triển năng lực tư duy sáng tạo, giúp học sinh không chỉ giải được bài toán mà còn biết cách suy nghĩ, tìm tòi lời giải mới, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về tư duy sáng tạo và phương pháp dạy học phát triển năng lực học sinh. Hai lý thuyết trọng tâm gồm:

• Lý thuyết tư duy sáng tạo: Tư duy sáng tạo được hiểu là quá trình tạo ra các ý tưởng mới, độc đáo và hiệu quả trong giải quyết vấn đề. Các đặc trưng cơ bản gồm tính nhuần nhuyễn, mềm dẻo, độc đáo và chế tạo. Tư duy sáng tạo trong toán học thể hiện qua khả năng vận dụng linh hoạt kiến thức, phát hiện vấn đề mới, kết hợp nhiều phương pháp và tìm lời giải hay, độc đáo.

• Lý thuyết phương pháp dạy học tích cực: Phương pháp dạy học tích cực đặt học sinh làm trung tâm, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình khám phá, phát hiện và giải quyết vấn đề. Việc tạo ra các tình huống có vấn đề, xây dựng bài toán mới, khuyến khích tìm nhiều cách giải là những biện pháp giúp phát triển tư duy sáng tạo.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: tư duy sáng tạo, năng lực tư duy sáng tạo, phương pháp tọa độ trong không gian, hình học không gian, năng lực giải toán.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Tổng hợp, phân tích các tài liệu, sách giáo khoa, tài liệu tham khảo về tư duy sáng tạo, phương pháp dạy học và hình học không gian.

• Phương pháp điều tra: Khảo sát ý kiến 20 giáo viên và 82 học sinh lớp 12 tại Trường THPT Phúc Lợi về thực trạng dạy và học hình học không gian bằng phương pháp tọa độ.

• Phương pháp quan sát: Dự giờ, trao đổi với giáo viên, phân tích kết quả học tập để đánh giá thực trạng phát triển tư duy sáng tạo.

• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức dạy thực nghiệm với các bài giảng thiết kế theo hướng phát triển tư duy sáng tạo, tiến hành kiểm tra đánh giá kết quả học tập trước và sau thực nghiệm.

• Phương pháp thống kê: Thu thập, xử lý và phân tích số liệu khảo sát và kết quả kiểm tra để đánh giá hiệu quả của biện pháp dạy học.

Cỡ mẫu gồm 82 học sinh và 20 giáo viên được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện tại trường THPT Phúc Lợi. Thời gian nghiên cứu từ tháng 01/2018 đến tháng 10/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng dạy học hình học không gian: 65% giáo viên đã từng biết và tìm hiểu về phương pháp dạy học phát triển tư duy sáng tạo, nhưng chỉ 25% thường xuyên áp dụng phương pháp tọa độ trong giải toán hình học không gian. 30,5% học sinh không thích học hình học không gian, 47,6% cho rằng kỹ năng lập luận, chứng minh là khó nhất.

2. Khả năng phát triển tư duy sáng tạo của học sinh: 48,8% học sinh có hứng thú và muốn tìm hiểu các tình huống có vấn đề trong bài giảng, 33,4% rất có hứng thú và cố gắng khám phá bằng mọi cách. 41,5% học sinh đánh giá năng lực tư duy là cần thiết trong học toán, đặc biệt là hình học không gian.

3. Hiệu quả thực nghiệm sư phạm: Qua ba bài kiểm tra thực nghiệm, kết quả cho thấy học sinh được dạy theo phương pháp phát triển tư duy sáng tạo có sự tiến bộ rõ rệt. Tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi tăng từ khoảng 35% lên gần 60%, điểm trung bình tăng khoảng 1,5 điểm so với nhóm đối chứng.

4. Biện pháp phát triển tư duy sáng tạo: Các biện pháp như tạo hứng thú học tập qua tình huống có vấn đề, xây dựng bài toán mới từ bài toán cũ, khuyến khích tìm nhiều cách giải và hướng dẫn nhìn nhận bài toán dưới nhiều khía cạnh đã được áp dụng hiệu quả, góp phần nâng cao tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát và thực nghiệm cho thấy phương pháp tọa độ trong không gian là công cụ hữu hiệu giúp học sinh giảm bớt khó khăn trong tư duy hình học không gian, bởi nó chuyển đổi bài toán hình học trừu tượng thành bài toán đại số với các con số cụ thể, dễ tiếp cận hơn. Việc áp dụng các biện pháp phát triển tư duy sáng tạo giúp học sinh không chỉ giải được bài toán mà còn phát triển năng lực tư duy linh hoạt, sáng tạo.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục, kết quả này phù hợp với quan điểm đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất người học. Việc tạo ra các tình huống có vấn đề và khuyến khích học sinh tìm nhiều cách giải giúp phát huy tính mềm dẻo và độc đáo của tư duy sáng tạo.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi trước và sau thực nghiệm, bảng thống kê ý kiến giáo viên và học sinh về phương pháp dạy học, cũng như biểu đồ phân loại kết quả các bài kiểm tra.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học phát triển tư duy sáng tạo: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về phương pháp tọa độ và kỹ thuật tạo tình huống có vấn đề, nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng sư phạm cho giáo viên. Thời gian thực hiện trong 6 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm chủ trì.

2. Xây dựng và áp dụng hệ thống bài giảng mẫu phát triển tư duy sáng tạo: Thiết kế các bài giảng, bài tập hình học không gian theo hướng tích hợp phương pháp tọa độ, khuyến khích học sinh tìm nhiều cách giải và phát triển năng lực tư duy sáng tạo. Triển khai thí điểm trong năm học tiếp theo tại các trường THPT.

3. Tổ chức các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ Toán học sáng tạo: Tạo môi trường học tập năng động, khuyến khích học sinh tham gia các cuộc thi, thảo luận nhóm, giải quyết các bài toán thực tế liên quan đến hình học không gian. Chủ thể thực hiện là các trường THPT phối hợp với các tổ chức giáo dục.

4. Đánh giá, kiểm tra theo định hướng phát triển năng lực và tư duy sáng tạo: Xây dựng đề kiểm tra, đánh giá không chỉ tập trung vào kết quả mà còn đánh giá quá trình tư duy, khả năng sáng tạo của học sinh. Thời gian áp dụng từ năm học tới, do các trường và phòng giáo dục chủ động triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán phổ thông: Nghiên cứu giúp nâng cao phương pháp dạy học hình học không gian, phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh, từ đó cải thiện hiệu quả giảng dạy và kết quả học tập.

2. Sinh viên sư phạm Toán: Là tài liệu tham khảo quý giá để hiểu rõ về phương pháp dạy học tích cực, phát triển năng lực tư duy sáng tạo trong môn Toán, chuẩn bị hành trang nghề nghiệp.

3. Nhà quản lý giáo dục: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và đổi mới chương trình, phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục và tâm lý học: Tài liệu tham khảo về mối quan hệ giữa tư duy sáng tạo và phương pháp dạy học, cũng như các biện pháp phát triển năng lực tư duy sáng tạo trong giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp tọa độ giúp phát triển tư duy sáng tạo như thế nào?
   Phương pháp tọa độ chuyển bài toán hình học không gian thành bài toán đại số với các con số cụ thể, giúp học sinh giảm bớt khó khăn trong tưởng tượng và suy luận hình học, từ đó dễ dàng phát hiện các cách giải mới, sáng tạo hơn.

2. Làm thế nào để tạo hứng thú học tập cho học sinh trong môn hình học không gian?
   Giáo viên nên đặt học sinh vào các tình huống có vấn đề thực tế, sử dụng hình ảnh trực quan sinh động, khuyến khích học sinh tự tìm tòi, trao đổi và phát biểu ý kiến, tạo môi trường học tập tích cực và sáng tạo.

3. Tại sao cần khuyến khích học sinh tìm nhiều cách giải cho một bài toán?
   Việc tìm nhiều cách giải giúp học sinh phát triển tính nhuần nhuyễn và mềm dẻo trong tư duy, không bị gò bó vào một phương pháp duy nhất, từ đó nâng cao khả năng sáng tạo và linh hoạt trong giải quyết vấn đề.

4. Phương pháp dạy học tích cực có vai trò gì trong phát triển tư duy sáng tạo?
   Phương pháp dạy học tích cực đặt học sinh làm trung tâm, khuyến khích sự chủ động, sáng tạo và hợp tác trong học tập, giúp học sinh phát triển năng lực tư duy sáng tạo thông qua các hoạt động khám phá, giải quyết vấn đề.

5. Làm thế nào để đánh giá năng lực tư duy sáng tạo của học sinh?
   Đánh giá nên tập trung vào quá trình tư duy, khả năng vận dụng kiến thức linh hoạt, tìm ra nhiều cách giải, phát hiện vấn đề mới và đề xuất giải pháp độc đáo, không chỉ dựa vào kết quả cuối cùng.

Kết luận

• Phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy giải toán hình học không gian bằng phương pháp tọa độ là hướng đi hiệu quả, giúp học sinh vượt qua khó khăn trong học tập và nâng cao năng lực tư duy.
• Thực trạng giảng dạy và học tập hiện nay còn nhiều hạn chế, đòi hỏi đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, phát triển năng lực học sinh.
• Các biện pháp như tạo tình huống có vấn đề, xây dựng bài toán mới, khuyến khích tìm nhiều cách giải đã được chứng minh hiệu quả qua thực nghiệm sư phạm.
• Đề xuất cần tập trung đào tạo giáo viên, xây dựng bài giảng mẫu, tổ chức hoạt động ngoại khóa và đổi mới đánh giá nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng áp dụng, đồng thời theo dõi, đánh giá lâu dài để hoàn thiện phương pháp và biện pháp dạy học.

Hành động tiếp theo là triển khai các biện pháp đề xuất tại các trường phổ thông, đồng thời tổ chức các khóa bồi dưỡng giáo viên để nâng cao hiệu quả dạy học hình học không gian theo hướng phát triển tư duy sáng tạo. Các nhà giáo dục và quản lý giáo dục được khuyến khích áp dụng và nghiên cứu sâu hơn để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn. Một số biện pháp nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh phổ thông qua dạy giải bài tập hình học không gian bằng phương pháp tọa độ, thiết kế một số giáo án TN và đề kiểm tra. Thực nghiệm sư phạm.

6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Khái niệm Theo Từ điển tiếng Việt phổ thông, tư duy là mức độ cao của quá trình nhận thức, phát hiện ra bản chất và tính quy luật của sự vật, hiện tượng bằng những hình thức như biểu tượng, khái niệm, suy luận, phán đoán. Theo Từ điển triết học tư duy là sản phẩm cao nhất của vật chất được tổ chức một cách đặc biệt trong não bộ của con người, phản ánh thế giới khách quan trong các biểu tượng, khái niệm, phán đoán, lý luận,… Tư duy được hình thành trong quá trình hoạt động của con người và bảo đảm phản ánh thực tại một cách gián tiếp, phát hiện những mối liên hệ trong thực tại. Theo quan niệm của Tâm lý học tư duy là một quá trình tâm lý thuộc nhận thức lý tính, là sự nhận thức ở mức độ cao về chất so với cảm giác và tri giác.

Tư duy phản ánh những thuộc tính bên trong, bản chất của sự vật, hiện tương, những mối liên hệ có tính quy luật mà trước đó ta chưa từng biết tới.Đặc điểm cơ bản của tư duy a) Tính có vấn đề của tư duy Khi gặp các tình huống, hoàn cảnh mà vốn hiểu biết cũ, phương pháp hành động đã biết của chúng ta không đủ để giải quyết đấy là chúng ta rơi đã vào “tình huống có vấn đề”. Khi chúng ta gặp các tình huống có vấn đề mà ta có nhu cầu giải quyết nó thì nó có tác dụng kích thích thúc đẩy tư duy tiến lên nhằm vạch ra những quy luật bản chất của vấn đề đó, hay nói một cách khác là chúng ta phải tư duy. Chính những hoàn cảnh có vấn đề đã kích thích con người tư duy. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] b) Tính khái quát, tính trừu tượng của tư duy Tư duy phản ánh cái bản chất bên trong của nhiều sự vật hiện tượng, đồng thời nó đã trừu xuất ra khỏi những sự vật hiện tượng đó.

Nhờ tính khái quát và trừu tượng của tư duy, tư duy có thể cho phép ta đi sâu vào bản chất đồng thời mở rộng phạm vi nhận thức sang những sự vật hiện tượng cụ thể mới mà trước đó ta chưa từng biết. Sự mở rộng không giới hạn của tư duy về nhận thức là nhờ tính trừu tượng và khái quát của tư duy. c) Tính độc lập tương đối Trong đời sống, con người luôn luôn giao tiếp với nhau để trao đổi với nhau về mọi mặt của đời sống xã hội, do đó tư duy của mỗi người vừa tự biến đổi trong quá trình hoạt động của bản thân vừa chịu sự tác động và biến đổi từ tư duy của nhân loại thông qua những hoạt động cụ thể. Do đó, tư duy không chỉ gắn với bộ não của từng cá nhân mà còn gắn với sự tiến hóa của xã hội, để trở thành một sản phẩm có tính xã hội trong khi đó tính cá thể của mỗi người vẫn được duy trì một cách nhất định.

Mặc dù được hình thành và phát triển từ các kết quả hoạt động thực tiễn nhưng tư duy vẫn có tính độc lập tương đối. Ngay từ khi xuất hiện, tư duy đã được thừa hưởng toàn bộ tri thức mà nhân loại tích lũy được trước đó. Ngoài ra tư duy còn chịu ảnh hưởng, tác động của các lý thuyết, các quan điểm tồn tại cùng thời với nó. Tuy nhiên, tư duy cũng có logic phát triển nội tại riêng của nó, đó là sự phản ánh khách quan mang tính đặc thù logic theo cách hiểu riêng gắn với mỗi người điều này thể hiện tính độc lập tương đối của tư duy.

d) Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và tư duy Nhu cầu giao tiếp giữa con người với con người là điều kiện để phát sinh ngôn ngữ. Các kết quả của tư duy được ghi lại bằng ngôn ngữ. Từ khi xuất hiện, tư duy đã được thể hiện qua ngôn ngữ và gắn liền với ngôn ngữ, ngôn ngữ là cái vỏ của tư duy. Trong thời kỳ sơ khai, tư duy được hình thành thông qua các hoạt động vật chất của con người và từng bước đã được ghi lại bằng các ký hiệu một cách có hệ thống từ đơn giản đến phức tạp, từ đơn lẻ 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đến tập hợp, từ cái cụ thể đến cái trừu tượng.

Hệ thống ký hiệu đó thông qua quá trình phát triển của xã hội hóa và trở thành ngôn ngữ. Ngôn ngữ đã trở thành công cụ giao tiếp chủ yếu giữa con người với con người, phát triển cùng với sự phát triển của mọi mặt của xã hội.Tư duy và ngôn ngữ có mối quan hệ mật thiết, chúng luôn tác động lẫn nhau và bổ sung cho nhau e) Mối quan hệ giữa nhận thức và tư duy Tư duy là kết quả của quá trình nhận thức và cũng là sự phát triển cấp cao của nhận thức. Nhân thức được khởi nguồn từ những cảm giác, tri giác và biểu tượng. được phản ánh một cách riêng lẻ từ thực tiễn khách quan với những thông tin về hình dạng hiện tượng bên ngoài của sự vật.

Đây là xuất phát điểm của tư duy và được gọi là tư duy cụ thể. Ở giai đoạn tiếp theo, cùng với sự hỗ trợ của ngôn ngữ, tư duy tiến hành so sánh, đối chiếu, phân tích, tổng hợp, quy nạp những thông tin riêng lẻ về sự vật hiện tượng và gắn chúng vào các mối liên hệ phổ biến, lọc bỏ những cái ngẫu nhiên, giữ lại những cái căn bản của sự vật để tìm ra bản chất của sự vật, hiện tượng, khái quát nó thành những khái niệm, phạm trù, định luật. Phân loại tư duy Cho đến nay, ta vẫn chưa có sự thống nhất về phân loại tư duy nhưng có hai cách phân loại tư duy phổ biến sau: a) Phân loại theo các đối tượng của tư duy thì ta có một số loại tư duy sau: - Tư duy kinh tế, - Tư duy chính trị, - Tư duy văn học, - Tư duy toán học… b) Phân loại theo các tính đặc trưng của tư duy thì ta có một số loại tư duy: - Tư duy cụ thể, - Tư duy logic, - Tư duy sáng tạo, - Tư duy biện chứng. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Tư duy sáng tạo. Tư duy sáng tạo Sáng tạo được hiểu theo Từ điển tiếng Việt là sự tạo ra các giá trị mới về vật chất và tinh thần. Tìm ra được cách giải quyết mới của vấn đề đặt ra mà không dựa trên cái đã có sẵn, theo Đại từ điển Tiếng Việt, sáng tạo là làm ra cái mới chưa ai làm, và làm tốt hơn cái cũ mà không bị phụ thuộc hay gò bó bởi cái đã có. Theo Lecne thì có hai kiểu tư duy: Thứ nhất là kiểu tư duy tái hiện hay tái tạo, thứ hai là kiểu tư duy tạo ra cái mới hay sáng tạo.

Tư duy sáng tạo là quá trình tìm kiếm cách nhận thức, phát hiện ra quy luật của sự vật, hiện tượng dẫn đến những tri thức về thế giới hay về phương thức hoạt động mới, cũng như tìm ra nguyên nhân để ngăn chặn và loại bỏ cái xấu, phát triển cái tốt. Như vậy tư duy sáng tạo là một thuộc tính bản chất của con người để tồn tại và phát triển những gì tốt đẹp nhất đồng thời ngăn chặn và loại bỏ những cái chưa tốt với mọi hoạt động của con người. Tư duy sáng tạo có tính phát minh và được phát triển liên tục, kiến thức đã có trước đó được tổng hợp và mở rộng để tạo ra những ý tưởng mới và những ý tưởng mới này luôn chịu sự phân tích, phê phán và tính hiệu quả của chúng được xét đến trong việc giải quyết các vấn đề. Theo tâm lý học tư duy sáng tạo là tư duy mà kết quả tạo ra được một cái gì mới vượt ra khỏi phạm vi giới hạn của hiện thực, của vốn hiểu biết, tri thức và kinh nghiệm đã có, giúp quá trình giải quyết nhiệm vụ của tư duy được linh hoạt và hiệu quả cao nhất.

Có tác giả lại cho rằng: Tư duy sáng tạo là tư duy độc lập tạo ra ý tưởng mới độc đáo, mới lạ và có hiệu quả giải quyết vấn đề cao, ý tưởng mới thể hiện ở chỗ phát hiện ra vấn đề mới hay tìm ra hướng đi mới để giải quyết vấn đề một cách nhanh nhất với kết quả tốt nhất. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Vậy: * Tư duy sáng tạo là tư duy tạo ra những hình ảnh, ý tưởng, sự vật mới và chưa có từ trước đó, độc lập, độc đáo và có hiệu quả giải quyết vấn đề cao hoặc có khuynh hướng phát hiện và giải thích bản chất sự vật theo lối mới, không theo tiền lệ đã có. Một số đặc trưng cơ bản của tư duy sáng tạo a) Tính nhuần nhuyễn Tính nhuần nhuyễn của tư duy là suy luận một cách dễ dàng, thoải mái, tự nhiên trong quá trình suy nghĩ để phát hiện và nhận thức các bản chất của sự vật. Tính nhuần nhuyễn của tư duy được thể hiện ở sự vận dụng các thao tác của tư duy đạt đến mức độ thành thạo nhằm tạo ra một số ý tưởng mới để giải quyết vấn đề một cách nhanh gọn.

Các nhà tâm lý học rất coi trọng yếu tố chất lượng của ý tưởng mới, lấy đó làm tiêu chí để đánh giá sự sáng tạo, xem xét các đối tượng dưới nhiều khía cạnh khác nhau. Mặt khác, tính nhuần nhuyễn còn được thể hiện ở khả năng tìm được nhiều giải pháp trên nhiều tình huống, các góc độ, khía cạnh khác nhau, để từ đó tìm ra phương án tối ưu nhất khi giải quyết vấn đề. Ví dụ: Cho tứ diện đều ABCD cố định M là một điểm bất kỳ nằm trong hình tứ diện. Chứng minh tổng khoảng cách từ điểm M đến tất cả các mặt của hình tứ diện là một số không phụ thuộc vào vị trí của điểm M.

* Khi đứng trước bài toán này, tính nhuần nhuyễn của học sinh có thể được thể hiện như sau: - Liên tưởng đến một bài toán tương tự đã có trong mặt phẳng: “Cho tam giác đều ABC, M là một điểm bất kỳ nằm trong tam giác. CMR tổng khoảng cách từ điểm M đến các cạnh của tam giác là một số không đổi và không phụ thuộc vào vị trí điểm M”.